خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل رابطه اخلاق و تربیت چگونه است؟ (توصیف برخی از اصطلاحات)

مفهوم تربیت

تربیت از ریشه ربو گرفته شده است، و از باب تفعیل است. در این ریشه، معنای زیادت و فزونی لحاظ شده است; بنابراین، واژه تربیت با توجه به ریشه آن، به معنای فراهم کردن زمینه فزونی پرورش است. معادل آن (Education) دارای دو ریشه است به این شرح: [Educare] که به معنای «تغذیه » یا خوراک دادن است و [Educere] که به معنای «بیرون کشیدن »، «رهنمون به » و «پروراندن » است. بدین ترتیب، ریشه دو واژه [Education] و «تربیت » معنایی کمابیش یکسان دارند.

از تاریخچه معانی این دو واژه و تطور مفهومی آنها که بگذریم، اکنون Education دارای چهار معنای عمده است. برخی از این معانی، در زبان فارسی کاربرد نداشته است، اما به تبع ترجمه کتابها، در زبان فارسی کاربردی پیدا کرده است و بار معنای تازه ای بر آن افزوده شده است.

این چهار معنای عمده عبارتند از:

۱ – تربیت به معنی مؤسسه و نهاد آموزشی;

۲ – تربیت به معنای محتوا و برنامه آموزشی;

۳ – تربیت به معنای عمل و جریانی که در حیات انسانی به چشم می خورد;

۴- تربیت به معنای محصول و نتیجه تربیت.

تربیت به معنای سوم، فرایندی پیچیده دارد و دارای جنبه های گوناگونی است. در واقع، معانی دیگر به یکی از این جنبه های گوناگونی است. در واقع، معانی دیگر به یکی از این جنبه اشاره دارد. بدین سبب، این معنای تربیت بیشتر محل نقد و نظر بوده است. فلاسفه و متفکران زیادی در تاریخ اندیشه در این باره به طور صریح یا ضمنی اظهار نظر کرده اند; بویژه با ورود علوم تربیتی به دانشگاهها، اظهار نظرها درباره مفهوم تربیت رو به فزونی گذاشت. کتابهای زیادی برای تدریس در دانشگاهها تدوین و تالیف گردید که عمدتا با بحث درباره «مفهوم تربیت » آغاز می شود. شیوه معمول مؤلفان چنین است که تعریف صاحبنظران را درباره تربیت بیان کنند. آنگاه با نقد و بررسی آن، تعریفی که با بینشهای از پیش ساخته و پرداخته مؤلف، هماهنگی دارد، مطرح و ابرام می گردد. شیوه دیگری که مؤلفان و عالمان، برای تفسیر تربیت در پیش گرفته اند این است که تربیت را مجموعه اعمالی در نظر می گیرند این است که تربیت را مجموعه اعمالی در نظر می گیرند و با نظر به عناصر موجود در آنها و انواع مناسبات و تعاملهای بین عناصر، تلاش می کنند آنها را تبیین کنند.

این رویکرد تا کنون موفق شده است که بعضی از مناسبات و روابط بین عناصر را – که گریزی از پذیرش آنها نیست – نشان دهد، و مهمترین مشخصه آن این است که محتوای هیچ مکتب خاصی را همراه ندارد.

بنابراین، می توان تفاسیر مختلف درباره تربیت به دو دسته کلی تقسیم کنیم: دسته اول رویکردی است که جهان هستی را در قالب نظم مشخص ریخته و تربیت را هماهنگ با این نظام و قالب تفسیر می کند. این رویکرد خود نیز به دو دیدگاه فرعی تقسیم می شود: رویکردی که تربیت را با اسلوب فلسفی مطالعه می کند و به طور طبیعی جنبه های خاصی از تربیت را (مانند هدف غایی) توضیح می دهد. دوم رویکردی که تربیت را به روش تجربی مطالعه می کند. این رویکرد، رشد ذهنی، جسمی، عاطفی و اجتماعی دانش آموز و نیز نهاد مدرسه، رابطه جامعه و مدرسه و مسائل از این دست را به گونه ای عینی تر و ملموستر وجهه همت خود قرار می دهد و با توجه به آنها، تربیت را توصیف و تبیین می کند.

دسته دوم، رویکردی است که سعی می کند تربیت صرف را مطالعه می کند. یعنی مطالعه واقعیتهای متناظر با این مفهوم آنچنانکه هست، نه آنچنانکه داوریهای ما ایجاب می کند شاید بهترین تعریف از این نوع را «گاستون میالاره » به دست داده باشد. وی با تجزیه و تحلیل سه عنصر مربی، متربی و محیط تربیتی، و نیز مناسبات و تعاملهای این سه عنصر با هم، تربیت را چنین تعریف می کند: «امر تربیتی عملی است که روی یک فرد یا گروهی از افراد اعمال می شود، یا عملی است که گروهی از افراد، آن را می پذیرند…» او پس از این توصیف ساده، خصایص یک تربیت خوب را چنین بیان می کند:

«۱ – مجموعه منسجمی فرایندهایی از سوی معلم که از یک سو با اهداف تعیین شده و از سوی دیگر با قوانین زیست شناختی و روان شناختی روان – جامعه شناختی که بر عمل شاگر حکمفرماست برابری کند و هماهنگ باشد;

۳ – منظومه ای از «برگردان عمل » یا «عمل مؤثر در گذشته » (یعنی ارزیابی به وسیعترین معنا) که به وسیله آن بتوان مسیرها را پیوسته اصلاح کرد و معلم و شاگرد و فرایندهای تربیتی را به نحوی بیش از پیش صریح، با یکدیگر منطبق ساخت و اهداف انتخاب شده و مجموع منظومه را مورد سؤال قرار داد.

پداگوژی (علم تعلیم و تربیت; (Pedagogy در قرن نوزدهم، با پیشرفت علوم انسانی در زمینه های روان شناسی و جامعه شناسی، بعضی از عالمان تعلیم و تربیت درصدد برآمدند تا واقعیتها و موقعیتهای تربیتی را به شیوه علمی مطالعه کنند و برای بررسی مسائل تربیتی، طرحی نو ارائه کنند. از این رو، بین «تربیت » که به عمل اطلاق می شود و «دانش تربیت » که به مطالعه آن می پردازد فوق گذاشتند و سعی کردند شرایطی را که دانش تربیت را از عمل تربیت متمایز می سازد، برشمارند و واقعیتها و موقعیتهای تربیتی را به شیوه تجربی مطالعه کنند. تاریخچه این کاوشها و کوششها خود بحث مفصلی می طلبد. آنچه در اینجا می توان گفت این است که دانش تربیتی تجربی، به عنوان رشته علمی منفردی با معضلات متعددی ثبوتا و اثباتا مواجه است. فعلا مراد ما از علوم تربیتی، علمی تجربی همسنگ و همطراز با دیگر رشته های علمی مانند روان شناسی و جامعه شناسی، نیست; بلکه غرض ما از علوم تربیتی، مجموعه بحثهای رایجی است که متشکل از مباحث روان شناسی تربیتی، جامعه شناسی آموزش و پرورش، و حتی تاریخ آموزش و پرورش، تاریخ آرای تربیتی، فلسفه آموزش و پرورش و تفکر درباره آینده آموزش و پرورش است. به این معنا، علوم تربیتی از جنبه های مختلف قابل تقسیم است:

۱ – علومی که رو به گذشته دارند. این علوم، روشهای تربیتی، آرای تربیتی و نهاد تعلیم و تربیت را در آینه گذشته تحقیق و بررسی می کند (علوم تاریخی).

۲ – علومی که به بررسی پدیدهای تربیتی «آنچنان که هست » می پردازد. (علوم توصیفی)

۳ – علومی که روشها و تکنیکهای برای انتقال معلومات و تغییر نگرشها نشان می دهد. (علوم تجویزی)

۴ – علومی که به تفکر درباره آینده تربیت می پردازد. در این دسته، مسائلی از این دست مورد بررسی قرار می گیرند: تعیین غایات تربیتی دارای انسجام درونی و بیرونی، تجزیه و تحلیل مفاهیم، تعیین پیشفرضهای عمل مربی، تحقیق درباره امکان تربیت، بیان اصول و مبانی تربیت، پیش بینی شرایط آینده با توجه به معارف کنونی و با توجه به تغییرات.

با توجه به آنچه بیان شد، موضوع علوم تربیتی، واقعیتها و موقعیتهای تربیتی یعنی معلم، شاگرد، محیط و تعاملهای بین آنهاست و روش تحقیق در علوم تربیتی نیز، چند نوع پژوهش با شیوه های خاص هر یک می باشد.

صاحبنظران و عالمان تربیت عموما اهداف زیر را برای علوم تربیتی بسر می شمارند:

۱ – تجزیه و تحلیل دقیق عامل «مربی »، «متربی »، «محیط » و کشف مناسبات و تعاملهای آنها یا یکدیگر.

۲ – کشف اصول و تعیین پیشفرضها و مبانی تعلیم و تربیت و نیز تعیین غایات تربیتی.

۳ – ارائه الگوها و روشها برای هدایت و راهنمایی عمل به جریان امر تربیت.

حال با دقت در این اهداف می توان گفت که، بالا بردن کیفی و کمی عمل مجریان و دست اندر کاران امر تربیت، هدف غایی علوم تربیتی است.

در باب اخلاق نیز ارائه تعاریف مشخصی از آنچه امروزه به نام اخلاق مطرح است ما را از دام بسیاری مغالطه ها می رهاند.

اخلاق

«اخلاق » جمع «خلق » و «خلق » است و در لغت به معنای سجیه، سرشت و صفات باطنی آمده است. علمای اخلاق نیز تعریفی قریب به همین معنای لغوی از اخلاق کرده اند. در نظر آنان، «خلق » سجیه و سرشتی است که در نفس ملکه شده است و افعال بدون نیاز به فکر و تامل از او صادر می شود.

امروزه رای غالب در تشخیص گزاره های اخلاقی، چنین بیان شده است: گزاره اخلاقی، گزاره ای است که مسندالیه آن، فعل