خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل برآورد کمّی غنایم عصر خلفای راشدین و برخی پیامدهای آن

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل برآورد کمّی غنایم عصر خلفای راشدین و برخی پیامدهای آن :

در طول قریب ۳۰ سال، بعد از وفات رسول اللّه صلی الله علیه و آله ، تا پایان حکومت علی علیه السلام ، غنایم نقدی و غیر نقدی فراوانی از راه فتوحات نصیب مسلمانان شد. افزایش حجم نقدینگی در مدینه ممکن بود در کوتاه مدت سطح عمومی قیمت ها را تحت تأثیر جدی قرار دهد، اما به علت رواج داد و ستدها به نحو کالا به کالا، جریان آزاد تجاری بین عربستان و سایر مناطق، ذوب درهم و دینار و تبدیل آنها به شمش و وسایل زینتی و مصرف بخشی از آنها برای جنگ در خارج از مدینه، بعید به نظر می رسد که در بلندمدت در افزایش سطح عمومی قیمت ها به طور قابل ملاحظه ای مؤثر بوده باشد. افزایش تولید و درآمد و عمران و آبادانی مدینه و اطراف آن از دیگر پیامدهای اقتصادی غنایم بود.

این نوشتار در صدد برآورد کمی غنایم جنگی عصر خلفای راشدین است و در پایان اشاره ای مختصر به برخی پیامدهای آن خواهد داشت.

واژه های کلیدی:

خلفای راشدین، فتوحات، غنایم، خمس.

مقدمه

در مقدمه چند مطلب، برای بهره برداری بیش تر از مطالب آتی ذکر می شود:

۱. نقل های مختلفی درباره ی مقدار غنایم، جزیه و خراج بعضی مناطق، در منابع تاریخی آمده است. این امر ممکن است بدان جهت باشد که اهالی مناطق فتح شده در فرصت های به دست آمده قیام کرده، ولی مجددا به تصرف سپاه اسلام درمی آمدند یا صلح می کردند و در فتح های بعدی جزیه و غنایم دیگری به دست می آمد.

۲. بعضی از منابع تاریخی برای یک منطقه ی فتح شده، جزیه و غنیمت را با هم ذکر کرده اند؛ چون در ابتدای جنگ ممکن است غنیمت نصیب سپاه اسلام شده، آنگاه صلح شده و جزیه گرفته باشند.

۳. وجه المصالحه ای که به سالانه یا جزیه بودن آن تصریح نشده است، در شمار غنایم محسوب می شود.

۴. برای شهرهایی که با جنگ فتح شدند ولی غنایم آنها بیان نشده است، متوسط مجموع غنایم شهرهایی که غنایم آنها معلوم است محاسبه می شود؛ چرا که تعیین حدود مقدار غنایم با انحراف معیار منطقی و معقول، امری غیر صواب به نظر نمی رسد.

۵. در برخی جنگ ها تعداد سربازان و سهم سواره و پیاده معلوم است، ولی نسبت سواره به پیاده مشخص نیست. در این گونه موارد نسبت سواره را۳۲ در نظر می گیریم. این نسبت در جنگ نصیبین در سال ۱۷ و زالق در سال ۳۰ تصریح شده است و اکثر جنگ ها نیز بعد از سال ۱۶ واقع شده که هر روز بر اثر فتوحات و به چنگ آوردن اسب های بیش تر، بر تعداد سربازان سواره نسبت به پیاده افزوده می شد. این گونه محاسبه ی برآورد حداقل غنایم، منطقی است.

۶. اگر در محاسبه ی مقدار غنایم منطقه ای، نیاز به نسبت سهم سواره به پیاده باشد، سهم سوار را دو برابر سهم پیاده در نظر می گیریم. در برآورد غنایم معلوم خواهد شد که این نسبت یک امر مسلم برای تقسیم غنایم جنگی بود.

۷. دینار را بر اساس رابطه ی یک به ده درهم تبدیل می کنیم و حجم مجموع غنایم را بر اساس درهم بیان می کنیم.

۸. اگر جنس غنایم نقدی به درهم یا دینار ذکر نشده باشد، در صورتی که منطقه ی فتح شده در قلمرو ایران باشد، آن را به درهم (پول رایج ایران در آن زمان) و اگر در قملرو روم بوده باشد آن را به دینار (پول رایج روم در آن زمان) محاسبه می کنیم.

مقدار کمّی غنایم شهرها

حضرموت و قبایل کِنده و سکاک: این منطقه در زمان ابوبکر (۱۱ ق) با جنگ فتح شد،۱ اموال و مواشی آنها به غنیمت گرفته شد۲ و زنان و اولاد آنها به اسارت درآمدند؛۳ اسرای زن ۰۰۰/۱ نفر بودند،۴ خمس غنایم و اسرا به مدینه فرستاده شد و بین مردم مدینه تقسیم گردید۵ و باقیمانده ی غنایم بین جنگ جویان مسلمان تقسیم شد.۶

عمان: این شهر نیز در زمان ابوبکر (۱۱ ق) با جنگ فتح گردید۷ و ۰۰۰/۴ اسیر۸ و غنایمی از انواع اموال به دست آمد.۹ کشته های مرتدین ۰۰۰/۱۰ نفر بودند.۱۰ خمس غنایم را نزد ابوبکر به مدینه فرستادند.۱۱

قبیله ی اسد و غطفان و فزاره: این قبایل در زمان ابوبکر (۱۱ ق) با جنگ فتح گردیدند،۱۲ خالد بعد از فتح، غنایم و اسیر گرفت۱۳ و غنایم و اسرا به مدینه فرستاده شدند.۱۴ تعداد اسرا ۳۱ نفر بود.۱۵

بحرین و جزیره ی دارین: این مناطق در زمان ابوبکر (۱۱ ق) با جنگ فتح گردید،۱۶ اموال زیادی به غنیمت گرفته شد و عده ای نیز به دست مسلمانان اسیر شدند.۱۷ سهم سوار ۰۰۰/۶ و سهم پیاده به ۰۰۰/۲ رسید.۱۸ تعداد سپاهیان مسلمان بیش از ۰۰۰/۶ نفر بود.۱۹ خمس غنایم نزد ابوبکر فرستاده شد.۲۰

سهم پیاده ها۰۰۰/۰۰۰/۴ = 000/۲ × ۰۰۰/۲

سهم سواره ها ۰۰۰/۰۰۰/۲۴ = 000/۴ × ۰۰۰/۶

سهم جنگ جویان (۵ /۴غنایم) ۰۰۰/۰۰۰/۲۸ = 000/۰۰۰/۴ + ۰۰۰/۰۰۰/۲۴

کل غنایم۲۱ این جنگ ۰۰۰/۰۰۰/۳۵ =۴/ ۵ × ۰۰۰/۰۰۰/۲۸

مَهْرَه: این منطقه در زمان ابوبکر (۱۱ ق) فتح شد،۲۲ اموال و اسیران زیادی نصیب مسلمانان شد۲۳ و ۰۰۰/۲ اسب به غنیمت گرفته شد.۲۴ خمس آن نزد ابوبکر فرستاده شد۲۵ و بقیه بین لشکر تقسیم گردید.۲۶

کاظمه ی عراق (جنگ ذات السلاسل): این منطقه در زمان ابوبکر (۱۲ ق) با جنگ فتح شد.۲۷ تعداد لشکریان مسلمان ۰۰۰/۱۸ نفر،۲۸ سهم سوار ۰۰۰/۱ درهم و پیاده ۳/۱ آن بود.۲۹ لباس و کلاه فراوانی از سربازان به دست آمد که یکی از آنها ۱۰۰ هزار درهم ارزش داشت و ابوبکر آن را به خالد بخشید.۳۰ خمس غنایم به مدینه فرستاده شد.۳۱ طبق این فرض که سهم سواره۳/۲ و پیاده ۳/۱ بود، کل غنایم عبارت است از: سهم سوار ۰۰۰/۰۰۰/۱۲ سهم پیاده ۰۰/۰۰۰/۲ سهم جنگ جویان ۰۰۰/۰۰۰/۱۴ و حداقل کل غنایم نقدی ۰۰۰/۵۰۰/۱۷.

مذار (الثَّنْی): این منطقه در زمان ابوبکر (۱۲ ق) با جنگ فتح شد.۳۲ سهم سوار در این جنگ بیش از جنگ ذات السلاسل بود.۳۳ زن و فرزند جنگ آوران را اسیر کردند.۳۴ کشته های دشمن ۰۰۰/۳۰ نفر بود.۳۵ خمس غنایم به مدینه فرستاده شد و بقیه بین سپاهیان تقسیم گردید.۳۶ سربازان مسلمان ۰۰۰/۱۰ نفر بودند.۳۷

هر چند گفته شده سهم سواره در این جنگ بیش از جنگ ذات السلاسل بود، ما مبنا را همان مقدار جنگ ذات السلاسل قرار می دهیم تا حداقل آن را مشخص کنیم. تعداد پیاده تقریبا ۳۳۳۴ نفر و سواره ۶۶۶۶ نفر بود؛ بنابراین، غنایم این جنگ به این نحو است: سهم سواره ها ۰۰۰/۶۶۷/۶، پیاده ها ۰۰۰/۱۱۱/۱، سهم جنگ جویان ۰۰۰/۷۷۸/۷ و حداقل غنایم ۵۰۰/۷۲۲/۹.

امغیشیا: این شهر در زمان ابوبکر (۱۲ق) با جنگ فتح شد.۳۸ سهم سوار ۱۵۰۰ درهم شد.۳۹ آن چنان غنیمت گرفتند که هرگز چنین نگرفته بودند.۴۰ غنایم نزد ابوبکر فرستاده شد.۴۱ لشکریان اسلام ۰۰۰/۱۸ نفر بودند؛۴۲ در نتیجه، سهم سواره ها ۰۰۰/۰۰۰/۱۸، پیاده ها ۰۰۰/۰۰۰/۳، جنگ جویان ۰۰۰/۰۰۰/۲۱ و کل غنایم ۰۰۰/۲۵۰/۲۶ بود.

اهل نهرالتمر: این قبیله در سال ۱۲ قمری در مقابل ۰۰۰/۱۲ درهم با مسلمانان صلح کرد.۴۳

الزّاره (ناحیه ای در بحرین): این ناحیه در زمان خلافت ابوبکر (۱۳ ق) با جنگ فتح شد. غنایم به دست آمده نزد ابوبکر فرستاده شد و به هر فرد در مدینه یک دینار رسید.۴۴

بر اساس تحقیقات، جمعیت مدینه در سال ۱۰ قمری، حداقل ۰۰۰/۶۰ نفر بود.۴۵ با توجه به این که به طور مرتب، افرادی جنگ جو از مدینه به میادین جنگ می رفتند و از طرف دیگر، به دلایل مادی و معنوی افرادی از اطراف به مدینه هجرت می کردند، اگر جمعیت مدینه را در سال ۱۳ قمری در همان حد فرض کنیم، غیر معقول به نظر نمی آید. پس می توان گفت ۰۰۰/۶۰ دینار یا ۶۰۰ هزار درهم غنیمت وارد مدینه شد.

یرموک: این ناحیه در زمان عمر (۱۳ ق) با جنگ فتح شد.۴۶ تعداد افراد مسلمین به قولی ۰۰۰/۴۶ نفر۴۷ و به قول دیگر ۰۰۰/۲۴ نفر۴۸ بود. حداقل ۱۲۰ هزار نفر از دشمن کشته شدند.۴۹ سهم سوار ۵۰۰/۱ دینار = 000/۱۵ درهم شد.۵۰ سهم سوار در این نبرد ۰۰۰/۲۴ دینار = 240 هزار درهم و سهم پیاده ۰۰۰/۸ دینار = 000/۸۰ درهم و به مقدار دینار هم نقره و درهم به آنها رسید.۵۱ غنایم و جواهرات فراوان و ۰۰۰/۴۰ اسیر گرفتند.۵۲ خمس غنایم به مدینه فرستاده شد و بقیه بین لشکریان تقسیم شد.۵۳

منابع تاریخی در بعضی از ارقام ذکر شده، مثل تعداد لشکریان مسلمانان، سهم غنایم ایشان و تعداد کشته های دشمن، اختلاف دارند؛ اما به نظر می رسد تعداد لشکریان اعراب مسلمان حداقل ۰۰۰/۴۶ نفر بوده که در چند مرحله به یرموک رسیدند و فقط در یک مرحله ۰۰۰/۲۷ نفر بودند. سهم سربازان از غنایم نیز به نظر می آید ۰۰۰/۲۴ دینار و ۰۰۰/۸ دینار بوده است، اگر چه ممکن است همه ی آن از خود جنگ یرموک به دست نیامده و بخشی از آن در جنگ های قبلی و در مسیر لشکریان تا یرموک به دست آمده باشد؛ بنابراین ممکن است فقط در خود یرموک سهم سوار ۵۰۰/۱ دینار باشد و بقیه از مناطق دیگری که بعد از یرموک تقسیم شده اند باشد؛ اما ممکن است تعداد کشته های دشمن ۱۲۰ هزار یا ۱۰۵ هزار نفر باشد، لکن ما مبنا را ۱۰۵ هزار قرار می دهیم؛ بنابراین، سهم پیاده ۰۰۰/۳۹۲/۳۴۹/۱، سواره ۰۰۰/۸۲۴/۰۹۵/۸، سهم جنگ جویان ۰۰۰/۲۱۶/۴۴۵/۹ و حداقل کل غنایم ۰۰۰/۵۲۰/۸۰۶/۱۱ بود.

دمشق: این شهر در زمان عمر (۱۳ ق) با سپاه اعراب مسلمان به جنگ برخاست و سپس صلح کرد۵۴ که مبلغ ۱۰۰ هزار دینار مساوی ۱ میلیون درهم وجه المصالحه دریافت شد.۵۵ خمس آن به مدینه فرستاده شد و بقیه بین لشکریان تقسیم گردید. لشکر ۰۰۰/۳۷ نفر بودند.۵۶

قادسیه: این منطقه در زمان عمر (۱۴ ق) با جنگ فتح شد.۵۷ موقع غنایم، لشکر اسلام حدود ۰۰۰/۳۰ نفر بودند.۵۸ تعدادی اسیر و اموال و اشیا به دست آمد که قیمت آنها را کسی نمی دانست.۵۹ تعداد کشته های دشمن در میدان قادسیه ۰۰۰/۱۰ نفر بودند.۶۰ آن قدر غنایم جمع آوری شد که قبل و بعد از قادسیه هرگز مثل آن به دست نیامد.۶۱ درفش کاویان ۱ میلیون و ۲۰۰ هزار درهم،۶۲ کلاه جنگی رستم ۱۰۰ هزار درهم،۶۳ لباس های جنگی او ۰۰۰/۷۰ درهم،۶۴ گاو و گوسفند و غذاهای فراوان،۶۵ ۰۰۰/۳۰ دینار،۶۶ سهم سوار ۰۰۰/۱۴ درهم۶۷ و سهم پیاده ۱۰۰/۷ درهم۶۸ شد. با این حساب، سهم سوار ۰۰۰/۰۰۰/۲۸۰، پیاده ۰۰۰/۰۰۰/۷۱، سهم جنگ جویان ۰۰۰/۰۰۰/۳۵۱ و حداقل کل غنایم نقدی، ۰۰۰/۷۵۰/۴۳۸ بود.

مداین: این شهر در زمان عمر (۱۶ ق) با جنگ فتح شد.۶۹ سربازان اسلام ۰۰۰/۶۰ نفر سواره۷۰ بودند که به هر نفر ۰۰۰/۱۲ درهم رسید.۷۱ از بیت المال مداین، لباس، کالا، جواهرات و … فراوان به دست آمد،۷۲ به طوری که تعیین قیمت آن ممکن نبود.۷۳ گاو، گوسفند، شتر و غذاهای بی شمار نصیب مسلمانان شد.۷۴ در بیت المال مداین ۳ میلیارد درهم وجود داشت.۷۵ قطعه ای از فرش ۶۰۰/۳ متر مربعی بهارستان۷۶ که به علی علیه السلام رسید و بهترین آن هم نبود، با این حال ۰۰۰/۲۰ درهم ارزش داشت.۷۷ خمس غنایم، بعد از جدا کردن، به مدینه فرستاده شد و بین اهل مدینه۷۸ و ما بقی بین سربازان تقسیم گردید.۷۹

در بعضی منابع تاریخی مقدار موجودی بیت المال را برابر ۱۲۱۰×۳ درهم ذکر کرده اند، که نصف آن را رستم، هنگام حرکت به طرف قادسیه با خود برده و بقیه را در بیت المال مداین باقی گذاشته بود،۸۰ ولی ما در این جا مبنا را مقداری قرار می دهیم که به دست سربازان رسید؛ زیرا معلوم نیست همه ی آنچه رستم در بیت المال مداین باقی گذاشته بود به دست سربازان رسید یا بخشی از آن؛ از منابع تاریخی می توان استنباط کرد که بخشی از آن در نبرد مداین به دست سربازان اسلام افتاد؛ بنابراین سهم سربازان و کل غنایم را می توان بدین نحو حساب کرد: سهم سربازان، ۰۰۰/۰۰۰/۷۲۰ و حداقل کل غنایم نقدی ۰۰۰/۰۰۰/۹۰۰ بود.

جلولاء: این شهر در زمان عمر (۱۶ ق) با جنگ فتح شد.۸۱ تعداد سپاهیان مسلمان ۰۰۰/۱۲ نفر بودند.۸۲ کشته های دشمن به ۱۰۰ هزار نفر رسید.۸۳ طلا، جواهرات و اشیای زینتی فراوانی از قبیل مجسمه های طلایی و … به دست آمد.۸۴

آن قدر غنیمت گرفتند که هرگز مثل آن به دست نیامد.۸۵ تعداد اسرا به حدی زیاد بود که عمر می گفت: خدایا از اسرای جلولاء به تو پناه می برم.۸۶ غنایم جلولاء به ۳۰ میلیون درهم و خمس آن به ۶ میلیون درهم رسید.۸۷ به هر یک از سربازان اسلام ۰۰۰/۹ درهم و ۹ حیوان رسید.۸۸ خمس غنایم به مدینه نزد عمر فرستاده شد.۸۹

منابع تاریخی از یک طرف مقدار غنایم جلولاء را ۳۰ میلیون درهم و از طرف دیگر، تعداد سربازان را ۰۰۰/۱۲ نفر ذکر کرده اند که به هر نفر ۰۰۰/۹ درهم رسید، و این دو با هم نمی سازد. بعضی از منابع نیز هر دو را با هم ذکر کرده اند. عدم سازگاری این دو نقل بدین جهت است که وقتی به هر سرباز ۰۰۰/۹ درهم برسد، مقدار کل غنایم عبارت خواهد شد از: کل سهم سربازان (۵۴ غنایم) ۰۰۰/۰۰۰/۱۰۸، کل غنایم، ۰۰۰/۰۰۰/۱۳۵.

در نتیجه، این دو نقل، در مقدار کل غنایم و در مقدار خمس آن با هم ناسازگارند.

ولی به نظر می رسد که با اضافه کردن اشیای دیگر، مثل طلا و جواهرات و اسرا به غنایمِ نقدی، این ناسازگاری رفع خواهد شد و مقدار هر سهم را می توان ۰۰۰/۹ درهم و ۹ حیوان، و در نتیجه مقدار غنایم جلولاء را ۱۳۵ میلیون درهم و تعداد ۰۰۰/۱۰۸=۰۰۰/۱۲×۹ حیوان (از قبیل گاو، گوسفند و شتر و …) و احیانا تعدادی اسیر و… دانست که خمس آنها لااقل ۲۷ میلیون درهم نقد و ۰۰۰/۳۶ حیوان است.

قیساریه: این شهر در زمان عمر (۱۵ ق) به جنگ برخاست۹۰ و سپس صلح برقرار شد.۹۱ تعداد کشته های دشمن به ۱۰۰ هزار نفر۹۲ و تعداد اسرا به، ۰۰۰/۴ نفر رسید۹۳ و ۰۰۰/۲۰ دینار یا ۲۰۰ هزار درهم وجه المصالحه دریافت شد.۹۴

خمس غنایم۹۵ و اسرا به مدینه نزد عمر فرستاده شد.۹۶ اسرا بین یتیمان مدینه تقسیم شدند که بعضی برای نوشتن و بعضی برای کارکردن گمارده شدند.۹۷

با توجه به این که وجه المصالحه در حکم غنایم بوده و خمس آن متعلق به حکومت بود. در این نبرد، ۰۰۰/۲۰ دینار، بخشی از غنایم به دست آمده بود؛ زیرا شکی نیست در جنگی که تعداد کشته های آن ۱۰۰ هزار نفر و اسرای آن ۰۰۰/۴ نفر بوده غنایم، بسیار بیش از مقدار وجه المصالحه بوده است.

رُقّه: این شهر در زمان عمر با سپاه اعراب مسلمان صلح کرد و ۰۰۰/۲۰ دینار = 200 هزار درهم وجه المصالحه از آنها دریافت شد. اهل رُهّا و حرّان۹۸ نیز در زمان عمر با سپاه اسلام صلح کردند و از هر یک از آنها ۰۰۰/۲۰ دینار یا ۲۰۰ هزار درهم وجه المصالحه دریافت شد.۹۹ از این سه شهر، مقدار ۶۰۰ هزار درهم غنیمت به دست آمد.

عین الورده (راس العین): این شهر در زمان عمر با لشکر اعراب صلح کرد و از آنها ۰۰۰/۳۰ دینار = 300 هزار درهم وجه المصالحه دریافت شد.۱۰۰

قرقیسیا: اهل این شهر در زمان عمر ابتدا با اعراب مسلمان به جنگ برخاسته، آن گاه صلح کردند و از آنها ۰۰۰/۳ دینار یا ۰۰۰/۳۰ درهم وجه المصالحه دریافت شد.۱۰۱ اهل سِنجار نیز مثل اهل قرقیسیا عمل کردند.۱۰۲

آمد: اهل این شهر در زمان عمر با مسلمانان صلح نمودند و از آنها ۰۰۰/۵ دینار = 000/۵۰ درهم وجه المصالحه دریافت شد.۱۰۳

میّا فارقین: اهل این شهر در زمان عمر با سپاهیان مسلمان صلح نمودند و از آنها ۰۰۰/۳ دینار = 000/۳۰ درهم نقدا دریافت شد.۱۰۴

نصیبین: این شهر در زمان عمر (۱۷ ق) به تصرف سپاه اسلام در آمد،۱۰۵ تعداد سربازان ۰۰۰/۵ نفر بودند۱۰۶ که به هر یک از آنها، به جز چهارپایان، برده و انواع کالاهای گران قیمت، ۰۰۰/۱۰ درهم رسید. خمس غنایم به مدینه نزد عمر فرستاده شد.۱۰۷ در نتیجه سهم سربازان، ۰۰۰/۰۰۰/۵۰ درهم و کل غنایم، ۰۰۰/۵۰۰/۶۲ درهم شد.

شهرهای لوبیه، لُبده، سبره، زویده، مراقیه در زمان عمر با اعراب مسلمان صلح نمودند و از هر یک از این شهرها، تعدادی اسیر، اسب، الاغ، گاو و گوسفند (هر کدام ۳۰۰ تا) گرفتند؛۱۰۸ بنابراین مجموع غنایم این شهرها ۱۵۰۰ اسیر، ۱۵۰۰ اسب، ۱۵۰۰ الاغ، ۱۵۰۰ گاو و ۱۵۰۰ گوسفند بود.

بُرقه: اهل این شهر در زمان خلافت عمر با لشکریان مسلمان به جنگ برخاسته، آن گاه صلح نمودند و از آنها ۵۰۰ اسیر و ۵۰۰ چهار پا گرفته شد.۱۰۹

تستر (شوشتر): این شهر در زمان عمر (۱۷ ق) با جنگ فتح شد.۱۱۰ تعداد مسلمین بیش از ۰۰۰/۲۰ سواره و پیاده بود.۱۱۱ تمام اموال و اغنام آن جا را به غنیمت گرفتند؛ از جمله: دینارهای زیاد کسروی و طلا و جواهرات فراوان.۱۱۲ غنایم بین سربازان تقسیم گردید، که سهم سواره ۰۰۰/۳ و سهم پیاده ۰۰۰/۱ درهم شد.۱۱۳ خمس غنایم به مدینه نزد عمر فرستاده شد.۱۱۴

بنابراین، غنایم عبارت است از: سهم پیاده ها، ۰۰۰/۶۶۷/۶، سواران ۰۰۰/۹۹۹/۳۹، جنگ جویان ۰۰۰/۶۶۶/۴۶ و کل غنایم نقدی، ۰۰۰/۳۲۵/۵۸۳.

نهاوند: این شهر در زمان عمر (۲۱ ق) با جنگ فتح شد.۱۱۵ تعداد سربازان مسلمان ۰۰۰/۳۰ نفر،۱۱۶ و تعداد کشته های دشمن بیش از ۱۰۰ هزار نفر بود.۱۱۷ غنایم فراوانی، از جمله گنج نخیرجانَ (شامل انواع جواهرات و وسایل زینتی) به دست آمد که ۴ میلیون درهم ارزش داشت.۱۱۸ خمس غنایم به مدینه نزد عمر فرستاده شد و بقیه بین سربازان تقسیم گردید.۱۱۹ سهم سواره ۰۰۰/۶ و سهم پیاده ۰۰۰/۲ درهم شد.۱۲۰ بنابراین، غنایم عبارت بود از: سهم سواران ۰۰۰/۰۰۰/۱۲۰، پیاده ها ۰۰۰/۰۰۰/۲۰، جنگ جویان ۰۰۰/۰۰۰/۱۴۰ و کل غنایم، ۰۰۰/۰۰۰/۱۷۵.

ری: اهل این شهر در زمان عمر (۲۲ ق) ابتدا به جنگ با مسلمانان پرداختند، سپس صلح کردند۱۲۱ و مقرر شد که ۰۰۰/۰۰۰/۲ درهم به عنوان وجه المصالحه به صورت نقدی بپردازند.۱۲۲ تعداد سپاه اسلام ۰۰۰/۱۰ نفر بود.۱۲۳ خمس غنایم را به مدینه نزد عمر فرستادند.۱۲۴ مقدار غنایم آن، مثل غنایم نقدی مداین ۹۰۰ میلیون درهم بود.

اصفهان: اهل اصفهان در زمان عمر با فاتحان مسلمان صلح و ۱۰۰ هزار درهم نقدی به ایشان پرداخت نمودند.۱۲۵ تعداد سپاهیان مسلمان ۰۰۰/۱۷ نفر بود.۱۲۶

آذربایجان: اهل این منطقه در دوران خلافت عمر (۲۲ ق) ابتدا اقدام به جنگ نمودند، سپس مجبور به صلح شدند۱۲۷ و ۸۰۰ هزار درهم به عنوان وجه المصالحه پرداختند۱۲۸ و خمس غنایم نزد عمر فرستاده شد.۱۲۹

فارس و کرمان: در زمان عمر، بین لشکر اعراب مسلمان و اهالی این دو شهر جنگ در گرفت که سرانجام با پیروزی مسلمانان پایان یافت.۱۳۰ تعداد مسلمین ۰۰۰/۱۷ نفر۱۳۱ و تعداد کشته های دشمن ۱۰۰ هزار نفر بود.۱۳۲ خمس غنایم به مدینه نزد عمر فرستاده شد که بین مهاجرین و انصار تقسیم کرد و باقیمانده ی غنایم بین سربازان اسلام تقسیم شد.۱۳۳ سهم سواره بیش از ۰۰۰/۸ درهم و پیاده بیش از ۰۰۰/۴ درهم شد.۱۳۴ با توجه به این مطالب، سهم پیاده ها ۰۰۰/۶۶۸/۲۲، سواران ۰۰۰/۶۶۴/۹۰ و سهم جنگ جویان ۰۰۰/۳۳۲/۱۱۳ و حداقل کل غنایم نقدی ۰۰۰/۶۶۵/۱۴۱ بود.

تکریت: این شهر در زمان خلافت عمر (۱۶ ق) با جنگ به تصرف مسلمانان درآمد.۱۳۵ تعداد سپاهیان عرب مسلمان در این جنگ ۰۰۰/۵ نفر بود.۱۳۶ سهم سواره ۰۰۰/۳ درهم و پیاده ۰۰۰/۱ درهم شد.۱۳۷ خمس غنایم به مدینه نزد عمر فرستاده شد.۱۳۸ در نتیجه سهم پیاده ها ۰۰۰/۶۶۷/۱، سواران ۰۰۰/۹۹۹/۹، جنگ جویان ۰۰۰/۶۶۳/۱۱ و کل غنایم ۱۴۵۷۸۷۵۰ بود.

حمص: اهل حمص در عصر خلافت عمر (۱۵ ق) به جنگ با مسلمانان برخاستند، ولی در نهایت مجبور به صلح شدند۱۳۹ و مقرر گردید که ۱۷۰ هزار دینار = 1 میلیون و ۷۰۰ هزار درهم به مسلمانان پرداخت کنند.۱۴۰ خمس غنایم به مدینه نزد عمر فرستاده شد.۱۴۱

اسکندریه: این شهر در دوران خلافت عمر (۲۰ ق) بعد از جنگ با اعراب مسلمان مجبور به تقاضای صلح شد۱۴۲ و مقدار ۰۰۰/۱۳ دینار = 130 هزار درهم به سپاه اسلام پرداخت کردند.۱۴۳ خمس غنایم به مدینه نزد عمر فرستاده شد.۱۴۴

حلب: این شهر در زمان عمر با صلح فتح شد و ۰۰۰/۳۰ دینار = 300 هزار درهم پرداخت کردند.۱۴۵

أبَلّه: این شهر نیز در زمان خلافت عمر (۱۴ ق) با جنگ به تصرف سپاه اسلام درآمد. تعداد سربازان مسلمان ۳۰۰ نفر بود که به هر نفر ۲ درهم و مقداری کالا رسید. تعدادی اسیر و سلاح و دیگی مسی با ۰۰۰/۸۰ مثقال طلا و اساس داخل آن را به غنیمت گرفتند.۱۴۶

هر مثقال برابر یک دینار رومی بود؛۱۴۷ بنابراین:درهم ۰۰۰/۸۰۰=۱۰×۰۰۰/۸۰

درهم ۶۰۰/۸۰۰=۰۰۰/۸۰۰+۶۰۰

خراسان (شامل شهرهای آن): این منطقه در زمان عمر (۲۲ ق) به تصرف اعراب مسلمان درآمد. تعداد سپاه اسلام ۰۰۰/۲۰ بود.۱۴۸

در این جنگ، هم چون جنگ قادسیه، سهم سواره ۰۰۰/۱۴ درهم و پیاده ۱۰۰/۷ درهم بود؛ در نتیجه، سهم سواران ۰۰۰/۶۶۲/۱۸۶، پیاده ها ۷۰۰/۳۳۵/۴۷، جنگ جویان ۷۰۰/۹۹۷/۲۳۳ و کل غنایم ۱۲۵/۴۹۷/۲۹۲ شد.

همدان: اهالی این شهر در زمان عمر (۲۲ ق) به جنگ با مسلمین برخاسته، آن گاه خواستار صلح شدند.۱۴۹ و مقرر شد ۱۰۰ هزار درهم پرداخت نمایند.۱۵۰

رامهرمز: اهل آن در دوران خلافت عمر بعد از اقدام به جنگ با پرداخت ۸۰۰ یا ۹۰۰ هزار درهم تن به صلح دادند.۱۵۱

نهرتیری: مردم آن در دوران خلافت عمر (۱۵ ق) به جنگ با اعراب مسلمان برخاستند، آن گاه بر مقدار ۱ میلیون و ۱۰۰ هزار درهم صلح را پذیرفتند.۱۵۲

جرزاها: جرزان در دوران خلافت عثمان بر ۰۰۰/۸۰ درهم نقد با مسلمانان صلح کرد.۱۵۳

قبرص: اهالی آن در زمان خلافت عثمان (۲۸ ق) ابتدا به جنگ با سپاه مسلمانان برخاستند، سپس با ایشان صلح نمودند.۱۵۴ در این جنگ، اموال فراوان و بیش از ۰۰۰/۸ اسیر گرفته شد. خمس غنایم به مدینه نزد عثمان فرستاده شد و باقی مانده بین سربازان تقسیم گردید.۱۵۵

افریقیه: اهالی این ناحیه در دوران خلافت عثمان (۲۷ ق) در مقابل سپاه اسلام به جنگ پرداخت، سپس صلح را بر جنگ ترجیح داد.۱۵۶ تعداد سربازان اسلام ۰۰۰/۲۳ نفر بود.۱۵۷ غنایم فراوانی، مثل حیوانات، اسرا و اموال نصیب مسلمانان شد.۱۵۸ مقدار ۲ میلیون و ۵۲۰ هزار دینار = 25 میلیون و ۲۰۰ هزار درهم نقدا به عنوان وجه المصالحه به مسلمانان پرداخت شد.۱۵۹ خمس غنایم برای عثمان به مدینه ارسال ۱۶۰ و ۵۴ باقی مانده بین سربازان تقسیم شد.۱۶۱ سهم سواره به ۰۰۰/۳ دینار =۰۰۰/۳۰ درهم و پیاده ۰۰۰/۱ دینار=۰۰۰/۱۰ درهم رسید.۱۶۲ بنابراین سهم پیاده ها ۰۰۰/۶۶۷۰/۲، سواران ۰۰۰/۰۲۰/۴۶۰ و جنگ جویان ۰۰۰/۶۹۰/۴۸۶ و کل غنایم ۵۰۰/۳۶۲/۶۰۸ بود.

باخررزان: در زمان عثمان به تصرف اعراب مسلمان درآمد، و مقدار ۰۰۰/۸۰ درهم وجه المصالحه از آنان دریافت شد.۱۶۳

زرنج (منطقه ی سیستان): اهالی آن در سال ۲۳ قمری، ابتدا به جنگ با سپاه مسلمانان برخاستند، سپس مجبور به صلح شدند.۱۶۴ والی سیستان، هزار جام طلا را که هزار عبد آنها را حمل می کردند به مسلمین داد.۱۶۵ تعداد اسرا در این نبرد به ۰۰۰/۴۰ نفر رسید.۱۶۶

زالق (منطقه ی سیستان): سپاه اعراب از این شهر ۰۰۰/۱۰ اسیر و بنا به قولی ۰۰۰/۳۰ اسیر گرفت.۱۶۷ تعداد مسلمین ۰۰۰/۸ نفر بود که به هر نفر ۰۰۰/۴ درهم رسید. سال فتح آن ۳۰ قمری بود.۱۶۸ بنابراین سهم جنگ جویان ۰۰۰/۰۰۰/۳۲ و کل غنایم ۰۰۰/۰۰۰/۴۰ بود.

شاپور: در دوران خلافت عثمان (۲۶ ق) با پرداخت ۳ میلیون و ۳۰۰ هزار درهم تن به صلح داد.۱۶۹

دارابجرد: در دوران خلافت عثمان (۲۷ ق) بر مبنای پرداخت ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار درهم با جنگ جویان مسلمان صلح کرد.۱۷۰

اَرّجان (ارمان): در دوران خلافت عثمان (۲۷ ق) با اعراب صلح نمود۱۷۱ و مقرر گردید که ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار درهم پرداخت کنند.۱۷۲

اهل قصور و مداین: در دوران خلافت عثمان (۲۷ ق) بر مقدار ۲۰۰ هزار رطل طلا با سپاه اسلام صلح کرد.۱۷۳ هر رطل برابر ۹۰ مثقال۱۷۴ و هر مثقال از نظر وزن برابر یک دینار است.۱۷۵

بنابراین، می توان به این صورت محاسبه نمود:

مثقال (دینار) ۰۰۰/۰۰۰/۱۸=۹۰×۰۰۰/۲۰۰

به درهم ۰۰۰/۰۰۰/۱۸۰=۱۰×۰۰۰/۰۰۰/۱۸

زرنج (از منطقه ی سیستان): اهالی آن در سال ۳۲ قمری به جنگ با مسلمانان برخاستند، آن گاه صلح را پذیرفتند۱۷۶ و با ۲۰۰ هزار درهم و ۰۰۰/۲ عبد صلح واقع شد.۱۷۷

نیشابور (منطقه ی خراسان): اهل آن در دوران خلافت عثمان (۳۱ ق) به جنگ با اعراب برخاستند آن گاه با مبلغ ۱ میلیون درهم صلح شد.۱۷۸

قهستان (منطقه ی خراسان): در دوران خلافت عثمان (۳۰ ق) ابتدا به جنگ با سپاه اسلام برخاستند، آن گاه مجبور به صلح شدند.۱۷۹ صلح بر مبلغ ۶۰۰ هزار درهم واقع شد.۱۸۰

ابیورد (منطقه خراسان): در دوران خلافت عثمان بر اساس پرداخت مبلغ ۴۰۰ هزار درهم صلح را پذیرا شدند.۱۸۱

طوس (منطقه ی خراسان): مردمان آن در دوران خلافت عثمان (۳۱ ق) بر مبلغ ۶۰۰ هزار درهم با مسلمانان صلح کردند.۱۸۲

جرجان یا گرگان (منطقه ی خراسان): در دوران خلافت عثمان با صلح فتح شد.۱۸۳ صلح بر مقدار ۲۰۰ هزار و ۸۰۰ درهم واقع شد.۱۸۴ این مبلغ برای جنگ آوران مسلمان مصرف می شد.۱۸۵

مرو (منطقه ی خراسان): در زمان خلافت عثمان (۳۱ ق) با صلح فتح شد.۱۸۶ مبلغ صلح ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار بود.۱۸۷ ب