خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل بانوان عالمه مسلمان قرن سوم تا قرن سیزدهم هجری

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بانوان عالمه مسلمان قرن سوم تا قرن سیزدهم هجری :

قرن سوم هجری

خیزران مادر امام جواد علیه السلام، (متوفی قرن ۳ ه) از خانواده ماریه قبطیه، همسر رسول الله صلی الله علیه و آله و اهل نوبه است، او را سبکیه نوبیه نامیده اند.کنیه اش ام الحسن و نامهای دیگرش مریسیه، ریحانه و دره است.اهل نوبه، مسیحی بودند و به دنبال شکست آنان از مسلمین، سبیکه (خیزران) در زمره اسرا به عنوان کنیز فروخته شد، خیزران از برترین وفاضلترین و پرهیزگارترین زنان عصر خویش به شمار می رفت، و این شرافت و مقام را یافت که همسر امام رضا و مادر امام جواد علیه السلام گردد.این موقعیت نشانگر منزلت و ارزش او در درگاه الهی است.رسول خدا صلی الله علیه و آله درباره او و فرزندش امام جواد علیه السلام فرمود: «بأبی ابن خیره الاماء النوبیه الطیبه» پدرم فدای پسر بهترین کنیزان باد که اهل نوبه و پاکیزه و مطهر است.

موسی بن جعفر علیه السلام نیز به یزید بن سلیط فرمود: اگر توانستی سلام مرا به آن جاریه برسان.

حکیمه، دختر امام جواد علیه السلام، (محدث، متوفی قرن ۳ ه) همسر ابو الحسن محدث از احفاد امام سجاد علیه السلام است.این بانوی عالم و گرامی در خانواده عصمت و طهارت پرورش یافت و هنگام ولادت مولایمان، حضرت قائم عجل الله تعالی فرجه حضور داشت.حکیمه بارها آن حضرت (عج) را در زمان حیات پدر بزرگوارش ملاقات کرد و از سفیران و رابطان امامت، پس از رحلت امام عسکری علیه السلام بود.درباره ازدواج امام عسکری علیه السلام با نرجس و ولادت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه روایات زیادی از بانو حکیمه نقل شده است.

علامه مجلسی می فرماید: در قبه شریفه که مقبره عسکریین است، قبری منسوب به نجیبه، کریمه، عالمه، فاضله، تقیه، رضیه، حکیمه دختر ابو جعفر الجواد علیه السلام وجود دارد که نمی دانیم چرا با همه فضل و جلالت آشکاری که این بانوی گرامی دارد و محل اسرار امامت بوده، زیارتی برای او قید نشده است.سپس می گوید: سزاوار است که او را با الفاظی که مناسب مقام اوست زیارت کنید.

فاطمه معصومه علیها السلام، (محدث، متوفی ۲۰۱ ه) فاطمه، دختر امام موسی کاظم علیه السلام، و خواهر امام رضا علیه السلام از پرهیزگارترین زنان شیعه بود و از زنان عالم و محدث بود و روایات متعددی از طریق ایشان در کتب حدیث شیعه و اهل سنت آمده است.ایشان در سال ۲۰۱ ه یک سال پس از ورود امام رضا علیه السلام به مرو، برای دیدار برادر به قصد مرو بیرون آمد، اما در بین راه و در شهر ساوه بیمار شد.پرسید بین ساوه و قم چقدر مسافت است؟ گفتند ده فرسخ.خدمتکار خود را فرمود تا او را برداشته و به قم آورد و در خانه موسی بن جعفر خزرج بن سعد اشعری فرود آمدند.

به روایت دیگر و به نوشته حسن بن محمد بن حسن قمی در تاریخ قم، به روایت صحیح چون شبانگاه خبر به آل سعد رسید، موسی بن خزرج به نمایندگی آنان، در همان شب از قم به قصد ساوه بیرون آمد تا ایشان را به قم دعوت کند.پس از دیدار حضرت و پذیرفتن دعوت وی، خود افسار شتر ایشان را گرفت و به سمت قم و به منزل خویش آورد.حضرت پس از هفده روز اقامت در خانه موسی بن خزرج و در حال بیماری بودند درگذشت.پیکرشان را غسل داده و کفن کردند و موسی بن خزرج بر ایشان نماز خواند و در باغ «بابلان» دفن کردند.

روایت شده است که حضرت صادق علیه السلام به گروهی از مردم ری که به دیدنشان رفته بودند خبر دفن یکی از نوادگانشان را در قم دادند و در فضیلت زیارت مرقد آن بانو تأکید نمودند .درباره عمر حضرت معصومه علیه السلام نیز روایات متفاوت است.سن ایشان را هیجده و بیشتر نیز نوشته اند.نظر به اینکه پدرشان، امام موسی کاظم علیه السلام در سال ۱۷۹ ق به دستور هارون الرشید دستگیر و به زندانی شدند و چهار سال در زندان ماندند و همانجا به شهادت رسیدند و نیز حضرت معصومه علیها السلام در سال ۲۰۱ از دنیا رفتند.سن ایشان حداقل ۲۲ سال بوده است.

سمانه مادر امام هادی علیه السلام، (محدث، متوفی قرن ۳ ه) سمانه منقرش مغربی، مکنی به ام الفضل از برترین و بهترین زنان زمان خویش بود و کسی از زنان در زهد و تقوی و فهم و معرفت به پای او نمی رسید.بیشتر روزها روزه بود و این شرف و فضیلت را یافت که همسر امام جواد و مادر امام هادی علیه السلام گردد.به فرمان امام جواد علیه السلام، با مشخصات تعیین شده اش از برده فروشی خریداری شد، سمانه از بزرگ زادگان سرزمین خویش بود، اما به عنوان اسیر جنگی به سلک برده درآمده بود.امام هادی علیه السلام درباره اش فرمود: «أمه عارفه بحقی و هی من أهل الجنه، لا یقربها شیطان مارد و لا ینالها کید جبار عنید و هی کانت بعین الله التی لا تنام، و لا تختلف عن امهات الصدیقین و الصالحین.» کنیزی عارف به حق (امامت) من و اهل بهشت است، شیطان سرکش به او راهی ندارد و نزدیکش نمی شود و مکر و حیله جبار سرکش به سمانه نمی رسد، تحت عنایت الهی است و غفلت در او راه ندارد .او را با مادران صدیقان و صالحان فرقی نیست.علامه قهپایی، سمانه را در زمره نساء راوی حدیث نام برده است.

سوسن، مادر امام حسن عسکری علیه السلام، (محدث، متوفی قرن ۳ ه) نامهای دیگرش: حدیث، حدیثه و سلیل است.وی در نهایت ورع و تقوی و عفاف و صلاح و بانویی عالم و محدث بود.امام هادی علیه السلام درباره اش فرمود: «سلیل مسلوله من الافات و العاهات و الارجاس و الادناس» : سلیل، از بدیها، پلیدیها، زشتیها و ناپاکی ها و آلودگی ها پاک است.شیخ صدوق به نقل از جابر در خصوص خبر لوح فاطمه علیها السلام می گوید: در آن لوح نام ائمه و مادرانشان ذکر شده، و نام مادر امام حسن عسکری، سمانه با کنیه ام الحسن قید شده است.مقام و فضیلت این بانوی گرامی از روایتی که شیخ صدوق از احمد بن ابراهیم از حکیمه خاتون دختر امام جواد علیه السلام نقل کرده، آشکار است.شیخ محلاتی می نویسد: سوسن در ولایت خود پادشاه زاده بود.علامه قهپایی او را با نام حدیثه در زمره زنان راوی نام برده است.

نرجس خاتون، مادر امام عصر حجه بن الحسن علیه السلام (محدث، متوفی قرن ۳ ه) و همسر امام حسن عسکری علیه السلام، نامش ملیکه دختر یشوعا، فرزند قیصر پادشاه روم و از نسل شمعون حواری و وصی حضرت مسیح علیه السلام است.نامهایی دیگر این بانوی گرامی، عبارت است از : ریحانه، نرجس، صقیل، سوسن و مریم بنت زید العلویه، و کنیه اش ام محمد بن حسن، و به جاریه (کنیز)، و ام ولد نیز معروف است.نرجس بانویی محدث، بسیار عفیف و پرهیزگار بود .برای او این مقام و مرتبه کافی است که مادر حضرت صاحب الزمان، آخرین حجت خدا و برپا دارنده قسط و عدل است.وی حامل اسرار الهی و نگاهدارنده، اشرف مخلوقات بود.

در حدیثی که صدوق از جابر، صحابی معروف رسول الله صلی الله علیه و آله از لوح یا صحیفه حضرت فاطمه علیها السلام نقل می کند، درباره نام مادر حجه بن الحسن می نویسد: «امه جاریه، اسمها نرجس» .

وی در خواب دید که حضرت مسیح علیه السلام و شمعون وصی عیسی علیه السلام و جمعی از حواریون به قصر قیصر وارد شدند و بر تختی قرار گرفتند.پس از آن رسول خدا صلی الله علیه و آله با عده ای از فرزندانشان داخل قصر شدند و پس از دیده بوسی با مسیح علیه السلام، به ایشان فرمودند، آمده ام تا دختر شمعون را برای فرزندم (امام حسن عسکری علیه السلام) خواستگاری نمایم.پس از قبول شمعون، رسول الله صلی الله علیه و آله ملیکه را به عقد فرزند خویش، امام عسکری علیه السلام درآورد.در داستان مفصلی که در احوالات ولادت حضرت صاحب علیه السلام نقل شده بعد از نقل مطالب فراوان پیرامون چگونگی رسیدن وی به محضر امام هادی و ازدواج با امام حسن عسکری علیه السلام در ادامه می خوانیم:

شبی به او فرمود: جدت (قیصر) لشکری به طرف مسلمانان خواهد فرستاد.تو به همراه چند کنیز در زمره خدمتکاران درآی و همراه سپاه حرکت کن.پس از شکست لشکر روم، ملیکه در سلک اسرا به بغداد برده شد.امام هادی علیه السلام فردی را جهت خریداری ملیکه به بغداد گسیل داشت .سپس امام هادی علیه السلام، خواهرش حکیمه را خواست و فرمود: او را به منزل خود ببر و آداب فرایض و احکام شرع را به او تعلیم بده، که او همسر ابو محمد و مادر قائم علیه السلام است.

این بانوی مکرم نزد خداوند مقام بالایی داشت که به چنین شرف و منزلتی دست یافت.حضرت نرجس در حیات امام حسن عسکری علیه السلام در سامرا رحلت کرد.

حبابه الوالبیه، (محدث، متوفی قرن ۳ ه) دختر جعفر اسدی والبی، کنیه اش ام الندی یا ام البراء است.او از اصحاب امیر المؤمنین، امام حسن، امام حسین، امام سجاد، امام باقر، امام صادق، امام کاظم و امام رضا علیه السلام بود، این بزرگواران را درک کرد و به خدمتشان رسید.او نیز به «صاحبه الحصاه» معروف است.

کلینی به اسناد خود از عبد الکریم بن عمرو خثعمی از حبابه و البیه روایت کند که گفت : امیر المؤمنین علیه السلام را در سپاه دیدم و…به آن حضرت گفتم: رحمت خدا بر شما ای امیر المؤمنین! نشانه امامت چیست؟ فرمود: آن سنگ ریزه را بده و با دستش به سنگ ریزه ای اشاره کرد آن را به آن حضرت دادم، برای من روی آن مهر زد و فرمود: ای حبابه، اگر شخصی ادعای امامت کرد و همین کار را توانست انجام دهد، بدان که او امام واجب الاطاعه است و امامی است که هر چه را بخواهد، برایش ممانعتی نیست.

حبابه می گوید: از نزد آن حضرت مرخص شدم.وقتی امیر المؤمنین علیه السلام به شهادت رسید، نزد حسن علیه السلام رفتم، او در جایگاه امیر المؤمنین بود و مردم از او سؤالاتی می پرسیدند .فرمود: ای حبابه و البیه! گفتم: بله مولای من.فرمود: بیاور آنچه را داری.حبابه گوید : سنگ ریزه را به او دادم و آن حضرت مانند امیر المؤمنین علیه السلام بر آن مهر نهاد .سپس نزد حسین علیه السلام رفتم، او در مسجد رسول خدا صلی الله علیه و آله بود.مرا نزد خود خواند و ملاطفت و مهربانی نمود.سپس فرمود: برای دلیلی که می خواهی نشانه ای است .آیا نشانه امامت را می خواهی؟ گفتم: بله سرور من.فرمود: بیاور آنچه داری.سنگ ریزه را تقدیم کردم و برایم بر آن مهر نهاد.زمانی بعد نزد علی بن الحسین علیه السلام رفتم در حالی که پیر بودم و می لرزیدم، نزدیک ۱۱۳ سال از عمرم می گذشت.آن حضرت را در حال رکوع و سجود عبادت دیدم.از دیدن نشانه مأیوس شدم.با انگشت سبابه به من اشاره کرد، جوانیم بازگشت.عرض کردم: ای سرور من! چه مقدار از دنیا گذشته و چه مقدار مانده است؟ فرمود: آنچه گذشته خوب است و آنچه مانده شر.سپس به من فرمود: بیاور آنچه را همراه داری.سنگ ریزه را به آن حضرت دادم و برایم بر آن مهر نهاد.سپس نزد امام باقر علیه السلام رفتم و بر سنگها مهر زد.زمانی بعد به خدمت امام صادق علیه السلام رفتم او نیز برایم بر سنگ مهر نهاد.پس از آن نزد امام کاظم علیه السلام رفتم، آن حضرت نیز برایم بر سنگ ریزه مهر زد.پس از آن نزد امام رضا علیه السلام رفتم و آن حضرت هم برایم بر سنگ مهر زد.حبابه نه ماه پس از ملاقات با امام رضا علیه السلام رحلت کرد و آن حضرت وی را در پیراهن خود کفن نمود.مجموع عمر حبابه تقریبا ۲۳۰ سال بود.

قرن چهارم هجری

ام کلثوم عمری، (محدث، متوفی قرن ۴ ه) دختر محمد بن عثمان بن سعید العمری دومین نایب خاص حضرت ولی عصر (عج) در غیبت صغری، بانویی فاضل، و راوی حدیث بود.شیخ طوسی به اسناد خود از هبه الله بن محمد، نوه ام کلثوم از وی روایت می کند که گفت:

حسین بن روح سالهای زیادی وکیل محمد بن عثمان عمری بود و بر اموال وی نظارت داشت و بزرگان شیعه را از اسرار او آگاه می کرد.

وی از پدرش محمد بن عثمان و حسین بن روح نوبختی روایت می کند و ابو نصر هبه الله بن محمد نوه اش از وی نقل روایت می کند.

قرن پنجم هجری

دختر صاحب بن عباد، (عالم، متوفی قرن ۵ ه) از زنان فاضل و ادیب شیعه، وی از پدر دانشمندش ادب و دانش آموخت.صاحب، علاقه فراوانی به او داشت و نیز به دلیل محبت و احترام به سادات علوی دخترش را به ازدواج یکی از سادات علوی به نام علی بن الحسین معروف به اخو مسمعی در آورد.دختر صاحب پسری به دنیا آورد که نامش را عباد نهادند.وقتی بشارت تولد نوزاد را به صاحب دادند چند قصیده سرود که مطلع یکی از آنها چنین است:

الحمد: حمدا دائما ابدا*قد صار سبط رسول ا: لی ولدا

وی پس از سال ۴۶۰ درگذشت.

دختر شیخ مسعود بن ورام، (عالم و محدث، متوفی قرن ۵ ه) از زنان دانشمند شیعه است.وی فنون ادب و علوم اسلامی، مخصوصا حدیث را از محضر پدرش شیخ مسعود بن ورام فرا گرفت.وی همسر شیخ طوسی بود و از او اجازه داشت و دارای سه فرزند بود: پسر او شیخ ابو علی از علمای شیعه است.یکی از دخترانش، دختران شیخ طوسی، همسر ابو عبد الله محمد بن احمد بن شهریار خازن نجفی است و شیخ ابو طالب حمزه بن ابو عبد الله محمد آل شهریار از بطن وی می باشد.از ذریه دختر دومش ابن ادریس حلی و سید بن طاووس به دنیا آمده اند.

ام ابی نصر، (محدث، متوفی قرن ۵ ه) دختر ام کلثوم بنت محمد بن عثمان عمری، که محمد بن عثمان دومین نائب خاص امام عصر علیه السلام بود.ام ابی نصر از بانوان عالم فاضل موثق مامون و راوی احادیث و مادر ابو نصر هبه الله بن محمد کاتب است.فرزندش ابو نصر از علما و محدثان و مؤلفان است.

قرن ششم هجری

آمنه طباطبایی علوی، (محدث، متوفی قرن ۶ ه) از زنان محدث شیعه در قرن پنجم و ششم است .وی دختر عباد بن علی بن حمزه طباطبایی علوی بود و در اصفهان سکونت داشت و از ابو محمد رزق الله تمیمی استماع حدیث کرد.

آمنه، (محدث، متوفی قرن ۶ ه) دختر عبد الکریم بن عبد الرزاق الجنابزی، محدثه ای از محدثات قرن ۵ و ۶ هجری در اصفهان.زنی بسیار با صلاح و دین دار بود.عبد الکریم بن محمد سمعانی از او اخذ حدیث کرده است.

خدیجه، (محدث و عالم، متوفی قرن ۶ ه) دختر عبیری یا عنبری، از زنان فاضل معروف به فخر النساء بود.از دانشمندان مشهور عصر خویش کسب علم کرد و حدیث شنید و بسیاری نیز از وی فقه آموختند و روایت حدیث کردند.بیش از ۹۰ سال عمر کرد و در سال ۵۷۰ ه وفات نمود.

دختر سید مرتضی علم الهدی، (محدث و عالم، متوفی قرن ۶ ه) صاحب ریاض العلماء ضمن آوردن نام این بانو، او را به فضل و دانش ستوده است.وی نهج البلاغه را از عموی خود سید رضی روایت کرده و شیخ عبد الرحیم بغدادی معروف بابن الاخوه از علمای اهل سنت نهج البلاغه را از وی روایت کرده است.قطب الدین راوندی در آخر شرح نهج البلاغه اش سند خود را از طریق عامه به همین عبد الرحیم می رساند.

قرن هفتم هجری

ام علی، (عالم، متوفی قرن ۷ ه) مادر رضی الدین علی بن موسی بن جعفر بن محمد بن طاووس، از بانوان گرانقدر و عالم و فاضل امامیه بود.برخی شاگردان شیخ علی کرکی در ضمن ذکر اسامی مشایخ، نام ام علی را ذکر کرده و او را ستوده اند.

شریفه، دختر علی بن طاووس، (عالم، متوفی قرن ۷ ه) افندی در ریاض العلماء نام او آورده و می گوید: او عالم فاضل، کامل، کاتب و در ۱۲ سالگی حافظ قرآن بود.از سید بن طاووس اجازه داشت.سید در کتاب سعد السعود فرمود: این قرآن را بر دخترم شریفه که حافظ قرآن است و دوازده سال از سن او گذشته وقف کردم، ذلک فضل الله یؤتیه من یشاء.

ام الخیر بغدادیه، (محدث، متوفی قرن ۷ ه) از بانوان مشهور قرن ۷ هجری و معروف به حجال النساء، در بغداد می زیست.از علما و بزرگان زمان خود که تبحری داشتند پیش قدم بوده و به تدریس برای طلاب می پرداخته است.ابن بطه، ابو المظفر، کاغدی و شجاع حربی را دیده و از آنان حدیث شنیده است و به انتشار آن پرداخته است و محدثان بزرگی همچون اسماعیل بن عساکر و قاضی تقی الدین سلمان و ابن سعد و ابن شحنه و فاطمه بنت سلمان و دیگران از او اجازه گرفته اند.این این بانو علاوه بر فضل و علم، زهد و ورعی بسیار داشت.چندین بار به مکه معظمه مشرف شد و در سال ۶۴۰ دعوت حق را لبیک گفت.

قرن هشتم هجری

ام علی، (فقیه، متوفی قرن ۸ ه) همسر شهید اول محمد بن مکی عاملی، بانویی عالم فاضل فقیه متقی عابد بود.مرحوم شهید اول زنها را فرمان می داد که در احکام دین خود به ام علی رجوع نمایند.

زینب بغدادیه، (فقیه، متوفی قرن ۸ ه) مادرش فاطمه دختر عباس بغدادی است زنی فقیهه فاضله متدین و پرهیزگار و صالح و زاهد و عابد بسیاری از زنان مصر و دمشق و بغداد از مواعظ او بهره می بردند.وی در سال ۷۹۶ ه وفات کرد.

فاطمه، دختر شیخ محمد بن احمد، (فقیه، متوفی قرن ۸ ه) صاحب ریاض می فرماید: که این فاطمه بانویی عالم، فقیه و از مشایخ سید تاج الدین محمد بن معیه حسینی بود.و شیخ شهید قدس سره توسط ابن معیه از او روایت دارد و شیخ عبد الصمد بن احمد به او اجازه داده است .

قرن نهم هجری

فاطمه، (فقیه، متوفی قرن ۹ ه) دختر شهید اول، ملقب به ست مشایخ.شیخ حر عاملی در کتاب أمل الامل او را چنین معرفی می کند: الانسان الخاص و زبده الخواص و می فرماید: این زن عالم فاضل فقیه صالح و عابد بوده است و من از مشایخ مدح و ثنای او را شنیده ام، این بانو از ابن معیه که استاد پدرش، شهید اول بوده روایت دارد.پدرش او را مدح می کرد و به زنان می فرمود که به او اقتدا نمایند و در احکام به او رجوع کنند.

دهماء، (عالم، ادیب، متوفی سال ۸۳۷ ه) دختر یحیی بن مرتضی یمنی، از زنان عالم فاضل بود و از برادرش مهدی کسب علم نمود.در علم نحو و اصول و منطق و نجوم و رمل و شیمی و شعر ید طولانی داشت.برادرش مهدی کتابی بنام «الازهار» تألیف کرد و این بانو در چهار جلد به شرح کتاب وی پرداخت و شرحی نیز برای منظومه کوفی در فقه نوشت و شرحی هم بر مختصر منتهی نگاشت.این بانو مجموعه ای از کمالات بود و طلاب شهر تلا از شهرهای یمن از او استفاده علمی می بردند.وی در سال ۸۳۷ در دنیا را وداع گفت.

خدیجه دختر حسن بن علی بن عبد العزیز، (محدث، عالم، متوفی سال ۸۴۱ ه) در کتاب خیرات حسان می نویسد: این بانو عالم و محدث پرهیزگار و صالح و حافظ قرآن بود و تجوید را کاملا می دانست و همواره به علم فقه مشغول بود و به آن اشتهار داشت، از احمد بن موازینی کسب علم نموده و در سال ۸۴۱ ه وفات نمود.

بلقیس، (فقیه، متوفی قرن ۹ ه) دختر محمد بدر الدین بن سراج الدین بلقینی (عالم، متوفی سال ۸۶۱ ه) جدش سراج الدین استاد ابن حجر عسقلانی بود.به نوشته اعتماد السلطنه: «با آنکه خانواده او همه اهل علم و فضل اند، اما وجود این زن اسباب افتخار و اشتهار آنها گردیده و علم و دانش و زهد و صلاح او مشهور است…ده سال آخر عمر خود را در راه سلوک و ایقان و طریق ریاضت و عرفان طی مقامات می نموده و او را از مشایخ طریقت شمرده اند .» وی پس از ۶۰ سالگی در سال ۸۶۱ ه در گذشت.»

حلیمه اسحاقیه، (عالم و محدث، متوفی سال ۸۶۱ ه) شریفه، حلیمه اسحاقیه دختر سید عز الدین اسحاقی، از خاندان سادات بنی زهره حلبیین است.این بانو از سادات عالم، فاضل و راوی حدیث بوده است.پدرش سید عز الدین اسحاقی از بزرگان اشراف در حلب بوده و خاندان بنی زهره به علم