خرید و دانلود فایل کامل و عالی پاورپوینت آزَر (مفردات‌قرآن)

بخشی از متن فایل کامل و عالی پاورپوینت آزَر (مفردات‌قرآن) :

منبع: آزَر (قاموس قرآن (جلد ۱))

مقالات مرتبط: آزر.

آزَر (به فتح زاء) یکی از واژگان قرآن کریم است.
طبق ظاهر آیه ۷۴ سوره انعام آزر پدر حضرت ابراهیم (علیه‌السّلام) معرفی شده است.
اما مورخین نام پدر حضرت را تارح یا تارخ نوشته‌اند و آزر را جدّ مادری و عموی حضرت معرفی کرده‌اند.
زیرا طبق آیات، آزر مشرک و بت‌پرست بوده است.
در صورتی که طبق دیدگاه شیعه اجداد و پدران حضرت رسول (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) همگی موحد بودند.
دلیل دیگر این‌که لفظ أب در زبان عرب معنای وسیعی دارد و فقط به معنای پدر حقیقی نیست.
حضرت ابراهیم، آزر را به توحید دعوت نمود اما آزر نپذیرفت و از حضرت رویگردانی کرد.

فهرست مندرجات

1 – معنای آزَر
2 – کاربردها
2.۱ – آزَرَ (آیه ۷۴ سوره انعام)
3 – سوالاتی در مورد آزر
3.۱ – پدر حضرت ابراهیم
3.۲ – موحد بودن پدران حضرت رسول
4 – معنای اب
4.۱ – تحقیق المیزان
5 – استغفار ابراهیم برای آزر
5.۱ – وعده ابراهیم به آزر
5.۲ – جمع بین برائت و طلب استغفار
5.۲.۱ – دیدگاه مفسران
6 – پانویس
7 – منبع

1 – معنای آزَر

آزَر

[۱] قرشی بنابی، علی اکبر، قاموس قرآن، ج۱، ص۷۱.

[۲] راغب اصفهانی، حسین، المفردات فی غریب القرآن، ط دار القلم، ص۷۴.

[۳] طریحی نجفی، فخرالدین، مجمع البحرین، ت الحسینی، ج۳، ص۲۰۴.

طبق ظاهرِ آیه ۷۴ سوره انعام پدر ابراهیم (علیه‌السّلام)] بود.
صریح آیات است که آزر مشرک و بت‌پرست بود ولی لفظ «اب» در زبان عرب معنای وسیعی دارد همانند لفظ «ام» و «اخ» و «اخت».
اما اهل تاریخ نام پدر ابراهیم (علیه‌السّلام) را تارح یا تارخ (با حاء و خاء) نوشته‌اند.
نقل شده که: آزر جدّ مادری ابراهیم (علیه‌السّلام) بود و به او پدر خطاب کرده است.

2 – کاربردها

به مواردی از آزَر که در قرآن به‌ کار رفته است، اشاره می‌شود:

2.۱ – آزَرَ (آیه ۷۴ سوره انعام)

(وَ اِذْ قالَ اِبْراهِیمُ لِاَبِیهِ‌ آزَرَ اَ تَتَّخِذُ اَصْناماً آلِهَهً)

[۴] انعام/سوره۶، آیه۷۴.

(به خاطر بیاورید هنگامى را که ابراهیم به پدرش (سرپرستش که در آن زمان عمویش بود) «آزر» گفت: «آیا بت‌هایى را به عنوان معبود خود انتخاب مى‌کنى.)

[۵] مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۱۳۷.

[۶] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۷، ص۲۲۹.

[۷] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۷، ص۱۶۱.

[۸] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۸، ص۱۵۰.

[۹] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۴، ص۴۹۷.

ظاهر آیه آن است که‌ آزر پدر ابراهیم (علیه‌السّلام) بود و صریح آیات است که آزر مشرک و بت پرست بود و در مقام انکار می‌گفت‌:

(اَ راغِبٌ اَنْتَ عَنْ آلِهَتی یا اِبْراهِیمُ)

[۱۰] مریم/سوره۱۹، آیه۴۶.

(اى ابراهیم! آیا تو از معبودهاى من روى‌گردانى.)

[۱۱] مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۳۰۸.

[۱۲] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۴، ص۷۷.

[۱۳] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۴، ص۵۹.

[۱۴] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۱۵، ص۱۷۴.

[۱۵] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۶، ص۷۹۸.

3 – سوالاتی در مورد آزر

در این جا دو سؤال پیش می‌آید:

3.۱ – پدر حضرت ابراهیم

اول آن‌که: اهل تاریخ نام پدر ابراهیم (علیه‌السّلام) را تارح (با حاء و خاء) نوشته‌اند، در مجمع البیان از زجّاج نقل شده: بین علماء نسب اختلاف نیست که نام پدر ابراهیم، تارخ بود.

[۱۶] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۸، ص۱۵۱.

[۱۷] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۴، ص۴۹۷.

مسعودی در اثبات الوصیه پدر آن حضرت را از پیامبران شمرده و نام وی را تارخ گفته است، می‌گوید: تارخ که پدر ابراهیم خلیل بود، در عهد نمرود به دعوت برخاست و آنگاه او را بیست و چهارمین پیغمبر از پیامبران نقل می‌کند و نیز می‌گوید: از عالم (علیه‌السّلام) نقل شده که: آزر جدّ امّی ابراهیم بود.

[۱۸] مسعودی، علی بن حسین، اثبات الوصیه، ص۳۹.

در کامل ابن اثیر، نام پدر آن حضرت را تارخ نوشته

[۱۹] ابن اثیر، عزالدین، الکامل فی التاریخ، ج۱، ص۸۲.

و در تورات حاضر تارح است.

3.۲ – موحد بودن پدران حضرت رسول

دوم آن‌که: لازم می‌آید در آباء حضرت رسول (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) مشرک وجود داشته باشد، با آن‌که شیعه بالاتفاق در موحّد بودن پدران آن حضرت اجماع کرده‌اند: مجلسی (علیه‌الرحمه) در بحار الانوار می‌گوید: اخباری که بر اسلام پدران آن حضرت دلالت می‌کند، از طریق شیعه مستفیض بلکه متواتر است.

[۲۰] مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۱۲، ص۴۹.

طبرسی (علیه‌الرحمه) در مجمع البیان پس از نقل قول زجّاج فرموده: سخن زجّاج مؤیّد اصحاب ما «امامیّه» است که آزر جدّ امّی و یا عموی ابراهیم بود، نزد امامیّه به صحّت رسیده که پدران حضرت رسول (صلوات‌الله‌علیهم) تا آدم همه موحّد بودند و طایفه امامیّه بر این مطلب اجماع کرده‌اند.

[۲۱] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۸، ص۱۵۱.

[۲۲] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۴، ص۴۹۷.

4 – معنای اب

تدبّر در کلام عرب و آیات قرآن کریم نشان می‌دهد که معنای حقیقی «اب» گرچه پدر اصلی است، ولی در غیر آن نیز به قدری استعمال شده که نزدیک است معنای اصلی بعضا به قرینه محتاج باشد؛ راغب گوید: «الاب: الوالد، و یسمّی کلّ من کان سببا فی ایجاد شیئی او اصلاحه او ظهوره ابا.» یعنی: پدر و هر که سبب ایجاد، یا اصلاح و یا ظهور چیزی باشد، به او اب گفته می‌شود.

[۲۳] راغب اصفهانی، حسین، المفردات، ط دارالقلم، ص۵۷.

حضرت رسول به علی (علیه‌السّلام) فرمود: «اَنَا وَ اَنْتَ اَبَوَا هَذِهِ الْاُمَّهِ»، «من و تو دو پدر این امت هستیم.»

[۲۴] مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۴۰، ص۵۳.

به آن‌که از میهمانان پذیرایی کند گویند: ابو الاضیاف، و به آن‌که آتش جنگ بیافروزد: ابوالحرب، به معلّم نیز اب گفته‌اند.

[۲۵] راغب اصفهانی، حسین، المفردات، ط دارالقلم، ص۵۷.

در قرآن مجید، پدران در جای بزرگان قوم و بالعکس استعمال شده است، در چندین جا از کفّار نقل شده که در مقابل پیامبران گفته‌اند:

(بَلْ نَتَّبِعُ ما اَلْفَیْنا عَلَیْهِ آباءَنا)

[۲۶] بقره/سوره۲، آیه۱۷۰.

یعنی: «از پدران خود پیروی خواهیم کرد.»

[۲۷] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱، ص۶۳۴.

[۲۸] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱، ص۴۱۹.

[۲۹] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۲، ص۱۶۱.

[۳۰] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۱، ص۴۶۲.

در جای دیگر به جای‌ «آباءَنا»، «سادَتَنا وَ کُبَراءَنا» آمده، که روز قیامت خواهند گفت‌:

(رَبَّنا اِنَّا اَطَعْنا سادَتَنا وَ کُبَراءَنا فَاَضَلُّونَا السَّبِیلَا)

[۳۱] احزاب/سوره۳۳، آیه۶۷.

(پروردگارا! ما از سران و بزرگان خود اطاعت کردیم و ما را گمراه ساختند.)

[۳۲] مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۴۲۷.

[۳۳] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۶، ص۵۲۱-۵۲۲.

[۳۴] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۶، ص۳۴۶.

[۳۵] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۲۰، ص۱۸۴.

[۳۶] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۸، ص۵۸۳.

ناگفته نماند اخ و اخت چنان‌که گذشت و امّ،

(ببینید: اخ (مفردات‌قرآن))

(ببینید: اخت (مفردات‌قرآن))

(ببینید: ام – به ضم الف (مفردات‌قرآن))

چنان‌که خواهد آمد مانند اب، استعمالشان بسیار وسیع است و اما کلمه والد و والده فقط به پدر و مادر حقیقی اطلاق می‌شود، لا غیر. در این صورت، بسیار آسان است که بگوییم: آزر، جدّ امّی ابراهیم (علیه‌السّلام) بود و به او پدر خطاب کرده است.

4.۱ – تحقیق المیزان

المیزان در این خصوص تحقیقی دارد که خلاصه آن را در این‌جا می‌آوریم و آن‌چه میان دو قوس (پرانتز) گفته می‌شود از نگارنده است:
«تدبّر در آیات نشان می‌دهد که: آزر پدر اصلی ابراهیم (علیه‌السّلام) نبوده است، زیرا آن حضرت در اوّلین برخورد با قومش، دعوت خویش را از مردی شروع کرد که قرآن فرموده: پدر او بود، و اصرار کرد که وی به دین توحید در آید، او در جواب تندی کرد گفت: اگر بس نکنی سنگبارانت کنم، از من دور شو، ابراهیم بر او سلام کرد و گفت: از پروردگارم برای تو آمرزش خواهم خواست. و از شما و آن‌چه جز خدا می‌خوانید کنار می‌شوم.

[۳۷] مریم/سوره۱۹، آیه۴۱-۴۸.

[۳۸] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۴، ص۷۴.

[۳۹] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۴، ص۵۶.

[۴۰] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۱۵، ص۱۷۳.

[۴۱] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۶، ص۷۹۷.

در سوره شعراء داستان از سر گرفته شده و در آنجا پس از گفتگو با پدر و قومش و تخطئه بت‌پرستی، دعا می‌کند و می‌گوید: پروردگارا مرا به صالحان ملحق کن و پیش آیندگان نیک‌نام گردان و از وارثان بهشت کن و پدرم را بی‌آمرز که از گمراهان است‌،

(وَ اغْفِرْ لِاَبِی اِنَّهُ کانَ مِنَ الضَّالِّینَ)

[۴۲] شعراء/سوره۲۶، آیه۷۰-۸۶.

(هنگامى که به پدرش (سرپرستش که در آن زمان عمویش آزر بود) و قوم او گفت: «چه چیز را مى‌پرستید.)

[۴۳] مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۳۷۰.

[۴۴] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۵، ص۴۰۲.

[۴۵] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۵، ص۲۸۷.

[۴۶] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۱۸، ص۳۲.

[۴۷] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۷، ص۳۰۴.

(چون دعای آن حضرت و استغفار برای پدرش بعد از گفتگو با بت‌پرستان نقل شده، چنین به‌دست می‌آید که آن حضرت در آن موقع هنوز از بابل خارج نشده بود، گرچه صاحب المیزان از «کان» در «کانَ مِنَ الضَّالِّینَ» استفاده کرده و گفته است: استغفار، شاید بعد از مرگ‌ آزر و یا بعد از خروج از بابل بود ولی صدر آیات در سوره شعراء مانع از آن است. هیچ مانعی ندارد که «کان» در آیه به معنی حال و ثبوت باشد، نظیر:

(کَیْفَ نُکَلِّمُ مَنْ کانَ فِی الْمَهْدِ صَبِیًّا)

[۴۸] مریم/سوره۱۹، آیه۲۹.

یعنی: «با کسی که اکنون در گهواره و کودک است چگونه تکلّم کنیم؟!»

[۴۹] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۴، ص۵۹.

[۵۰] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۴، ص۴۵.

[۵۱] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۱۵، ص۱۶۲.

[۵۲] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۶، ص۷۹۱.

معنی‌

(اِنَّهُ کانَ مِنَ الضَّالِّینَ)

آن است که: «او از گمراهان است.»
این‌که فرموده: استغفار بعد از مرگ آزر بوده بسیار بعید است، زیرا در سوره توبه چنان‌که خواهد آمد هست‌:

(فَلَمَّا تَبَیَّنَ لَهُ اَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّاَ مِنْهُ)

«چون بر ابراهیم روشن شد که آزر دشمن خداست از او بیزاری کرد». تا آزر زنده بود، ابراهیم احتمال می‌داد که او، ایمان آورد و چون مشرک بمرد این احتمال منتفی شد و آن حضرت از وی بیزاری کرد، در این صورت معنی ندارد که بگوئیم: بعد از وفات او، برایش استغفار نمود، بلکه قهرا این کار را پیش از مرگ او کرده بود و عن قریب در این باره توضیح بیشتر داده خواهد شد).
آن وقت، خداوند فرموده که: استغفار ابراهیم برای پدرش به واسطه وعده قبلی بود، و چون بر وی روشن شد که او دشمن خداست از وی بیزاری نمود

[۵۳] توبه/سوره۹، آیه۱۱۴.

[۵۴] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۹، ص۵۴۰.

[۵۵] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۹، ص۳۹۷.

[۵۶] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۱۱، ص۲۲۱.

[۵۷] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۵، ص۱۱۶.

خلاصه، قرآن روشن می‌کند که ابراهیم برای پدرش هم دعا کرد و هم بیزاری نمود. همه این‌ها در اوائل عهد آن حضرت بود که هنوز از بابل هجرت نکرده بود. سپس خداوند، هجرت و اولاد خواستن او را بیان می‌کند: گفت من به سوی پروردگارم می‌روم او حتما مرا راهنمایی می‌کند. پروردگارا برای من اولاد صالح عنایت فرما.

[۵۸] صافّات/سوره۳۷، آیه۹۹-۱۰۰.

[۵۹] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۷، ص۲۲۸.

[۶۰] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۷، ص۱۵۱.

[۶۱] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۲۱، ص۱۸.

[۶۲] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۸، ص۷۰۴.

آن‌ وقت می‌فرماید: او و لوط را نجات دادیم و به زمین با برکت بردیم و به او اسحاق و یعقوب را دادیم.

[۶۳] انبیاء/سوره۲۱، آیه۷۱.

[۶۴] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۴، ص۴۲۸.

[۶۵] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۴، ص۳۰۳.

[۶۶] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۱۶، ص۱۴۴.

[۶۷] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۷، ص۸۸-۸۹.

فرموده: چون از بت‌پرستان و معبودهایشان کنار شد به او اسحاق و یعقوب را دادیم.

[۶۸] مریم/سوره۱۹، آیه۴۹.

[۶۹] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۴، -ص۸۱.

[۷۰] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۴، ۶۱-۶۲.

[۷۱] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۱۵، ص۱۷۵.

[۷۲] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۶، ص۷۹۹.

سپس خداوند، دعای آن حضرت را در آخر عمر و در مکّه و پس از تولّد دو فرزندش و اسکان اسماعیل در مکّه و بنای کعبه، چنین نقل می‌کند: پروردگارا این دیار را امن گردان! من و فرزندانم را از بت پرستی دور کن. پروردگارا من بعضی از ذرّیّه خودم را به درّه غیر قابل کشت، نزد خانه محترم تو سکونت دادم، تا نماز بپا کنند… حمد خدای را که در پیری، اسمعیل و اسحق را به من عنایت فرمود. تا گفت:

(رَبَّنَا اغْفِرْلِی وَ لِوالِدَیَّ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ یَوْمَ یَقُومُ الْحِسابُ)

[۷۳] ابراهیم/سوره۱۴، آیه۳۵-۴۱.

(پروردگارا! من و پدر و مادرم و همه مؤمنان را، در آن روزى که حساب برپا مى‌شود، بیامرز!)

[۷۴] مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۲۶۰.

[۷۵] طباطبایی، سیدمحمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۲، ص۱۱۴.

[۷۶] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۲، ص۷۸.

[۷۷] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۱۳، ص۱۴۴-۱۴۵.

[۷۸] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۶، ص۴۹۱.

آیه فوق بهترین شاهد است، این پدر که با مادرش یک‌جا برای آن‌ها مغفرت می‌خواهد، غیر از «آزر» است، زیرا دیدیم که دعا برای آزر روی وفا به وعده بود و سپس از وی بیزاری نمود، دیگر معنی ندارد که در آخر عمر باز برای کسی که از او بیزا