خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل مختصری گویا در توحید

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل مختصری گویا در توحید :

بسم الله الرحمن الرحیم قل هو الله احد (۱)الله الصمد (۲)لم یلد و لم یولد (۳)و لم یکن له کفوا احد (۴)

ترجمه آیات

به نام الله که رحمان و رحیم است، بگو او الله یگانه است(۱).

که همه نیازمندان قصد او می کنند(۲).

نزاده و زاییده نشده(۳).

و هیچ کس همتای او نیست(۴).

بیان آیات

این سوره خدای تعالی را به احدیت ذات و بازگشت ما سوی الله در تمامی حوائج وجودیش به سوی او و نیز به اینکه احدی نه در ذات و نه در صفات و نه در افعال شریک اونیست می ستاید، و این توحید قرآنی، توحیدی است که مختص به خود قرآن کریم است، وتمامی معارف(اصولی و فروعی و اخلاقی)اسلام بر این اساس پی ریزی شده است.

و روایات وارده از طرق شیعه و سنی در فضیلت این سوره بسیار زیاد است، حتی از هردو طریق رسیده که این سوره معادل با یک ثلث قرآن است، که ان شاء الله روایاتش به زودی ازنظر خواننده می گذرد.

صفحه : ۶۷۰

فرق بیناحدوواحدومعنای احد بودن خدای تعالی و این سوره هم می تواند در مکه نازل شده باشد و هم در مدینه، و آنچه از بعضی ازروایات وارده در سبب نزول آن ظاهر است این است که در مکه نازل شده.

قل هو الله احدکلمههوضمیر شان و ضمیر قصه است، ومعمولا در جایی بکار می رود که گوینده اهتمام زیادی به مضمون جمله بعد از آن داشته باشد، و اما کلمهاللهمورداختلاف واقع شده، حق آن است کهعلم به غلبهبرای خدای تعالی است، یعنی قبلا در زبان عرب اسم خاص برای حق تعالی نبود، ولی از آنجایی که استعمالش در این مورد بیش از سایر مواردشد، به خاطر همین غلبه استعمال،تدریجا اسم خاص خدا گردید، همچنان که اهل هر زبانی دیگر برای خدای تعالی نام خاصی دارند، وما در تفسیر سوره فاتحه(اولین سوره قرآن)در باره این کلمه بحث کردیم.

و کلمهاحدصفتی است که از مادهوحدتگرفته شده، همچنان که کلمهواحدنیز وصفی از این ماده است، چیزی که هست، بین احد و واحد فرق است، کلمهاحددرمورد چیزی و کسی بکار می رود که قابل کثرت و تعدد نباشد، نه در خارج و نه درذهن، و اصولا داخل اعداد نشود، به خلاف کلمهواحدکه هرواحدییک ثانی وثالثی دارد یا در خارج و یا در توهم و یا به فرض عقل، که با انضمام به ثانی و ثالث و رابع کثیر می شود، و اما احد اگر هم برایش دومی فرض شود، باز خود همان است و چیزی بر اواضافه نشده.

مثالی که بتواندتا اندازه ای این فرق را روشن سازد این است که: وقتی می گوییاحدی از قوم نزد من نیامده، در حقیقت، هم آمدن یک نفر را نفی کرده ای و هم دو نفر وسه نفر به بالا را،اما اگر بگویی: واحدی از قوم نزد من نیامدهتنها و تنها آمدن یک نفر رانفی کرده ای، و منافات ندارد که چند نفرشان نزدت آمده باشند، و به خاطر همین تفاوت که بین دو کلمه هست،و به خاطر همین معنا و خاصیتی که در کلمهاحدهست،می بینیم این کلمه در هیچ کلام ایجابی به جز در باره خدای تعالی استعمال نمی شود، (و هیچ وقت گفته نمی شود: جاءنی احد من القوم – احدی از قوم نزد من آمد)بلکه هر جا که استعمال شده است کلامی است منفی، تنها در مورد خدای تعالی است که در کلام ایجابی استعمال می شود.

یکی از بیانات لطیف مولانا امیر المؤمنین(ص)در همین باب است که در بعضی از خطبه هایش که در باره توحید خدای عز و جل ایراد فرموده چنین آمده: کل مسمی

صفحه : ۶۷۱

معنای اینکه خدا صمد است اینست که هر چیزی در ذات وآثار و صفات محتاج او است و او منتهی المقاصد است بالوحده غیره قلیل ^(۱) یعنی – و خدا داناتر است -هر چیزی غیر خدای تعالی، وقتی به صفت وحدت توصیف شود، همین توصیف بر قلت و کمی آن دلالت دارد، به خلاف خدای تعالی که یکی بودنش از کمی و اندکی نیست.

و ما در بحثی که پیرامون توحید قرآنی در جلد ششم این کتاب داشتیم، پاره ای ازکلمات آن جناب را که در باره توحید صادر شده نقل نمودیم.

الله الصمداصل در معنای کلمهصمدقصد کردن و یا قصد کردن با اعتماد است، وقتی گفته می شود: صمده، یصمده، صمدااز بابنصر، ینصرمعنایش این است که فلانی قصدفلان کس یا فلان چیز را کرد، در حالی که بر او اعتماد کرده بود. بعضی از مفسرین این کلمه را – که صفت است- به معانی متعددی تفسیر کرده اند که برگشت بیشتر آنها به معنای زیر است: سید و بزرگی که از هر سو به جانبش قصدمی کنند تا حوایجشان را برآوردوچون در آیه مورد بحث مطلق آمده همین معنا را می دهد، پس خدای تعالی سید و بزرگی است که تمامی موجودات عالم در تمامی حوائجشان او را قصد می کنند.

آری وقتی خدای تعالی پدید آورنده همه عالم است،و هر چیزی که دارای هستی است هستی را خدا به او داده، پس هر چیزی که نامچیزصادق بر آن باشد،در ذات وصفات و آثارش محتاج به خدا است، و در رفع حاجتش او را قصد می کند، همچنان که خودش فرموده: الا له الخلق و الامر ^(۲) ، و نیز به طورمطلق فرموده: و ان الی ربک المنتهی ^(۳) ، پس خدای تعالی در هر حاجتی که در عالم وجود تصورشود صمد است، یعنی هیچ چیز قصد هیچ چیز دیگر نمی کند مگر آنکه منتهای مقصدش او است و بر آمدن حاجتش به وسیله او است.

از اینجا روشن می شود که اگر الف و لام بر سر کلمهصمددرآمده، منظور افاده حصر است، می فهماند تنها خدای تعالی صمد علی الاطلاق است، به خلاف کلمهاحدکه الف و لام بر سرش در نیامده، برای اینکه این کلمه با معنای مخصوصی که افاده می کند درجمله اثباتی بر احدی غیر خدای تعالی اطلاق نمی شود، پس حاجت نبود که با آوردن الف و

…………………………………….. (۱)نهج البلاغه فیض الاسلام، ص ۱۵۵، خطبه ۶۴. (۲)آگاه باشید که ایجاد و تدبیر تنها به دست او است.سوره اعراف، آیه ۵۴. (۳)محققا منتهای هر چیزی به سوی او است.سوره نجم، آیه ۴۲.

صفحه : ۶۷۲

لام حصر احدیت را در جناب حق تعالی افاده کند، و یا احدیت معهودی از بین احدیت ها رابرساند.

و اما اینکه چرا دوباره کلمهاللهذکر شد، با اینکه ممکن بود بفرماید: قل هو الله احد و صمد؟ظاهرا این تکرار برای اشاره به این معنا بوده که هر یک از دو جملههو الله احدوالله الصمدمستقلا کافی در تعریف خدای تعالی است، چون مقام، مقام معرفی خدا به وسیله صفتی است که خاص خود او باشد، پس معنا چنین است که معرفت به خدای تعالی حاصل می گرددچه از شنیدن جملههو الله احدو چه از شنیدنالله الصمدچه آنجور توصیف و تعریف شود و چه اینجور.

و این دو آیه شریفه در عین حال هم به وسیله صفات ذات، خدای تعالی را معرفی کرده، و هم به وسیله صفات فعل.جمله الله احدخدا را به صفت احدیت توصیف کرده،که احدیت عین ذات است.و جملهالله الصمداو را به صفت صمدیت توصیف کرده که صفت فعل است، چون گفتیم صمدیت عبارت از این است که هر چیزی به سوی او منتهی می شود.

بعضی^(۱) از مفسرین گفته اند: کلمهصمدبه معنای هر چیزتوپری است که جوفش خالی نباشد، و در نتیجه نه بخورد و نه بنوشدو نه بخوابد و نه بچه بیاورد و نه از کسی متولدشود.که بنابر این تفسیر، جملهلم یلد و لم یولدتفسیر کلمهصمد خواهدبود.

…………………………………….. (۱)روح المعانی، ج ۳۰، ص ۲۷۴.

لم یلد و لم یولد و لم یکن له کفوا احداین دو آیه کریمه از خدای تعالی این معنا را نفی می کند که چیزی را بزاید.و یا به عبارت دیگر ذاتش متجزی شود، و جزئی از سنخ خودش از او جدا گردد.چه به آن معنایی که نصاری در باره خدای تعالی و مسیح می گویند، و چه به آن معنایی که وثنی مذهبان بعضی ازآلهه خود را فرزندان خدای سبحان می پندارند.

و نیز این دو آیه از خدای تعالی این معنا را نفی می کنند که خود او از چیزی متولد ومشتق شده باشد، حال این تولد و اشتقاق به هر معنایی که اراده شود، چه به آن نحوی که وثنیت در باره خدایان خود گفته اند، که بعضی اله پدر و بعضی دیگر اله مادر و بعضی دیگر اله فرزند است، و چه به نحوی دیگر.

…………………………………….. (۱)روح المعانی، ج ۳۰، ص ۲۷۴.

صفحه : ۶۷۳

بیان اینکه نزائیدن، زاده نشدن و کفو نداشتن خدا فرع بر صمدبودن و یگانگی او در ذات و صفات و افعال است و نیز این معنا را نفی می کنند که برای خدای تعالی کفوی باشد که برابر او در ذات ویا در فعل باشد، یعنی مانند خدای تعالی بیافریند و تدبیر نماید، و احدی از صاحبان ادیان و غیرایشان قائل به وجود کفوی در ذات خدا نیست، یعنی احدی از دین داران و بی دینان نگفته که واجب الوجود(عزاسمه)متعدد است، و اما در فعل یعنی تدبیر، بعضی قائل به آن شده اند، مانند وثنی ها که برای خدایان خود الوهیت و تدبیر قائل شدند، حال چه خدای بشری مانندفرعون و نمرود که ادعای الوهیت کردند، و چه غیر بشری.و ملاک در کفوبودن در نظر آنان این است که برای اله و معبود خود استقلال در تدبیر قائلند و می گویند: الله تعالی تدبیر فلان ناحیه عالم را به فلان معبود واگذار نموده و او فعلا مستقل در تدبیر آن ناحیه است، همانطورکه خود خدای تعالی مستقل درتدبیر آن ارباب و آلهه است، و او رب الارباب و اله الالهه است.و اگر برابری در صفات را نشمردیم، برای آن بود که صفت، یا صفت ذات است یاصفت فعل، صفت ذات که عین ذات است و صفت فعل هم از فعل انتزاع می شود.

و این معنای از کفو بودن در غیر آلهه مشرکین نیز تصوردارد، نظیر استقلالی که بعضی برای موجودی از موجودات ممکن بپندارند، این نیز مصداقی است برای کفو بودن، چون برگشت این فرض نیز به این است که انسان بپندارد مثلا فلان گیاه خودش مستقلا بیماری مارا شفا می دهدو در بهبودی از بیماریمان احتیاجی به خدای تعالی نداریم، با اینکه گیاه مذکور از هرجهتی محتاج به خدای تعالی است، و آیه مورد بحث این را نیز نفی می کند.

و صفات سه گانه ای که در این سوره نفی شده، یعنی متولدشدن چیزی از خدا، و تولدخدای تعالی از چیز دیگر، و داشتن کفو، هر چند ممکن است نفی آنها را متفرع بر صفت احدیت خدای تعالی کرد، و به وجهی گفت فرض احدیت خدای تعالی کافی است در اینکه او هیچ یک از این سه صفت را نداشته باشد، و لیکن این معنا زودتر به نظر می رسد که متفرع بر صمدیت خدا باشند.

اما اینکه متولد نشدن چیزی از خدا فرع صمدیت او است، بیانش این است که ولادت که خود نوعی تجزی و قسمت پذیری است به هر معنایی که تفسیر شود،بدون ترکیب تصورندارد، کسی که می زاید