خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل دین پژوهی روشمند در اینترنت، ابزارها و راهکارها

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل دین پژوهی روشمند در اینترنت، ابزارها و راهکارها :

اشاره

شاید آنگاه که فردریش نیچه، فیلسوف نامدار آلمانی، با بیانی جهان گیر، مرگ خدا را به جهانیان اعلام کرد، کمتر کسی فکر می کرد که دیگر خبری از خدا، دین و معنویت باقی بماند. به گمان نیچه و هودارانش انسان با دانش و فنّاوری پیشرفته خود به تدریج باید جای خدا را می گرفت و باورهای مذهبی و غیر مادی رخت بر می بست؛ اما گذشت زمان از خیال های خام ایشان پرده برداشت و بر همگان روشن ساخت که نه تنها خدا و دینش نمرده است، بلکه همگام با پیشرفت فنّاوری روز، به ویژه فنّاوری اطلاعات، بازگشت به دین و احیای شعائر و جنبش های دینی نیز به طور چشمگیری فزاینده بوده است؛ چندان که بسیاری از دانشمندان برجسته معاصر بدان اشاره و حتی تأکید داشته اند. ساموئل هانتینگتون از متفکران طراز اول دنیا و صاحب نظریه «برخورد تمدنها» اظهار کرده است که: «نوعی خلاء هویت در جهان پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و پایان جنگ سرد شکل گرفت که خودآگاهی تمدنی و تجدید حیات مذهبی به عنوان وسیله ای برای پر کردن آن خلأ شروع به رشد نمود (هانتینگتون، ۱۳۷۲: ص ۲۲)».^(۲)

افزون بر این، فنّاوری اطلاعات به طور عام و اینترنت به شکل خاص، بستری بی نظیر فراهم کرده که در آن دین پژوهی و معنویت طلبی بسیار آسان تر، بیشتر و مطلوب تر از گذشته شده است. بنا بر گفته جرج بارنا (

George Barna

)از هر ۶ نفر کاربر اینترنت در جهان، حداقل یک نفر به دنبال اطلاعات معنوی و مذهبی بوده است.^(۳) در این زمینه آمارهایی وجود دارد که میزان دین پژوهی در اینترنت را در حد ۲۵ تا ۳۰ درصد کل کاوش های اینترنتی اعلام کرده اند و این نشانگر بازگشت و اقبال نسل جدید جهان به دین و معنویت، و همچنین بیانگر ضرورت بهره گیری از فنّاوری اطلاعات و اینترنت در این زمینه است. همزیستی قابل توجه دین و فنّاوری اطلاعات تا آنجاست که امروز مذاهب و مکاتب مختلف برای تبلیغ و تسهیل در امور و مناسک مذهبی خویش، امکان عبادت سایبر یا آنلاین (

Online Worship

) را میسر کرده اند و سخن از ادیان مجازی به میان آمده است؛ ادیانی که اینترنت در شکل گیری آنها نقش اول را داشته است.

چالش های بهره گیری ازاینترنت درمطالعات دینی

بزرگی، پیچیدگی و نوین بودن دنیای مجازی باعث شده است. که این پدیده قابل استفاده، برای بسیاری ناشناخته و در هاله ای از ابهام باقی مانده و درصد قابل توجهی از دانش پژوهان و دین پژوهان نتوانند از امکانات علمی و پژوهشی آن به شکل مطلوب استفاده کنند. با این حال آگاهی از چالش ها و مشکلات موجود در این راه می تواند برای رفع آنها کمک کند. چه ممکن است اساساً بعضی بدین مشکلات واقف نباشند، تا در پی چاره جویی برآیند، بدیهی است که چالش های مورد نظر ما در این جا عمدتا چالش های مورد ابتلای دین پژوهان ایرانی است.

۱. از جمله مسائل مبهمی که اغلب دانش پژوهان و دین پژوهان هنگام مراجعه به اینترنت با آن روبرو هستند، داشتن تصویر روشنی از نقش و جایگاه اینترنت، به لحاظ کمی و کیفی، در تحقق ایشان است. بی تردید این ابهام به عدم درک درست اینترنت و محتویات و قابلیت های آن بر می گردد، از این رو، گاهی مشاهده می شود که برای انجام تحقیقاتی، مراجعاتی به بانک های اطلاعاتی و کافی نت ها می شود که منابع چاپی در آن زمینه بسیار بیشتر از منابع الکترونیکی و اینترنتی است، موضوعاتی چون؛ مسائل فقهی، حدیثی، رجالی، و غیره. در صورتی که چنین موضوعاتی مراجعه به یک کتابخانه معتبر بسیار کارسازتر از اینترنت خواهد بود.

بنابراین پرسش نخست این است که اساسا برای انجام چه تحقیقاتی می توان از اینترنت کمک گرفت؟ پاسخ کلی و نسخه عمومی این سؤال این است که ایتنرنت برای اغلب تحقیقات مفید و برای برخی دیگر لازم و ضروری است، هر چند که به تدریج و در آینده بسیار نزدیک شاید دیگر هیچ پژوهشی بی نیاز از اینترنت نباشد. پاسخ دقیق تر این که در زمینه علوم، دیدگاه ها و اطلاعاتی که خاستگاه غربی دارند، اینترنت منابع بسیار بیشتری از کتابخانه های موجود در کشور ما دارد. همچنین برای تحقیقاتی که نیازمند آمار مختلف از سوی مراکز دولتی و غیر دولتی هستند؛ و به طور کلی در موضوعاتی چون علوم روز، علوم دانشگاهی اعم از علوم انسانی، اجتماعی و پزشکی و طبیعی، اینترنت حاوی اطلاعات بسیار بیشتری از منابع کتابخانه ای است.

اما در مورد وابستگی تحقق در رشته ای مانند دین پژوهی و مطالعات دینی به اینترنت نمی توان ملاک واحدی اتخاذ کرد. در یک نگاه کلی مباحث این رشته را می توان به دو دسته تقسیم کرد:

دسته نخست اختصاص به موضوعاتی دارد که عمدتا به کلام اسلامی و شیعی و مباحث حوزوی تعلق دارد. در چنین موضوعاتی سهم منابع اینترنتی نسبت به منابع کتابخانه ای کمتر است. چرا که درصد متون و منابع اسلامی که به فضای مجازی اینترنت راه یافته اند، در مقایسه با کل منابع اسلامی یا حتی منابع یک کتابخانه معتبر بسیار کمتر است. ولی این بدان معنا نیست که دیگر اینترنت در این زمینه ها حرفی برای گفتن ندارد. در همین موضوعات نیز می توان از توانمندهای اینترنت بهره های فراوان جست. در این راستا می توان از بانک های اطلاعاتی دارای قابلیت های پژوهشی و جستجویی بسیار پیشرفته استفاده کرد و علاوه بر کاستن مدت زمان انجام تحقیق، بر غنای کیفی آن افزود. یک نمونه از این بانک ها پایگاه حوزه

www.hawzah.net

می باشد. ره آورد تحقیقی در بخش مجلات این پایگاه که در حال حاضر بالغ بر ۱۵۰۰ شماره مجله از ۶۰ عنوان نشریه علمی و اسلامی می باشد، نشان می دهد که فقط در زمینه کلام جدید و مطالعات دینی در حدود ۹۰۰ مقاله علمی و معتبر از نویسندگان مختلف وجود دارد. افزون بر این که می توان با استفاده از جستجو در همین بخش یا در کل پایگاه به مقالات بسیار بیشتری در این مورد دست یافت. از دیگر بانک های اطلاعاتی مفید می توان به پایگاه مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران

irandoc.ir

اشاره کرد که تا به امروز چکیده و دیگر اطلاعات مربوط به ۲۳۰ هزار رکود علمی کشور از قبیل پایان نامه ها و مقالات فراوانی در زمینه های علمی و دینی را جمع آوری کرده و با ارائه قابلیت جستجو در معرض استفاده عموم قرار داده است. پایگاه بانک اطلاعات نشریات کشور

magiran.com

نیز که هم اکنون امکان جستجوی پیشرفته در عناوین مقالات مندرج در ۱۰۹۰ عنون نشریه در موضوعات مختف از جمله علوم اسلامی را فراهم کرده است، از پایگاه های قابل استفاده در این خصوص می باشد.

۲. از دیگر مواردی که می توان در موضوعات دینی و به خصوص اسلامی از اینترنت اطلاعات بسیار و با ارزشی به دست آورد، تحقیق درباره دیدگاه ها و آراء متفکران غربی، مستشرقان و دین شناسان و اسلام شناسان غیر مسلمان راجع به یک موضوع اسلامی است. به عنوان نمونه، در تحقیق درباره دیدگاه های غیر اسلامی راجع به مسائلی چون حجاب، مهدی موعود و مهدویت و مانند این، بی تردید اینترنت منبع بی بدیل و ذی قیمتی می باشد.

دسته دیگر مباحث دین شناسی و به ویژه کلام جدید ریشه در آراء و دیدگاه های متکلمان غیر مسلمان و غیر ایرانی دارند، امروزه مکاتب کلامی و متکلمین برجسته گوناگون در مغرب زمین ظهور کرده اند که دیدگاه های برخی از آنها مانند مکتب معرفت شناسی اصلاح شده و آراء الوین پلانتینجا، ویلیام الستون، آنسلم، سن آگوستین و غیره نقاط مشترک زیادی با دیدگاه های اسلامی و شیعی دارد و ضرورت و اهمیت آشنایی با اندیشه های ایشان برای هر دین پژوهی بیش از پیش آشکار است. در چنین موضوعاتی به جرأت می توان گفت که منابع اینترنتی، بسیار بیشتر از منابع کتابخانه ای موجود در کتابخانه های ماست. هرچند که ممکن است همه این منابع به صورت رایگان در دسترس همگان نباشد. در نتیجه می توان گفت که به طور کلی امروزه اینترنت برای هر تحقیقی از جمله تحقیقات دینی مفید و شاید لابد منه است. به دیگر سخن نقش اینترنت در تحقیقات و مطالعات دینی یا مکمل و یا پایه و اساس است.

۳. از دیگر معضلات دین پژوهان در بهره گیری از اینترنت عدم آشنایی یا آشنایی ناکافی با زبان انگلیسی است. انگلیسی به مثابه زبان مادری اینترنت همگام با رشد این شبکه جهانی گسترش یافت و همچنان بالاترین محدوده زبانی صفحه های وب را در اختیار دارد، چندان که حتی در اغلب مسائل و موضوعات اسلامی مانند قرآن، که گمان می رود بیشتر به زبان عربی یا فارسی باشند، سهم زبان انگلیسی بسیار بیشتر از دیگر زبان هاست. پرواضح است که در پاره ای از مباحث کلام جدید که خاستگاهی غربی دارند، اطلاعات موجود در زبان انگلیسی قابل مقایسه با دیگر زبان ها نیست. ناگفته نماند که در پایگاه های عرب زبان نیز مطالب فراوانی یافت می شود که پس از انگلیسی شاید پرکاربردترین زبان در این زمینه باشد. بنابراین برای بهره مندی بیشتر چاره ای جز یادگیری زبان انگلیسی و عربی نیست.

۴. آشنایی ناقص و ناکارآمد با شیوه های جستجوی موفق و همچنین ارزیابی نتایج به دست آمده، جدی ترین چالش برای اغلب پژوهشگران دینی در اینترنت می باشد. با تأسف باید گفت که اکثر کاربران از ابزار و فنون کاوش کارآمد در اینترنت اطلاع کافی ندارند. در حقیقت بیشتر کاربران برای جستجو از جستجوی ساده ی موتور جستجو عمومی کمک می گیرند، در حالی که در اکثر تحقیقات استفاده از جستجوی پیشرفته در موتور جستجو ضروری است و همچنین گاهی موتور جستجوی تخصصی یا منطقه ای کمک بیشتری به ما می کند. افزون بر این که اساساً ممکن است استفاده از ابزارهای دیگری غیر از موتور جستجو، نظیر فهرست راهنمای موضوعی یا به اصطلاح دایرکتوری، شاهراه اطلاعاتی یا گیت وی و یا ابزارهای دیگر بسیار مطلوب تر از موتور جستجو باشد. به عبارت رساتر باید گفت که در هر تحقیقی هر یک از ابزارهای کاوش، کاربرد خاصی دارد که برای به دست آوردن نتایج بهتر باید با نحوه کار آنها آشنا شد.

یکی از مشکلات بزرگ کاربران غیر حرفه ای در بکارگیری موتور جستجو روبرو شدن با انبوعی از نتایج نامرتبط یا کم مرتبط است که در چنین مواقعی آشنایی با راهکارهای ارزیابی و اعتبارسنجی نتایج و پایگاه های اینترنت ضروری است، (برای آشنایی بیشتر با انواع و کاربرد ابزارهای کاوش و همچنین با ملاک های ارزیابی منابع اینترنتی به کتاب کاوش در اینترنت مراجعه کنید).

ابزارهای دین پژوهی در اینترنت

پیش از بحث درباره ابزارهای کاوش باید دقیقاً موضوع تحقیق را روشن کنیم؛ چرا که انتخاب ابزار کاوش ارتباط زیادی با موضوع تحقیق دارد. همچنین این اهمیت از آن جهت است که به طور کل اطلاعات موجود در اینترنت به مراتب بیشتر و وسیع تر از کتاب ها و اطلاعات موجود در کتابخانههای مورد استفاده ماست، هر چند این اطلاعات همانند کتابخانه، منظم و بر طبق اصول استاندارد طبقه بندی نشده باشد. از این رو، در تحقیقات اینترنتی قبل از هر چیز باید موضوع مورد نظر مشخص باشد. برخی افراد برای انجام یا تکمیل پروژه تحقیقی خود به اینترنت مراجعه می کنند؛ در حالی که حدود و چارچوب موضوع تحقیقی مورد نظرشان مشخص نیست و اظهار می دارند که به دنبال اطلاعاتی درباره دین هستند. به یقین چنین افرادی از اینترنت و حجم اطلاعات و شیوه های جستجو در آن اطلاع کافی ندارند و ره آورد پژوهش ساده چنین موضوعی در موتور جستجویی مانند گوگل (

Google

)، به سبب کلی بودن بیش از حد آن، میلیون ها صفحه اطلاعات درباره مباحث و مسائل مختلف دینی و حتی غیر دینی خواهد بود که حتی مرور کلی آنها برای محقق ناممکن است. افزون بر آن، احتمال بازیابی نتایج نامربوط نیز بسیار زیاد خواهد بود؛ زیرا، صفحات و اسنادی که در آنها واژه دین قرار دارد، ولی ارتباط چندانی با مسائل دینی ندارد، جزء نتایج جستجو خواهند بود.

بنابراین، ابتداء باید روشن شود که چه مسئلهای درباره دین مد نظر است و با کدام رویکرد به آن نگاه می شود. آیا دین اسلام منظور است یا همه ادیان؟ چه فرقه و مذهب خاصی از اسلام منظور است؟ در نتیجه، قبل از مراجعه به اینترنت باید موضوع مورد تحقیق مشخص، جزئی، مفهوم و محدود باشد؛ به طوری که بتوان ویژگی جامعیت و مانعیت آن را توصیف کرد. حتی موضوعی مانند دین و مسائل اجتماعی هم تا حدودی کلی است؛ زیرا، نوع دین و مسائل اجتماعی مورد نظر مشخص نیست، هرچند انتخاب و تعریف موضوع کار ساده ای به نظر می رسد؛ اما از اهمیت بسیاری برخوردار است.

حال پس از انتخاب موضوع، ابزار کاوش مناسب با آن را باید انتخاب کرد. برای محققانی که ممکن است با اصطلاح ابزار کاوش احساس بیگانگی کنند باید گفت که ابزار کاوش به پایگاه هایی گفته می شود که خود به تولید اطلاعات و عرضه آنها نمی پردازند؛ بلکه اطلاعات موجود در دیگر پایگاه ها را نمایه سازی یا دسته بندی موضوعی کرده، بازیابی بهینه اطلاعات را ممکن و آسان می سازند.

ابزارهای کاوش در اینترنت را به گونه های مختلف طبقه بندی می کنند. برخی آنها را به دو گروه، برخی به سه، چهار و پنج و بعضی نیز در شش گروه که عبارت اند از: فهرست راهنما، شاهراه اطلاعاتی، موتور جستجو، فراموتور جستجو، پرتال و وب نامرئی، دسته بندی می کنند.

مسئله این است که در دین پژوهی کدام یک از ابزارهای فوق را می توان و یا باید مورد استفاده قرار داد. در این نوشتار ضمن روشن ساختن کاربرد بعضی از ابزارهای اشاره شده در دین شناسی، نمونه هایی از بهترین و جدیدترین ابزارهای کاوش مطالعات دینی در اینترنت را معرفی خواهیم کرد.

۱. موتورهای جستجوی عمومی و دین پژوهی

از میان انواع مختلف موتورهای جستجو، آشنایی با دو نوع آن برای دین پژوهی ضرورت دارد: موتور جستجوی عمومی و موتور جستجوی تخصصی.

موتور جستجوی عمومی رایج ترین و پرکاربردترین ابزار کاوش در اینترنت محسوب می شود؛ چنان که بسیاری از جستجوگران فقط این ابزار را می شناسند. اگر چه تعداد موتورهای جستجوی عمومی بسیار زیاد است، اما فقط تعداد کمی از آنها توانسته اند مقدار قابل توجهی از وب را تحت پوشش قرار داده و نمایه سازی کنند. آمار موجود نشان می دهد که امروزه در حدود نیمی از کاربران و شاید بیشتر، به موتور گوگل اکتفا می کنند. اما راه درست تر این است که برای انجام جستجویی کامل و جامع در دین شناسی و یا هر موضوع دیگر باید از چند موتور استفاده کرد؛ زیرا، همه موتورهای جستجو بسته به نرم افزار جستجوی آنها صفحات مشترکی را نمایه سازی نمی کنند و ملاک های رتبه بندی نتایج در هر یک از آنها متفاوت است. به همین دلیل، در دو موتور جستجوی معروف؛ یعنی گوگل و آلتاویستا، تعداد و ترتیب نتایج تفاوت زیادی با هم دارد. از این رو، یکی از بهترین راه های به دست آوردن نتایج مرتبط و رضایت بخش بررسی ۲۰ نتیجه نخست حدود ۵ تا ۱۰ موتور جستجوی قدرتمند است.

از بین صدها و بلکه هزارهان موتور جستجو نمونه های ذیل از قوی ترین آنها می باشند:

www.google.com

www.altavista.com

www.teoma.com

www.alltheweb.com

www.search.msn.com

www.hotbot.lycos.com

www.excite.com

www.jwon.com

www.gigablast.com

برای استفاده بهینه از جستجو باید از بخش جستجوی پیشرفته موتور بهره برد؛ زیرا، تعداد اطلاعات و پایگاه های مرتبط با دین شناسی زیاد است و ره آورد جستجوی ساده ای مانند

psychology of religion

(روان شناسی دین) نتایج بسیار زیادی را به دنبال خواهد داشت که البته تعدادی زیادی از آنها با موضوع یادشده ارتباطی ندارد. از این رو، به ناچار باید جستجو را در دامنه ها و محدوده های موجود در بخش جستجوی پیشرفته موتور محدود کرد و از عملگرهای منطقی بولین استفاده کرد.

۲. موتورهای جستجوی تخصصی

بهره گیری از موتورهای جستجوی تخصصی، یکی دیگر از راه های دین پژوهی در حوزه اینترنت می باشد. این گونه موتورها اطلاعات و پایگاه های مربوط به موضوع معینی را نمایه سازی و در داخل آنها جستجو می کنند. دامنه موضوعی این موتورها یکسان نیست؛ بدین سان که در تعدادی از آنها اطلاعات مربوط به یک موضوع کلی مانند دین جمع آوری شده و در بعضی دیگر منابع مربوط به یک موضوع جزئی یا جزئی تر مانند فلسفه دین یا یک دین خاص نمایه سازی شده است. استفاده از موتورهای جستجوی تخصصی دین در بسیاری از موارد، به ویژه برای کسانی که آشنایی کمتری با مهارت های جستجوی پیشرفته در موتورهای عمومی دارند، مفید و موجب صرفه جویی در وقت است. اما در عین حال اغلب آنها همه منابع و اطلاعات مربوط به موضوع خود را جمع آوری و نمایه سازی نکرده اند و در نتیجه از بانک اطلاعات قدرتمندی برخوردار نیستند.

نکته مهم در مورد موتورهای جستجوی دین شناسی این است که بیشتر اطلاعات نمایه سازی و طبقه بندی شده در موتورهای تخصصی دین، متعلق به الهیات غیر اسلامی و خاصّه الهیات مسیحیت است و حتی اغلب منابع موتورهای تخصصی اسلامی مربوط به منابع اهل سنت می باشد. با این حال، استفاده از این موتورها برای هر دین پژوهی مفید و لازم است. در ادامه به تعدادی از موتورهای تخصصی دین شناسی و مطالعات دینی اشاره می شود:

۱-۲. موتورهای تخصصی ادیان (به شکل عام):

www.religionexplorer.com

www.allspiritual.com

www.exotrope.com/cgi-bin/search/ifn/form.cgi

http://religion.rutgers.edu/links/vrindex.html

http://bounty.bcca.org/cvoogt/Religion

http://datacrawl.com/rel.html

www.aphids.com/cgi-bin/relres

.

plact=GenerateSearchform

۲-۲. موتورهای تخصصی دین اسلام:

www.musalman.com

www.imuslim.com

http://islamseek.com

www.seeru.com

http://islamicweb.hypermart.net

www.muslimsonline.com/search.html

www.musalman.com/search

www.bismilah.com

www.islamhoo.com

۳-۲. موتورهای تخصصی دین مسیحیت:

www.christianity.net

http://christianbest.com

www.crosssearch.com

www.bham.ac.uk/theology/goodacre/multibib.htm

www.allinone.org

www.711.net

www.churchsurf.com

۴-۲. موتورهای تخصصی آیین یهود:

www.crosswinds.net/goleml

www.maven.co.il/search.asp

http://ucsu.colorado.edu/jsu/launcher.html

www.jewish.com/search

۳. فهرست راهنمای موضوعی و دین پژوهی

فهرست راهنما (

Directory

) پایگاهی است که پایگاه های مختلف اینترنت را جمع آوری کرده و آنها را به کمک ویراستاران، بر اساس موضوعات مختلف، به صورت کاملاً دستی طبقه بندی می کند. فهرست راهنما را نیز می توان به دو دسته عمومی و تخصصی تقسیم کرد. در فهرست راهنمای عمومی، اطلاعات مربوط به زمینه های مختلف علمی و غیر علمی از پایگاه های گوناگون جمع آوری و دسته بندی می شود. موضوعات و عناوین در فهرست های راهنما «مقوله» یا «دسته» نامیده می شود.

هر یک از دسته های کلی فهرست به دسته های جزئی و همین طور به دسته های جزئی تر تقسیم شده و بدین ترتیب، فهرست بزرگی از دسته های کلی و جزئی را فراهم می سازد. فهرست های راهنمای عمومی بزرگ و نامدار، فهرست

Open Directory Project

و

about

اغلب از دسته های کلی استاندارد و یکسانی پیروی می کنند. به طور معمول، در فهرست های راهنمای بزرگ، کمتر از بیست دسته کلی وجود دارد که هر یک به هزاران دسته جزئی و جزئی تر تقسیم می شود. در بیشتر فهرست های راهنمای عمومی گزینه دین و معنویت (

Religion and

spirituality

) از جمله دسته های اصلی و آغازین یا یکی از دسته ها و عناوین اصلی دسته جامعه (

Society