خرید و دانلود فایل کامل و عالی پاورپوینت ابومحمد عبداللّه حجاری

بخشی از متن فایل کامل و عالی پاورپوینت ابومحمد عبداللّه حجاری :

‌

مقالات مرتبط: عبداللّه بن ابراهیم حجاری (مقاله‌دوم).

کنیه‌اش ابومحمد، ادیب و مورخ و جغرافی‌دان اندلسی قرن ششم بوده است.

فهرست مندرجات

1 – نسب
2 – تولد و خاندان
3 – مهاجرت به شلب و قلعه یحصب
4 – اقامت در روطه
5 – القاب این شخصیت علمی
6 – تنها اثر شناخته شده
7 – مطالب کتاب
8 – بازنگاری کتاب
9 – فهرست منابع
10 – پانویس
11 – منبع

1 – نسب

برخی محققان معاصر نام وی را، به اشتباه، ابوعبداللّه محمدبن ابراهیم حجاری و الحباری نوشته‌اند.

[۱] آنخل گونثالث پالنثیا، تاریخ الفکر الاندلسی، ج۱، ص۱۹۰.

[۲] عبدالسلام شقور، «البیوتات الأندلسیه: بحث فی المکونات و الضوابط و النتائج»، ج۱، ص۲۷۳.

نسبت صنهاجی به خاندان حجاری

[۳] ابن‌سعید مغربی، «تذییل ابن‌سعید علی جواب ابن‌حزم»، ج۲، ص۳۳.

[۴] ابن‌خطیب، الاحاطه فی اخبار غرناطه، ج۳، ص۳۲۸.

[۵] احمدبن محمد مقّری، ازهار الریاض فی اخبار عیاض، ج۴، ص۱۲۳.

ظاهرآ مبین انتساب این خاندان به صنهاجیان است.

[۶] ناصرمحمد سویدان، محسن سید عرینی، مداخل المؤلفین و الاعلام‌العرب، ج۱، ص۱۲۶.

2 – تولد و خاندان

حجاری در ۴۶۷ در مدینه الفرج یا وادی الحجاره ( گواذالاخارا )، از توابع طُلَیطُله ،

[۷] محمدبن عبداللّه حمیری، الروض‌المعطار فی خبرالأقطار، ج۱، ص۶۰۶.

به‌دنیا آمد

[۸] حسین مؤنس، ۱۴۰۶، ص ۱۵۵.

عمویش، ابومحمد عبداللّه، ادیب و شاعر بود و پدرش، ابراهیم‌بن وزمر، از ادبا و مورخان معتبر روزگار خود که کتابِ مغنیطاس‌الافکار فیما تَحتَوی علیه مدینهالفرج من النظم و النثر و الاخبار را برای یحیی‌بن اسماعیل مأمون‌بن ذی‌النون، حاکم مقتدر طلیطله (حک: ۴۳۵ـ ۴۶۷)، تألیف کرد.

[۹] ابن‌خطیب، الاحاطه فی اخبار غرناطه، ج۳، ص۳۲۸.

این کتاب شرح‌حال علما، فقها و شعرای وادی‌الحجاره و نیز وقایع‌نگاری تاریخی این منطقه از آغاز فتح آن به‌دست مسلمانان تا روزگار مؤلف بود.

3 – مهاجرت به شلب و قلعه یحصب

حجاری بین سالهای ۴۷۹ تا ۴۸۷، در پی شکست مسلمانان و استیلای آلفونسوی ششم بر وادی‌الحجاره، مجبور شد به شهر شِلب ( سیلوس ) مهاجرت کند

[۱۰] حسین مؤنس، ۱۴۰۶، ص ۱۵۵.

آوارگی او در تکوین شخصیت علمی‌اش نقش مهمی داشت، چنان‌که طی سالها اقامت در شِلب ، شخصیت علمی شناخته شده‌ای گردید و این امر در ۵۳۰، هنگام مهاجرتش به قلعه یحصُب یا قلعه بنی‌سعید (آلکالا لا رئال؛ از توابع غرناطه )، در پذیرش او در دربار عبدالملک‌بن سعید بسیار مؤثر بود

[۱۱] ابن‌خطیب، الاحاطه فی اخبار غرناطه، ج۳، ص۳۲۹.

[۱۲] احمدبن محمد مقّری، ازهار الریاض فی اخبار عیاض، ج۴، ص۱۲۳- ۱۲۴.

[۱۳] حسین مؤنس، ۱۴۰۶، ص ۱۵۲.

عبدالملک، وی را به نگارش کتابی درباره تاریخ و جغرافیای مغرب و اندلس ترغیب نمود که حاصل آن نگارش المُسْهِب فی غرایب المُغرِب بود.

[۱۴] ابن‌سعید مغربی، «تذییل ابن‌سعید علی جواب ابن‌حزم»، ج۲، ص۳۵.

نوشتن این کتاب یک سال به طول انجامید و پس از اتمام آن، حجاری قلعه یحصب را به مقصد رُوطه، مقر حکومت هودیان، ترک کرد.

[۱۵] ابن‌خطیب، الاحاطه فی اخبار غرناطه، ج۳، ص۳۲۹.

4 – اقامت در روطه

در روطه اوضاع چندان مساعد نبود و جنگهای متوالی مستنصربن عمادالدوله (حاکم روطه) با آلفونسو، به ضعف هودیان و بی‌ثباتی و ناامنی قلمرو آنان انجامیده بود

[۱۶] حسین مؤنس، ۱۴۰۶، ص ۱۵۳- ۱۵۴.

با این‌حال، مستنصر از حجاری استقبال کرد و حجاری به قدری به او نزدیک گردید که در یکی از جنگهای مستنصر با آلفونسو، همراه لشکریان عازم میدان جنگ شد، اما جنگ با شکست مسلمانان و اسارت گروهی، از جمله حجاری، پایان پذیرفت

[۱۷] ابن‌خطیب، الاحاطه فی اخبار غرناطه، ج۴، ص۳۲۹.

[۱۸] حسین مؤنس، ۱۴۰۶، ص ۱۵۴.

مستنصر هیچ تلاشی برای رهایی او انجام نداد؛ ازاین‌رو، حجاری با سرودن و ارسال اشعاری برای مخدوم پیشینش، عبدالملک، از وی تقاضای کمک کرد. هنوز یک ماه از اسارت حجاری نگذشته بود که عبدالملک با پرداخت فدیه ، موجبات رهایی او را فراهم ساخت

[۱۹] ابن‌خطیب، الاحاطه فی اخبار غرناطه، ج۳، ص۳۳۰- ۳۳۱.

[۲۰] حسین مؤنس، ۱۴۰۶، ص ۱۵۴- ۱۵۵.

حجاری بار دیگر به قلعه یحصب بازگشت و در آن‌جا اقامت گزید.

[۲۱] ابن‌خطیب، الاحاطه فی اخبار غرناطه، ج۳، ص۳۳۰.

تاریخ وفات وی در منابع متقدم ذکر نشده، اما برخی پژوهشگران معاصر در این‌باره حدسهایی زده‌اند

[۲۲] آنخل گونثالث پالنثیا، تاریخ الفکر الاندلسی، ج۱، ص۲۷۲.

[۲۳] بسام عبدالوهاب جابی، معجم‌الاعلام، ج۱، ص۱۸۷.

[۲۴] ناصرمحمد سویدان، محسن سید عرینی، مداخل المؤلفین و الاعلام‌العرب، ج۱، ص۱۲۶.

که از آن میان، سال ۵۴۹ یا ۵۵۰ محتمل‌تر به‌نظر می‌رسد

[۲۵] آنخل گونثالث پالنثیا، تاریخ الفکر الاندلسی، ج۱، ص۲۷۲.

[۲۶] حسین مؤنس، ۱۴۰۶، ص ۱۵۵.

5 – القاب این شخصیت علمی

حجاری یکی از معتبرترین شخصیتهای علمی روزگار خود بود. ابن‌سعید مغربی

[۲۷] حسین مؤنس، ۱۴۰۶، ص ۱۵۵.

، ضمن وصف مراتب فضل و دانش او، وی را جاحظ‌المُغرِب ذکر کرده و مقّری

[۲۸] احمدبن محمد مقّری، ازهار الریاض فی اخبار عیاض، ج۴، ص۱۲۳- ۱۲۴.

او را حسنهالزمان و نادرهالاحسان خوانده است. لقب حافظ نیز درباره وی به‌کار رفته

[۲۹] احمدبن محمد مقّری، ازهار الریاض فی اخبار عیاض، ج۴، ص۱۲۳- ۱۲۴.

[۳۰] حاجی‌خلیفه، ج ۲، ستون ۱۶۸۵.

که چه‌بسا مؤید دانش وسیع او بوده است

[۳۱] حسین مؤنس، ۱۴۰۶، ص ۱۵۵.

دانش ادبی و بلاغت و تسلط فراوان وی بر نظم و نثر، به‌ویژه با القابی چون امام‌الادباء، رئیس‌المؤلفین و ادیب المصنفین تأیید شده است.

[۳۲] ابن‌سعید مغربی، «تذییل ابن‌سعید علی جواب ابن‌حزم»، ج۲، ص۳۵.

[۳۳] ابن‌خطیب، الاحاطه فی اخبار غرناطه، ج۳، ص۳۲۸.

[۳۴] احمدبن محمد مقّری، ازهار الریاض فی اخبار عیاض، ج۴، ص۱۲۳- ۱۲۴.

از حجاری تنها یک اثر (آن‌هم نه به‌طور مستقل) باقی مانده، اما این بدان معنا نیست که وی آثار دیگری نداشته است.

6 – تنها اثر شناخته شده

المُسهِب ، تنها اثر شناخته شده حجاری، با حمایت خاندان بنی‌سعید (از خاندانهای معروف سیاسی و فرهنگی اندلس در قرن ششم و هفتم) نگاشته شد

[۳۵] احمدبن محمد مقّری، ازهار الریاض فی اخبار عیاض، ج۳، ص۶۱- ۶۲.

[۳۶] حسین مؤنس، ۱۴۰۶، ص ۴۶۵- ۴۷۷.

[۳۷] عبدالسلام شقور، «البیوتات الأندلسیه: بحث فی المکونات و الضوابط و النتائج»، ج۱، ص۲۷۳.

ابن‌خطیب

[۳۸] ابن‌خطیب، الاحاطه فی اخبار غرناطه، ج۳، ص۳۳۰.

و حاجی‌خلیفه

[۳۹] حاجی‌خلیفه، ج ۱، ستون ۶۴۶.

کتابی به‌نام الحدیقه را نیز از آنِ حجاری، می‌دانند که در علم بدیع بوده است؛ اما به گفته ابن‌سعید مغربی

[۴۰] المُغرِب، ج ۲، ص ۳۴.

، الحدیقه را عموی حجاری، که همنام وی بوده، تألیف کرده است و احتمالاً به سبب همین تشابه اسمی، آن را به برادرزاده‌اش نسبت داده‌اند. المُسهِب، اثری تاریخی ـ جغرافیایی درباره اندلس و مغرب بوده که بعدها مبنای تألیف کتاب المغرب فی حلی‌المغرب شده است.

[۴۱] ابن‌سعید مغربی، «تذییل ابن‌سعید علی جواب ابن‌حزم»، ج۱، ص۲۵.

[۴۲] احمدبن محمد مقّری، ازهار الریاض فی اخبار عیاض، ج ۴، ص ۷۶، ج۲، ص۳۲۹.

[۴۳] حاجی‌خلیفه، ج ۲، ستون ۱۶۸۵.

گزارش ابن‌خطیب

[۴۴] ابن‌خطیب، الاحاطه فی اخبار غرناطه، ج۳، ص۳۳۰.

از حجیم بودن کتاب خبر می‌دهد، ضمن آن‌که عنوان المُسهِب، به‌معنای مفصّل یا تفصیلی، نیز بر این مدعا صحه می‌گذارد.

[۴۵] احمدبن محمد مقّری، ازهار الریاض فی اخبار عیاض، ج۴، ص۷۷- ۷۸.