خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل توحید خالقیت

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل توحید خالقیت :

توحید در خلق و امر

مقدمه: یکی از شاخه های توحید توحید در خالقیت است. توحید در خالقیت یعنی اینکه در جهان هستی، بیش از یک خالق اصیل و مستقل نداریم و خالقیت علل دیگر در طول خالقیت او است و به اذن و فرمان او صورت می گیرد. قرآن مجید در آیات زیادی این معنی را با استدلال اثبات کرده است ما در اینجا بخشی از این استدلالات را از کتاب خدا از دیدگاه قرآن نوشته شهید مظلوم آیه الله دکتر بهشتی تقدیم می داریم.

نخستین آیات قرآن که بر پیغمبر اسلام(ص) وحی شد تا رسالتی را که در زمینه توحید بر عهده اش گذارده شده است به وی ابلاغ کند، با اشاره به «خلق و امر» آغاز می شود:

اقرا باسم ربک الذی خلق. خلق الانسان من علق. اقرا و ربک الاکرم. الذی علم بالقلم. علم الانسان مالم یعلم.

بخوان به نام خدایت که آفرید. انسان را از لخته خون آفرید. بخوان که خدای تو از همه پرارج تر است. هم او که بکار بردن قلم را یاد داد. به آدمی آنچه را نمی دانست آموخت. ^(۱)

از آیات قرآن چنین استفاده می شود که بسیاری از اعراب بت پرست به «توحید در خلق و امر» معتقد یا لااقل برای پذیرش آن آماده بودند.

و لئن سالتهم من خلق السموات و الارض و سخر الشمس و القمر لیقولن الله فانی یؤفکون.

و اگر از آنها بپرسی، آسمانها و زمین را چه کسی آفریده و خورشید و ماه را چه کسی زیر فرمان آورده است، خواهند فت خدا، پس بیراهه به کجا برده می شوند؟ ^(۲)

آیه های ۱۶ از سوره لقمان، ۹ تا ۱۳ و ۸۷ از سوره زخرف نیز در همین زمینه است، ولی در عین حال کسانی هم بوده اند که از توحید در خلق و امر غفلت داشته اند و قرآن از آنان خواسته است که اگر از معبودهای دیگر در زمینه «آفرینش » یا «کارگردانی جهان »، هنری سراغ دارند نشان دهند:

خلق السموات بغیر عمد ترونها و القی فی الارض رواسی ان تمید بکم و بث فیها من کل دابه و انزلنا من السماء ماء فانبتنا منکل زوج کریم. هذا خلق الله فارونی ماذا خلق الذی من دونه بل الظالمون فی ضلال مبین.

آسمانها را بدون ستونهایی که بینید آفرید و در زمین لنگرها افکند تا تعادل شما را بر هم نزند; و انواع جانوران رابر روی زمین پراکنده ساخت. و ما از آسمان آب فرستادیم و با آن، انواع جفتهای پرارج را در زمین رویاندیم. این آفرینش خداست، حالا به من نشان دهید دیگران چه آفریده اند، ولی ستمگران آشکارا در گمراهی اند. ^(۳)

قل اریتم شرکاءکم الذین تدعون من دون الله ارونی ماذا خلقوا من الارض ام لهم شرک فی السموات ام اتیناهم کتابا فهم علی بینه منه بل ان یعد الظالمون بعضهم بعضا الا غرورا. ان الله یمسک السموات و الارض ان تزولا و لئن زالتا ان امسکهما من احد من بعده انه کان حلیما غفورا.

بگو راستی به من نشان دهید این شریکهایی که شما به جای خدا به نیایش آنها می پردازید، چیزی از من را آفریده یا در (آفرینش) آسمانها شرکتی داشته اند، یا به اینان کتابی داده ایم و آنها در (مذهب شرک) بر دلیلی روشنگر از آن کتاب تکیه دارند، نه،راستش اینکه ستمگران فقط یکدیگر را با وعده های فریبنده گول می زنند. خدا آسمانها و زمین را از سقوط نگه می دارد و اگر سقوط کنند دیگر کسی نیست که آنها را نگهدارد، او همواره بردبار و آمرزشگر بوده است. ^(۴)

قرآن به آنها که در ناتوانی خدایان ساختگی تردید دارند، می گوید قدری بیشتر بیندیشید تا این واقعیت آشکار را درک کنید:

قل من رب السموات و الارض قل الله قل افاتخذتم من دونه اولیاء لا یملکون لانفسکم نفعا و لا ضرا قل هل یستوی الاعمی و البصیر ام هل تستوی الظلمات و النور ام جعلوا لله شرکاء خلقوا کخلقه فتشابه الخلق علیهم قل الله خالق کل شیی ء و هو الواحد القهار.

بگو: خداوندگار آسمانها و زمین کیست؟ بگو: بنابراین آیا برای خود غیر از او صاحب اختیارانی برگرفته اید که حتی سود و زیان خودشان هم به دستشان نیست؟ بگو آیا نابینا و بینا، یا تاریکی و روشنایی برابرند، یا کسانی را شریک خدا قرار داده اند که آفرینشی چون آفرینش او دارند و در نتیجه در کار آفرینش، مطلب بر آنها مشتبه شده است؟ بگو خدا آفریده گار همه چیز است و اوست یکتای چیره. ^(۵)

و باز از آنها که اندیشه شان به اندازه کافی رسا نیست خواسته است که به این مثال ساده توجه کنند:

یا ایها الناس ضرب مثل فاستمعوا له ان الذین تدعون من دون الله لن یخلقوا ذبابا و لواجتمعوا له و ان یسلبهم الذباب شیئا لا یستنقذوه منه ضعف الطالب و المطلوب. ما قدروا لله حق قدره ان لقوی عزیز.

ایها الناس، برای شما مثلی زده شده، به آن گوش دهید. اینها که شما به جز خدا به نیایش آنها می پردازید اگر همه با هم جمع شوند یک مگس هم نخواهند آفرید، حتی اگر مگس از آنها چیزی برباید، از چنگ او بیرون نخواهند کشید، آری خواهان و خواسته هر دو ناتوانند. به راستی اینان خدا را آنطور که شایسته اوست نشناخته اند. خدا نیرومند و گرانقدر است. ^(۶)

آیه های ۴۰ سوره روم، ۱ تا ۴ سوره فرقان، ۳ سوره فاطر و ۴۳ سوره زمر، همه بروی این نکته تکیه دارند که درباره خلق و امر، یعنی آفرینش جهان و فرمانروایی بر آن درست بیندیشیم و پس از آنکه به کمک اندیشه درست و منطقی در این زمینه، به اختصاص خلق و امر به خدا پی بردیم، نیایش و پرستش را نیز مخصوص او بدانیم.

آیه ۵۴ سوره اعراف بانگ می زند: «آگاه باشید! خلق و امر یکسره از آن خداست، پس تنها اوست که بر شما سمت خدایی دارد.»

ان ربکم الله الذی خلق السموات و الارض فی سته ایام ثم استوی علی العرش یغشی اللیل النهار یطلبه حثیثا و الشمس و القمر و النجوم مسخرات بامره الا له الخلق و الامر تبارک الله رب العالمین.

خداوندگار شما همان خداست که آسمانها و زمین را در شش روز آفرید، سپس بر تخت (فرماندهی عالم) قرار گرفت. روز را به شب همی پوشاند که شتابان در پی آن برمی آید، و خورشید و ماه و ستارگان را «هم او آفرید»، همه رام فرمان او، هان که آفریدن و فرمان دادن یکسره از آن او است، والا باد خدا، خداوندگار همه جهانیان. ^(۷)

دلایل قرآن بر توحید در خلق و امر

قرآن نظام یکسره، به هم پیوسته، و یگانه ای را که در سراسر جهان است، دلیلی روشن بر یگانگی آفریدگار و فرمانروای جهان می شمرد، و از ما می خواهد که به این نظام و استواری و همه گیری آن بیندیشیم و از این راه به «توحید خلق و امر» پی بریم.

و الهکم اله واحد لا اله الا هو الرحمن الرحیم. ان فی خلق السموات و الارض و اختلاف اللیل و النهار و الفلک التی تجری فی البحر بما ینفع الناس و ما انزل الله من السماء من ماء فاحیا به الارض بعد موتها و بث فیها من کل دابه و تصریف الریاح و السحاب المسخرین بین السماء و الارض لایات لقوم یعقلون.

خدای شما خدایی است یکتا، جز او، آن رحمان مهربای، خدایی نیست. در آفرینش آسمانها و زمین، و در پی هم آمدن شب و روز و کشتیها که در دریا به سود مردم روانند، و آبی که از آسمان فرستاده و با آن زمین را پس از مرگ باز زنده کرده است و در آن انواع جانوران را پراکنده، و در گردش بادها و ابری که در میان آسمان و زمین زیر فرمان است، نشانه هایی است برای مردمی که خرد خود را بکار اندازند. ^(۸)

آیه های ۹۴ تا ۹۹ سوره انعام، ۵۸ سوره اعراف; ۳ تا ۶ و ۶۷ و ۶۸ سوره یونس; ۱۰ تا ۲۰، ۶۵ تا ۷۴ و ۸۰ و ۸۱ سوره نحل; ۱۲ سوره اسراء: ۳۳ تا ۴۱ سوره یس; ۱ تا ۵ سوره جاثیه و دهها آیه دیگر از سوره های مختلف قرآن، با تعبیرهای گوناگون توجه انسان را به نشانه های گویایی که در نظام استوار جهان، بر یگانگی آفریدگار و کردگار جهان است، جلب می کند.

ابطال فرضیه چند خدایی

قرآن فرضیه چند خدایی را به صورت زیر طرح و ابطال کرده است:

ما اتخذ الله من ولد و ما کان معه من اله اذا لذهب کل اله بما خلق و لعلا بعضهم علی بعض سبحان الله عما یصفون. عالم الغیب و الشهاده فتعالی عما یشرکون.

خدا کسی را به فرزندی نگرفته و هرگز با او خدایی نبوده است، و گرنه هر خدایی آنچه را که خود آفریده از بین می برد و برخی از خدایان بر برخی دیگر برتری می یافتند، پیراسته باد خدا از آنچه اینان درباره اش می گویند، دانای نهان و آشکار، والا باد او از آنچه اینان شریک او می شمرند. ^(۹)

اگر جهان چند آفریدگار داشته باشد، رابطه این آفریدگارها با جهان، باید به یکی از چند صورت زیر باشد:

یکی اینکه هریک از آنها صاحب اختیار و فرمانروای بخشی از جهان باشد، علی القاعده بخشی که خودش آفریده است. در این صورت باید در هریک از بخشها نظامی باشد مستقل از نظام بخشهای دیگر، بدون هیچ وابستگی به آنها، ولی می بینیم که سراسر جهان قلمرو یک نظام است، نظامی یگانه و به هم پیوسته.

دیگر آنکه از میان این آفریدگارها و فرمانرواهای منطقه ای، یکی از همه برتر و بر دیگران حاکم باشد و به کار آنها وحدت و هماهنگی عمومی دهد، در این صورت تنها همین یکی است که واقعا فرمانروای کل جهان است و دیگران کارگزاران اویند.

سوم اینکه هریک از این خدایان به تنهایی بر سراسر جهان فرمانروایی داشته باشد و در هر مورد هرطور بخواهد فرمان دهد و عمل کند، در این صورت کار به هرج و مرج می کشد و دیگر قانون و نظامی باقی نمی ماند. به گفته قرآن:

لو کان فیهما الهه الا الله لفسدتا فسبحان الله رب العرش عما یصفون.

اگر در آنها (یعنی در آسمان و زمین) به جز خدا، خدایان دیگری بودند، نظام آن در برهم می خورد، بنابراین پیراسته باد خدا، خداوندگار تخت «فرمانروایی جهان »، از آنچه اینان درباره اش می گویند. ^(۱۰

به این ترتیب، یگانگی و سرتاسری بودن نظام عالم، فرضیه چند خدا با چند قلمرو را نفی می کند، و استواری این نظام، فرضیه چند خدا در یک قلمرو را.

اما این فرض دیگر که دو یا چند خدا بر سراسر جهان فرمانروایی کنند، و همه وقت و همه جا با هم هماهنگ باشند، و یک جور بخواهند و یک جور فرمان دهند، فرضی خیالی است; زیرا دو تا بودن یا چندتا بودن، خود به خود ایجاب می کند که خدایان لااقل در یک جهت با هم ناهمسان باشند و این ناهمسانی خود به خود درخواست و فرمان آنها، و لو در یک مورد هم باشد، اثر خواهد گذارد.

صدرالمتالهین به این آیات و استدلالی که در آنها آمده اشاره می کند و می گوید:

راه دیگر برای اثبات یگانگی خدا در خدایی و فرمانروایی اش این است که یگانگی و یکپارچگی جهان، دلیل یگانگی خدای فرمانروای جهان است. این همان راهی است که معلم مشائین ارسطاطالیس رفته و در کتاب الهی به آن اشاره شده است. ^(۱۱)

در جای دیگر باز به این مطلب اشاره می کند و می گوید:

… بنابراین دائره هستی دائره ای است یکتا که حدود آن و قوسهای آن به یکدیگر پیوسته، و در کثرت آن وحدتی پدید آورده و برهانی راستین بر یکتایی پدیدآورنده و پردازنده آن و کاردانی، توانایی، بزرگواری و مهربانی او است. والا باد نام خداوندگار تو، آن شکوهمند بزرگوار، چون اگر سرای هستی یکی است، سازنده آن هم جز یکی نتواند بود «و الله من ورائهم محیط » ^(۱۲) و خدا از پی آنها همه را فرا گرفته است. ^(۱۳)

صدر المتالهین به دنبال این مطلب در صفحه های ۱۹ و ۱۰۰ تصریح می کند که اشاره کتاب الهی به این دلیل، در همان آیه هایی است که نقل کردیم.

علل و اسباب ارزش و نقش آنها

قرآن، در عین آنکه روی توحید در خلق و امر بدین پایه تکیه دارد، وجود علل و اسباب و نقش آنها را انکار نمی کند.

و الله انزل من السماء ماء فاحیا به الارض بعد موتها ان فی ذالک لایه لقوم یسمعون.

خدا از آسمان آب فرستاد و با آن زمین را پس از مرگش باز زنده کرد. در آن نشانه ای است برای مردمی که می شنوند. ^(۱۴)

جمله «فاحیا به الارض »، یعنی با آن و به وسیله آن «زمین را زنده کرد»، وسیله شناختن آب برای زنده کردن زمین را به یاد می آورد.

آنچه از قرآن درباره «علل و اسباب و نقش آنها» استفاده می شود این است که آفریدگار توانا و دانا همه چیز را می داند و بر همه کار توانایی دارد; ولی جهان را با نظامی خاص آفریده، و در این نظام برخی از آفریده ها را عهده دار نقش معینی در پیدایش برخی از آفریده های دیگر کرده است; ولی آنها در ایفای این نقش کارگزاران فرمانبردار اویند، کارگزارانی که وظیفه ای را که به عهده آنها گذارده شده، بی چون و چرا و بدون کم و زیاد انجام می دهند، سرمویی از دستورش تخلف نمی کنند و یکسره زیر فرمان او هستند:

…و الشمس و القمر و النجوم مسخرات بامره…

^(۱۵)

نیروی عظیم جاذبه خورشید در میدان اثر پهناورش، موجودی بس پر اثر است، ولی هر چه می کند طبق فرمان آفریدگار می کند. نیروی عظیم جاذبه زمین هم نیرویی است پرتوان، اما او هم در برابر اراده و فرمان خدا خاضع است، آیا نمی نگرند آنجا که آفریدگار اراده کند، به یک پرنده کوچک توانایی می دهد تا در برابر نیروی پرکشش جاذبه زمین بایستد و ساعتها در فضا بماند.

الم یروا الی الطیر مسخرات فی جو السماء ما یمسکهن الا الله ان فی ذلک لایات لقوم یؤمنون.

آیا پرندگان را ندیده اند چگونه در فضای آسمان زیر فرمان اند، تنها خداست که آنها را در فضا نگه می دارد، در این، برای مردمی که ایمان دارند نشانه هاست. ^(۱۶)

خدای سبب ساز و سبب سوز

بنابراین نظام علت و معلول از نظر قرآن نظامی است نیرومند، پرارج و دارای اعتبار، و انسان با آنکه به کمک نیروهای خداداد و دانش و تدبیر روزافزونش می تواند در داخل این نظام به کارهایی شگفت انگیز دست زند، باز باید در همه تلاشهایش مواظب این نظام باشد و در همان حدود که روابط متقابل علت و معلول به او امکان عمل می دهد، عمل کند، وگرنه کوششهایش بی اثر می ماند. ولی همین نظام نیرومند و پراعتبار نیز مقهور اراده خداست، و اگر برای همین نظام نیرومند و پراعتبار نیز مقهور اراده خداست، و اگر برای انسان و موجودات دیگر عالم هستی، کم یا بیش، چهارچوبی نیرومند است، برای خدای سبب ساز، کمترین نقش چهارچوب بودن ندارد; زیرا همان خدای توانا و دانا که این اسباب را آفریده و به هر یک اثر و خاصیت، یا اثرها و خا