خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل مکتوبات حدیثی ائمه علیهم السلام (بخش اول)

با فایل فایل پاورپوینت کامل مکتوبات حدیثی ائمه علیهم السلام (بخش اول) یک ارائه‌ی بی‌نقص بسازید!

پاورپوینتی زیبا و کاربردی:

فایل فایل پاورپوینت کامل مکتوبات حدیثی ائمه علیهم السلام (بخش اول) شامل 120 اسلاید کاملاً حرفه‌ای و چشم‌نواز است که برای ارائه‌ی مستقیم یا چاپ آماده شده‌اند.

آنچه فایل فایل پاورپوینت کامل مکتوبات حدیثی ائمه علیهم السلام (بخش اول) را متمایز می‌کند:

• طراحی مدرن و هدفمند: فایل پاورپوینت کامل مکتوبات حدیثی ائمه علیهم السلام (بخش اول) با ترکیب رنگ‌ها و چیدمان هوشمندانه، به انتقال بهتر مفاهیم کمک می‌کند.
• کاربری راحت و سریع:فایل پاورپوینت کامل مکتوبات حدیثی ائمه علیهم السلام (بخش اول) بدون نیاز به ویرایش‌های پیچیده، فقط فایل را باز کنید و ارائه دهید.
• کیفیت بالا برای نمایش: همه‌ی اسلایدها با رزولوشن مناسب و ساختاری منظم آماده ارائه هستند.

ساخته‌شده با دقت و استانداردهای بالا:

فایل پاورپوینت کامل مکتوبات حدیثی ائمه علیهم السلام (بخش اول) با رعایت جزئیات طراحی شده تا در هر محیطی بدون مشکل نمایش داده شود. هیچ‌گونه بهم‌ریختگی یا ایرادی در اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل مکتوبات حدیثی ائمه علیهم السلام (بخش اول) وجود ندارد.

تذکر:

در صورت مشاهده‌ی تفاوت در کیفیت، احتمال استفاده از نسخه‌های غیراصلی وجود دارد. نسخه معتبر فایل پاورپوینت کامل مکتوبات حدیثی ائمه علیهم السلام (بخش اول) با دقت توسط تیم طراحی آماده شده است.

همین حالا دانلود کن و با فایل پاورپوینت کامل مکتوبات حدیثی ائمه علیهم السلام (بخش اول) مخاطب‌هات رو تحت تاثیر قرار بده!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل مکتوبات حدیثی ائمه علیهم السلام (بخش اول) :

یک . طرح مسئله و تاریخچه آن

تاثیرگذاری امامان شیعه علیهم السلام در رشد و بالندگی فرهنگ و تمدن اسلامی در حیات سیصد ساله آن ، بر کسی پوشیده نیست . سخنان نغز و حکیمانه ، تربیت شاگردان دانشور ، و سیره عملی فرهنگ پروری و دانش گستری ، از مصداقهای بارز و آشکار آن به شمار می رود .

یکی دیگر از این مصداقها ، نوشته ها یا مکتوبهایی است که امامان معصوم در دوران زندگی پربار خویش به ارث گذارده اند . این نوشته ها و مکتوبات یا مکاتبات ، بویژه از امام صادق علیه السلام ، چنان فراوان است که بزرگان اهل سنت نیز بر آن تاکید ورزیده ، به دیده اعجاب بدان نظر کرده اند .

ابن عدی (م ۳۶۵ ق) درباره اهل بیت علیهم السلام می نویسد:

قال الشیخ ولجعفر بن محمد حدیث کثیر عن ابیه ، عن جابر عن النبی صلی الله علیه و آله ، وعن ابیه ، عن آبائه ونسخ لاهل لبیت بروایه جعفر بن محمد . ^(۱)

ابن حجر (م ۸۵۲ق) این مطلب را از ابن عدی چنین نقل کرده است:

وقال ابن عدی ولجعفر احادیث ونسخ . ^(۲)

و درباره امام باقر علیه السلام گوید:

و کان عند محمد الباقر بن علی بن الحسین (۵۶ – ۱۱۴ق) کتب کثیره سمع بعضها منه ابنه جعفر الصادق و قرا بعضها . ^(۳)

گستردگی این مکتوبات و مکاتبات ، سبب شد عالمان و محدثان شیعی ، از دیرباز در اندیشه گردآوری آنها در مجموعه های مستقل شوند و آثار ارزشمندی را به ثمر برسانند . تلاشهای عالمان را در شناسایی و گردآوری مکتوبات و مکاتبات ، به دو گروه می توان تقسیم کرد: یک دسته ، مکاتبات و نامه هایی اند که صورت کتاب و رساله ندارند ، و دسته دیگر ، شامل کتابها و رساله هاست .

اینک به بیان پیشینه این دو گروه و معرفی تلاشهای انجام شده می پردازیم:

الف . گردآوری نامه ها

در این زمینه، سبقت جویی از آن فیض کاشانی (۱۰۳۹ – ۱۱۱۵ق) است . وی با تالیف کتاب معادن الحکمه فی مکاتیب الائمه ، بخش وسیعی از نامه های ائمه علیهم السلام را شناسایی و ثبت کرد .

او در این کتاب ، ۲۱۶ کتاب و نامه را از دوازده امام علیهم السلام بدین شرح گرد آورد:

امام علی علیه السلام ۸۹ کتاب ، امام حسن علیه السلام هفت کتاب ، امام حسین علیه السلام هشت کتاب ، امام سجاد علیه السلام دو کتاب ، امام باقر علیه السلام دو کتاب ، امام صادق علیه السلام هجده کتاب ، امام کاظم علیه السلام نه کتاب ، امام رضا علیه السلام چهارده کتاب ، امام جواد علیه السلام دو کتاب ، امام هادی علیه السلام ۲۲ کتاب ، امام عسکری علیه السلام ۲۱ کتاب ، امام زمان علیه السلام ۲۲ کتاب .

کتاب معادن الحکمه دو بار مشخصات به چاپ رسیده است:

– تهران: مکتبه الصدوق ، ۱۳۸۸ق .

– قم: جامعه مدرسین ، ۲ ج ، با تعلیقه های آیه الله علی احمدی میانجی ، ۱۴۰۹ق .

دومین تلاش در این زمینه ، تتبع گسترده آیه الله احمدی میانجی رحمه الله است که در تکمیل تلاش فیض ، کاری گسترده را آغاز کرد . از این مجموعه تاکنون ، یک جلد در کنگره امام رضا علیه السلام با عنوان مکاتیب الامام الرضا علیه السلام به چاپ رسیده ^(۴) و در آن ، دویست نامه ، شناسایی و ثبت شده است ، با آنکه مرحوم فیض از امام رضا علیه السلام تنها چهارده نامه گرد آورده بود . ^(۵)

ب . شناسایی کتابها و رساله ها

در این زمینه ، تلاشهای عالمان به سالهای اخیر برمی گردد . آنچه راقم این سطور بدان دست یافته ، عبارت اند از:

تتبع علامه سید محسن امین در مقدمه اعیان الشیعه ،

تتبع استاد محمد رضا حسینی جلالی در کتاب تدوین السنه الشریفه ،

تتبع نویسندگان مقدمه المعجم المفهرس لالفاظ بحار الانوار ،

تتبع علامه باقر شریف قرشی در کتابهایش در مورد زندگانی ائمه علیهم السلام ،

تتبع نویسندگان مجموعه اعلام الهدایه ، منتشر شده از سوی «المجمع العالمی لاهل البیت علیهم السلام » ،

تتبع اجمالی سید علی شهرستانی در کتاب منع تدوین الحدیث ،

مقاله ای که در فصلنامه کیهان اندیشه به قلم علی اکبر ضیایی به چاپ رسید .

این تلاشهای هفتگانه در ضمن پژوهشهای دیگر ، به شناسایی و معرفی کتابها ورسائل یا به تعبیر دیگر ، مؤلفات (آثار) ائمه علیهم السلام پرداخته اند .

ما نخست به ترتیب تاریخی ، آثار معرفی شده را فهرستوار می آوریم ، تا سیر تتبع و تطور پژوهشها مشخص گردد و در ادامه به بررسی و طرح مسئله این نوشتار می پردازیم .

۱ . اعیان الشیعه

علامه سید محسن امین ، در کتاب ارزشمند اعیان الشیعه ، نخستین بار با تعبیر «مؤلفات » به این مسئله توجه کرد . ایشان در جلد اول و دوم که به شرح حال ائمه علیهم السلام می پردازد ، مؤلفات هر یک از امامان را به اجمال معرفی می کند که در اینجا فهرستوار آنها را می آوریم:

۱/۱ . مؤلفات امیر المؤمنین علیه السلام:

۱ . جمع القرآن وتاویله ، ۲ . کتاب املی فیه ستین نوعا من انواع علوم القرآن ، ۳ . الجامعه ، ۴ . الجفر ، ۵ . صحیفه الفرائض ، ۶ . کتاب زکاه النعم ، ۷ . کتاب فی ابواب الفقه ، ۸ . کتاب آخر فی الفقه ، ۹ . عهده للاشتر ، ۱۰ . وصیه لمحمد بن حنفیه ، ۱۱ . کتاب عجائب احکامه وقضایاه ، ۱۲ . اثر عنه من الادعیه والمناجاه جمعه بعض العلماء وسماه الصحیفه ، ۱۳ . مسنده الذی جمعه النسائی ، ۱۴ . جنه الاسماء . ^(۶)

۲/۱ . مؤلفات امام سجاد علیه السلام:

۱ . الصحیفه الکامله ، ۲ . الصحیفه الثانیه ، ۳ . الصحیفه الثالثه ، ۴ . الصحیفه الرابعه ، ۵ . الصحیفه الخامسه ، ۶ . رساله الحقوق . ^(۷)

۳/۱ . مؤلفات امام باقر علیه السلام:

۱ . کتاب التفسیر ، ۲ . رساله الی سعد الخیر ، ۳ . رساله اخری منه ، ۴ . کتاب الهدایه . ^(۸)

۴/۱ . مؤلفات امام صادق علیه السلام:

۱ . رساله الی النجاشی ، ۲ . رساله له اوردها الصدوق فی الخصال ، ۳ . توحید المفضل ، ۴ . کتاب الاهلیلجه ، ۵ . مصباح الشریعه ، ۶ . رساله الی اصحابه ، ۷ . رساله الی اصحاب الرای والقیاس ، ۸ . رساله فی الغنائم ، ۹ . وصیته لعبدالله بن جندب ، ۱۰ . وصیه لابی جعفر محمد بن النعمان الاحول ، ۱۱ . نثر الدرر ، ۱۲ . کلامه فی وصف المحبه لاهل البیت والتوحید والایمان والاسلام والکفر والفسق ، ۱۳ . رساله فی وجوه معایش العباد و وجوه اخراج الاموال ، ۱۴ . رساله فی احتجاجه علی الصوفیه فی ما ینهون عنه من طلب الرزق ، ۱۵ . کلامه فی خلق الانسان وترکیبه ، ۱۶ . حکمه القصیره ، ۱۷ . نسخه ^(۹) ذکرها النجاشی فی ترجمه محمد بن میمون الزعفرانی ، ۱۸ . نسخه رواها الفضیل بن عیاض عنه ، ۱۹ . نسخه رواها عبدالله بن اویس بن مالک بن ابی عامر الاصبحی ، ۲۰ . نسخه رواها سفیان بن عیینه بن ابی عمران الهلالی ، ۲۱ . نسخه یرویها ابراهیم بن رجاء الشیبانی ، ۲۲ . کتاب یرویه جعفر بن بشیر البجلی ، ۲۳ . کتاب رسائله رواه عنه جابر بن حیان الکوفی ، ۲۴ . تقسیم الرؤیا . ^(۱۰)

۵/۱ . مؤلفات امام کاظم علیه السلام:

۱ . وصیه لهشام بن الحکم وصفته للعقل . ^(۱۱)

۶/۱ . مؤلفات امام رضا علیه السلام:

۱ . ما کتبه الی محمد بن سنان فی جواب مسائله عن علل الاحکام الشرعیه ، ۲ . العلل التی ذکر الفضل بن شاذان انه سمعها عن الرضا علیه السلام ، ۳ . ما کتبه الی المامون من محض الاسلام وشرائع الدین ، ۴ . ما کتبه الی المامون فی جوامع الشریعه ، ۵ . الرساله المذهبه او الرساله الذهبیه فی الطب ، ۶ . کتاب فقه الرضا ، ۷ . صحیفه الرضا . ^(۱۲)

۷/۱ . مؤلفات امام هادی علیه السلام:

۱ . رساله فی الرد علی اهل الجبر والتفویض واثبات العدل والمنزله بین المنزلتین ، ۲ . اجوبه لیحیی بن اکثم عن مسائله ، ۳ . قطعه من احکام الدین . ^(۱۳)

۸/۱ . مؤلفات امام عسکری علیه السلام:

۱ . التفسیر المعروف ب تفسیر الامام الحسن العسکری ، ۲ . کتابه علیه السلام الی اسحاق بن اسماعیل النیسابوری ، ۳ . ما روی عنه من المواعظ القصار ، ۴ . رساله المنقبه .

۵ . قطعه من احکام الدین . ^(۱۴)

علامه امین در مجموع، ۶۴ کتاب و رساله از هشت امام، معرفی کرده است .

۲ . تدوین السنه الشریفه

این اثر، نوشته استاد محمد رضا حسینی جلالی است که در سال ۱۴۱۳ق/۱۳۷۱ش ، از سوی دفتر تبلیغات اسلامی قم ، منتشر شده است .

آقای جلالی در این کتاب، ۸۹ اثر از هشت امام علیهم السلام بدین شرح شناسانده است:

۱/۲ . امیر المؤمنین علیه السلام:

۱ . کتاب علی علیه السلام ، ۲ . کتاب فی علوم القرآن ، ۳ . کتاب السنن والقضایا والاحکام ، ۴ . عهد الامام علیه السلام للاشتر ، ۵ . التعلیقه النحویه . ^(۱۵)

۲/۲ . امام سجاد علیه السلام:

۱ . الصحیفه ، ۲ . رساله الحقوق ، ۳ . مناسک الحج ، ۴ . صحیفه فی الزهد ، ۵ . الجامع فی الفقه ، ۶ . نسخه ، ۷ . کتاب حدیثه . ^(۱۶)

۳/۲ . امام باقر علیه السلام:

۱ . تفسیر القرآن ، ۲ . نسخه احادیث ، ۳ . نسخه ، ۴ . کتاب ، ۵ . کتاب ، ۶ . رساله الی سعد الاسکاف ، ۷ . رساله الی سعد الخیر . ^(۱۷)

۴/۲ . امام صادق علیه السلام:

۱ . التوحید ، ۲ . الاهلیلجه فی التوحید ، ۳ . الاهوازیه ، ۴ . رساله الی اصحابه ، ۵ . الجعفریات ، ۶ . وصیه النبی، ۷ . کتاب الحج ، ۸ . مناسک الحج و فرائضه ، ۹ . حدیث الحج ، ۱۰ . کتاب ، ۱۱ . کتاب مبوب فی الحلال والحرام ، ۱۲ . کتاب ، ۱۳ . کتاب ، ۱۴ . کتاب ، ۱۵ . کتاب نوادر ، ۱۶ . کتاب نوادر ، ۱۷ . کتاب نوادر ، ۱۸ . نسخه کبیره ، ۱۹ . نسخه ، ۲۰ . نسخه ، ۲۱ . نسخه ، ۲۲ . نسخه ، ۲۳ . نسخه ، ۲۴ . نسخه ، ۲۵ . نسخه ، ۲۵ . کتاب نسب الیه . ^(۱۸)

۵/۲ . امام کاظم علیه السلام:

۱ . مسند الامام موسی بن جعفر علیه السلام ، ۲ . کتاب ، ۳ . کتاب ، ۴ . کتاب ، ۵ . نسخه ، ۶ . نسخه ، ۷ . نسخه ، ۸ . مسائل ، ۹ . مسائل ، ۱۰ . رساله . ^(۱۹)

۶/۲ . امام رضا علیه السلام:

۱ . صحیفه الرضا ، ۲ . الرساله الذهبیه ، ۳ . امالی الامام الرضا علیه السلام ، ۴ . امالی الامام الرضا علیه السلام ، ۵ . کتاب الاهلیلجه ، ۶ . مجالس الرضا علیه السلام مع اهل الادیان ، ۷ . کتاب ، ۸ . کتاب ، ۹ . کتاب ، ۱۰ . نسخه مبوبه کبیره ، ۱۱ . نسخه ، ۱۲ . نسخه ، ۱۳ . نسخه ، ۱۴ . نسخه ، ۱۵ . نسخه ، ۱۶ . مسائل ، ۱۷ . مسائل ، ۱۸ . مسائل ، ۱۹ . مسائل ، ۲۰ . مسائل ، ۲۱ . مسائل . ^(۲۰)

۷/۲ . امام هادی علیه السلام:

۱ . الامالی فی تفسیر القرآن ، ۲ . رساله الرد علی اهل الجبر والتفویض ، ۳ . کتاب فی احکام الدین ، ۴ . نسخه ، ۵ . نسخه ، ۶ . نسخه ، ۷ . مسائل . ^(۲۱)

۸/۲ . امام عسکری علیه السلام:

۱ . کتاب المنقبه ، ۲ . نسخه ، ۳ . مسائل ، ۴ . مسائل ، ۵ . مسائل ، ۶ . تفسیر العسکری . ^(۲۲)

۳ . المعجم المفهرس لالفاظ احادیث «بحار الانوار»

این کتاب در سال ۱۴۱۳ ق ، از سوی دفتر تبلیغات اسلامی در قم منتشر شد .

نویسندگان مقدمه ، در بخشی از آن به معرفی آثار ائمه علیهم السلام پرداخته اند و در موارد بسیاری به نوشته استاد جلالی ارجاع داده اند . در این اثر از هشت امام ، ۸۵ کتاب و رساله به شرح زیر معرفی شده است .

۱/۳ . امام علی علیه السلام:

۱ . صحیفه علی ۲ . کتاب علی ۳ . تفسیر القرآن ۴ . کتاب السنن والقضایا والاحکام ۵ . عهده للاشتر ۶ . الجامعه . ^(۲۳)

۲/۳ . امام سجاد علیه السلام:

۱ . الصحیفه ، ۲ . رساله الحقوق ، ۳ . مناسک الحج ، ۴ . الجامع فی الفقه ، ۵ . صحیفه فی الزهد ، ۶ . کتاب حدیثه . ^(۲۴)

۳/۳ . امام باقر علیه السلام:

۱ . تفسیر القرآن ، ۲ . نسخه احادیث ، ۳ . نسخه ، ۴ . کتاب ، ۵ . کتاب ، ۶ . رساله الی سعد الاسکاف . ^(۲۵)

۴/۳ . امام صادق علیه السلام:

۱ . الاهلیلجه ، ۲ . التوحید ، ۳ . الاهوازیه ، ۴ . رساله الی اصحابه ، ۵ . رساله فی الغنائم ، ۶ . رساله فی وجوه معایش العباد ، ۷ . الجعفریات ، ۸ . کتاب رسائله التی رواها ، ۹ . نثر الدرر ، ۱۰ . وصیه النبی، ۱۱ . کتاب الحج ، ۱۲ . مناسک الحج ، ۱۳ . کتاب ، ۱۴ . نسخ ، ۱۵ . کتاب ، ۱۶ . کتاب مبوب فی الحلال والحرام ، ۱۷ . النوادر ، ۱۸ . نسخه ، ۱۹ . نسخه ، ۲۰ . نسخه ، ۲۱ . نسخه . ^(۲۶)

۵/۳ . امام کاظم علیه السلام:

۱ . مسند الامام موسی بن جعفر ، ۲ . کتاب ، ۳ . کتاب ، ۴ . کتاب ، ۵ . نسخه ، ۶ . نسخه ، ۷ . نسخه ، ۸ . مسائل ، ۹ . مسائل ، ۱۰ . رساله ، ۱۱ . رسالته فی العقل ، ۱۲ . رساله فی التوحید . ^(۲۷)

۶/۳ . امام رضا علیه السلام:

۱ . صحیفه الرضا ، ۲ . الرساله الذهبیه ، ۳ . مجالس الرضا مع اهل الادیان ، ۴ . امالی الامام الرضا ، ۵ . امالی الامام الرضا ، ۶ . کتاب الاهلیلجه ، ۷ . کتاب ، ۸ . کتاب ، ۹ . کتاب ، ۱۰ . نسخه مبوبه کبیره ، ۱۱ . نسخه ، ۱۲ . نسخه ، ۱۳ . نسخه ، ۱۴ . نسخه ، ۱۵ . نسخه ، ۱۶ . مسائل ، ۱۷ . مسائل ، ۱۸ . مسائل ، ۱۹ . مسائل ، ۲۰ . مسائل . ^(۲۸)

۷/۳ . امام هادی علیه السلام:

۱ . کتاب فی احکام الدین ، ۲ . رساله الرد علی اهل الجبر والتفویض ، ۳ . نسخه ، ۴ . نسخه ، ۵ . نسخه ، ۶ . مسائل ، ۷ . اجوبه یحیی بن اکثم ، ۸ . الزیاره الجامعه . ^(۲۹)

۸/۳ . امام عسکری علیه السلام:

۱ . تفسیر القرآن ، ۲ . کتاب المنقبه ، ۳ . نسخه ، ۴ . مسائل ، ۵ . مسائل ، ۶ . مسائل . ^(۳۰)

۴ . آثار علامه باقر شریف قرشی

علامه قرشی در مجموعه ای که درباره زندگانی امامان شیعه با عناوین «حیاه الامام …» تالیف نموده ، در برخی از مجلدات با عناوینی چون: مؤلفاته ، من تراثه الفکری و … به بیان مؤلفات ائمه علیهم السلام پرداخته است که به اجمال معرفی می شوند:

۱/۴ . امام زین العابدین علیه السلام .

با عنوان «مؤلفاته » ، این آثار را معرفی کرده است:

۱ . الصحیفه السجادیه ، ۲ . المناجاه الخمسه عشر ، ۳ . رساله الحقوق ، ۴ . کتاب علی بن الحسین . ^(۳۱)

۲/۴ . امام الباقر علیه السلام .

تنها از یک کتاب تفسیری سخن گفته است . ^(۳۲)

۳/۴ . امام الصادق علیه السلام .

تنها عنوان «رسائله و وصایاه » دارد . ^(۳۳)

۱ . رساله فی جوامع الشریعه ، ۲ . الرساله الذهبیه ، ۳ . صحیفه الرضا علیه السلام ، ۴ . فقه الرضوی . ^(۳۴)

۴/۴ . امام موسی بن جعفر علیه السلام .

با عنوان «من تراثه الفکری » ، دو اثر را آورده است:

۵/۴ . امام رضا علیه السلام .

با عنوان «مؤلفاته » ، این آثار را معرفی کرده است:

۱ . رساله فی العقل ، ۲ . رساله فی التوحید . ^(۳۵)

۶/۴ . امام عسکری علیه السلام .

با عنوان «رسائله » ، ده عنوان اثر آورده است که با مکاتیب ائمه سازگار است . ^(۳۶)

۵ . اعلام الهدایه

این اثر که توسط «المجمع العالمی لاهل البیت علیهم السلام » در سال ۱۴۲۲ق ، در چهارده مجلد منتشر شده ، در زندگانی هر یک از امامان با عنوان «نماذج من تراثه » ، عناوین برخی آثار را آورده که در منابع پیش گفته از آنها یاد شد و بدین جهت از ذکر آنها صرف نظر می گردد .

۶ . منع تدوین الحدیث

این اثر در سال ۱۴۱۸ق ، از سوی «مؤسسه الامام علی علیه السلام » منتشر شده است . در بخشی از این کتاب با عنوان «اهل البیت والتدوین » (ص ۳۹۷ – ۴۴۲) به تبیین نقش ائمه در تدوین و کتابت حدیث پرداخته شده و در ضمن آن به برخی آثار و مکتوبات نیز اشاره شده است .

از آن رو که نویسنده، بنا بر استقصا نداشته و آنچه معرفی کرده ، در منابع پیش از آن یاد شده است ، از ذکر فهرستوار آثار ، صرف نظر می شود .

۷ . معرفی برخی آثار منسوب به امام صادق علیه السلام

در مجله کیهان اندیشه ، مقاله ای با عنوان «معرفی برخی آثار منسوب به امام صادق علیه السلام » نوشته آقای علی اکبر ضیایی ، منتشر شد ^(۳۷) که فهرست آن آثار ، بدین شرح است:

۱ . خواص القرآن الکریم یا منافع القرآن ، ۲ . صحائف الامام الصادق ، ۳ . ذکر مناظره جعفر الصادق لبعض الشیعه فی التفصیل بین ابی بکر و علی علیه السلام ، ۴ . رساله یعلم منها اختیارات الایام النحسه والجیده ، ۵ . رساله جعفر بن محمد الصادق فی الکیمیاء ، ۶ . الرساله المفضلیه والاتکال علی بارئ البریه ، ۷ . الصراط ، ۸ . الهفت والاظله یا الهفت الشریف .

نویسنده مقاله ، این عناوین را بر اساس نسخه های موجود در کتابخانه های سوریه تنظیم نموده است و البته خود تصریح می کند که از این کتب و رساله ها در کتب ماخذ ، ذکری به میان نیامده است . ^(۳۸)

بررسی لغزشها

در منابع یاد شده ، پاره ای از لغزشها وجود دارد که اشاره به آنها ، در تحریر مسئله و روشن شدن موضوع بحث ، دخیل است . از این رو ، نخست به برخی از آن لغزشها اشاره می شود و سپس به تحریر مسئله و موضوع این مقاله می پردازیم .

۱ . در کتاب اعیان الشیعه ، گاه میان مؤلفات ائمه و گردآوری های دیگران از سخنان ایشان ، خلط شده است . مثلا در ذیل: «مؤلفات علی بن الحسین » از الصحیفه الثالثه تا الصحیفه الخامسه نام می برد و تصریح دارد که گردآورنده آنها چه کسانی بوده اند . ^(۳۹)

البته ایشان در مواردی نیز به تفکیک این دو نوع تصریح دارد . مثلا بری مؤلفات امیر مؤمنان دو عنوان آورده است: «مؤلفات امیر المؤمنین » ، «الکتب المجموعه من کلامه » . ^(۴۰)

۲ . در کتاب اعیان الشیعه ، تدوین السنه الشریفه والمعجم المفهرس لالفاظ بحارالانوار ، مواردی با عنوان های: نسخه ، کتاب ومسائل ، به صورت مکرر درباره یک امام آمده است، با آنکه به ظن قوی اینها تداخل دارند و نباید آنها را عناوین مستقل تلقی کرد . در این باره ، علامه امین در اعیان الشیعه چنین احتمالی را مطرح ساخته است:

و هناک کتب مرویه عن الصادق علیه السلام جمعها اصحابه مما رووه عنه، فیصح بهذا الاعتبار نسبتها الیه; لان الاملاء احد طرق التالیف ، وقد ذکر خمسه منها النجاشی، وذکر سنده الیها، ویحتمل تداخلها مع بعض ما تقدم . ^(۴۱)

البته به نظر ما این آثار را نمی باید در شمار مؤلفات ائمه به حساب آورد ; بلکه این آثار ، نوشته های یاران و شاگردان ایشان است و با این توضیح ، دیگر تداخل و تکراری هم درمیان نیست .

۳ . در مقدمه معجم بحار الانوار ، یکی از آثار امام صادق علیه السلام «نسخ » معرفی شده ^(۴۲) و از کتاب ابن حجر نقل شده است ، با آنکه سخن ابن حجر چنین است:

و لجعفر احادیث و نسخ .

و کان عند جعفر الصادق بن محمد الباقر رسائل و احادیث و نسخ .

و روشن است که نمی خواهد یک کتاب را معرفی نماید ; بلکه مراد، عنوانی کلی و عام است .

معیارهایی چند

برپایه مباحث گذشته در تاریخچه و نیز فهرستهای ارائه شده و نیز لغزشهای موجود در این آثار ، می باید مکتوبات حدیثی را با نشان دادن معیارهایی تعریف کرد و از تداخلها کاست ، تا به تعریفی جامع و مانع دست یافت .

نکاتی که به نظر می رسد در دستیابی به چنان تعریفی نقش دارد، عبارت است از:

۱ . مراد از مکتوبات حدیثی ، آن دسته از نوشته هایی است که به عنوان کتاب ، رساله و یا نسخه تلقی شده اند . از این رو ، مکتوباتی که به عنوان «نامه » تلقی می شوند و ملا محسن فیض کاشانی و مرحوم احمدی میانجی به عنوان مکاتیب الائمه گرد آورده اند، از این موضوع خارج اند ، گرچه تعیین مرز دقیق میان آنها قدری دشوار است و فعلا با مسامحه بدانها نظر می شود .

۲ . مکتوب حدیثی برپایه مبانی کلامی شیعه بر چیزی اطلاق می گردد که از ائمه علیهم السلام به صورت مکتوب ، صادر شده باشد و تفاوت نمی کند در چه موضوع یا زمینه ای باشد .

۳ . موارد املای ائمه و کتابت شاگردان آنان نیز جزو مکتوبات حدیثی به شمار می رود . بر این مطلب، علامه امین در عبارت منقول سابق ^(۴۳) و نیز استاد جلالی اشاره دارند . ^(۴۴)

۴ . کتاب علی و صحیفه علی ، گرچه به املای پیامبر صلی الله علیه و آله بود و طبق ضابطه دوم در شمار مکتوبات ایشان قرار می گیرد ، اما از آن رو که در منابع حدیثی و تاریخی ، به نام امام علی علیه السلام مشهور شده، در مکتوبات حدیثی آن حضرت آورده می شود .

۵ . آنچه از سخنان ائمه توسط دیگران گردآوری شده و به اشتباه، برخی آن را در شمار مکتوبات می آورند (چون نهج البلاغه ، صحیفه های ثانیه به بعد و دیوانها) از شمار مکتوبات خارج اند .

۶ . از سه امام ، یعنی امام حسن ، امام حسین و امام جواد علیهم السلام، مکتوبی نقل نشده است .

۷ . مواردی که در انتساب آنها شک و تردید وجود دارد، در این مجموعه فهرست می شود تا زمینه پژوهشهای بعدی را فراهم سازد .

۸ . موارد تداخل، آنجا که محرز شود ، حذف می گردند و اگر احتمال تعدد باشد، با اشاره بدین مسئله ثبت می شود ، تا در پژوهشهای بعدی وضعیت آنها معلوم گردد .

۹ . مواردی که تاکنون عدم انتساب آنها به ائمه علیهم السلام محرز شده ، اگر در منابع منسوب شده ، درج می گردد .

۱۰ . برخی از پژوهشگران، در شمار مکتوبات حدیثی ائمه علیهم السلام عناوینی چون «نسخه » و «نسخه احادیث » را ثبت کرده اند که به نظر ، جای تامل دارد . شرح آن چنین است .

خطیب بغدادی (م ۴۶۳ق) در تعریف نسخه می نویسد:

لاصحاب الحدیث نسخه مشهوره کل نسخه منها تشتمل علی احادیث کثیره یذکر اسناد النسخه فی المتن الاول منها ثم یقول فیما بعده: باسناده … الی آخرها . ^(۴۵)

یعنی احادیثی که راوی با یک سند نوشته و در یک جزوه فراهم آورده ، نسخه نامیده می شوند .

بر این اساس ، نسبت دادن آنها به ائمه علیهم السلام با تردید جدی مواجه است ; زیرا اگر املای امام و کتابت شاگرد باشد، چنان که ذکر شد، آن را به عنوان مکتوب ائمه می توان به شمار آورد; ولی در غیر این صورت ، مانند آن است که راوی، احادیثی را می شنود و خود می نگارد، که «اصول اربعمئه » و سایر نوشته های حدیثی یاران ائمه علیهم السلام از این جمله اند .

بجز این ، می توان شواهد دیگری نیز یاد کرد: نجاشی در شرح حال «عبد الله بن ابراهیم بن الحسین بن علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب علیهم السلام » می نویسد:

له نسخه یرویها عن آبائه … ^(۴۶)

نسبت دادن نسخه به پدران خود با تعریفی که خطیب بغدادی از نسخه ارائه کرده ، کاملا سازگاری دارد; یعنی احادیثی را از اجداد خود ، نقل و ثبت کرده است و از این رو ، نسخه ها را نمی توان به آبا نسبت داد ، چنان که نمی توان گفت املای یکی از آن بزرگواران است . بدین جهت ، اینکه برخی این نسخه را در شمار مؤلفات امام سجاد علیه السلام آورده اند ، با وجود این قرینه واضح ، خطاست . ^(۴۷)

همچنین مرحوم سید حسن صدر در تاسیس الشیعه ، «کتاب جامع فی الفقه » را به ثابت بن هرمز نسبت داده که از امام سجاد علیه السلام نقل کرده است و در ابتدا با عنوان: «اصحاب ائمه که صاحب جوامع بزرگ فقهی بوده اند» ، به بحث پرداخته است:

تنبیه: فی ذکر ارباب الجوامع الکبار فی الفقه من اصحاب الائمه الاطهار ، فلثابت بن هرمز ابی المقدام جامع فی الفقه ، یرویه عن الامام زین العابدین علی بن الحسین علیه السلام . ^(۴۸)

۱۱ . عنوانهای کتاب که در برخی از منابع پیشین در شمار مؤلفات ائمه علیهم السلام قلمداد شده، حکم نسخه را دارند ; زیرا تعبیری که در کتب فهارس به چشم می خورد ، نسبت کتاب به راوی است ، مانند «له کتاب عن الرضا» یا «له کتاب الباقر» و بدان معناست که این نوشته را از احادیث آن امام ، گرد آورده است و از آن رو که تصریح نشده که صورت املا دارد، نمی توان جزو کتابهای ائمه علیهم السلام به شمار آورد .

۱۲ . در ذیل برخی از معرفی ها مطالبی به عنوان نظریه ذکر شده که البته نیاز به تکمیل و بحثهای منقح بیشتر دارد .

دو . فهرست مکتوبات حدیثی ائمه علیهم السلام

برپایه قواعد پیش گفته، فهرستی از آنچه در مصادر به ائمه علیهم السلام منسوب است، گزارش می شود .

منابع ذکر آثار و منابع بحث و بررسی در مورد انتساب آنها نیز جهت سهولت پژوهش و تحقیق ، آورده می شود .

مؤلفات امیر المؤمنین علیه السلام

۱ . کتاب علی . این عنوان در روایات اهل بیت علیهم السلام فراوان مورد استناد قرار گرفته است . استاد جلالی ، برخی از آنها را و مصطفی قصیر العاملی نیز کتابی با عنوان کتاب علی ^(۵۰) تالیف کرده و بسیاری از احادیث را گردآورده است . ^(۵۱) نیز استاد جلالی معتقد است عنوانهای: الصحیفه ، کتاب علی ، الجفر ، والجامعه، نامهایی است که در روایات، بر همین اثر اطلاق شده است .

۲ . صحیفه علی . این اثر، در منابع عامه بدین عنوان مشهور است و استاد جلالی، آن را صحیفه النبی می داند که نزد امام علی علیه السلام قرار داشت . ^(۵۲)

دکتر رفعت فوزی، روایات آن را از کتب عامه گرد آورده است . ^(۵۳)

۳ . جمع القرآن و تاویله . این اثر را علامه امین در شمار مؤلفات علی علیه السلام آورده است . ^(۵۴)

۴ . کتاب السنن والقضایا والاحکام . از عنوان این کتاب برمی آید که شامل ابواب فقهی و قضاوتهای حضرت در موارد خاص است . این کتاب را برخی راویان با عنوان کامل آن نقل کرده اند و برخی با ذکر بخشی از عنوان . استاد جلالی، نام یازده تن از راویانی که این اثر را روایت کرده اند ، برمی شمرد . ^(۵۵) در مقدمه معجم آمده که پاره ای از کتابهای امام ، مانند: زکاه النعم ، صحیفه الفرائض ، کتاب فی ابواب الفقه و … جزیی از این کتاب بزرگ است . ^(۵۶)

۵ . الجفر . این اثر را علامه امین در شمار مؤلفات ایشان آورده است . ^(۵۷)

۶ . الجامعه . این اثر را علامه امین آورده ; ^(۵۸) ولی برخی ، آن را به جهت اوصاف ذکر شده در روایات ، همان کتاب علی می دانند . ^(۵۹)

۷ . عهده للاشتر . نسبت این اثر ، مشهور است و در نهج البلاغه به صورت کامل نقل شده و مورد اهتمام عالمان و محققان قرار گرفته و بر آن ، شروح بسیار نوشته و ترجمه های بسیار ارائه کرده اند .

۸ . رساله المحکم والمتشابه .

۹ . وصیه لمحمد بن حنفیه . این اثر را علامه امین ، آورده است . ^(۶۰)

۱۰ . کتاب فی علوم القرآن . این اثری است که امام علی علیه السلام ، آن را املا کرده و در آن ، شصت نوع از انواع علوم قرآنی را القا فرموده است . این نوشته را ابن عقده (م ۳۳۳ق) از امام صادق علیه السلام نقل می کند .

استاد جلالی ، معتقد است این اثر ، همان است که با عنوان تفسیر النعمانی (ابن ابی زینب) و یا المحکم والمتشابه فی القرآن توسط سید مرتضی نقل شده است و علامه مجلسی ، در بحار الانوار به صورت کامل ، آن را آورده است . ^(۶۱)

۱۱ . صحیفه الفرائض . این اثر را علامه امین ، آورده است . ^(۶۲)

۱۲ . کتاب زکاه النعم . این اثر را علامه امین ، آورده است . ^(۶۳)

۱۳ . کتاب فی ابواب الفقه . این اثر را علامه امین ، آورده است . ^(۶۴)

۱۴ . کتاب آخر فی الفقه . این اثر را علامه امین ، آورده است . ^(۶۵)

۱۵ . جنه الاسماء . این اثر را علامه امین ، آورده است . ^(۶۶)

۱۶ . مصحف علی . از آن رو که در مصحف امام ، مطالبی در زمینه محکم و متشابه ، ناسخ و منسوخ و … ذکر شده ، می باید آن را از مؤلفات حضرت برشمرد . ^(۶۷)

۱۷ . التعلیقه النحویه . مطالبی است که امام علی علیه السلام بر ابو الاسود دئلی القا فرمود .

ابن ندیم گوید:

ان علیا القی الی ابی الاسود شیئا فیه اصول النحو . ^(۶۸)

و ابن عساکر گوید:

ان بعض النحاه کان یذکر ان عنده تعلیقه ابی الاسود التی القاها الیه علی . ^(۶۹)

۱۸ . کتاب عجائب احکامه . علامه امین ، آن را آورده و می گوید:

و قد جمعها جماعه من العلماء ، و جمعناها نحن فی کتاب ، و ادرجنا فیه عجائب احکامه . ^(۷۰)

۱۹ . ما اثر عنه من الادعیه و المناجاه . علامه امین می گوید:

جمعها بعض العلماء و سماها الصحیفه العلویه . ^(۷۱)

۲۰ . مسنده . علامه امین می گوید:

الذی جمعه الشافی ای ما آثر عنه من الاحادیث و الروایات . ^(۷۲)

در کشف الظنون آمده است:

مسند علی لابی عبدالرحمان احمد بن شعیب النسائی . ^(۷۳)

خود ایشان ، در پایان این سه عنوان ، آورده است:

والثلاثه الاخیره یمکن عدها من مؤلفاته بنوع من التوسع . ^(۷۴)

مؤلفات امام سجاد علیه السلام

۱ . الصحیفه السجادیه . نسبت این اثر به امام سجاد علیه السلام نزد شیعیان ، متواتر است ^(۷۵) و به صورت مستقل چاپ شده و در دسترس است و شروح و تحقیقات گسترده ای درباره اش به انجام رسیده است .

۲ . رساله الحقوق . این نوشته در مصادر روایی شیعه یکجا ثبت شده ^(۷۶) و به صورت مستقل نیز بارها به چاپ رسیده است، چنان که بر آن ، شروح متعدد، نگارش شده است .

۳ . مناسک الحج . استاد سید محمد رضا حسینی جلالی درباره این اثر نوشته است:

رساله حاویه لجمیع احکام الحج الشرعیه فی ثلاثین بابا، رواها عن الامام علیه السلام کل من ابنائه الامام محمد الباقر و زید الشهید و الحسین الاصغر . ^(۷۷)

این اثر در بغداد با مقدمه سید هبه الدین شهرستانی به چاپ رسیده است . ^(۷۸)

۴ . صحیفه فی الزهد . ابو حمزه ثمالی گوید:

قرات صحیفه فیها کلام زهد من کلام علی بن الحسین علیه السلام ، و کتبت ما فیها ، ثم اتیت علی بن الحسین علیه السلام فعرضت ما فیها علیه، فعرفه و صححه . ^(۷۹)

۵ . الجامع فی الفقه (نسخه احادیث) . این عنوان، در کتاب تدوین السنه الشریفه ^(۸۰) و مقدمه معجم بحار الانوار آمده ^(۸۱) و آن را به رجال النجاشی نسبت داده اند .

لیکن آنچه در رجال النجاشی آمده، بدین شرح است:

ثابت بن هرمز ابو المقدام الحداد . روی نسخه عن علی بن الحسین علیه السلام رواها عنه ابنه عمرو بن ثابت . ^(۸۲)

البته مرحوم سید حسن صدر، در تاسیس الشیعه آورده است:

تنبیه: فی ذکر ارباب الجوامع الکبار فی الفقه من اصحاب الائمه الاطهار ، فلثابت بن هرمز ابو المقدام جامع فی الفقه ، یرویه عن الامام زین العابدین علی بن الحسین علیه السلام . ^(۸۳)

ضمنا اشتباه دیگری که در آن دو مصدر رخ داده، نسبت نقل آن به ابو حمزه ثمالی است، با آنکه راوی ابو حمزه ، ثابت (ابو حنیفه) است و راوی این نسخه، ثابت بن هرمز (ابو المقدام) است .

۶ . نسخه . نجاشی گوید:

علی بن ابراهیم بن الحسین بن علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب علیه السلام ، له نسخه یرویها عن آبائه . ^(۸۴)

۷ – ۱۰ . الصحیفه الثانیه ، تا الصحیفه الخامسه . این چهار اثر را علامه امین ، آورده است . ^(۸۵)

توضیح:

دو اثر پنجم و ششم، با توجه به توضیح بند ۹ و ۱۰، جزو آثار به شمار نمی رود .

مؤلفات امام باقر علیه السلام

۱ . تفسیر القرآن (کتاب التفسیر) . ابن ندیم در الفهرست گوید:

تسمیه الکتب فی تفسیر القرآن: کتاب الباقر محمد بن علی علیه السلام بن الحسین بن علی علیه السلام رواه عنه ابو الجارود زیاد بن منذر رئیس الجارودیه الزیدیه . ^(۸۶)

شیخ آقا بزرگ گوید:

این تفسیر به املای امام باقر و کتابت زیاد بن منذر ابو الجارود بود . ^(۸۷)

سید محسن امین ^(۸۸) و سید حسن صدر هم از این تفسیر یاد کرده اند . ^(۸۹)

۲ . رساله الی سعد الاسکاف . نجاشی گوید:

له کتاب رساله ابی جعفر علیه السلام الیه اخبرنا عده عن احمد بن … ^(۹۰) محمد بن سعید .

۳ . رساله الی سعد الخیر . کلینی نوشته است:

کتب ابو جعفر علیه السلام الی سعد الخیر: بسم الله الرحمن الرحیم . ^(۹۱)

۴ . کتاب الهدایه . ابن ندیم گوید:

ابو جعفر محمد بن علی و له من الکتب کتاب الهدایه . ^(۹۲)

علامه امین ، پس از نقل آن می نویسد:

و یمکن ان یرید به الباقر علیه السلام . ^(۹۳)

۵ . کتاب . سید حسن صدر گوید:

یحیی بن القاسم ابو بصیر له کتاب یرویه عن ابی جعفر الباقر علیه السلام مات فی حیاه الصادق علیه السلام . ^(۹۴)

۶ . کتاب . سید حسن صدر گوید:

عبدالمؤمن بن القاسم بن قیس بن محمد الانصاری یکنی ابا عبد الله الکوفی، له کتاب یرویه عن ابی جعفر الباقر علیه السلام ، مات انه سبع و اربعین و مئه . ^(۹۵)

۷ . کتاب . سید حسن صدر گوید:

زراره بن اعین له کتاب یرویه عن ابی جعفر الباقر علیه السلام ، مات سنه مئه و خمسین . ^(۹۶)

۸ . نسخه احادیث . نجاشی گوید:

ابو العلاء الخفاف له نسخه احادیث رواها عن ابی جعفر علیه السلام . ^(۹۷)

۹ . نسخه احادیث . نجاشی گوید:

خالد بن ابی کریمه روی عن الباقر علیه السلام ذکره ابن نوح ، روی عنه نسخه احادیث … ^(۹۸)

توضیح:

بر اساس آنچه در بند ۹ و ۱۰ گفته شد ، پنج کتاب اخیر را نمی توان جزو مؤلفات امام باقر علیه السلام به شمار آورد ; زیرا مقصود از عناوین: «کتاب » و «نسخه احادیث » ، برپایه توضیحات گذشته ، نوشته های راویان و اصحاب ائمه علیهم السلام است .

مؤلفات امام صادق علیه السلام

۱ . التوحید (کتاب فکر) . کتابی است که امام صادق علیه السلام، آن را بر مفضل بن عمر جعفی املا کرد . در برخی فهارس با عنوان کتاب فکر آمده است; چنان که نجاشی گوید:

وله کتاب یوم و لیله ، و کتاب فکر: کتاب فی بدو الخلق و الحث علی الاعتبار … ^(۹۹)

این کتاب ، در مصادر روایی شیعه منقول است ^(۱۰۰) و بارها به صورت مستقل چاپ شده و ترجمه هایی از آن به زبان فارسی به انجام رسیده و برخی نیز آن را شرح کرده اند . ^(۱۰۱)

۲ . الاهلیلجه فی التوحید . آن را امام صادق علیه السلام در پاسخ ملحدان و منکران ربوبیت نگاشت و برای مفضل بن عمر ، ارسال کرد . ^(۱۰۲)

علامه مجلسی ، آن را در بحار الانوار آورده است . ^(۱۰۳)

سید بن طاووس ، فرزندش را به تامل در این کتاب ، دعوت می کند:

وانظر … و کتاب المفضل بن عمر ، الذی املاه علیه مولانا الصادق فیما خلق الله – جل جلاله – من الآثار . ^(۱۰۴)

و نیز به او توصیه می کند که آن را در سفر ، همراه داشته باشد:

و یصحب معه کتاب المفضل بن عمر الذی رواه عن الصادق علیه السلام فی معرفه وجوه الحکمه فی انشاء العالم السفلی و اظهار اسراره; فانه عجیب فی معناه . ^(۱۰۵)

۳ . الاهوازیه . نجاشی گوید:

عبد الله بن النجاشی بن هیثم بن شمعان ابو بحیفر الاسدی النصری یروی عن ابی عبد الله علیه السلام رساله منه الیه، وقد ولی الاهواز من قبل المنصور . ^(۱۰۶)

این رساله در برخی مصادر حدیثی شیعه منقول است . ^(۱۰۷)

۴ . رساله الی اصحابه . کلینی آن را در روضه الکافی چنین نقل کند:

عن اسماعیل بن جابر ، عن ابی عبد الله علیه السلام انه کتب هذه الرساله الی اصحابه و امرهم بمدارستها و النظر فیها و تعاهدها و العمل بها ، و کانوا یضعونها فی مساجد بیوتهم ، فاذا فرغوا من الصلاه نظروا فیها . ^(۱۰۸)

۵ . الجعفریات . مجموعه ای از احادیث فقهی است که امام کاظم علیه السلام از حضرت صادق علیهما السلام نقل می کند و به پیامبر صلی الله علیه و آله منتهی می شود . راوی از امام کاظم علیه السلام ، فرزند ایشان اسماعیل است و محمد بن اشعث کوفی از او نقل کرده است . این اثر ، از آن رو که جمع کننده اش امام صادق علیه السلام است ، الجعفریات و از آن رو که راوی ، محمد بن اشعث است ، به الاشعثیات معروف است . ^(۱۰۹)

خطیب بغدادی نیز بدین نام ، اثری را از ابن اشعث نقل می کند:

انبانا ابو سعد المالینی قال: قال لی ابو احمد بن عدی سمع منی ابو العباس بن عقده کتاب الجعفریه عن ابن الاشعث و حدث بها عنی … ^(۱۱۰)

حاجی نوری در کتاب مستدرک الوسائل ، آن را از منابع خود آورده است . ^(۱۱۱)

۶ . رساله فی الغنائم . این رساله را ابن شعبه در تحف العقول آورده است . ^(۱۱۲)

۷ . رساله فی وجوه معایش العباد . این رساله نیز در تحف العقول منقول است . ^(۱۱۳)

۸ . کتاب رسائله التی رواها جابر . علامه امین به نقل از یافعی در مرآه الجنان ، چنین نقل می کند:

له کلام نفیس فی علوم التوحید و غیرها وقد الف تلمیذه جابر بن حیان کتابا یشتمل علی الف ورقه یتضمن رسائله و هی خمسمئه رساله . ^(۱۱۴)

۹ . نثر الدرر . علامه امین ، این اثر را در شمار مؤلفات امام صادق علیه السلام آورده است . ^(۱۱۵) در تحف العقول ، مجموعه ای از کلمات قصار نقل شده و آمده است:

سماه بعض الشیعه نثر الدرر . ^(۱۱۶)

و در مقدمه معجم بحار الانوار ، از این تعبیر ، چنین استنباط شده که این مجموعه کلمات ، به صورت مکتوب بوده است . ^(۱۱۷)

۱۰ . وصیه النبی . ابو غالب زراری از آن چنین تعبیر کرده است:

کتاب وصیه النبی صلی الله علیه و آله لامیر المؤمنین علیه السلام عن ابن العباس ابن عقده ، و علی ظهره اجازته لی جمیع حدیثه بخطه . ^(۱۱۸)

و صدوق همین متن را در کتاب من لا یحضره الفقیه آورده است . ^(۱۱۹) استاد محمدرضا جلالی می گوید:

اشبیلی در فهرست خود، آن را آورده است . طیبی و بیهقی نیز متن حدیث را آورده اند و در کتابخانه ظاهریه دمشق ، نسخه شماره ۹۷۴۲ ، با همین عنوان موجود است . ^(۱۲۰)

۱۱ . کتاب الحج . نجاشی گوید:

ابان بن عبد الملک الثقفی شیخ من اصحابنا ، روی عن ابی عبد الله علیه السلام کتاب الحج . ^(۱۲۱)

و نیز در تهذیب التهذیب از قول یحیی بن سعید آمده است:

املی علی الجعفر الحدیث الطویل یعنی فی الحج . ^(۱۲۲)

نجاشی گوید:

عمر بن محمد بن یزید ابو الاسود بیاع الابری … له کتاب فی مناسک الحج و فرائضه و ما هو مسنون فی ذلک ، سمعه کله من ابی عبدالله علیه السلام . ^(۱۲۳)

این هم شاهد دیگری بر مدعای بند ۱۰ است که در ابتدای این صحبت آمد ، که چنین آثاری را نمی توان به امامان علیهم السلام نسبت داد .

۱۲ . کتاب . نجاشی گوید:

طلاب بن حوشب … ، کوفی ثقه روی عن جعفر بن محمد علیه السلام کتابا اخبرنا … ^(۱۲۴)

۱۳ . کتاب مبوب فی الحلال والحرام . نجاشی گوید:

ابراهیم بن محمد بن ابی یحیی ابو اسحاق موسی مسلم مدنی ، … و ذکر بعض اصحابنا ان له کتابا مبوبا فی الحلال والحرام عن ابی عبدالله علیه السلام . ^(۱۲۵)

۱۴ . کتاب . نجاشی گوید:

عباد بن صهیب ابو بکر التمیمی الکلیبی الیربوعی الحبری ثقه روی عن ابی عبدالله علیه السلام کتابا اخبرنا … عن عباد بالکتاب . ^(۱۲۶)

۱۵ . کتاب . نجاشی گوید:

القاسم الرسی بن ابراهیم طباطبا بن اسماعیل بن ابراهیم بن حسن بن حسن بن علی بن ابی طالب علیه السلام . له کتاب یرویه عن ابیه و غیره ، عن جعفر بن محمد و رواه هو عن موسی بن جعفر ، اخبرنا … بکتابه . ^(۱۲۷)

۱۶ . کتاب . نجاشی گوید:

خالد بن صبیح کوفی ، ثقه ، له کتاب عن ابی عبد الله علیه السلام یرویه محمد بن ابی عمیر … بکتابه . ^(۱۲۸)

۱۷ . کتاب نوادر . نجاشی گوید:

خالد بن یزید ، ابو یزید العکلی کوفی ، ثقه ، روی عن جعفر بن محمد له نوادر . اخبرنا … قال: حدثنا ابو یزید خالد بن یزید العکلی بنوادره عن جعفر بن محمد علیه السلام . ^(۱۲۹)

۱۸ . کتاب نوادر . نجاشی گوید:

داوود بن عطا المدنی اخبرنا ابو العباس احمد بن علی بن نوح قال: … حدثنا داوود بن عطا عن جعفر بن محمد علیه السلام باحادیثه النوادر عنه علیه السلام . ^(۱۳۰)

۱۹ . کتاب نوادر . نجاشی گوید:

خضر بن عمرو النخعی له نوادر اخبرنی عده من اصحابنا … قال: حدثنی خضر بن عمرو عن ابی جعفر و ابی عبد الله علیه السلام باحادیث نوادر له . ^(۱۳۱)

۲۰ . نسخه کبیره . نجاشی گوید:

محمد