خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل اصحاب طب

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل اصحاب طب :

در نگاهی عمیق به احادیث نبوی و ائمه اطهار(ع) درمی یابیم که دین مبین اسلام، آموزه های فراوانی درباره انسان و زیست جسمی و روانی وی ارائه نموده است؛ به گونه ای که محدثان و ناقلان حدیث را بر آن داشت که به تألیفاتی مستقل با عنوان «کتاب الطب» و مباحث مربوط به آن بپردازند. بسیاری از رجال حدیثی پس از آگاهی کامل از روایات معصومین(ع) دریافته بودند که پیامبر(ص) و ائمه(ع)، امت خویش را به طوری راهنمایی نموده اند که ضمن پیمودن راه سلامتی جسم و روح، شیوه های طرد ناتوانی و بیماری از خود را نیز بیاموزند.

هنگامی که در پیشینه نگارش احادیث طبی نظر می افکنیم، آنچه در نظر اول جلب توجه می کند، وجود بخشی به عنوان «کتاب الطب» در صحاح ستّه و کتب حدیثی اهل سنت می باشد. از سوی دیگر، نگارش کتاب های متعدد «طب النبوی» در میان دانشمندان اهل سنت، باعث گردید که در کتابنامه های گوناگون، سابقه جمع آوری و تألیف احادیث طبی را در میان خود بدانند؛ اما طی کنکاش وسیعی که در کتاب های تاریخ پزشکی و کتابنامه های معتبر صورت گرفت، این نکته مشخص گردید که اولین کتاب «طب النبوی» را عبدالملک بن حبیب اندلسی ابیری، متوفای سال ۲۳۸ ه. ق، تألیف کرده است؛۱ در حالی که به نظر می رسد به علت نا آگاهی از منابع شیعه، عدم تدوین منسجم نگارش این احادیث از لحاظ تاریخی در میان شیعیان، برجسته نبودن این بخش از احادیث در منابع حدیثی شیعه و دلایل متعدد دیگر، زمینه پذیرش عمومی این موضوع ایجاد شده است که نگارش این گونه کتاب ها در نزد اهل سنت دارای پیشینه بیشتری می باشد.

واقعیت تاریخی آن است که برخی اصحاب ائمه(ع) دارای کتاب هایی مستقل، با نام «کتاب الطب» بوده اند؛ اما عنایت جدی و ویژه ای از سوی شیعه به این گونه گنجینه ها صورت نگرفته است و بسیاری از افراد حوزوی نیز کمترین اطلاع را در این زمینه دارند.۲

آنچه در بین علمای شیعه به عنوان اولین کتاب مستقل در زمینه طب مشهور گشته است، رساله ذهبیه امام رضا(ع) می باشد.

مرحوم آقا بزرگ در الذریعه، طب الرضا را اولین کتابی می شمرد که در طب اسلامی نوشته شده است.۳ اگر این موضوع را بپذیریم، می توان به راحتی دریافت که نگارش کتاب مستقل در زمینه احادیث طبی، در میان شیعیان دارای پیشینه بیشتری می باشد.

بر پایه آنچه گذشت نوشتار حاضر، نخست کتاب طب الرضا و شرح های متعدد آن را بر می رسد؛ آن گاه کتاب های طب النبوی در میان اهل سنت را مقایسه می کند و در پایان برخی رجال حدیث و علمای شیعه را که به تدوین و نگارش کتاب الطب و احادیث طبی در میان شیعیان پرداخته اند، معرفی می نماید.

طب الرضا

در کتابنامه های اهل سنت مانند هدیه العارفین۴ و کشف الظنون،۵ کتابی در طب به امام رضا(ع) نسبت داده اند که احتمالاً همان رساله ذهبیه امام رضا(ع) می باشد؛ زیرا نام دیگر این رساله طب الرضا است.۶

توجه شمار زیادی از علمای شیعه به این رساله، باعث نگارش شرح های متعدد و ترجمه مناسب آن شد که در اینجا به صورت گذرا به بیست مورد آن اشاره می گردد:۷

۱. الترجمه العلوی للطب الرضوی، ضیاءالدین ابوالرضا فضل الله بن علی راوندی معروف به قطب راوندی، قدیمی ترین شرح موجود بر رساله ذهبیه.۸

۲. شرح طب الرضا، سید عبدالله بن محمد رضا شبّر حسینی، متوفای ۱۳۴۲ ه. ق.۹

۳. شرح طب الرضا، محمد شریف بن محمد حسن مشهدی خاتون آبادی، متوفای ۱۱۲۱ ه. ق.۱۰

۴. شرح طب الرضا، محمدبن محمد حسن مشهدی، متوفای ۱۲۵۷ ه. ق.۱۱

۵. شرح طب الرضا، محمدبن یحیی لاهیجی.۱۲

۶. شرح طب الرضا، ابومحمد هاشم طبیب.۱۳

۷. شرح طب الرضا، نوروزعلی بسطامی.۱۴

۸. شرح طب الرضا، شمس الدین محمدبن محمد بدیع رضوی مشهدی، متوفای ۱۱۳۵ ه. ق.۱۵

۹. شرح طب الرضا، ملامحمد مدرس مشهدی، متوفای ۱۲۵۷ ه. ق.۱۶

۱۰. شرح محمودیه(شرح طب الرضا)، میرزا کاظم زنجانی.۱۷

۱۱. شرح طب الرضا، میرزا محمد هادی شیرازی.۱۸

۱۲. شرح طب الرضا، سید صاحب زینی.۱۹

۱۳. شرح طب الرضا، جواد فاضل.۲۰

۱۴. شرح طب الرضا(به زبان اردو)، مولوی مقبول احمد هندی با نام الذهبیه فی اسرار العلوم الطبیه.۲۱

۱۵. شرح رساله ذهبیه، ابوالحسن طباطبایی رضوی.۲۲

۱۶. کنزالذهب(ترجمه طب الرضا)، محمدبن یحیی لاهیجی.۲۳

۱۷. ترجمه الذهبیه، محمدبن باقربن محمد تقی بن مقصود علی مجلسی، متوفای ۱۱۱۰ ه. ق.۲۴

۱۸. ترجمه الذهبیه، فیض الله عصاره تستری، متوفای ۱۰۷۸ یا ۱۰۸۸ ه. ق.۲۵

۱۹. ترجمه طب الرضا، محمد نصیر یزدی.۲۶

۲۰. طب الرضوی، حسین بن نصر الله ارومی موسوی، متوفای ۱۳۳۲ ه. ق.۲۷

طب النبوی

نگارش «کتاب الطب» در ضمن صحاح ستّه اهل سنت صورت گرفته است. به عنوان نمونه، صحیح بخاری دارای دو کتاب به نام «الطب» و «المرض» می باشد که در بردارنده ۸۰ باب می باشد. در کتاب الطب حدود ۱۲۰ حدیث از پیامبر(ص) نقل شده است.۲۸ در صحیح مسلم نیز حدود ۸ حدیث کمتر از صحیح بخاری آورده شده است.۲۹ همچنین کتاب الطب به صورت مستقل از نسائی( ۲۱۵ ۳۰۳ ه. ق) چاپ شده است.۳۰

از قرن سوم به بعد، نگارش احادیث طبی با عنوان «الطب النبوی» به صورت مستقل درآمد۳۱ که به ترتیب تاریخی عبارتند از:

۱. طب النبوی، عبدالملک بن حبیب اندلسی ابیری،(۱۷۴ ۲۳۸ ه. ق).۳۲

۲. الطب النبوی یا الطب و الامراض، ابوبکر احمدبن عمروبن ابی عاصم(قاضی اصفهان)، متوفای ۲۸۷ ه. ق.۳۳

۳. الطب النبوی، ابوبکر احمدبن محمدبن اسحاق بن ابراهیم بن اسباط دینوری، معروف به ابن سنی،( ۲۸۴ ۳۶۴ ه. ق)؛ نسخه خطی آن در ۷۲ ورقه در کتابخانه فاتح ترکیه موجود است.۳۴

۴. الطب النبوی، ابونعیم احمدبن عبدالله بن محمدبن اسحاق اصفهانی،(۳۳۶ ۴۳۰ یا۴۳۲ ه. ق).۳۵

۵. الطب النبوی، ابوالعباس جعفربن محمد مستغفری، متوفای ۴۳۲ ه. ق.۳۶

۶. الطب النبوی، ابوعبدالله محمدبن عبدالله بن فتوح حمیدی، متوفای ۴۸۸ ه. ق.۳۷

۷. الطب النبوی، عبدالحق اشبیلی، متوفای ۵۸۱ ه. ق.۳۸

۸. الاربعین الطبیه المستخرجه من سنن ابی ماجه مع شرحها، موفق الدین عبداللطیف بن یوسف بغدادی،( ۵۷۷ ۶۲۹ ه. ق).۳۹

۹. الطب من الکتاب و السنه، موفق الدین عبداللطیف بن یوسف بغدادی،(۵۷۷ ۶۲۹ ه. ق).۴۰

۱۰. شرح حدیث الاربعین فی الطب النبوی، نجم الدین ابوالعباس احمدبن موفق الدین ابی الفضل اسعدبن حلوان بن منفاخ دمشقی، معروف به ابن عالمه،(۵۹۳ ۶۵۲ ه. ق).۴۱

۱۱. الطب النبوی، ضیاءالدین ابوعبدالله محمدبن عبدالواحدبن احمد مقدس حنبلی، (۵۶۹ ۶۴۳ ه. ق).۴۲

۱۲. الشفاء فی الطب المسند عن السید المصطفی یا الشفاء فی الطب النبوی یا الوافی فی الطب الشافی) ابوالعباس احمدبن یوسف بن احمدبن حمدون بن حجاج بن میمون بن سلیمان بن سعد قیسی قفصی تیفاشی،( ۵۸۰ ۶۵۲ ه. ق).۴۳

۱۳. الطب النبوی، شمس الدین ابوعبدالله محمدبن ابی فتح بن ابی فضل بن ابی علی بعلی حنبلی دمشقی،(۶۴۵۷۰۹ ه. ق).۴۴

۱۴. الاحکام النبویه فی الصناعه الطبیه، علاءالدین ابوالحسن علی بن عبدالکریم بن طرخان بن تقی حموی صفدی،(۶۵۰ ۷۲۰ ه. ق).۴۵

۱۵. تذکره فی الطب النبوی، امام بدربن جُماعه، متوفای ۷۳۳ ه. ق.۴۶

۱۶. الطب النبوی، شمس الدین ابوعبدالله محمدبن احمدبن عثمان بن قایماز ذهبی فارقی شافعی،(۶۷۳۷۴۸ ه. ق).۴۷

۱۷. الطب النبوی، شمس الدین ابو عبدالله محمدبن ابی بکربن ایوب بن سعد زرعی، معروف به ابن قیم جوزیه،(۶۹۱۷۵۱ ه. ق).۴۸

۱۸. الطب النبوی، محمدبن احمدبن محمدبن ابراهیم محلی شافعی،(۷۹۱۸۶۴ ه. ق).۴۹

۱۹. السیرالقوی فی الطب النبوی، شمس الدین ابوالخیر محمدبن عبدالرحمن بن محمدبن ابی بکربن عثمان سخاوی،(۸۳۰۹۰۲ ه. ق).۵۰

۲۰. الطب النبوی یا المنهج السوی و المنهل الروی فی الطب النبوی، جلال الدین ابوالفضل عبدالرحمن بن ابی بکربن عثمان بن محمدبن خضربن ایوب بن محمدبن همام الدین خضیری طولونی مصری شافعی،(۸۴۹ ۹۱۱ ه. ق). این شخص همان جلال الدین سیوطی می باشد که در برخی کتاب ها با نام ابن طولون آمده است. کتاب دیگر وی که احادیث نبوی را جمع آوری کرده، النبات و الشجر است.۵۱

۲۱. السرالمصطفوی فی الطب النبوی، نورالدین ابوالحسن علی بن جزار حنفی مصری، متوفای ۹۸۴ ه. ق.۵۲

۲۲. المختار فی اختصار الطب النبوی، ابوسعود محمدبن رضی الدین محمدبن محمدبن احمد مفرج عامری غزی،(۹۷۷۱۰۶۱ ه. ق).۵۳

۲۳. الطب النبوی، ابو وزیربن احمد ابهری، متوفای ۱۰۷۰ ه. ق.۵۴

۲۴. الطب النبوی، حبیب نیسابوری، متوفای ۱۱۳۸ ه. ق.۵۵

۲۵. الطب النبوی، محمدبن ابراهیم بن مساعد انصاری.۵۶

۲۶. الطب النبوی، محمد صفتی زینی.۵۷

۲۷. مختصر الطب النبوی، احمدبن عبدالله قادری روحی، متخلص به قدوسی، متوفای ۱۲۶۵ ه. ق.۵۸

۲۸. طب النبی، مصطفی افندی فهمی.۵۹

۲۹. الطب النبوی و العلم الحدیث، محمود ناظم نسیمی، متوفای ۱۴۰۱ ه. ق. نامبرده فقیه و طبیب اهل حلب بوده است.۶۰

۳۰. رساله فی الطب النبوی، ابراهیم بن علی بن حسن سقا،(۱۲۱۲۱۲۹۸ ه. ق).۶۱

۳۱. الطب النبوی، جمال الدین بن داود.۶۲

۳۲. الهدی النبوی فی الطب، عبدالله بن جار الله بن ابراهیم آل جاراللّه، (۱۳۵۴ ۱۴۱۴ ه. ق).۶۳

۳۳. الابداعات الطبیه لرسول الانسانیه، مختار سالم.۶۴

۳۴. معجم جامع الشفاء للتداوی بالقرآن و الطب النبوی، علی عبدالحمید بلطه چی.۶۵

۳۵. فی رحاب الطب النبوی، نجیب کیلانی(۱۳۵۰۱۴۱۵ ه. ق).۶۶

۳۶. الطب النبوی و الصحه العامه و الاحصاء الحیوی، حسان احمد قمیحه، محمد معتز معصرانی.۶۷

۳۷. الاحکام النبویه فی الصناعه الطبیه، عبدالسلام هاشم حافظ،(۱۳۴۷۱۴۱۵ ه. ق).۶۸

۳۸. الطب النبوی فی علاج مرض الجهاز الهاضمی، علی موءنس.۶۹

۳۹. الصیدلیه المحمدیه، احمد رجب محمد.۷۰

۴۰. العقاقیرالنبویه و العلم الحدیث، محمد نابلسی.۷۱

روند تدوین کتاب های طبی بر مبنای احادیث ائمه(ع)

متأسفانه تاکنون برای آشنایی اولیه با تاریخ نگارش احادیث طبی، کتابی تدوین نشده است. به همین دلیل، اطلاعات اولیه در این زمینه بسیار اندک می باشد؛ در حالی که به نظر می رسد بسیاری از علمای شیعه به نگارش مستقل احادیث طبی عنایت خاص داشته اند و به عنوان یک روند مستمر، تدوین کتاب های طبی در زمینه احادیث از قرن دوم هجری تاکنون ادامه داشته است. مرحوم سید عبدالله شبر در مقدمه خود بر کتاب طب الائمه به روشنی ضرورت نگارش این گونه احادیث و رد برخی شبهات پیرامون این موضوع را بیان کرده است؛۷۲ اما آنچه در نگاه اولیه به نظر می آید، آن است که هر گونه اظهار نظر پیرامون احادیث طبی و تدوین کتاب های مربوط، منوط به تدوین اولیه پیشینه این روند می باشد.

در این بخش، به عنوان شمه ای از روند مستمر نگارش و تدوین کتاب های طبی بر مبنای