خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل سخنی در «لسان الغیب » بودن حافظ

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل سخنی در «لسان الغیب » بودن حافظ :

گروه فرهنگ و ادب اسلامی

ز سر غیب کس آگاه نیست قصه مخوان

کدام محرم دل ره درین حرم دارد

(۱)

استفاده از القاب برای پیامبران، چهره های تاریخی، قهرمانان اسطوره ای و مردان برجسته پیشینه ای طولانی دارد

.

چنان که حضرت آدم(ع) را صفی، ابراهیم(ع) را خلیل، حضرت موسی(ع) را کلیم، حضرت عیسی(ع) را مسیح و حضرت

محمد(ص) را امین نامیده اند. امامان شیعه نیز هر یک القاب متعدد داشته اند

(۲)

که از آن میان به ترتیب مرتضی ۷،

مجتبی(ع)، سیدالشهداء(ع)، زین العابدین(ع)، باقر(ع)، صادق(ع)، کاظم(ع)، رضا(ع)، جواد(ع)، هادی(ع

)

،

عسکری(ع)، مهدی قائم (عج) شهرت عام تری یافته اند. همچنین بسیاری از عالمان نامور و عارفان و شعرای معناآفرین

به داشتن عناوین و القاب خاص ممتاز شده اند که حافظ از آن شمار است و به لسان الغیبی شهره گردیده است

.

واژه «غیب » در لسان العرب چنین معنی شده است: کل ما غاب عنک. قال والغیب ایضا ما غاب عن العیون و ان کان

محصلا فی القلوب. چون سخن از غیب است اشاره ای اجمالی به مفاهیم قرآنی در تفاسیر و اخبار اهل البیت: مناسب به

نظر می رسد

.

غیب جهان نامرئی و مقابل عالم شهود است که قابل درک و لمس می باشد. این واژه چهل و هشت بار

(۳)

در قرآن کریم

آمده و مفسران در این باب معانی متفاوتی را یادآور شده اند از جمله در آیه مبارکه: «الذین یؤمنون بالغیب ویقیمون

الصلوه… (سوره بقره/۳) نوشته اند که ایمان به غیب آن باشد که: «ایمان آورد به خدای تعالی و فرشتگانش و کتابهایش و

پیغمبرانش و قیامت و بهشت و دوزخ و ثواب و عقاب و بعث و نشور، این همه غیب است… و در تفسیر اهل البیت: آمده که

:

مراد به غیب، مهدی امت است که غایب است از دیدار خلقان و موعود است در اخبار و قرآن

». ^(۴)

و در معنی الذین یؤمنون بالغیب از پیامبر اکرم(ص) نقل شده است که فاضلترین اهل ایمان جماعتی اند که: «از پس من

باشند تا به آخر زمان مرا ندیده و سخن من ناشنیده و معجزات من نادیده ورقی معلق ببینند و سوادی بر بیاضی بر آن

کار کننده و فرمود: اولئک اخوانی حقا

» ^(۵)

البته احاطه به غیب اختصاص به خداوند دارد وعنده مفاتح الغیب لایعلمها الا

هو (سوره انعام/۵۹) ولی خداوند افقهایی از غیب به پیامبرانش ارائه می دهد، چنان که می فرماید: عالم الغیب فلا یظهر

علی غیبه احدا× الا من ارتضی من رسول… (سوره جن /۲۶ و۲۷). در روایات هم می خوانیم هر گاه ائمه معصومین(ع

)

بخواهند خداوند چیزی از غیب را به آن ذوات پاک می آموزد. به عنوان نمونه حدیثی از جلد اول اصول کافی نقل می کنیم

: …

عن عمار الساباطی قال: سالت ابا عبدالله(ع) عن الامام یعلم الغیب فقال لا ولکن اذا اراد ان یعلم الشی ء اعلمه الله ذلک

.

و خطبه ۵۸ نهج البلاغه شاهد دیگری بر صدور خبر غیبی از حضرت علی(ع) است که در جنگ با خوارج فرمودند: والله

لایفلت منهم عشره ولایهلک منکم عشره و در همین زمینه از آن حضرت نقل شده است: «لو کشف الغطاء ما ازددت یقینا

…

آنچه دیگران را فردا لقا و وعد است ایشان را امروز عین نقد است… و رسول علیه الصلوه والسلام وعده دیگر انبیا نقد او

آمد. همچنان که وعده اولیا نقد انبیا و وعده مؤمنان نقد اولیا

». ^(۶)

این نکته یادکردنی است که لسان الغیب بودن خواجه حافظ ناظر به هیچ یک از معانی قرآنی غیب و یا کشف و شهود اهل

ذکر نمی باشد بلکه مقصود ما از غیب در ترکیب لسان الغیب مفاهیم پنهانی و مضامین ذهنی حافظ است که سرچشمه آن

باطن اوست که با بیانی هنرمندانه به درون انسانی دیگر راه می یابد. این نفوذ در واقع اثر غیب شاعر است که به شکلی با

غیب شنونده یا خواننده سازگاری و همسانی دارد. حافظ با قبول عام و حضور دایمی در عرصه ادب فارسی شاهدی گویا

بر این پیوند نهانی و ارتباط غیبی است. با جستجو در منابع درمی یابیم که حافظ از دیرباز شایسته این لقب بوده است

گرچه منابع موجود نشان نمی دهند که اولین بار چه کسی حافظ را لسان الغیب لقب داده است. شاید حافظپژوهان از

شدت وضوح یا به علت شیاع نخواسته اند به این مساله بپردازند،

(۷)

در هر صورت دولتشاه سمرقندی صد سال پس از

وفات حافظ او را بدین سان معرفی می کند: «ذکر محرم راز حضرت بی نیاز، خواجه شیراز… سخن او از مشرب فقر چاشنی

دارد و اکابر او را لسان الغیب نام کرده اند

. ^(۸)

نویسنده تذکره میخانه هم نوشته است

:

«

اصحاب حقیقت هر ایام معتقد کلام آن سخن آفرین بوده او را لسان الغیب خوانده اند

.» ^(۹)

در نفحات الانس نیز می خوانیم «وی لسان الغیب و ترجمان الاسرار است

» ^(۱۰)

ولی قدیمترین سخن در این زمینه توصیف

علامه گرگانی استاد خواجه حافظ است که از شدت شیفتگی شعر او را «همه الهامات و حدیث قدسی و لطایف حکمی و

نکات قرآنی

» ^(۱۱)

یاد می کند. از مجموع ستایشهای ذکر شده می توان به نوعی تایید لسان الغیب بودن حافظ را استنباط

کرد

.

یکی دیگر از دلایل اشتهار او به لسان الغیبی فالهای مناسب و پاسخهای رندانه خواجه است که عموما برای آگهی از عاقبت

کار یا تسلی خاطر و یا رسیدن به آرزوهای پنهانی از دیوان وی فال می گرفته اند و به فراخور فهم و درک به معنی یا پاسخی

مناسب می رسیده اند. تاثیر عمیق حافظ بر قلوب ایرانیان که به صورت تفال از دیوان لسان الغیب متجلی شده رازی است

که تنها با بررسی پیوند لفظ و معنی میسر نیست، بلکه می توان گفت در شعر حافظ خصوصیتی است که توانسته است

«

احساس مبهمی از یک سعادت و امید و انتظار و شهود مجهول را در ما برانگیزد

». ^(۱۲)

می دانیم که تفال و تطیر در میان قوم عرب جاهلی رواجی عظیم داشته است بدین سبب در قرآن کریم سخن از نهی

تطیر شده است

(۱۳)

ولی از تفال مذمتی نشده بلکه وجود احادیثی نظیر: «ان الله یحب الفال الحسن

» ^(۱۴)

و «الفال حق و

الطیره لیست بحق

» ^(۱۵)

موجب اقبال عموم به تفال گردیده و از سویی درج حکایات و روایات شگفت انگیز از تفال به دیوان

حافظ که در کتابها

(۱۶)

آمده است در واقع بیانی از عظمت روحی و نبوغ خارق العاده خواجه در مناسب حال و

سنجیده گویی است. روح لطیف و طبع ظریف ایرانی هم دریافته که: «اشعار حافظ الهام و وارد غیبی است از این رو مردم

دیوان حافظ را عزیز و موجب لذت و صفای دل می شمرند

.» ^(۱۷)

خواجه هم به این راز که دلش خزینه اسرار و گوشش

نویدگاه سروش غیب است گویا است

:

دلم خزینه اسرار بود و دست قضا

درش ببست و کلیدش به دلستانی داد

بیا که دوش به مستی سروش عالم غیب

نوید داد که عام است فیض رحمت او

شعر او به دلیل جوشیدن از ژرفای جان، زبان حال و بیان نهان اوست و گهگاه از سر شوق نقاب از رخسار غیب می گشاید

و با سرخوشی می سراید

:

سر خدا که در تتق غیب منزوی است

مستانه اش نقاب ز رخسار برکشم

ساقی بیا که هاتف غیبم به مژده گفت

با درد صبر کن که دوا می فرستمت

مردم همواره بیش از هر کسی و هر سخنی به شعر حافظ اعتقاد داشته اند و «.. قد اشهر دیوان الحافظ بالتفال

.» ^(۱۸)

وی

بدین راز هم آگاه است که می گوید

:

به ناامیدی از این در مرو بزن فالی

بود که قرعه دولت به نام ما افتد

شهرت خواجه به لسان الغیبی و انتشار عالمگیر و روزافزون دیوان وی موجب شد شخصی در این خصوص از ابوالسعود

افندی مفتی قسطنطنیه استفتا کند که ترجمه فارسی پرسش و پاسخ آن چنین است: «زید در خصوص دیوان حافظ اگر

بگوید که این دیوان لسان غیب است و عمرو بگوید: لسان غیب گفتن خطاست حتی رئیس علما فتوی داده است دیوان او

را نخوانند… در این صورت به زید چه لازم آید؟

جواب: در مقالات حافظ بسیاری از حکم ذائقه و نکات فائقه و کلمات حقه موجود است، لکن در تضاعیف آن خرافات

خارج از نطاق شریعت شریفه نیز هست. مذاق صحیح آن است که بیتی را از بیت دیگر فرق داده سم افعی را تریاق نافع

نشمرند. نعمت مبادی ذوق را احراز و از اسباب خوف الیم احتراز نماید. کتبه الفقیر ابوالسعود عفی عنه

». ^(۱۹)

حافظ به لحاظ انس دایمی با کلام ربانی و تامل های عرفانی و پیوند با ارباب معرفت از دنیای درون و ژرفای هستی

خواننده سخن می گوید

:

جان پرور است قصه ارباب معرفت

رمزی برو بپرس و حدیثی بیا بگو

ز ملک تا ملکوتش حجاب بردارند

هر آن که خدمت جام جهان نما بکند

کمال و بقایش هم از برکت قرآن و پرتو ایمان و تعمق در معارف اسلام است. او از دریچه دل به جهان غیب می نگرد

.

نج سعادت و گشودن بخت را در نیایش سحری می داند و گل مرادش نیز در سحرگاه نقاب می گشاید

. ^(۲۰)

دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند

وندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادند

هر گنج سعادت که خدا داد به حافظ

از یمن دعای شب و ورد سحری بود

شعر زلال او از صافی ضمیر گذشته و کلک خیال انگیزش از چشمه جوشان معارف اسلام سیراب شده. او در مقابل محبان

غزلهای آینه گون می نهد تا در سایه حروف به بارقه حیرت انگیز معانی دست یابند و به شهد کلام وی کام جان شیرین

نمایند، از این روست که در پهنه غزل فارسی بیش از هر شاعری به آرزوهای نهفته آگاه و با همگان دمساز است

.

هر دم از روی تو نقشی زندم راه خیال

با که گویم که درین پرده چها می بینم

گرچه شناخت لسان الغیب این هنرآفرین شیرین سخن سخت دیریاب و دشوار است و غزلش چون غزالی گریزپا هر دم بر

قله ای جلوه گری می کند و در هیچ ارتفاعی صید نمی شود اما از راه تامل در سروده های او به گوشه هایی از ایمان و باورهای