خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل برهان وجودی (هستی شناسی)(۴)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل برهان وجودی (هستی شناسی)(۴) :

دکارت و برهان وجودی

با انتقاداتی که گروهی، از جمله فیلسوف ایتالیایی توماس آکوئیناس(۱۲۲۵-۱۲۷۴م) از برهان وجودی آنسلم کرده بودند، سبب شد که برهان وجودی برای مدتی در قرون وسطی مغفول ماند و بحثهای جدی ای در حوزه های علمی صورت نپذیرفت تا آن که در قرن هفدهم بار دیگر این بحث و مناظره از سوی مؤسس فلسفه ی جدید رنه دکارت (۱۶۵۰-۱۵۶۹ Rene Dsetracse) آغاز گردید و این برهان از نو مطرح گشت و به خاطر شیوه ی بیان موضوع، توجه متفکران به آن جلب شد و اغلب بحثهای بعدی بر روایت دکارت از این برهان است که به شیوه ای دیگر در صدد اثبات وجود خداست.

گرچه تقریر دکارتی از برهان وجودی نوع جدیدی از تقریر برهان وجودی آنسلم است ولی این که دکارت ایده ی اصلی وجود خود را از آنسلم گرفته باشد امر مسلمی نیست; زیرا هنگامی که مرسن ^(۱) یکی از دوستان فاضل دکارت در باره ی ارتباط برهان خود دکارت با برهان آنسلم از او سؤال می کند، او تنها پاسخ می دهد:«در اولین فرصت به برهان آنسلم نگاه خواهم کرد». ^(۲)

بعضی معتقدند که دکارت در تبیین برهان وجودی نکته ای را مطرح نمود که بخش اعظم مباحثات جدید در باب برهان وجودی حول آن می گردد; یعنی این که آیا وجود خاصه ی ذاتی است یا محمول.

او صریحا وجود را خاصه یا خاصیتی شمرد و گفت: این مسئله که آیا x واجد یا فاقد آن ( وجود) است، همواره مسئله ای است قابل بحث و تحقیق. ماهیت یا ذات هر نوع از اشیا، شامل صفات یا محمولات معینی است، و برهان وجودی دکارت بر آن است که «وجود» می تواند در عداد صفات (محمولات) معرف خداوند قرار گیرد.

درست همان طور که در واقع برابر بودن مجموع زوایای داخلی با زاویه ی قائمه ( ۱۸۰ درجه) جزو خواص ذاتی و ضروری یک مثلث است، وجود هم خاصه ی ضروری یا واجب یک موجود کامل مطلق و متعال است. مثلث بدون خواص ذاتی( معرف ذات)، نمی تواند ثلث باشد، و خدا هم بدون وجود، خدا نیست. تفاوت بسیار مهم این است که در مورد مثلث اساسا نمی توانیم، به صرف تعریف آن استنتاج کنیم که وجود دارد; زیرا وجود جزو ذات مثلثیت نیست. لیکن در مورد موجود کامل متعال می توان وجود را صفت ذاتی او دانست، یعنی وجود او را عقلا استنتاج کرد; زیرا وجود صفت ذاتی ای است که بدون آن، موجود برخوردار از کمال لا یتناهی وجود نخواهد داشت. ^(۳)

بدین ترتیب، دکارت معتقد است که با مفهوم «خدا هست » می توان ثابت کرد که تنها علت قابل تصور برای این مفهوم خدایی است که وجود خارجی دارد، بلکه صرف تحلیلی از محتوای این مفهوم به خودی خود، برای اثبات وجود خدا کافی است; زیرا اگر مفهوم خدا با مفهوم کمال یکی است چگونه می توانیم این را نبینیم که وجود به عنوان یکی از کمالاتی که این مفهوم بر آنها دلالت و یا از آنها حکایت می کند در این مفهوم مندرج است؟ آزادی من در معدوم انگاشتن خداوند، از آزادی من در تصور مثلثی که مجموع زوایای آن دو قائمه نباشد بیشتر نیست. چه من بخواهم و چه نخواهم وجود برای خداوند به همان اندازه ضروری است که خواص هندسی برای اشکال هندسی ضرورت دارد. بنابر این، نمی توانم خدا را جز موجود تصور کنم وچون هرچه بر مفهوم چیزی صدق کند بر خود آن چیز هم صادق است، پس نه تنها مفهوم خدا بلکه خود او هم وجود دارد. ^(۴)

تقریر دکارت از برهان وجودی

استدلالی که دکارت در تامل سوم از کتاب کوچک ولی خواندنی «تاملات در فلسفه ی اولی » برای اثبات وجود خداوند اقامه می کند، بر اساس گذر از مرحله شک و تردید و سپس یقین به وجود خود و پس از آن رسیدن به وجود ذات باری است. وی می گوید:«… همین که من هستم و از ذات کامل علی الاطلاق، (یعنی خدا) مفهومی در من هست ضروره، نتیجه می گیرم که وجود خداوند با بداهت تمام ثابت شده است ».

آنگاه در تامل پنجم «پیرامون ماهیت اشیای مادی و باز هم در اثبات وجود خداوند مطالبی را آورده است که تقریبا مهمترین بخش برهان وجودی را تشکیل می دهد. وی معتقد است که هر چیزی را که با وضوح و تمایز بشناسد، حقیقت دارد و از همین رو، با طرح این مطلب استدلالش را در باب اثبات وجود خداوند چنین بیان می کند:

«…اگر تنها از همین که می توانم مفهوم شیی ء را از ذهن خودم بگیرم این نتیجه به دست آید که هر چیزی را که با وضوح و تمایز متعلق به این شیی ء بدانم در واقع به آن تعلق دارد، آیا از همین نمی توانم برهانی برای اثبات وجود خدا به دست آورم؟ به یقین من مفهوم او، یعنی مفهوم وجود کامل مطلق را در ذهن خود از مفهوم هیچ شکل هندسی یا عددی کمتر نمی یابم. و همچنین علم من به این که وجود بالفعل و سرمدی به ذات او تعلق دارد، از علم من به این که هر چیزی که بتوانم برای شکل یا عددی اثبات کنم، در واقع به آن شکل یا عدد تعلق دارد، از حیث وضوح و تمایز کمتر نیست. بنابر این، حتی اگر تمام نتایجی که در تاملات پیشین گرفتم باطل باشد، یقین به وجود خداوند برای ذهن من دست کم باید به اندازه ی یقینی باشد که تاکنون به تمام حقایق ریاضی مربوط به اعداد و اشکال داشته ام، اگر چه این واقعیت ممکن است در وهله ی اول کاملا بدیهی ننماید، بلکه به نظر بیاید که ظاهری مغالطه آمیز دارد; زیرا من که عادت کرده ام که در تمام اشیای دیگر میان وجود و ماهیت فرق بگذارم، آسان معتقد می شوم که در مورد خداوند هم ممکن است وجود از ماهیت جدا باشد و بنابر این می توان تصور کرد که خداوند وجود خارجی نداشته باشد.

اما با این همه وقتی دقیقتر فکر می کنم با وضوح می بینم که وجود از ماهیت خداوند به همان اندازه انفکاک ناپذیر است که تساوی مجموع سه زاویه با دو قائمه از ماهیت مثلث راست گوشه و یا مفهوم کوه از مفهوم دره ^(۵) غیر قابل انفکاک است.

بنابر این، تصور خدایی (یعنی ذات کامل مطلقی) که فاقد وجود (یعنی فاقد کمالی) باشد همان قدر مطرود ذهن است که بخواهیم کوهی را بدون دره تصور کنیم.

اما اگر چه تصور خدای بدون وجود، درست مانند کوه بدون دره واقعا برای من محال است با وجود این، همان طور که از صرف تصور کوه توام با دره لازم نمی آید که کوهی درعالم وجود داشته باشد، همچنین از این که من خدا را واجد هستی تصور کنم ظاهرا لازم نمی آید که خدا موجود باشد، زیرا فکر من هیچ گونه ضرورتی به اشیا نمی دهد. و همان طور که می توانم اسب بالداری تخیل کنم، با آن که اسب بالدار اصلا وجود ندارد، همچنین چه بسا که من وجود را به خدا نسبت بدهم بی آن که اصلا خدایی وجود داشته باشد. اما قیاس مع الفارق است و در زیر ظاهر این اعتراض مغالطه ای نهفته است; زیرا از این که من نمی توانم کوهی را بدون دره تصور کنم لازم نمی آید که کوه یا دره ای وجود داشته باشد، بلکه تنها لازم می آید که کوه و دره خواه موجود باشند و خواه موجود نباشند انفکاکشان از یکدیگر به هیچ روی ممکن نیست. اما تنها همین که نمی توانم خدا را بدون وجود تصور کنم مستلزم این است که وجود از خدا قابل انفکاک نباشد وبنابر این، خدا وجود واقعی داشته باشد. البته ذهن من نمی تواند این نوع وجود را تحقق بخشد، یا ضرورتی بر اشیاء تحمیل کند، بلکه به عکس، ضرورت خود شیی ء یعنی ضرورت وجود خداوند است که ذهن مرا وا می دارد تا به این طریق بیندیشد; زیرا نمی توانم آن طور که اسبی را بدون بال یا با بال تخیل می کنم، خدا را بدون وجود (یعنی ذات کامل مطلق را بدون عالیترین کمال) تصور کنم.

در اینجا نباید گفت که البته بعد از این که خدا را جامع جمیع کمالات فرض کردم; چون وجود هم یکی از کمالات است واقعا ناگزیرم او را موجود بدانم، اما اصل فرض واقعا ضرورتی نداشت، همان طور که لازم نیست بگویم هر شکل چهار ضلعی را می توان در دایره ترسیم کرد، اما اگر چنین مفهومی را فرض کردم ناگزیر باید بپذیرم که لوزی هم، چون شکل است چهار پهلو، می توان آن را در دایره ترسیم نمود، که در آن صورت ناچار امر باطل را پذیرفته ایم. می گویم نباید چنین ادعایی کرد، زیرا اگر چه لازم نیست هرگز مفهومی از خدا به خاطر خطور دهم، اما هرگاه اتفاق بیفتد که درباره ی ذاتی نخستین و متعال بیندیشم و مفهوم آن را از خزانه ی ذهن بیرون بیاورم، ناگزیر باید هر نوع کمالی را به او نسبت بدهم اگر چه در صدد احصای همه ی آنها و امعان نظر در یکایک آنها بخصوص، بر نیامده باشم. و همین ضرورت کافی است تا (بعد از آن که دریافتم که وجود کمال است) نتیجه بگیرم که این ذات نخستین و متعال واقعا وجود دارد. همچنان که اصلا لازم نیست مثلثی را تخیل می کنم، اما همین که خواستم شکل راست پهلویی را که فقط از سه زاویه ترکیب یافته است در نظر بگیرم، کاملا ضرورت دارد که تمام خواصی را که به آن استنتاج تساوی مجموع زوایای مثلث با دو قائمه کمک می کند، به آن نسبت دهم، اگر چه ممکن است در آن موقع، به این نکته ی بخصوص، التفات نداشته باشم. اما وقتی بررسی می کنم که کدام یک از اشکال را می توان در دایره ترسیم کرد، می بینم به هیچ روی لازم نیست تمام شکلهای چهار ضلعی را در شمار آنها بدانم، بلکه به عکس تا وقتی نخواهم چیزی را که با وضوح و تمایز قابل تصور نیست به ذهنم راه بدهم نمی توانم وجود چنین چیزی را حتی توهم کنم. بنابر این میان فرضهای باطلی مانند فرض اخیر، و مفاهیمی حقیقی که همراه با من به وجود آمده است، و اولین و مهمترین آنها مفهوم خداست، تفاوت بسیار وجود دارد». ^(۶)

دسته بندی برهان وجودی دکارت

گیسلر با دسته بندی کردن برهان وجودی دکارت دو صورت از براهین وی را ذکر کرد. وی می نویسد:

صورت دوم براهین دکارت این مسیر را طی می کند:

۱. منطقا ضروری است که برای یک مفهوم هرچه برای طبیعت ذات (تعریف) آن ذاتی است تصدیق کنیم (مثلا یک مثلث باید سه ضلع داشته باشد).

۲. وجود بخش منطقا ضروری مفهوم واجب الوجود است (در غیر این صورت می توانست به عنوان واجب الوجود تعریف شود).

۳. لذا، منطقا اذعان به این که یک واجب الوجود، موجود است، ضروری است.

به بیانی خلاصه: اگر خداوند بنا به تعریف نتواند ناموجود باشد، پس باید وجود داشته باشد; زیرا اگر غیر ممکن باشد موجودی را که نمی تواند ناموجود باشد را بدین عنوان تصور کرد که ناموجود است، پس ضروری است که چنین وجودی را به عنوان موجود تصور کرد.

صورت اول برهان وجودی دکارت به شکل ذیل است:

۱. آنچه که ما به نحو روشن و متمایز درباره ی چیزی درک می کنیم، حقیقت دارد (روشنی و تمایز ضمانتی بر این است که هیچ خطایی در آنها نیست).

۲. ما به نحو روشن و متمایز ادراک می کنیم که مفهوم موجود مطلقا کامل، استلزام وجود آن موجود را دارد:

الف) زیرا تصور موجود مطلقا کامل بدین عنوان که فاقد چیزی است، غیرممکن است.

ب)اما اگر