خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل علم دینی و معنای آن / گفتگو با خسرو باقری

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل علم دینی و معنای آن / گفتگو با خسرو باقری :

چکیده:

علم تجربی در لایه های پنهان خود بر بنیانهای فلسفی و فرهنگی استوار است. در علم دینی پیش فرضها از دین اخذ

می گردد و بر آن اساس، مفهوم سازی و فرضیه سازی می شود. در پایان، فرضیه ها باید به آزمون تجربی درآید و علمی بودن خود را

نشان دهد. به این ترتیب، در تعارض میان فرضیه های دینی و غیردینی، هر فرضیه ای که شواهد و قرائن بیشتری داشته باشد،

ترجیح دارد. علم دینی از مقصودهای دین نیست. سؤال از معناداری «علم دینی » ناشی از آن است که می خواهیم دو حوزه معرفتی

متفاوت را، که به طور مستقل هویتی (یعنی اصول، شیوه ها و متدلوژی خاص خود) دارند، در ربط با یکدیگر قرار دهیم و طبعا

این سؤال بر می خیزد که ارتباط آنها با یکدیگر برای آنها و بخصوص برای علم چه وضعیتی را به بار خواهد آورد. بویژه آنکه در تاریخ

علم، ارتباط ایدئولوژی به معنای عام آن با علم آسیب زا بوده است; زیرا ایدئولوژی ها معمولا متضمن جزمیت اند ولی علم تجربی

سعی داشته است که از جزمیت به دور ماند و تابع شواهد و قرائن خارجی، دگرگونی فرضیه ها را پذیرا باشد

.

گاهی تصور می شود که علم دینی علمی است که می خواهد پشتوانه ادعاهای علمی خود را از متون دینی استخراج کند; یعنی از

نظر محتوایی، زمانی مدعایی پذیرفته شود که در متون دینی آمده باشد و از نظر روشی نیز متد علمی را از دین به دست آورده

باشیم. علم دینی به این مفهوم بی معنا یا دوری است و هر چه باشد علم دینی نبوده و حداکثر یک امر دینی است. زیرا گزاره های

علمی داعیه های موردی و ناظر به عالم واقع هستند و با رجوع به عالم خارج و تجربه ورزی می توان صحت محتوای آنها را دریافت

.

همچنین اینکه یک روش می تواند ما را در شناختن واقعیت یاری بکند یا خیر باید در جریان به کارگیری روش معلوم شود و صرفا

به صورت نقلی نمی توان درستی یک متدولوژی را اثبات کرد

.

اما تعبیر دیگری از علم دینی وجود دارد که برخلاف دیدگاه اول، بیانگر یک نوع استقلال بین علم و دین است و در عین حال سعی

بر توازی میان این دو دارد. یعنی قول به اینکه اگر علم به روش خاص خود، در حوزه خاص خود، به نتایجی رسیده است، دین هم

پیشاپیش آن نتیجه را گفته و بیان کرده است و این ما هستیم که باید آن نتیجه را در متون دینی پیدا کنیم و آن جمع بندی علمی و

دینی را متناظر با هم مطرح بکنیم. به این ترتیب، علم دینی گفتاری است «علمی »، تا آنجا که از علم برخاسته و «دینی » است تا آنجا

که در متون دینی مطرح شده است. برای مثال، برخی نظریه فروید که شخصیت انسانی را متشکل از سه بخش،

(Super Ego ,Ego ,Id)

می داند به ترتیب بر مفهوم قرآنی از نفس اماره، نفس لوامه و نفس مطمئنه تطبیق کرده اند. اما این نوع تلاش،

تلاشی است مخاطره آمیز. زیرا یافته های علمی در لایه های ناپیدای خود بر بنیانهای فلسفی و فرهنگی استوارند، که در این

تناظرهای سطحی معمولا مورد توجه قرار نمی گیرد. در این موارد باید دید که آیا پیش فرضهای دانشمند، با آنچه در انسان شناسی

دینی و جهان شناسی دینی وجود دارد همسویی دارند یا ندارند. اگر همسویی نداشته باشند، این مقایسه ها و مطابقتها دچار نوعی

خلط و التقاطهای نادرست می شود. به هر حال، ما معتقدیم که یک دانشمند برای شناخت واقعیتهای خارجی باید پیشاپیش

«

مفهوم سازی » کند. این مفهوم سازی گزینشی است و هر کس بر مبنای فلسفی و فرهنگی خود مفهوم سازی یا فرضیه سازی می کند

.

البته در مقام دادرسی، ما این مفاهیم و فرضیات را به آزمون گذاشته و آنها را رد یا اثبات می کنیم، ولی چنان نیست که همان

فرضیات تاییدشده هم نسبت به آن مفاهیم و پیش زمینه ها گسسته شده باشد

.

رایشنباخ معتقد بود که در مقام داوری تنها تجربه داوری می کند، ولی در این سخن جای تجدیدنظر وجود دارد. البته ما

نمی توانیم تجربه را به عنوان یک روش، کاملا تابع پیش فرضهای دانشمند بکنیم، چون در این حالت ویژگی بین الاذهانی و

ینیت خود را کاملا از دست می دهد. اما در عین حال ما در مرحله داوری نیز کاملا از پیش فرضها و مبانی فراعلمی رها نیستیم

;

البته تجربه داور است اما تجربه نمی تواند در متعلق خود تصرف کند و در داده ها تغییراتی ایجاد کند. بالاخره، آنچه از صافی تجربه

می گذرد همان پیوندی است که بین یک مفهوم و پیش فرضهایش وجود دارد. صافی تجربه آن قدر ریز نیست که بتواند

پیش فرضهای نظریه ما را بگیرد و لذا آنچه به عنوان علم از این صافی می گذرد و مقبول واقع می شود، این رنگها را با خود به همراه

دارد

.

بنابراین مانعی ندارد که نظریه های مختلفی از این صافی بگذرد و همه هم توجیه،

(justified)

شوند; زیرا واقعیت مورد مطالعه

آن قدر پیچیده است که دانشمندان نمی توانند به یکباره این واقعیت را از همه جهات در بند و دام خود بیاندازند. به تعبیر مولانا،

افراد از زاویه های مختلف به آن نزدیک می شوند و به یک معنا همه هم راست می گویند، گو اینکه به یک معنا راست نمی گویند،

چراکه آنها به واقعیت از جهات مختلف توجه کرده اند. بله شاید در پایان حرکت علمی بشر بتوانیم واقعیت را در تمامیت آن ببینیم

و دیگر، نظریه های رقیب را نداشته باشیم اما این امر مربوط به آینده است و رنگ پیش گویی دارد

.

البته عامل ترجیح یک نظریه بر نظریه دیگر به حوزه فلسفه علم مربوط می شود که ما اصولا چه معیاری را قابل دفاعتر می بینیم

:

سودمند و کارآمد بودن، مطابقت با واقع یا انسجام منطقی را؟ البته خود «بحث از معیارها» بخشی از پیش فرضها و مبانی فراعلمی

است. عجالتا می توان گفت که عامل ترجیح، مطابقت بیشتر با واقع خواهد بود. چون حقیقت متدرج است، وجود قرائن و شواهد

بیشتر برای یک نظریه، حاکی از این خواهد بود که آن نظریه نسبت به نظریه ای که شواهد کمتری دارد مطابقت و نزدیکی

بیشتری با واقعیت دارد. البته بحث من این نیست که موضع رئالیستی قابل دفاع است یا نه؟ ولی به هر حال یک نگاه فی الجمله

رئالیستی می تواند کماکان قابل دفاع باشد. به این معنا که بگوییم واقعیتی در جهان خارج هست و ما می خواهیم و می توانیم آن را

بشناسیم. البته نه به صورت یک بار برای همیشه بلکه به صورت تدریجی

.

حال سخن در این است که با ساختاری که علم