خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل کلی و جزئی

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل کلی و جزئی :

چکیده

منطق دانان از زمان ارسطو تقسیم مفهوم به فایل پاورپوینت کامل کلی و جزئی را پذیرفته اند. معیار این تقسیم بر قابلیت

صدق مفهوم بر کثیر و عدم آن استوار است. از سویی، این معیار موجب بحث هایی درباره مفهوم

“

اله”، “واجب الوجود” و کلیات فرضی مانند “لا شی ء” و “لا ممکن” شده است که آیا این امور

کلی اند یا نه. منطق دانان کوشیده اند کلیّت این مفاهیم را تثبیت نمایند. گرچه این تلاش قرین

توفیق نبوده است، اما مدعای آنان درست است. از سوی دیگر، در جزئیت مفهوم مثلاً “زید”

تشکیک شده است. بر اساس این تشکیک، تقسیم مفهوم به فایل پاورپوینت کامل کلی و جزئی بی مورد تلقّی می شود؛

چرا که هر مفهومی کلی است. صدرالمتألّهین از نحوه نگاه به مفهوم و علّامه طباطبائی از راه

ارتباط مفاهیم خیالی و حسی به امر عینی، جزئیت مفاهیم جزئی را توجیه کرده اند و بدین سان

تقسیم مفهوم به فایل پاورپوینت کامل کلی و جزئی را به اثبات رسانیده اند

.

کلید واژه ها

کلی، جزئی، صدق بر کثیر، کلیات فرضی، اسم خاص، اسم عام

مبحث فایل پاورپوینت کامل کلی و جزئی، هم سرسلسله منطق تعریف است و هم سرسلسله مبحث قضایا و منطق

استنتاج. این مبحث از بدو تکوّن منطق از مباحث منطقی بوده و ارسطو از آن بحث کرده است

.

تعریف “کلی” و “جزئی

“

۱.

تعریف ارسطو: تعریف ارسطو از فایل پاورپوینت کامل کلی و جزئی سرمشق تعریف منطق دانان مسلمان است

.

تعریفی که بعدها منطق دانان، به خصوص شارحان ابن سینا، ارائه دادند، سبب طرح مباحث

جدّی در منطق شد. ارسطو فایل پاورپوینت کامل کلی و جزئی را چنین تعریف کرده است: شأن کلی آن است که بر

بیش از یکی حمل شود، و به قرینه مقابله، جزئی آن است که این شأنیت را ندارد. ارسطو ابتدا

معنا و مفهوم را به فایل پاورپوینت کامل کلی و جزئی تقسیم نموده و پس از آن تعریف را ارائه داده است

.^(۱)

همان گونه که مشاهده می شود، تعریف و تقسیم ارسطو ناظر به معنا است و کاری به عالَم

الفاظ ندارد. اما منطق دانان مسلمان تعریف فایل پاورپوینت کامل کلی و جزئی را در مباحث الفاظ منطق گنجانده و

تذکر داده اند: تقسیم الفاظ به فایل پاورپوینت کامل کلی و جزئی و تعریف آن ها اوّلاً و بالذات ناظر به معنا و مفهوم

است و ثانیا و بالعرض به عالم الفاظ

.^(۲)

با این دیدگاه، فایل پاورپوینت کامل کلی و جزئی، بالعرض، به عالم الفاظ هم

مربوط می شود

.

۲.

تعریف فارابی: تعریف فارابی ناظر به عالم الفاظ نیز هست. او با توجه به لازمه مفاد تعریف

ارسطو، فایل پاورپوینت کامل کلی و جزئی و به تعبیر دقیق او، “شخص” را چنین تعریف کرده است: شأن کلی این

است که دو شی ء یا بیشتر به واسطه آن متشابه باشند و شخص آن است که ممکن نیست به

واسطه آن دو شی ء متشابه باشند؛

(۳)

چرا که اگر مفهومی بر چند چیز قابل حمل باشد، آن چند

چیز در آن مفهوم مشترکند و نسبت به همدیگر متشابهند

.

۳.

تعریف ابن سینا: ابن سینا با توجه به تعریف ارسطو و فارابی، فایل پاورپوینت کامل کلی و جزئی را این گونه وصف

می کند: لفظ مفردی که بر معنای واحدی دلالت دارد از آن نظر که در ذهن تصور شده است یا

اشتراک کثرت در آن به طور مساوی ممتنع نیست، مانند معنای “انسان” که بر زید و عمرو و

خالد منطبق است و یا ایقاع شرکت در آن ممتنع است، مانند “زید”، چرا که زید به ذات مشارٌالیه

اشاره دارد و ذات مشارٌالیه در ذهن ممتنع است برای غیر مشارٌالیه قرار داده شود. اوّلی کلّی است

و دومی، جزئی

.

مضمون این تعریف آن است که در کلیّت مفهوم کلی کثرتِ مصداق بالفعل شرط نیست و

ممکن است کلی اصلاً مصداق نداشته باشد. از این رو، “شکل کروی محیط به بیست قاعده

مثلث” اگرچه ممکن الوجود است، اصلاً موجود نیست، و نیز خورشید و ماه که از نظر فیلسوفان

در خارج یکی بیش نیستند و ممکن نیست از نظر آنان بیش از یکی باشند، از مصادیق تعریف

کلی به حساب می آیند؛ زیرا تصور هر یک از این مفاهیم در ذهن مانع اشتراک کثرت در آن

نیست؛

(۴)

یعنی هر یک از این مفاهیم صلاحیت دارند بر بیش از یکی حمل شوند

.

اقسام کلی

ابن سینا در منطق اشارات، بر اساس تعریف ارائه شده، کلی را به سه دسته تقسیم کرده است

:

دسته ای از آن دارای افراد بالفعل است؛ مانند “انسان” و دسته ای دیگر افراد بالفعل ندارد، اما

بالقوّه و الامکان افراد مشترک دارد؛ مانند “شکل کروی که محیط به دوازده قاعده پنج ضلعی

”

باشد و دسته سوم نه افراد بالفعل دارد و نه امکان افراد مشترک بالفعل. اما نداشتن افراد مشترک

بالفعل در این دسته به واسطه سببی غیر از خود مفهوم کلی است؛ مانند مفهوم “خورشید” برای

کسی که خورشید دیگری را تجویز نمی کند

.^(۵)

از عبارت ابن سینا به صراحت می توان دریافت که برخی مفاهیم کلی ممکن نیست مصداق

متکثّر داشته باشند و برخی از آن ها اساسا مصداق ندارند

.

غزّالی مصداق آن کلی را که ممکن نیست در خارج افراد کثیر بالقوّه و الامکان داشته باشد،

“

الاله” قرار داده است. فخر رازی در شرح عیون الحکمه، دو دسته دیگر را بر اقسامی که شیخ مطرح

کرده بود، افزود و این دو دسته کلی اصلاً مصداق خارجی ندارند. یکی از این دو اصلاً ممکن

نیست مصداق داشته باشد؛ مانند مفهوم “اجتماع نقیضین

“

،

(۶)

اما دیگری امکان دارد مصداق

داشته باشد، ولی حتی یک مصداق هم در خارج ندارد

.^(۷)

همو در منطق ملخّص کلی را به شش

دسته تقسیم کرد

:

۱.

کلی ممتنع الوجود؛ مانند “شریک الاله”؛

۲.

کلی ممکن الوجودِ غیر موجود؛ مانند “دیواری از یاقوت”؛

۳.

کلی که یک فرد آن موجود و دیگر افرادش ممتنع الوجودند؛ مانند “الاله”؛

۴.

کلی که افرادش ممکن الوجودند، اما فقط یک فرد آن موجود است؛ مانند “خورشید”؛

۵.

کلی که افراد کثیر متناهی از آن موجودند؛ مانند “کواکب”؛

۶.

کلی که افراد غیرمتناهی از آن موجودند؛ مانند “انسان

“.^(۸)

پس از فخر رازی، تقسیم کلی به شش قسم یاد شده در کتب منطقی متداول گردید

.^(۹)

از نظر

خواجه، این شش قسم از کلام شیخ الرئیس به دست می آیند

.^(۱۰)

عموم منطق دانان مسلمان تعریف “کلی” و “جزئی” را از ابن سینا و بالطبع از فارابی و ارسطو

پذیرفته و با عبارات گوناگون همان تعاریف را ارائه داده اند و نیز تقسیم کلی را از نظر وجود

افرادش در خارج، به شش قسم یاد شده پذیرفته اند. عبارات “عدم منع وقوع مفهوم بر کثیر

“

،

(۱۱)

“

صلاحیت اشتراک کثیر در مفهوم

“

،

(۱۲)

“

صحّت حمل بر کثیر

“

،

(۱۳)

“

صلاحیت انطباق بر کثیر

“

،

(۱۴)

“

عدم امتناع فرض صدق بر کثیر

“

،

(۱۵)

و “احتمال شرکت در کثیر

“^(۱۶)

که در تعریف کلی آمده اند،

همه یک هدف را دنبال می کنند

.

اشکالات تعریف “کلی

“

تقسیم “کلی” به شش قسم یاد شده و تعیین مصداق کلی، که بالفعل دارای افراد متکثّر نیست،

سبب اشکالاتی شده که منطق دانان در پی رفع آن بر آمده اند

.

۱.

استدلال غزّالی بر کلی بودن “اله

“

غزّالی پس از تعریف “کلی” و “جزئی” و تقسیم کلی به سه قسمی که در کلام شیخ الرئیس آمده

است، به این اشکال می پردازد: چگونه ممکن است مفهومی که ممکن نیست بیش از یک

مصداق داشته باشد مانند “خورشید” و “اله” از مصادیق کلی باشد و در پاسخ می گوید: این دو

لفظ از لحاظ معنا ممتنع نیست کلی باشند و برای آن افراد متعددی در نظر گرفت. امتناع تکثّر

افراد به عالم وجود برمی گردد، نه این که مفهوم لفظ از تکثّر افراد ابا داشته باشد

.^(۱۷)

با تأمّل در برهان “توحید” معلوم می شود که مفهوم “واجب الوجود” و “اله” از مفاهیمی

هستند که ممکن نیست در عالم متکثّر و متعدد باشد؛ چرا که فرض دو واجب سبب می شود هر

یک از آن ها از دیگری متمایز باشد و بنابر این، هر یک از آن ها واجد کمالی باشد که دیگری ندارد

و لازمه آن این است که هر یک از آن ها ناقص باشد، در حالی که تحلیل مفهوم “واجب الوجود” با

هر نقصی بیگانه است؛ زیرا اگر واجب الوجود نسبت به یک کمال نقص داشته باشد، نسبت به آن

کمال ممکن است و حال آنکه واجب الوجود در همه جهات واجب الوجود است

.

اقامه برهان در احکامی که برای خداوند اثبات می شود، جز تحلیل مفهومیِ عنوان

واجب الوجود چیز دیگری نخواهد بود. از این رو، مفهومی که از خدا و واجب الوجود داریم، به

گونه ای است که تکثّر را در خارج بر نمی تابد. پس امتناع تکثّر در خارج و عالم وجود از ناحیه

مفهوم است؛ یعنی مفهوم به گونه ای است که در خارج تکثّرپذیر نیست؛ همچنان که مفهوم

“

امتناع نقیضین” به گونه ای است که ممکن نیست در خارج مصداق داشته باشد

.

پس می توان

گفت: نفس مفهوم، ممتنع است در خارج افراد متکثّر داشته باشد و امتناع در عالم از آن رو است

که خود مفهوم از تکثّر ابا دارد

.

۲.

استدلال شیخ اشراق و فخر رازی بر کلی بودن “اله

“

از نظر شیخ اشراق و فخر رازی، مفهوم “باری” یا “اله” با این که فقط یک مصداق دارد و بیش از

یک مصداق برای آن ممکن نیست، کلی است؛ زیرا نفس مفهوم ابایی از کثرت ندارد، وگرنه برای

وحدت “اله” و عدم تکثّرش نیازمند برهان نبودیم، بلکه به بیان فخر رازی، هر کس معنای “اله” را

بفهمد، باید به بداهت عقل دریابد که او واحد است. بنابر این، امتناع کثرت از ناحیه دلیل منفصل

به دست آمده است، نه به واسطه خود مفهوم لفظ “اله

“.^(۱۸)

با توجه به نقد استدلال غزّالی، معلوم می شود: نمی توان از این استدلال که توحید خداوند

به برهان نیاز دارد، نتیجه گرفت که مفهوم “اله” یا “باری” کلی است؛ زیرا محتمل است این مفهوم

فی الواقع کلی نباشد و کلی نبودنش امری نظری باشد و به همین دلیل، برای عدم تکثّرش محتاج

استدلال باشد. اما ذیل بیان فخر رازی اشاره به نکته ای دارد که با توجه به آن، می توان نتیجه

گرفت: مفهوم “اله” و “باری” کلی است، و آن نکته در واقع، معیار کلی بودن یک مفهوم کلی را

بیان می کند. معیار کلیّت از نظر فخر رازی، این است که اگر مفهومی به بداهت عقل بر واحد بودن

دلالت داشته باشد، آن مفهوم “جزئی” است، و اگر به بداهت عقل بر وحدت دلالت نکند، اگرچه

برهان نیز وحدتش را تثبیت کند، آن مفهوم “کلی” است. بنابر این، مفهوم “اله” و “باری” به

بداهت عقل، دال بر وحدت نیستند؛ پس کلی هستند

.

۳.

استدلال علاّمه حلّی بر کلی بودن “اله

“

برخی دانشمندان در کلیّت کلی، کلیّت در نگاه نخست را کافی دانسته اند. بدین سان، مفهوم

“

واجب الوجود” از آن رو کلی است که در نگاه نخست، این مفهوم نافی کثرت نیست. به همین

جهت، برخی قائل به شرک شده اند؛

(۱۹)

چرا که این مفهوم از کلیّت و کثرت افراد در نگاه نخست ابا

ندارد

.

علاّمه حلّی نیز در ردّ جزئی بودن “واجب الوجود”، همین پاسخ را به صورت فنی ذکر

می کند. پاسخ او بر این امر استوار است که مفهوم “عدم منع صدق بر کثیر”، که در تعریف کلی

آمده، به معنای احتمال صدق بر کثیر است و مراد از این احتمال، تردّد ذهنی است، نه احتمال

نفس الامری. تفصیل پاسخ او این است: همان طور که پیش از اقامه برهان “برابر با دو قائمه بودن

زوایای مثلث” محتمل است و این احتمال به معنای امکان خاص که هیچ یک از دو طرف

ضروری نباشد نیست تا با ضروری بودن حکم ناسازگار باشد، بعضی از مفاهیم نیز احتمال

کثرت دارند و این احتمال کثرت با امتناع کثرت نفس الامری آن ها منافات ندارد، اما در مقابل،

بعضی از مفاهیم چنین احتمالی را هم بر نمی تابند؛ مانند تشخّص

.^(۲۰)

۴.

استدلال بر کلی بودن “اله” از راه ارسال معنا

برخی گفته اند: وقتی عقل به این مفهوم توجه می کند، به چیزی که این مفهوم را محدود، مقیّد و

مشخّص کند، دست نمی یابد تا به جزئی بودن آن حکم کند، بلکه آن را مفهومی مرسل می یابد

.

از این رو، به کلیّت آن حکم می کند

.^(۲۱)

استخراج معیار کلی از راه حل های ارائه شده درباره “اله

“

در بدو امر و بدون توجه به برهان مسئله، نمی توان به صورت بدیهی از مفهوم “اله” به دست

آورد که ممکن نیست بر کثیر منطبق باشد. این جواب، واژه هایی مانند “اله”، “واجب الوجود

“

،

“

باری” و “شریک الباری” را، که در نگاه نخست نمی توان جزئی بودن را از آن ها فهمید، در زمره

مفاهیم کلی قرار می دهد. طبق این معیار، هر مفهومی از قبیل مفاهیم مزبور که ذهن برای نفی

کثرت افرادش و امتناع صدق آن بر مصادیق کثیرش در تکاپو بیفتد و دنبال برهان بگردد مندرج

در مفاهیم کلی است

.

آیا از این بیان می توان نتیجه گرفت: هر مفهومی که در امتناع صدقش بر کثیر دارای برهان

باشد، کلی است؟ پاسخ منفی است؛ زیرا ممکن است مفهومی در نگاه نخست حکم به امتناعش

بر کثیر شود و در همان حال، این حکم مدلّل به دلیل باشد، اما نه از نوع دلیلی که ذهن به تکاپو

بیفتد، بلکه برهانش از قبیل “قیاساتها معها” یعنی برهان از نوع فطریات باشد که همواره حد

وسط برهان در ذهن حاضر است. طبق این معیار، نمی توان گفت: مفاهیمی مانند “لاشی ء” و

“

لاممکن بالامکان العام” مندرج در مفاهیم کلی هستند، در حالی که منطق دانان این مفاهیم را نیز

از کلیات به حساب آورده اند

.

فرض عقلی؛ معیار کلیّت واجب الوجود و مفاهیم فرضی

در برخی تعریف های کلی، از “عدم امتناع فرض صدق بر کثیر” استفاده شده است

.^(۲۲)

از این رو،

کسانی در دفع اشکال بر کلی بودن مفهوم “واجب الوجود” یا مفهوم “لاشی ء” و مفاهیمی از این

دست، فرض صدق را در تعریف کلی، اعم از صدق نفس الامری و صدق عقلی گرفته و مدعی

شده اند که فرض صدق عقلی، با امتناع صدق مفهوم بر کثیر در نفس الامر منافی نیست

.

ممکن است بر این پاسخ اشکال وارد شود که در این صورت، مفهوم جزئی را هم می توان

کلی دانست؛ زیرا می توان فرض کرد که جزئی بر کثیر صادق است. پاسخی که به این اشکال

داده اند این است که صدق مفهوم “واجب الوجود” یا “لاشی ء” بر کثیر ممتنع است. اما فرض

صدق این دو مفهوم بر کثیر ممتنع نیست، ولی صدق مفهوم جزئی بر کثیر نه تنها ممتنع است،

بلکه “فرضِ” صدقش بر کثیر نیز ممتنع است

.^(۲۳)

از این رو، جرجانی، بر “امکان فرض صدق بر

کثیر” در تعریف کلی پای فشرده و دوانی آن را تأیید کرده است

.^(۲۴)

حال، با چه معیاری می توان تشخیص داد که یکی از این دو فرض از آن فرض هایی است که

خودِ فرض ممتنع است و دیگری از فرض هایی است که خود فرض ممکن است، ولی مفروض

ممتنع است؟ فرض عقلی به چه معنا است؟ آیا فرض عقلی همان تردید ذهنی است که علاّمه

حلّی مطرح کرده است؟ اگر فرض عقلی به معنای تردید ذهنی است، روشن است که “لاشی ء” و

“

لاممکن” نمی توانند از مصادیق کلی به حساب آیند؛ زیرا عقل به صورت بدیهی می داند که این

عناوین بر چیزی صادق نیستند؛ چنان که مفهوم “زید” جز بر زید صادق نیست، و اگر فرض

عقلی به معنای تردید ذهنی نیست، که برخی بر این تأکید دارند،

(۲۵)

پس به چه معنا است و معیار

آن کدام است تا با آن بتوان فرض عقلی را از فرض نفس الامری تشخیص داد

.

اگر مراد از “فرض عقلی” خود مفهوم بدون در نظر گرفتن برهان آن باشد که از کلام همین

کسان به دست می آید و شاید بتوان گفت همه کسانی که بحث برهان داشتن را دلیل بر کلی بودن

مفهوم گرفته اند مقصودشان نیز همین بوده است بازگشت آن به تردید ذهنی است؛ در حالی که

او تردید ذهنی را نفی می کند و در این صورت، کلیاتی مانند “لاشی ء” و “لا ممکن بالامکان

العام” صرف نظر از براهینشان، اگر برهانی داشته باشند، نیز کلی اند. و سرانجام، گویا باید بپذیریم

که مفهوم “زید” با صرف نظر از هر برهانی، بالبداهه جزئی است و قابلیت صدق بر کثیر ندارد و

مفهوم “لاشی ء” و مفاهیم فرضی دیگر بالبداهه و صرف نظر از براهینشان، اگر برهانی داشته

باشند، محتمل صدق بر کثیرند

.

اما آیا مفاهیمی مانند “لاشی ء” و “لاممکن بالامکان العام” دارای برهانند که اگر از

برهان هایشان صرف نظر کنیم، کلیّت آن ها ثابت شود؟ در اینجا، لازم است این دلیل را که مفاهیم

“

لاشی ء” و “لاممکن بالامکان العام” کلی نیستند و پاسخ آن را مرور کنیم

:

کلی نبودن “لاشی ء” و “لاممکن” و نقد آن

اشکال بر کلی بودن: همان گونه که عقل، صدق جزئی حقیقی را به سبب تشخّص آن بر کثیر منع

می کند، کلیات فرضیه مانند “لاشی ء” و “لاممکن” دارای خصوصیتی هستند که عقل درک

می کند این ها بر هیچ چیز قابل صدق نیستند، وگرنه مستلزم اجتماع نقیضین است

.

پاسخ کاشف الغطاء به این اشکال آن است که تشخّص، جزو مفهوم “جزئی” است. از این رو،

خود فرض ممتنع است، بر خلاف کلیات فرضیه که چنین نیست که صدق نقیض های آن ها بر

همه اشیا جزو مفهوم هر یک از این مفاهیم باشد تا این مفاهیم از کلی بودن خارج شوند

.^(۲۶)

این پاسخ قانع کننده به نظر نمی رسد. آنچه در جزئی بودن جزئی ذکر شده، این است که

تشخّص، جزو مفهوم جزئی است. از این رو، صدق این مفهوم بر کثیر ممکن نیست. اما آیا فرض

صدق بر کثیر جزو مفهوم جزئی است، یا این که لازمِ بیّن آن است؟ روشن است که برای تعریف

جزئی مانند “زید” نمی توان مفهوم “فرض صدق بر کثیر ندارد” را به عنوان جزو مفهوم آن ذکر

کرد. پس به ناچار باید گفت: اگر حتی این را بتوان گفت، این خصوصیت لازم بیّن مفهوم جزئی

است، چنانچه لازم بیّن آن باشد. از سوی دیگر، در کلیات فرضیه، نباید گفت: صدق

نقیض هایشان بر همه اشیا در مفهوم هر یک از آن ها اخذ نشده است، بلکه آنچه باید گفت این

است که “لاشی ء” مرکّب از “لا” و “شی ء” است و نیز “لاممکن” مرکّب از “لا” و “ممکن” است و

چون هر یک از این مفاهیمِ ترکیبی، از نفی نقیض هایشان ساخته شده اند، بر مصادیق

نقیض هایشان، که همه اشیا باشند، صادق نیستند. و این بیان برهان نیست؛ یعنی اثبات حکم و

محمولی غیر بیّن برای موضوعشان نیست، بلکه تبیین حکم و محمولی است که به طور بیّن

برای آن ها ثابت است. بنابر این، مفاهیم “لاشی ء” و “لاممکن” بالبداهه و بدون نیاز به برهان

ممکن نیست بر چیزی صادق باشند و بر این اساس، دلیلی بر کلی بودن این مفاهیم به دست

نیامده است؛ چنان که ادعا شده جزئی به دلیل تشخّص، بالبداهه ممکن نیست بر کثیر صادق

باشد

.

۵.

اثبات کلی بودن مفاهیم فرضی از راه صدق بر کثیر

ممکن است ادعا شود مفاهیم فرضی، مانند “لاشی ء” و “لاممکن”، کلی اند؛ به دلیل آنکه هر یک

از این مفاهیم بر بیش از یکی صادق است. مفاهیمی مانند “عدم”، “شریک الباری”، “اجتماع

نقیضین” و “اجتماع ضدین”، از مصادیق “لاشی ء” و “لاممکن” به حساب می آیند و مندرج در

آن ها هستند؛ چرا که هر یک از این ها لاشی ء و لاممکن هستند. این استدلال از چند جهت

مخدوش است

:

اوّلاً، در این استدلال بین کلی حقیقی و کلی اضافی خلط شده است. توضیح این که

:

منطق دانان در بحث جزئی گفته اند: جزئی به اشتراک لفظی، به دو معنای حقیقی و اضافی به کار

می رود. “جزئی حقیقی” همان است که تاکنون بحث کرده ایم و تعاریف متعدد آن را دیده ایم. در

تعریف “جزئی اضافی” گفته اند: هر مفهومی که مندرج در مفهوم دیگر باشد، نسبت به آن، جزئی

است. در این تعریف، سخن از امکان صدق بر کثیر نیست. طبعا کلی ای که جزئی اضافی مندرج

در آن است، کلی است. اما آیا این کلی همان کلی است که در برابر کلی حقیقی به کار می رود؟

منطق دانان از این کلی بحث نکرده اند. تنها خواجه متذکر می شود: این کلی غیر از کلی حقیقی

است و قطب رازی تعریفی از آن داده است: کلی اضافی آن اعمّی است که اخصّی در آن مندرج

است، یا بالفعل مشترک بین کثیرین است

.^(۲۷)

اگر اشتراک بین کثیر بالفعل شرط کلی اضافی باشد،

کلیات فرضیه قطعا کلی اضافی نیستند تا با اضافی بودن، کلی حقیقی بودن را نیز حدس بزنیم؛

زیرا که این کلیات هیچ فردی ندارند. و اگر در کلی اضافی صرف اندراج مفهوم در تحت مفهوم

دیگر کافی باشد، کلیات فرضیه کلی اضافی هستند و از کلی اضافی بودن، کلی حقیقی بودن که

به معنای قابلیت صدق بر کثیر است به دست نمی آید

.

ثانیا، اگر کلیات فرضیه به دلیل صدقشان بر مفاهیم دیگر واقعا کلی اند، باید گفت: مفاهیم

جزئی نیز کلی اند؛ زیرا مفهوم “زید” بر هر یک از صورت های زید، که در اذهان گوناگون حاصل

می شوند، صادق و منطبق است

.

ثالثا، معیار کلی بودن آن است که برای هر مفهوم کلی افراد نفس الامری فرض شود که صدق

کلی بر آن افراد بالحمل الشایع باشد. بنابر این، صدق لاشی ء بر “اجتماع نقیضین” در صورتی به

حمل شایع است که بتوان برای “اجتماع نقیضین” افرادی در نظر گرفت، و سخن در این است که

“

اجتماع نقیضین” مانند “لاشی ء” از مفاهیم فرضیه است و محل مناقشه

.

مناقشه در جزئی بودن “زید

“

حال فرض می گیریم که کلیات فرضیه نیز واقعا کلی اند و صدقشان بر کثیر ممکن است. اما آیا این

ادعا پذیرفتنی است که مفاهیم جزئی مانند “زید” به دلیل تشخّص، قابل صدق بر کثیر نیستند؟

آیا عقلاً قابل فرض نیست که مفهوم “زید” قابلیت صدق بر کثیر داشته باشد؛ یعنی آیا گزاره

«

مفهوم “زید” قابل صدق بر کثیر نیست» از اوّلیات است؟

اگر چنین باشد، باید از تصور اجزای این گزاره، تصدیق آن لازم آید، و اگر برهانی بر آن اقامه

شود، باید در آن برهان فقط از مفاهیم درونی یا مفاهیم بیرونی بیّن استفاده شود. آیا می توان

نشان داد گزاره مزبور از اوّلیات است؟

اشکالات تعریف “جزئی

“

همان گونه که تعریف “کلی” سبب شده است منطق دانان با مشکلاتی مواجه شوند و در پی پاسخ

به آن ها بر آیند، تعریف “جزئی” نیز مشکلاتی پدید آورده است که از نظر می گذرند

:

استدلال بر کلی بودن مفهوم جزئی و ردّ آن

مفهوم هر جزئی مطابق صورت شی ء، در اذهان متفاوت است. بنابر این، فرض صدق مفهوم

جزئی “زید”، بر این صورت های متعدد در اذهان گوناگون، ممکن است؛ در حالی که مفروض این

است که مفهوم “زید” مثلاً جزئی است و قابل صدق بر کثیر نیست

.

پاسخی که به این شبهه داده اند این است که صدقی که در تعریف کلی معتبر است، صدق به

حسب وجود اصلی است، نه صدق بر اساس وجود تبعی. و وجود صورت “زید” در اذهان

گوناگون، از نوع وجود تبعی است، نه از نوع وجود اصلی

.^(۲۸)

به عبارت دیگر، افراد فرضی کلی باید از افراد نفس الامری باشند، نه از افراد ذهنی، و حمل

کلی بر افراد حمل متعارف باشد؛ در حالی که افراد در نظر گرفته شده افراد ذهنی هستند و حمل

مفهوم “زید” بر این صور به نحو متعارف نیست

.^(۲۹)

استدلال دیگر و ردّ آن

اگر جزئی از دور دیده شود و تصویری از آن گرفته شود، شبحی است قابل صدق بر کثیر؛ در

حالی که این شبح تصویر یک شخص خارجی است

.

به این اشکال پاسخ داده اند که صدق شبح بر کثیر به صورت بدلیّت است، نه به صورت

معیّت؛

(۳۰)

در حالی که کلی بودن مفهوم، آن است که هم زمان قابل صدق بر کثیر باشد. جواب

دیگر به این شبهه آن است که شبح بر کثیر صادق نیست، بلکه عقل می بیند او ب