خرید و دانلود فایل کامل و عالی پاورپوینت ابوبکر بیهقی خُسروجِردی نیشابوری

فایل پاورپوینت فایل کامل و عالی پاورپوینت ابوبکر بیهقی خُسروجِردی نیشابوری؛ راهکاری شایسته برای ارائه‌های موفق

اگر به‌دنبال یک فایل ارائه‌ی آماده با کیفیت بالا و طراحی حرفه‌ای هستید، فایل فایل کامل و عالی پاورپوینت ابوبکر بیهقی خُسروجِردی نیشابوری انتخابی مناسب برای شماست. این مجموعه شامل 120 اسلاید استاندارد و دقیق است که با هدف ارتقاء کیفیت ارائه‌های شما تهیه شده‌اند.

دلایل انتخاب فایل فایل کامل و عالی پاورپوینت ابوبکر بیهقی خُسروجِردی نیشابوری:

• طراحی ساختارمند و چشم‌نواز: هر اسلاید با دقت بالا و توجه به اصول طراحی گرافیکی تهیه شده است تا محتوای شما به‌خوبی دیده و درک شود.
• آمادگی کامل برای ارائه: نیازی به ویرایش مجدد نیست؛ فایل فایل کامل و عالی پاورپوینت ابوبکر بیهقی خُسروجِردی نیشابوری آماده‌ی استفاده در کلاس، جلسه یا کنفرانس است.
• سازگاری کامل با پاورپوینت: نمایش صحیح اسلایدها در تمامی نسخه‌های PowerPoint بدون بهم‌ریختگی یا مشکل ظاهری تضمین شده است.

تولید شده با رویکرد حرفه‌ای:

تمامی بخش‌های فایل کامل و عالی پاورپوینت ابوبکر بیهقی خُسروجِردی نیشابوری با هدف ایجاد یک تجربه کاربری روان و بی‌نقص طراحی شده‌اند. جزئیات با دقت بالا تنظیم شده‌اند تا ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید.

توجه:

تنها نسخه رسمی فایل فایل کامل و عالی پاورپوینت ابوبکر بیهقی خُسروجِردی نیشابوری از کیفیت کامل برخوردار است. نسخه‌های غیرمجاز ممکن است شامل اشکالات طراحی باشند و توصیه نمی‌شود از آن‌ها استفاده شود.

با تهیه فایل فایل کامل و عالی پاورپوینت ابوبکر بیهقی خُسروجِردی نیشابوری، سطح ارائه‌های خود را ارتقاء دهید و مخاطبان خود را تحت تأثیر قرار دهید

---

بخشی از متن فایل کامل و عالی پاورپوینت ابوبکر بیهقی خُسروجِردی نیشابوری :

مقالات مرتبط: احمد بن حسین بیهقی (مقاله‌دوم).

‌بِیْهَقی، ابوبکر احمد بن‌ حسین‌ بن‌ علی خسروجردی (۳۸۴-۴۵۸ق/۹۹۴-۱۰۶۶م)، محدث نامی اهل سنت که تلاش داشت پیوندی میان تعالیم مذهب شافعی و کلام اشعری با مکتب اصحاب حدیث برقرار سازد.

فهرست مندرجات

1 – پیشینه
2 – دوران تحصیل علم
3 – اساتید بیهقی
4 – نشر دانش
5 – شاگردان بیهقی
6 – تدریس در زادگاه
7 – گرایش بیهقی به موطنش
8 – جایگاه علمی بیهقی
9 – جایگاه بیهقی در دانش حدیث
10 – شخصیت فقهی
10.۱ – مهمترین اثر بیهقی در فقه
10.۲ – دیدگاه طبقات‌نویسان شافعی
10.۳ – ارزیابی مقام بیهقی
10.۴ – یاری مذهب شافعی
10.۵ – گرایش به فقه تطبیقی
11 – گرایش‌های اعتقادی
11.۱ – نفوذ کلام اشعری
11.۲ – گرایش بیهقی به کلام اشعری
11.۳ – همگرایی میان مذاهب اهل سنت
11.۴ – ابوحنیفه در نقلیات بیهقی
11.۵ – آثار وی در دفاع از اشعری
12 – رویکرد بیهقی به زهد و آداب
13 – آثار
13.۱ – مهم‌ترین آثار وی
13.۱.۱ – السنن الکبری
13.۱.۲ – رد سنن بیهقی
13.۱.۳ – معرفه السنن و الآثار
13.۱.۴ – المبسوط
13.۱.۵ – الاسماء و الصفات
13.۱.۶ – الاعتقاد
13.۱.۷ – دلائل النبوّه
13.۱.۸ – شعب الایمان
13.۱.۹ – احکام القرآن
13.۱.۱۰ – البعث و النشور
13.۱.۱۱ – کتاب الزهد الکبیر
13.۱.۱۲ – خلافیات
13.۱.۱۳ – المدخل الی السنن الکبری
13.۱.۱۴ – دیگر آثار بیهقی
13.۲ – کتابشناسی غامدی از آثار وی
14 – فهرست منابع
15 – پانویس
16 – منابع

1 – پیشینه

بیهقی در ۳۸۴ در خسروجرد به دنیا آمد. اصل خاندان او از شامکان نیشابور بود و خود در بیهق تولد یافت.

[۱] بیهقی، علی بن زید، تاریخ بیهق، ج۱، ص۳۴۵، به کوشش احمد بهمنیار، تهران، ۱۳۱۷ش.

[۲] سمعانی، عبدالکریم بن محمد، الانساب، ج۲، ص۴۱۲، چاپ عبدالله عمر بارودی، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.

[۳] ذهبی، محمد، تذکره الحفاظ، ج۳، ص۲۱۹، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸۱۳۹۰/ ۱۹۶۸۱۹۷۰.

[۴] صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، ج۶، ص۲۱۹، چاپ س ددرینگ، ویسبادن ۱۳۹۲/۱۹۷۲.

[۵] ابن اثیر، علی، الکامل فی التاریخ، ج۱۰، ص۵۲، بیروت ۱۳۸۵۱۳۸۶/۱۹۶۵۱۹۶۶.

2 – دوران تحصیل علم

بیهقی از کودکی به تحصیل علم و حفظ احادیث مبادرت کرد و از پانزده سالگی نزد «محمد بن حسین علوی» (متوفی ۴۱۰) به فراگیری حدیث پرداخت. همچنین وی در حدیث از شاگردان بزرگ و برجسته حاکم نیشابوری بود، اگر چه گفته‌اند که در انواع دانش‌های دیگر بر وی برتری داشته است. او از حاکم، بیش از دیگر مشایخ خود نقل خبر کرده است.

[۶] صریفینی، ابراهیم بن محمد، تاریخ نیسابور:المنتخب من السیاق، ج۱، ص۱۰۸، چاپ محمد کاظم محمودی، قم ۱۳۶۲ ش.

[۷] حموی، یاقوت، معجم البلدان، ج۱، ص۵۳۸، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.

[۸] ذهبی، محمد، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۴، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.

[۹] ذهبی، محمد، تذکره الحفاظ، ج۳، ص۲۱۹، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸۱۳۹۰/ ۱۹۶۸۱۹۷۰.

[۱۰] اسنوی، عبدالرحیم بن حسن، طبقات الشافعیه، ج۱، ص۹۸، چاپ کمال یوسف حوت، بیروت ۱۴۰۷/۱۹۸۷.

[۱۱] ابن خلّکان، وفیات الاعیان، ج۱، ص۷۵۷۶، چاپ احسان عباس، بیروت.

[۱۲] بیهقی، علی بن زید، تاریخ بیهق، ج۱، ص۳۴۴، چاپ احمد بهمنیار، تهران ۱۳۴۵ ش، چاپ افست تهران ۱۳۶۱ ش.

[۱۳] ابن عساکر، تبیین کذب المفتری فیما نسب الی الامام ابی الحسن الاشعری، ج۱، ص۲۶۶، بیروت ۱۴۰۴/۱۹۸۴.

[۱۴] ابن عماد، شذرات الذّهب فی اخبار من ذهب، ج۵، ص۲۴۸، بیروت ۱۳۹۹/۱۹۷۹.

بیهقی برای فراگیری علوم و حدیث به شهرهای متعددی در خراسان، عراق، حجاز و جبال سفر کرد.

[۱۵] ذهبی، محمد، تذکره الحفاظ، ج۳، ص۲۱۹، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸۱۳۹۰/ ۱۹۶۸۱۹۷۰.

[۱۶] ذهبی، محمد، تذکره الحفاظ، ج۳، ص۱۱۳۳، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.

[۱۷] سبکی، عبدالوهاب بن علی، طبقات الشافعیه الکبری، ج۴، ص۸، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴۱۹۶۷.

و از اساتید بسیاری علم آموخت.

3 – اساتید بیهقی

شمار شیوخ و اساتید وی را افزون از صد تن دانسته‌اند که همگی از بزرگان قرن چهارم و نیمه اول قرن پنجم بودند. فقه را از «ابوالفتح ناصر بن حسین عمری» (متوفی ۴۴۴) و «ابوالقاسم فورانی»، که خود شاگرد بیهقی در علم حدیث بود، فرا گرفت.

[۱۸] صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، ج۶، ص۲۲۰، چاپ س ددرینگ، ویسبادن ۱۳۹۲/۱۹۷۲.

[۱۹] سبکی، عبدالوهاب بن علی، طبقات الشافعیه الکبری، ج۴، ص۹، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴۱۹۶۷.

[۲۰] بیهقی، علی بن زید، تاریخ بیهق، ج۱، ص۳۴۵، چاپ احمد بهمنیار، تهران ۱۳۴۵ ش، چاپ افست تهران ۱۳۶۱ ش.

از دیگر اساتید و مشایخ او می‌توان از اینان نام برد:
أبوعبدالرحمان سُلَمی (۳۰۳ـ۴۱۲)، مؤلف «طبقات الصوفیه»؛
عبدالملک بن أبی عثمان خرکوشی نیشابوری (متوفی ۴۰۷)، مؤلف «شرف النّبی»؛
سهل بن محمد صعلوکی (متوفی ۴۰۴)؛
ابن فورک انصاری اصفهانی (۳۳۲ـ۴۰۶)، فقیه، مفسّر، اصولی، ادیب و نحوی و رجالی مشهور.

[۲۱] صریفینی، ابراهیم بن محمد، تاریخ نیسابور:المنتخب من السیاق، ج۱، ص۱۲۷۱۲۸، چاپ محمد کاظم محمودی، قم ۱۳۶۲ ش.

[۲۲] احمد بن حسین، الزهد الکبیر، ص ۱۶ـ۳۱، مقدمه عامر احمد حیدر، چاپ عامر احمد حیدر، بیروت ۱۴۰۸ ب.

[۲۳] ذهبی، محمد بن احمد، تذکره الحفاظ، ج۳، ص۲۱۹، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸۱۳۹۰/ ۱۹۶۸۱۹۷۰.

[۲۴] ذهبی، محمد، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۴۱۶۵، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.

4 – نشر دانش

بیهقی دانش اصول را نیز فرا گرفته بود. وی حافظه‌ای بسیار قوی داشت و در حفظ حدیث و استواری در آن، یگانه روزگار خویش بود.

[۲۵] ذهبی، محمد، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۷، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.

[۲۶] ذهبی، محمد بن احمد، تذکره الحفاظ، ج۳، ص۲۲۰، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸۱۳۹۰/ ۱۹۶۸۱۹۷۰.

[۲۷] بیهقی، علی بن زید، تاریخ بیهق، ج۱، ص۱۸۳، چاپ احمد بهمنیار، تهران ۱۳۴۵ ش، چاپ افست تهران ۱۳۶۱ ش.

[۲۸] حموی، یاقوت، معجم البلدان، ج ۱، ص ۸۰۵، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.

به نوشته اسنوی،

[۲۹] اسنوی، عبدالرحیم بن حسن، طبقات الشافعیه، ج۱، ص۹۸، چاپ کمال یوسف حوت، بیروت ۱۴۰۷/۱۹۸۷.

بیهقی در پایان سفرهای علمی خود به خسروجرد رفت و اولین اثرش را در ۴۰۶ نگاشت.

[۳۰] ذهبی، محمد، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۵، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.

سپس در ۴۴۱، برای نشر علم به نیشابور دعوت شد و به املای کتاب «معرفه السنن و الآثار» خود پرداخت و سرانجام در ۴۵۸ در این شهر درگذشت.

[۳۱] سبکی، عبدالوهاب بن علی، طبقات الشافعیه الکبری، ج۴، ص۹، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴۱۹۶۷.

[۳۲] سبکی، عبدالوهاب بن علی، طبقات الشافعیه الکبری، ج۴، ص۱۱، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴۱۹۶۷.

[۳۳] سمعانی، عبدالکریم بن محمد، الانساب، ج۲، ص۴۱۲، چاپ عبدالله عمر بارودی، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.

[۳۴] صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، ج۶، ص۲۲۰، چاپ س ددرینگ، ویسبادن ۱۳۹۲/۱۹۷۲.

[۳۵] ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۱۲، ص۹۴، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۰.

[۳۶] ذهبی، محمد بن احمد، تذکره الحفاظ، ج۳، ص۲۲۰، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸۱۳۹۰/ ۱۹۶۸۱۹۷۰.

[۳۷] حموی، یاقوت، معجم البلدان، ج ۱، ص۵۳۸، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.

5 – شاگردان بیهقی

بیهقی شاگردان زیادی داشته است که برخی از آن‌ها عبارت‌اند از:
ابوعلی انصاری، نوه او ابوالحسن عبیدالله بن محمد بن احمد، ابوعبدالله فزاری، ابوالقاسم شحامی، ابوالمعالی محمد بن اسماعیل فارسی، عبدالمنعم قشیری و پسر بزرگ بیهقی، اسماعیل که مؤلف « تاریخ بیهق» – علی بیهقی – از او حدیث شنیده است.

[۳۸] ابن خلّکان، وفیات الاعیان، ج۱، ص۷۶، چاپ احسان عباس، بیروت.

[۳۹] ذهبی، محمد بن احمد، تذکره الحفاظ، ج۲، ص۲۲۰، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸۱۳۹۰/ ۱۹۶۸۱۹۷۰.

[۴۰] ذهبی، محمد، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۹، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.

[۴۱] بیهقی، علی بن زید، تاریخ بیهق، ج۱، ص۳۴۶، چاپ احمد بهمنیار، تهران ۱۳۴۵ ش، چاپ افست تهران ۱۳۶۱ ش.

سمعانی از جمله افرادی است که ده نفر از شاگردان بیهقی را دیده و از آن‌ها حدیث شنیده است.

[۴۲] سمعانی، عبدالکریم بن محمد، الانساب، ج۲، ص۴۱۳، چاپ عبدالله عمر بارودی، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.

برخی اسناد روایی ذهبی (متوفی ۷۴۸) نیز به بیهقی منتهی می‌شود.

[۴۳] ذهبی، محمد بن احمد، تذکره الحفاظ، ج۳، ص۲۲۰، حیدرآباد دکن ۱۳۸۸۱۳۹۰/ ۱۹۶۸۱۹۷۰.

6 – تدریس در زادگاه

در دور تعلیم، بیهقی نخست در موطن خود سکنا گزید و سال‌ها به تدریس و تالیف پرداخت.

[۴۴] ذهبی، محمد، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۵، به کوشش شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م.

در ۴۴۱ق/۱۰۴۹م به درخواست مردم نیشابور، راهی آن‌جا شد و تنها‌ اندکی پیش از مرگش به بیهق بازگشت. در نیشابور مرکز فعالیت او مدرس سیوری بود

[۴۵] صریفینی، ابراهیم، تاریخ نیشابور (منتخب السیاق عبدالغافر فارسی)، ج۱، ص۱۰۸، به کوشش محمدکاظم محمودی، قم، ۱۴۰۳ق/۱۳۶۲ش.

که بعدها به «مدرس بیهقی» مشهور شد.

[۴۶] سمعانی، عبدالکریم، الانساب، ج۲، ص۳۴۱۳، به کوشش عبدالله عمربارودی، بیروت، ۱۴۰۸ق/۱۹۸۸م.

[۴۷] سمعانی، عبدالکریم، الانساب، ج۵، ص۶۵۸، به کوشش عبدالله عمربارودی، بیروت، ۱۴۰۸ق/۱۹۸۸م.

[۴۸] ابن‌خلکان، وفیات الاعیان، ج۳، ص۱۶۸.

[۴۹] ذهبی، محمد، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۴۶۹، به کوشش شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م.

او در دوران فعالیت خود در بیهق و نیشابور کسانی را دانش آموخت که از جمل آنان ابوزکریا ابن‌ منده اصفهانی، محمد بن‌ فضل‌ فراوی، زاهر بن‌ طاهر شحامی، عبدالجبار بن‌ محمد خواری، عبدالرحمان‌ بن‌ عبدالله بحیری و ابوالوفای زنجانی را می‌توان نام برد.

[۵۰] سمعانی، عبدالکریم، التحبیر، ج۱، ص۴۲۳، به کوشش منیره ناجی سالم، بغداد، ۱۳۹۵ق/۱۹۷۵م.

[۵۱] ابن‌نقطه، محمد، التقیید، ج۱، ص۱۳۸، بیروت، ۱۴۰۸ق.

[۵۲] سلفی، احمد، معجم السفر، ج۱، ص۴۲، به کوشش عبدالله عمربارودی، مکه، المکبتهالتجاریه.

7 – گرایش بیهقی به موطنش

گرایش بیهقی به موطنش، در خلال آثارش چشم‌گیر است. او کوشش داشت تا میراث حدیثی بیهق را بزرگ‌تر بنمایاند و از همین‌روست که در آثارش، بارها اساتیدی را ارائه کرده است که در سلسله مشایخ آن‌ها دو یا سه محدث از مردم بیهق جای داشته‌اند،

[۵۳] بیهقی، احمد، السنن الکبری، ج۵، ص۱۸۰، به کوشش محمدعبدالقادر عطا، مکه، ۱۴۱۴ق/۱۹۹۴م.

[۵۴] بیهقی، احمد، السنن الکبری، ج۸، ص۱۷۰، به کوشش محمدعبدالقادر عطا، مکه، ۱۴۱۴ق/۱۹۹۴م.

[۵۵] بیهقی، احمد، السنن الکبری، ج۸، ص۱۷۴، به کوشش محمدعبدالقادر عطا، مکه، ۱۴۱۴ق/۱۹۹۴م.

[۵۶] بیهقی، احمد، شعب الایمان، ج۱، ص۸۴، به کوشش محمد سعیدبن‌بسیونی زغلول، بیروت، ۱۴۱۰ق.

[۵۷] بیهقی، احمد، شعب الایمان، ج۵، ص۳۲۶، به کوشش محمد سعیدبن‌بسیونی زغلول، بیروت، ۱۴۱۰ق.

یا از طریق حاکم نیشابوری به دو طبقه از استادان اهل بیهق راه یافته‌اند.

[۵۸] بیهقی، احمد، شعب الایمان، ج۲، ص۲۱۳، به کوشش محمد سعیدبن‌بسیونی زغلول، بیروت، ۱۴۱۰ق.

[۵۹] بیهقی، احمد، شعب الایمان، ج۵، ص۴۷۹، به کوشش محمد سعیدبن‌بسیونی زغلول، بیروت، ۱۴۱۰ق.

او در بیهق حوزه‌ای حدیثی پدید آورد که فرزندش حسین‌ بن‌ احمد بیهقی

[۶۰] سمعانی، عبدالکریم، التحبیر، ج۱، ص۲۲۳، به کوشش منیره ناجی سالم، بغداد، ۱۳۹۵ق/۱۹۷۵م.

و نیز عبدالجبار بن‌ محمدخواری، شاگرد خاص وی

[۶۱] ذهبی، محمد، سیراعلام النبلاء، ج۲۰، ص۷۱، به کوشش شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م.

[۶۲] ذهبی، محمد، سیراعلام النبلاء، ج۲۰، ص۴۵۹، به کوشش شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م.

از آن برآمدند.

8 – جایگاه علمی بیهقی

بیهقی در عین وسعت دایره حدیث شناسی از برخی آثار برجسته اهل سنت مانند سنن نسائی، ابن ماجه و ترمذی بی‌بهره بوده، اگرچه از سنن ابی داوود، با اِسناد عالی مطلع بوده است.

[۶۳] ذهبی، محمد، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۵، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.

[۶۴] سبکی، عبدالوهاب بن علی، طبقات الشافعیه الکبری، ج۴، ص۹، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴۱۹۶۷.

بیهقی از عالمان بزرگ و برجسته شافعی است.

[۶۵] ابن عساکر، تبیین کذب المفتری فیما نسب الی الامام ابی الحسن الاشعری، ج۱، ص۲۶۶، بیروت ۱۴۰۴/۱۹۸۴.

[۶۶] ابن خلّکان، وفیات الاعیان، ج۱، ص۷۶، چاپ احسان عباس، بیروت.

[۶۷] ذهبی، محمد، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۸، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.

[۶۸] حموی، یاقوت، معجم البلدان، ج ۱، ص ۵۳۸، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.

[۶۹] خوانساری، محمدباقر بن زین العابدین، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، ج۱، ص۲۵۲ـ۲۵۳، چاپ اسدالله اسماعیلیان، قم ۱۳۹۰ـ۱۳۹۲.

[۷۰] محسن، اعیان الشیعه، ج۲، ص۵۶۸، چاپ حسن امین، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.

به نوشته ذهبی،

[۷۱] ذهبی، محمد، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۹، چاپ شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.

اگر بیهقی می‌خواست مذهب و شیوه‌ای ایجاد کند که بر مبنای اجتهاد و نظر خویش باشد، بر آن کار توانایی داشت، زیرا دانش او از اختلافات مذاهب و نظریات، بسیار گسترده بود.
بیهقی در گردآوری آثار شافعی بر دیگران پیشی گرفت، و کامل‌ترین شرح از آرای شافعی، در آثار وی یافت می‌شود. بدین جهت ابن خلّکان

[۷۲] ابن خلّکان، وفیات الاعیان، ج۱، ص۷۶، چاپ احسان عباس، بیروت.

و سبکی

[۷۳] سبکی، عبدالوهاب بن علی، طبقات الشافعیه الکبری، ج۴، ص۱۰، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ۱۹۶۴۱۹۶۷.

به نقل از ذهبی، وی را اولین گردآورنده آثار شافعی می‌دانند و شاید منظور این بوده که هیچ‌کس قبل از بیهقی، آثار شافعی را در یک مجموعه عظیم جمع نکرده است.
بیهقی روایات و اخبار را از طریق سماع از اساتید و مشایخ خویش نقل کرده و هر جا طرق دیگری، غیر از طریق خویش، یافته با ذکر مأخذ و طریق، به دنبال نقل خود افزوده است.
به نوشته کتانی،

[۷۴] کتانی، محمد بن جعفر، الرساله المستطرفه، ج۱، ص۳۰، کراچی ۱۳۷۹/۱۹۶۰.

او خود را ملزم می‌دانست که روایتی را که به جعلی بودن آن یقین داشت نقل نکند. برخی از کتب بیهقی به طبع رسیده و پاره ای به صورت خطی باقی‌مانده است.

9 – جایگاه بیهقی در دانش حدیث

در تاریخ فرهنگ اسلامی، بیش از دیگر جنبه‌های شخصیت بیهقی، جایگاه او در دانش حدیث امکان بروز یافته است. فارغ از آنچه دربار استماع و تعلیم وی در حدیث گفته شد، بیهقی در عالم حدیث به سبب آثار پرشمار روایی، به ویژه آثار گسترده‌ای چون السنن الکبری و شعب الایمان نامی ماندگار یافته است.
افزون بر تالیف، بیهقی در انتقال کتب حدیثی پیشین اهتمامی خاص داشته، و به عنوان ناقل، نقش برجسته‌ای در اساتید روایی متون حدیثی برجای نهاده است. به عنوان نمونه، آثاری چون صحیفهالرضا به روایت طایی.

[۷۵] رافعی، عبدالکریم، التدوین فی اخبار قزوین، ج۲، ص۴۰۸، حیدرآباد دکن، ۱۹۸۵م.

صحیف جوبریه بن‌ اسماء.

[۷۶] رافعی، عبدالکریم، التدوین فی اخبار قزوین، ج۴، ص۱۷۸، حیدرآباد دکن، ۱۹۸۵م.

صحیح بخاری،

[۷۷] رافعی، عبدالکریم، التدوین فی اخبار قزوین، ج۲، ص۴۲، حیدرآباد دکن، ۱۹۸۵م.

مسند طیالسی،

[۷۸] ابن‌نقطه، محمد، التقیید، ج۱، ص۶۰، بیروت، ۱۴۰۸ق.

[۷۹] رافعی، عبدالکریم، التدوین فی اخبار قزوین، ج۱، ص۳۳۹، حیدرآباد دکن، ۱۹۸۵م.

و معجم حاکم نیشابوری

[۸۰] رودانی، محمد، صلهالخلف، ج۱، ص۳۷۱، به کوشش محمد حجی، بیروت، ۱۴۰۸ق/۱۹۸۸م.

را روایت کرده است. او همچنین به انتقاء (گزینش) روایات و تخریج احادیثی برخی مشایخ نیز توجه کرده، و در این راستا متونی برگزیده از احادیث سعید بن‌ احمد بن‌ اشکاب نیشابوری،

[۸۱] ابن‌نقطه، محمد، التقیید، ج۱، ص۲۸۹، بیروت، ۱۴۰۸ق.

[۸۲] ابن دمیاطی، احمد، المستفاد من ذیل تاریخ بغداد، ج۱، ص۸۹، به کوشش مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت، ۱۴۱۷ق/۱۹۹۷م.

ابوعثمان سعید بن‌ احمد‌عیار

[۸۳] رودانی، محمد، صلهالخلف، ج۱، ص۳۲۷، به کوشش محمد حجی، بیروت، ۱۴۰۸ق/۱۹۸۸م.

و ابوسعد محمد بن‌ عبدالرحمان کنجروذی

[۸۴] رودانی، محمد، صلهالخلف، ج۱، ص۳۴۸، به کوشش محمد حجی، بیروت، ۱۴۰۸ق/۱۹۸۸م.

گرد آورده بوده است.
ذهبی یادآور شده است که او در نقد و ارزیابی حدیث، به «علل الحدیث» و وجوه جمع در برخورد با اخبار متعارض توجهی خاص داشته،

[۸۵] ذهبی، محمد، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۷، به کوشش شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م.

و این ویژگی‌ به‌ طور گسترده در آثار او نمود یافته است.

[۸۶] بیهقی، احمد، السنن الکبری، ج۱، ص7_ ۱۲، به کوشش محمدعبدالقادر عطا، مکه، ۱۴۱۴ق/۱۹۹۴م.

علی‌ بن‌ زید بیهقی تالیف اثری با عنوان معرفه علوم الحدیث، هم نام با اثر استادش حاکم نیشابوری را به بیهقی نسبت داده

[۸۷] بیهقی، علی، تاریخ بیهق، ص۳۴۵، به کوشش احمد بهمنیار، تهران، ۱۳۱۷ش.

که در منابع دیگر تایید نشده است.
توان نظری و انتقادی بیهقی در کنار گستر روایت و اساتید، از وی شخصیتی ساخته که در تاریخ حدیث نقشی تاثیرگذار برجای نهاده است. این بسیار پرمعناست که عبدالغافر فارسی با وجود جایگاه رفیعی که برای حاکم نیشابوری باور داشت. گستر دانش بیهقی را بیش از استادش حاکم دانسته است.

[۸۸] صریفینی، ابراهیم، تاریخ نیشابور (منتخب السیاق عبدالغافر فارسی)، ج۱، ص۱۲۷، به کوشش محمدکاظم محمودی، قم، ۱۴۰۳ق/۱۳۶۲ش.

[۸۹] بیهقی، علی، تاریخ بیهق، ص۱۸۳، به کوشش احمد بهمنیار، تهران، ۱۳۱۷ش.

10 – شخصیت فقهی

در برخی منابع شرح‌حال، به هنگام معرفی شخصیت علمی بیهقی، از او به عنوان «فقیه» و «اصولی» نیز یاد شده است.

[۹۰] صریفینی، ابراهیم، تاریخ نیشابور (منتخب السیاق عبدالغافر فارسی)، ج۱، ص۱۲۷، به کوشش محمدکاظم محمودی، قم، ۱۴۰۳ق/۱۳۶۲ش.

[۹۱] ذهبی، محمد، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۳، به کوشش شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م.

[۹۲] ذهبی، محمد، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۷، به کوشش شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م.

افزون بر مشایخ حدیثی بیهقی که از دانش فقهی نیز برخوردار بوده‌اند، برخی از فقیهان منتسب به مذهب شافعی به عنوان استادان وی در فقه معرفی شده‌اند. در این باره، در کنار ابوالفتح ناصر بن‌ محمدعمری مروزی

[۹۳] سمعانی، عبدالکریم، الانساب، ج۲، ص۴۱۴، به کوشش عبدالله عمربارودی، بیروت، ۱۴۰۸ق/۱۹۸۸م.

[۹۴] سبکی، عبدالوهاب، طبقات الشافعیهالکبری، ج۴، ص۹، به کوشش محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره، ۱۳۸۳ق/۱۹۶۴م.

[۹۵] ابن‌قاضی شهبه، ابوبکر، طبقات الشافعیه، ج۱، ص۲۲۰، به کوشش حافظ عبدالعلیم‌خان، بیروت، ۱۴۰۷ق.

، گاه از استادانی دیگر چون سهل صعلوکی و ابوالقاسم فورانی نیز یاد آمده است.

[۹۶] بیهقی، علی، تاریخ بیهق، ج۱، ص۳۴۵ ۳۴۶، به کوشش احمد بهمنیار، تهران، ۱۳۱۷ش.

در میان آثار بیهقی، اثری با عنوان مناقب الشافعی دیده می‌شود که افزون بر شرح احوال و فضایل محمد بن‌ ادریس شافعی، دربردارند اطلاعاتی دربار شاگردان شافعی و نیز اقوال وی در جرح و تعدیل رجال بوده است (چ‌قاهره، ۱۹۷۰م، به کوشش احمدصفر).

10.۱ – مهمترین اثر بیهقی در فقه

مهم‌ترین اثر بیهقی در فقه، کتابی از دست‌رفته با عنوان المبسوط در حجمی برابر ۲۰ مجلد بوده که در آن نصوص شافعی گردآمده بوده است.

[۹۷] سمعانی، عبدالکریم، الانساب، ج۲، ص۴۱۲، به کوشش عبدالله عمربارودی، بیروت، ۱۴۰۸ق/۱۹۸۸م.

[۹۸] سبکی، عبدالوهاب، طبقات الشافعیهالکبری، ج۴، ص۹، به کوشش محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره، ۱۳۸۳ق/۱۹۶۴م.

[۹۹] حاجی خلیفه، کشف الظنون، مصطفی بن عبدالله، ج۲، ص۱۵۸۱-۱۵۸۲.

برخی از روایت‌های بیهقی از اقوال شافعی و نیز برداشت‌های او از اقوال وی، در نسل‌های پسین مورد توجه فقیهان مذهب شافعی چون قاضی حسین مروروذی قرار گرفته است.

[۱۰۰] نووی، یحیی، تهذیب الاسماء و اللغات، ج۱، ص۱۶۸، بیروت، ۱۹۹۶م.

[۱۰۱] ابن‌حجر عسقلانی، احمد، فتح الباری، ج۲، ص۲۲۳، به کوشش محمد فؤاد عبدالباقی و محب‌الدین خطیب، بیروت، ۱۳۷۹ق.

سبکی نیز فهرست‌وار برخی از دیدگاه‌های فقهی بیهقی را گردآورده است

[۱۰۲] سبکی، عبدالوهاب، طبقات الشافعیهالکبری، ج۴، ص۱۲، به کوشش محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره، ۱۳۸۳ق/۱۹۶۴م.

و اکنون در برابر مفقود شدن آثار فقهی بیهقی، آثار حدیثی او چون السنن الکبری و السنن و الآثار نیز از ارزش فقهی فراوانی برخوردار است. بیهقی به برخی تک‌نگاری‌های فقهی نیز، با عناوینی چون القرائه خلف الامام (نک‌: آثار) و کتاب العیدین

[۱۰۳] عسقلانی، احمد، تغلیق التعلیق، ج۵، ص۳۲۳، به کوشش سعید عبدالرحمان موسی قزقی، بیروت/عمان، ۱۴۰۵ق.

پرداخته است.

[۱۰۴] حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، کشف الظنون، ج۱، ص۴۰۰.

[۱۰۵] حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، کشف الظنون، ج۱، ص۵۹۳.

10.۲ – دیدگاه طبقات‌نویسان شافعی

طبقات‌نویسان شافعی نام او را در شمار فقیهان پیرو مذهب شافعی آورده‌اند.

[۱۰۶] سبکی، عبدالوهاب، طبقات الشافعیهالکبری، ج۴، ص۸، به کوشش محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره، ۱۳۸۳ق/۱۹۶۴م.

[۱۰۷] ابن‌قاضی شهبه، ابوبکر، طبقات الشافعیه، ج۱، ص۲۲۰ ۲۲۱، به کوشش حافظ عبدالعلیم‌خان، بیروت، ۱۴۰۷ق.

ذهبی ضمن تایید شافعی بودن او یادآور شده است که بیهقی این توانایی را داشت تا مذهب مستقلی ایجاد کند و اظهار داشته که او در پاره‌ای مسائل فقهی، قولی را که خبر صحیحی در باب آن وارد شده، برقول مشهور مذهب ترجیح نهاده است.

[۱۰۸] ذهبی، محمد، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۹، به کوشش شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م.

10.۳ – ارزیابی مقام بیهقی

در مقام ارزیابی باید گفت: بیهقی همچون اسلاف خراسانی‌اش ابن خزیمه،

[۱۰۹] بیهقی، احمد، الدعوات الکبیر، ج۱، ص۳، به کوشش بدرعبدالله بدر، کویت، ۱۴۰۹ق/۱۹۸۹م.

با آن‌که مذهب شافعی را به عنوان مذهبی روشمند و در عین حال پای‌بند به حدیث پسندیده، اما همچنان پای‌بندی به حدیث را بر پای‌بندی به مذهب مقدم می‌دانسته است. آنچه بیهقی را از اسلافش چون ابن‌ خزیمه دور، و به سنت فقهی شافعی نزدیک‌تر ساخته، این ویژگی است که وی دفاع از اصالت اقوال شافعی و نشان‌دادن پشتوان روایی آن را وجه همت خود ساخته است. در واقع همین‌ اندیشه است که زمین پدیداری السنن الکبری را فراهم آورده، و این کتاب را با قدری تسامح به مجموعه‌ای در مستندات روایی مذهب شافعی بدل ساخته است. در این راستا، سخن امام الحرمین جوینی قابل درک می‌گردد که تمام فقهای شافعی رهین پیشوای خویش‌اند، جز بیهقی که به سبب آثارش در نصرت مذهب شافعی، شافعی را رهین خود ساخته است.

[۱۱۰] ذهبی، محمد، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۸، به کوشش شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م.

در واقع همین ویژگی السنن‌الکبری است که برخی از عالمان حنفی چون علاءالدین بن ترکمانی و شهاب‌الدین بن‌ عربشاه را برآن داشته است تا با تالیف آثاری با عنوان الدر النقی فی الرد علی البیهقی

[۱۱۱] حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، کشف الظنون، ج۱، ص۷۳۶.

و الجوهرالنقی فی الرد علی البیهقی

[۱۱۲] حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، کشف الظنون، ج۱، ص۶۲۰.

به نصرت مذهب فقهی خود و پاسخ‌گویی به دفاع اغلب غیرمستقیم بیهقی برخیزند.

10.۴ – یاری مذهب شافعی

در زمین یاری مذهب شافعی، بیهقی آثار مستقیمی نیز تالیف کرده، و شاخص آنها، اثری با عنوان بیان من اخطا علی الشافعی است که در آن برخی «خطاهای حدیثی» منتسب به شافعی را پاسخ گفته است (چ بیروت، ۱۴۰۲ق، به کوشش شریف‌نایف دعیس). همچنین در اثری با عنوان رد الانتقاد (الانتصار) علی الفاظ الشافعی، انتقادهای صورت گرفته بر برخی از دیدگاه‌های شافعی در باب معنای واژگان پاسخ گفته است

[۱۱۳] نووی، یحیی، تهذیب الاسماء و اللغات، ج۳، ص۶۰، بیروت، ۱۹۹۶م.

[۱۱۴] نووی، یحیی، تهذیب الاسماء و اللغات، ج۳، ص۱۴۰، بیروت، ۱۹۹۶م.

[۱۱۵] نووی، یحیی، تهذیب الاسماء و اللغات، ج۳، ص۲۴۸، بیروت، ۱۹۹۶م.

[۱۱۶] نووی، یحیی، تهذیب الاسماء و اللغات، ج۳، ص۳۳۹، بیروت، ۱۹۹۶م.

[۱۱۷] نووی، یحیی، تهذیب الاسماء و اللغات، ج۳، ص۳۴۹، بیروت، ۱۹۹۶م.

(چ‌ریاض، ۱۴۰۶ق). او در احکام القرآن مستندات قرآنی اقوال شافعی را جست‌ و جو کرده است

[۱۱۸] Spies، O، ج۱، ص۱۰۷، » Die Bibliotheken des Hidschas «، ZDMG، ۱۹۳۶، vol XC.

[۱۱۹] دانشنامه بزرگ اسلامی، ج۶، ص۶۷۹.

و نیز افزون بر آن، از کتاب معرفهالسنن و الآثار می‌توان یاد کرد که در آن اقوال شافعی با ترتیب مختصر مُزَنی گرد آمده، و از آن دفاع شده است. بیهقی در این اثر مآخذ خود در نقل اقوال شافعی را مورد به مورد نشان داده، و با بیان ادل حکم از کتاب و سنت نبوی و آثار صحابه به دفاع از شافعی برخاسته بوده است.

[۱۲۰] صریفینی، ابراهیم، تاریخ نیشابور (منتخب السیاق عبدالغافر فارسی)، ج۱، ص۱۲۸، به کوشش محمدکاظم محمودی، قم، ۱۴۰۳ق/۱۳۶۲ش.

[۱۲۱] سمعانی، عبدالکریم، التحبیر، ج۱، ص۴۲۴، به کوشش منیره ناجی سالم، بغداد، ۱۳۹۵ق/۱۹۷۵م.

10.۵ – گرایش به فقه تطبیقی

در شخصیت فقهی بیهقی، دیگر ویژگی درخور تامل، گرایش او به فقه تطبیقی است که در کتاب الخلافیات رخ نموده است

[۱۲۲] ذهبی، محمد، سیراعلام النبلاء، ج۷، ص۴۵۲، به کوشش شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م.

[۱۲۳] ابن‌کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ج۴، ص۵۵۴، بیروت، ۱۴۰۱ق.

[۱۲۴] ابن‌حجر عسقلانی، احمد، الاصابه، ج۶، ص۵۴۷، به کوشش علی محمد بجاوی، بیروت، ۱۴۱۲ق/۱۹۹۲م.

[۱۲۵] ابن‌حجر عسقلانی، احمد، تلخیص الحبیر، ج۱، ص۴۰، به کوشش عبدالله‌هاشم یمانی، مدینه، ۱۳۸۴ق/۱۹۶۴م.

که در آن اقوال شافعی و ابو حنیفه را مقایسه کرده است.

[۱۲۶] صدیق حسن‌خان، محمدصدیق، ابجدالعلوم، ج۲، ص۲۷۸، به کوشش عبدالجبار زکار، بیروت، ۱۹۷۸م.

[۱۲۷] سبکی، عبدالوهاب، طبقات الشافعیهالکبری، ج۴، ص۹، به کوشش محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره، ۱۳۸۳ق/۱۹۶۴م.

با آن‌که بیهقی در نوشته‌هایش، مذاهب حنفی و مالکی را در عرض شافعی به رسمیت شناخته

[۱۲۸] ابن‌عساکر، تبیین کذب المفتری فیما نسب الی الامام ابی الحسن الاشعری، ص۱۰۱.

، اما از مذهب حنبلی نامی نبرده است. گفتنی است که در برخی از منابع، اثری با عنوان مناقب احمد از او یاد شده،

[۱۲۹] ذهبی، محمد، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۶، به کوشش شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م.

و در نسل‌های پسین، در حکایاتی کوشش می‌شده است تا وی به عنوان شخصیتی مؤید شافعی و احمد بن‌ حنبل معرفی گردد.

[۱۳۰] ذهبی، محمد، سیراعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۶۸، به کوشش شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م.

11 – گرایش‌های اعتقادی

در برهه‌ای که بیهقی در محفل ابوبکر بن‌ فورک در نیشابور تربیت می‌یافت، این شخصیت دلبسته به حدیث به گونه‌ای درگیر کلام اشعری شد که به جست‌وجوی گونه‌ای از جمع میان این دو گرایش وادار گردید. در واقع دیدگاه اعتقادی بیهقی نه حاصل مستقیم دریافت‌های او از ابن‌فورک، که آمیزه‌ای از کلام اشعری و رویکرد اصحاب حدیث به عقاید است. بدین‌ ترتیب، سخن آنان که به سادگی بیهقی را یک «اشعری» شمرده‌اند،

[۱۳۱] سبکی، عبدالوهاب، طبقات الشافعیهالکبری، ج۴، ص۹، به کوشش محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره، ۱۳۸۳ق/۱۹۶۴م.

باید با توضیحی همراه گردد.

11.۱ – نفوذ کلام اشعری

گفتنی است که در خراسان، در نسلی پس از ابوبکر بن‌ خزیمه (د ۳۱۱ق/۹۲۳م) کلام اشعری نفوذی ق