خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل از میان نامه ها

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل از میان نامه ها :

سردبیر محترم مجله علوم حدیث،

نامه ای در پایان مجله علوم حدیث، شماره ۲۲ ، آمده بود و مجله در حاشیه ای زیبا به اختصار پاسخی به آن نامه داده بود، ولی به نظر رسید که به اجمال در جواب آن نامه چند برگی را تقدیم کنم. جمله منقول از امیر موءمنان علی(ع) که: «الهی ما عبدتک خوفاً من نارک و لا طمعاً فی جنتک بل وجدتک اهلاً للعباده فعبدتک» در آن نامه مورد نقد قرار گرفته بود.

در این چند برگ:

۱ . مجموعه روایاتی که مشابه حدیث مورد نظر نویسنده مقاله است گرد آمده است ؛

۲ . با یک تأمل ساده که از فقه و روایت بهره گرفته است ، مفاد مجموعه روایات معقول و ماندگار با مجموعه آیات و روایات تبیین شده است؛

۳ . با یک نگاه به سند و دقت در مفاد حدیث، اعتبار روایت و مفاد درست و معقول و سازگاری آن با دیگر آیات و روایات معلوم شده است.

گفتنی است آماده ام تا در مقالات «دفاع از حدیث» در همین مجله به دفاع گسترده تر از این حدیث بپردازم.

مقدمه

نیت، یعنی قصد و انگیزه. ارزش هر عمل نیز به نیت آن است؛ به این معنا که باید دید عمل با چه قصد و انگیزه ای انجام می شود. آنچه از کلمات بسیاری از فقیهان به دست می آید این است که عبادت باید به انگیزه امتثال امر الهی باشد. البته خداوند برای انجام اوامرش پاداشی نیز قرار داده است که آن پاداش می تواند انگیزه ای شود تا آدمی دستور خدا را انجام دهد، و یا عقابی بر ترک آن وعده داده که آن نیز می تواند انگیزه عمل شود.

گرچه انسان های والایی پیدا می شوند که اگر انجام اوامر الهی پاداشی هم نداشت، باز دستور الهی را اجرا می کردند و یا اگر ترک آن مستلزم عقابی هم نبود، باز آن را ترک نمی کردند. اینان از آن رو که خداوند نعمتهایی به ایشان ارزانی داشته، خود را موظف می بینند که بندگی وی را به جا آورند: «و إنّ قوماً عبدوا اللّه شکراً». و گاه از آن رو که خدا را شایستؤ بندگی کردن می دانند او را می پرستند؛ هرچند که او نعمتی هم به آنان نداده باشد: «بل وجدتک أهلاً للعباده فعبدتک». و گاه نیز به دلیل محبتی که به خدا دارند او را می پرستند و برایش کرنش می کنند: «وقوم عبدوا اللّه عزّوجل حبّاً له» و یا «ولکنّی أعبده حبّاً له».

پس در عبادیات، اطاعت حق تنها باید به انگیزه امر او باشد، چرا که تنها انجام عمل به انگیزه امر الهی، عبادت و اطاعت است. البته این انگیزه را گاه ترس از عذاب و گاه شوق به ثواب ایجاد می کند که اشکالی ندارد؛ گرچه انگیزؤ حاصل از ترس و شوق ارزش کمتری دارد. ولی گاهی این انگیزه، یعنی انگیزه اطاعت از امر الهی، زاییده ترس و شوق نیست، بلکه از آنجا پا گرفته که آدمی می بیند آنکه شایسته عبادت است خداست و یا می بیند که باید به پاس نعمتهایی که خداوند به او داده او را عبادت و پرستش کند و یا از روی محبتی که به خداوند در اعماق دلش احساس می کند از او اطاعت می کند. انگیزه های پدید آمده از این ریشه ها انگیزه های برتری هستند و کسانی که در سطح بالاتری هستند به آن انگیزه ها دست می یابند.

بنابراین، همه باید عبادت را به دلیل انگیزه اطاعت از امر الهی انجام دهند، ولی چیزی که این انگیزه اطاعت از امر الهی را در عابد پدید می آورد گوناگون است؛ گاه خوف از عقاب است و گاه شوق به ثواب و گاه شکر و سپاس نعمتها و گاه محبت به خدا و در نهایت گاه شایستگی خدا برای عبادت. این بیان از عبارت عروه الوثقی کاملاً به دست می آید؛ بنگرید:

فصل فی النیه و هی القصد إلی الفعل بعنوان الامتثال و القربه و یکفی فیها الداعی القلبی ولا یعتبر فیها الاخطار بالبال و لا التلفظ ، فحال الصلاه و سائر العبادات حال سائر الاعمال و الأفعال الاختیاریه کالأکل و الشرب والقیام و القعود و نحوها من حیث النیّه، نعم تزید علیها باعتبار القربه فیها بأن یکون الداعی و المحرّک هو الامتثال و القربه.

و لغایات الامتثال درجات ؛ أحدها و هو أعلاها: أن یقصد امتثال امر اللّه لأنّه تعالی أهل للعباده والطاعه و هذا ما اشار إلیه امیرالموءمنین(ع) بقوله «الهی ما عبدتک خوفاً من نارک و لا طمعاً فی جنتک بل وجدتک أهلاً للعباده فعبدتک.»

الثانی: أن یقصد شکر نعمه التی لا تحصی.

الثالث: أن یقصد به تحصیل رضاه و الفرار من سخطه.

الرابع: أن یقصد به حصول القرب إلیه.

الخامس: أن یقصد به الثواب و رفع العقاب بأن یکون الداعی إلی امتثال أمره رجاء ثوابه و تخلیصه من النار و اما إذا کان قصده ذلک علی وجه المعاوضه من دون أن یکون برجاء اثابته تعالی فیشکل صحته و ما ورد من صلاه الاستسقاء و صلاه الحاجه انّما یصح إذا کان علی الوجه الاوّل؛

نیت قصد انجام فعل به عنوان امتثال و قربت است و در نیت انگیزه قلبی کافی است و خطور دادن به ذهن و بر زبان جاری ساختن آن لازم نیست.

نماز و دیگر عبادات چون همه کارهای اختیاری مانند خوردن، نوشیدن، ایستادن، نشستن و امثال آن است. آری؛ عبادات بر دیگر کارها این فزونی را دارد که انگیزه قرب الهی در آنها معتبر است؛ به این شکل که محرک و انگیزه عابد باید انجام خواست الهی و تقرب به او باشد.

البته اهدافی که انگیزه انجام امر الهی دارد دارای درجاتی است. یکی از آنها که برترین است این است که عابد انجام خواست خدا را قصد کند، با این هدف که خداوند شایسته عبادت و طاعت است، و این همان است که امیر موءمنان(ع) با این جمله به آن اشاره دارد: «الهی ما عبدتک خوفاً من نارک و لا طمعاً فی جنتک بل وجدتک اهلاً للعباده فعبدتک.»

دوم: این که بخواهد نعمتهای بی شمار الهی را شکر گوید.

سوم: این که بخواهد خشنودی خدا را به دست آرد و از خشم وی بگریزد.

چهارم: منظورش تقرب به سوی خدا باشد.

پنجم: قصد جلب ثواب و رفع عقاب داشته باشد، به این شکل که انگیزه اش از امتثال امر الهی، امید به ثواب و رهایی از آتش باشد، اما اگر به شکل معامله و معاوضه قصد ثواب و رفع عقاب داشته باشد، بدون این که امید به پاداش دهی خداوند در او باشد، صحت چنین عبادت و نیتی مشکل است و آنچه که درباره نماز باران و نماز جماعت آمده است تنها در شکل اول صحیح است.

بنابراین، همان گونه که از عبارت مذکور به دست می آید، اگر کسی عمل عبادی را نه به این انگیزه که خداوند خواسته و دستور داده، بل صرفاً به انگیزه ثواب انجام دهد، این عمل از نظر نیت ناقص و باطل است و عبادت و اطاعت محسوب نمی شود. شاید کسانی چون سید بن طاووس و شهید اول و دیگران که می گفته اند انجام عبادت به انگیزؤ ثواب باطل است، منظورشان همین بوده است؛ آن گونه که صاحب جواهر و دیگران بدان تصریح می کنند. وگرنه، اینکه کسی عبادتی را به قصد انجام خواست خداوند انجام دهد، ولی آنچه او را به انجام عبادت با این انگیزه رسانده است همین ترس از عقاب و یا شوق به ثواب باشد، ایرادی ندارد.

تا اینجا وضعیت نیت و انگیزه در عبادات و انجام اوامر الهی روشن شد و به دست آمد که انگیزه اطاعت از امر الهی باید در جان عابد بنشیند. البته گاه خوف و شوق این انگیزه را پدید می آورد و گاه مرحله ای بالاتر که همان شکر و اهلیت و محبت است. در هر صورت، این عبادت صحیح و پذیرفته است.

این سخن چندان مبهم نیست که نویسنده محترم در نامه اش روایات آن را نادیده بگیرد و نسبت به آنها بی مهری نشان دهد. اگر این حقیقت آن گونه که در کلمات فقیهان شیعه آمده است مورد توجه قرار گیرد، روایات هماهنگ با آن و سازگار با مجموعه آیات و روایات دیگر جلوه خواهد کرد.

گفتنی است که ریشه های پدید آورنده انگیزه اطاعت از امر الهی می تواند گوناگون و متعدد باشد. ما چون از عذاب الهی می ترسیم و شوق به ثواب او داریم و نعمتهایش را شکر می گوییم و او را دوست می داریم و شایسته عبادت می دانیم، او را می پرستیم. و این در مقام ترجیح و نفی است که می گوییم اگر ثوابی هم در کار نبود و یا عقابی در میان نبود، باز عبادت می کردیم؛ چون او شایسته عبادت است؛ چون او را دوست می داریم و چون او نعمتهای بسیاری به ما داده که باید آن نعمتها را پاس بداریم.

به نظر ما اگر موضوع نیت و انگیزه عبادات به این شکل روشن شود و پدیدآورنده های این انگیزه که خوف و شوق و شکر و حب و اهلیت است توضیح یابد، مشکلی در فهم روایات باقی نمی ماند ؛ آن گونه که برای احدی از فقیهان و عالمان و محشّیان «عروه» چنین ابهامی پدید نیامده است و همه به راحتی مفهوم معقول و ارجمند روایت را فهمیده اند و پذیرفته اند و شبهه ناسازگاری را پاسخ داده اند.

برای تصدیق بیشتر با ما همراه شوید و دو جمله از دعای کمیل را به دقت بنگرید:

فهبنی یا الهی و سیدی و مولای و ربّی صبرت علی عذابک فکیف اصبر علی فراقک؛

خدای من، سرور من، مولای من، پروردگار من، گیرم که بر عذاب تو صبر کردم، چگونه فراقت را تحمل کنم!

و هبنی صبرت علی حرّ نارک فکیف اصبر عن النظر إلی کرامتک؛

و گیرم که بر گرمی آتش تو شکیبا بودم، چگونه از کرامت تو چشم پوشم.

آری ؛ ترس از عذاب هست، ولی اگر عذابی هم نبود باز خداوند را عبادت می کردیم و شوق به ثواب هم هست، ولی اگر ثوابی هم در کار نبود عابد و خاضع بودیم. عشق به خدا و اهلیت وی برای پرستش و لزوم و سپاسگزاری از الطاف و عنایات وی می طلبد که عابد عاشق و آشنا با خدا و مشمول عنایات او، در راه بندگی و طاعت سر از پا نشناسد.

گفتنی است انگیزه عبادات مراحل و مراتبی دارد بالاتر از آنچه تاکنون در نوشته ما آمد و مورد انکار نویسنده محترم نامه است. خواننده گرامی می تواند به بحث نیت در کتاب سرّالصلاه حضرت امام خمینی قدس سرّه نگاهی بیفکند تا با مراحل بالاتر از این نیز آشنا شود. به گفته حضرت امام قدس سرّه عبادت با انگیزه اهلیت خداوند، از حالات عادی و معمولی امامان(ع) است.

همچنین باید افزود که ترس و شوق می تواند متعلقهای گوناگونی داشته باشد؛ مثلاً ترس از عذاب، ترس از بی مهری خدا، ترس از قهر خدا و ترس از مقام الهی.

حتی ترس از عذاب هم چند گونه است: هم می توان از دردآور بودن آن ترسید و هم از این که نشان از بی مهری و قهر و غضب الهی دارد. که شوق به بهشت و و ثواب نیز می تواند به گونه های مختلفی باشد.

این که امام(ع) می گوید: گیرم بر عذاب تو شکیبا بودم، چگونه دوری ات را تحمل کنم، گویای این است که قهر و غضب الهی برای آن حضرت مهم است و ترس از عذاب به دلیل ترس از قهر و غضب الهی است، و نیز شوق به بهشت برای او مهم است؛ چون بهشت نشا