خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل بازار در تمدن اسلامی

دانلود و استفاده از فایل پاورپوینت کامل بازار در تمدن اسلامی – تجربه‌ای بی‌نظیر در ارائه!

پاورپوینتی شیک و استاندارد:

فایل فایل پاورپوینت کامل بازار در تمدن اسلامی شامل 120 اسلاید طراحی‌شده با دقت بالا است که کاملاً آماده برای ارائه یا چاپ در PowerPoint می‌باشد.

چرا فایل فایل پاورپوینت کامل بازار در تمدن اسلامی گزینه‌ای عالی است؟

• گرافیک حرفه‌ای و جذاب: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل بازار در تمدن اسلامی با طراحی مدرن و چشم‌نواز، پیام شما را به بهترین شکل منتقل می‌کنند.
• کاربری آسان: ساختار این پاورپوینت به‌گونه‌ای است که استفاده از آن بدون نیاز به تغییرات پیچیده ممکن باشد.
• آماده استفاده: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل بازار در تمدن اسلامی از قبل تنظیم‌شده و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.

تضمین کیفیت و دقت بالا:

این مجموعه بر اساس بالاترین استانداردهای طراحی ساخته شده است و کاملاً منسجم و بدون اشکال، مناسب برای ارائه‌های حرفه‌ای می‌باشد.

نکته قابل توجه:

برخی نسخه‌های غیررسمی ممکن است تغییراتی داشته باشند. این نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل بازار در تمدن اسلامی با دقت و کیفیت بالا طراحی شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل بازار در تمدن اسلامی را دریافت کنید و یک ارائه بی‌نظیر داشته باشید!

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بازار در تمدن اسلامی :

چکیده:

در اوایل قرن هفتم میلادی زمانی که دو ابرقدرت ایران و روم بر سر تسلط و نفوذ جهانی پیکار می کردند, در شبه جزیره عربستان حادثه ای رخ داد که مسیر جریان تاریخ را عوض نمود. در آن برهه مردی خردمند و امین به تلقین ندای حق در کانون بت پرستی بر ضد خدایان متعدد برخاست و نهضت عظیم و جهانی اسلام را بنا گذاشت. این نهضت عظیم با پیشرفت سریع خود, تمدنی با شکوه در تاریخ جهان بوجود آورد. تمدنی که در نتیجه چندین قرن تلاش و فعالیت پیروان اسلام پدید آمد, از نظر عظمت و ابهت و ظرافت از مهمترین تمدنهای انسانی کم نداشت.

اولین اقدام پیامبر(ص) پس از هجرت به مدینه پایه گذاری یک جامعه نوین بود, جامعه ای که در آن دین با کلیه جنبه های زندگی پیوندی محکم داشت و از آلایش اعراب دوره نظام جاهلیت و مفاسد قریش عاری بود.

ابداعات و تصمیم گیری های اقتصادی پیامبر(ص) درمدینه باعث رونق اقتصادی عربستان گردید و موجب شد تا اهداف اسلامی در سراسر عربستان گسترش یابد و بعدها به سراسر دنیا برسد. از این رو جامعه اسلامی مزبور می تواند به مقیاس کوچکتری الگوی جامعه بزرگ اسلامی آینده باشد. لذا در هنگام تدوین نظام اقتصادی اسلامی ایران, آگاهی هر چه عمیق تر از تمدن غنی اسلامی ضرورتی غیر قابل تردید دارد.

هدف این تحقیق اثبات این واقعیت است که دین مقدس اسلام, به عنوان یگانه مکتب رهایی بخش انسان در تمام زمینه ها و از جمله مسائل اقتصادی با ارائه فرامین منطبق بر فطرت انسانی خود, راه هدایت دنیوی و اخروی بشر را نشان داده است, چنانکه تنها در ارتباط با مسائل تجارت و زندگی در بازار از ارائه الگوی کامل فروگذار ننموده و به کیفیتی عالی شیوه پیوند بین علم, اخلاق و تجارت را در این مرکز تجاری تبیین نموده است.

در راستای تحقق این هدف, تحقیق حاضر در پنج قسمت به شرح ذیل تدوین یافته است: در قسمت اول به مفهوم بازار, تعریف آن و طبقه بندی انواع بازارها پرداخته شده است. در دومین قسمت به شکل فیزیکی فایل پاورپوینت کامل بازار در تمدن اسلامی, تعیین مکان بازار در احادیث و سیستم حاکم بر بازار مسلمین اشاره دارد. در ادامه به تشکیلات و اصناف در بازار اسلامی, چگونگی شکل گیری آن, وظایف انسانی و فعالیتهای آن پرداخته و کیفیت نظارت بر بازار و متولیان این امر تشریح می گردد. در انتها نیز به چگونگی پیوند تجارت, علم و اخلاق در بازار اسلامی اشاره می گردد.

مقدمه

در اوایل قرن هفتم میلادی, زمانی که دو ابرقدرت ایران و روم برسر تسلط و نفوذ جهانی پیکار می کردند, در شبه جزیره عربستان حادثه ای رخ داد که سیر جریان تاریخ را عوض کرد. عربستان در آن زمان اهمیت و اعتباری نداشت و ایران و روم قسمت اعظم دنیا را تحت نفوذ خود داشتند.

در آن برهه از زمان, مردی خردمند و امین که قسمتی از عمر خود را شبانی و قسمتی را به تجارت و عبادت گذرانیده بود, به تلقین ندای غیبی در کانون بت پرستی برضد خدایان متعدد برخاست و مردم را به عبادت خدای یگانه و دین اسلام فراخواند.

نهضت اسلام در ظرف مدتی کمتر از یک ربع قرن, با وضعی معجزه آسا طوایف عرب را که پیش از آن تیره روزترین مردم دنیا بودند, در زیر لوای توحید در آورد و طوایف مختلف زیر لوای جدید متحد شدند و از آنها نیرویی بزرگ و جوشان و مقاومت ناپذیر پدید آمد که در مدتی کوتاه کشورهای بزرگ را در نوردید و یک قرن نگذشت که نهضت نو, قسمت اعظم جهان آن روز را فراگرفت. امپراطوری وسیع ایران پیرو نفوذ اسلام شد و امپراطوری روم در چارچوب قسطنطنیه محصور ماند.

این نهضت عظیم, با پیشرفت سریع خود, فاصله ای در تاریخ جهان بوجود آورد و دنیای کهن را زیروزبر کرد. تمدنی که در نتیجه چندین قرن کوشش و فعالیت پیروان اسلام پدید آمد, از نظر عظمت, ابهت و ظرافت از مهمترین تمدنهای انسانی چیزی کم نداشت و هیچیک از نهضتهای معنوی جهان, به سرعت و وسعت انتشار و نفوذ و ثبات در مقابل تغییرات روزگار, به پایه آن نمی رسد.

اولین اقدام پیامبر(ص) پس از هجرت به مدینه پایه گذاری یک جامعه نوین بود, جامعه ای که در آن دین با دیگر جنبه های زندگی پیوندی محکم داشت و از آلایش اعراب دوره نظام جاهلیت و مفاسد قریش عاری بود. اقدامات و تصمیم گیریهای اقتصادی پیامبر(ص), در مدینه باعث رونق اقتصادی عربستان گردید و موجب شد که اهداف اسلامی در سراسر عربستان گسترش یابد و بعدها به سراسر دنیا برسد. از این رو جامعه اسلامی مدینه می تواند به مقیاس کوچکتر, الگوی جامعه بزرگ اسلامی آینده باشد. لذا در هنگام تدوین نظام اقتصادی اسلامی ایران, آگاهی هرچه عمیق تر از تمدن غنی اسلامی ضرورتی غیر قابل تردید دارد.

هدفی که این تحقیق به دنبال آن است, اثبات این واقعیت است که دین مقدس اسلام, به عنوان یگانه مکتب رهایی بخش انسان, در تمام زمینه ها و از جمله مسائل اقتصادی, با ارائه فرامین منطبق بر فطرت انسانی خود, راه سعادت دنیوی و اخروی بشر را نشان داده است. چنانکه تنها در ارتباط با مسائل تجارت و زندگی در بازار, از هیچ امری فروگذار ننموده و به کیفیتی عالی شیوه پیوند بین علم, اخلاق و تجارت را در این مرکز تجاری, یعنی بازار, ارائه نموده است.

مفهوم بازار

تعریف واژه بازار

قبل از ورود به بحث اصلی, یعنی بازار اسلامی, تعاریف مختلفی را که از واژه بازار شده است, بیان می کنیم:

الف- پروفسور هاردی در دایره المعارف علوم اجتماعی آمریکا, جلد دهم, بازار را به شرح زیر تعریف کرده است:

«بازار عبارت است از محل یا مکانی که در آن عرضه و تقاضا به منظور تعیین قیمت واحد با هم تلاقی می کنند. بازار ممکن است محل جغرافیایی باشد و همچنین ممکن است عده ای از افراد را که دادو ستد آنها منجر به ایجاد عرضه و تقاضا و قیمت واحدی می شود نیز بازار نامید»

ب- بازار مکانی است که در آن فروشندگان و خریداران یکدیگر را ملاقات می کنند. این تماس ممکن است رودررو صورت گیرد که در این وضع, بازار ناحیه ای محدود و معین است؛ و یا به وسیله تلفن, تلگراف و دیگر وسایل ارتباط جمعی واقع شود که در این حالت بازار جنبه جهانی پیدا می نماید. در موردکالا, بازار محوطه ای است که در آن خریداران و فروشندگان کالا با یکدیگر تماس می گیرند و مبادله واقع می شود.(منوچهر فرهنگ, ۱۳۶۳, ص۷۳۳)

ج- از نظر اقتصادی, بازار به شرایطی گفته می شود که برای یک کالا و یا عامل تولیدی, تقاضا و عرضه وجود داشته باشد و کالا یا عامل خاص در یک قیمت متناسب با عرضه و تقاضا مبادله شود. بنابراین به طور کلی هنگامی که برای یک کالا و یا یک نهاده تولید, تابع عرضه و تقاضا وجود داشته باشد و مقدار مبادله شده کالا و یا عامل تولید و قیمت مبادلاتی آن توسط توابع عرضه و تقاضا مشخص شود, از نظر تئوری اقتصادی یک بازار وجود دارد. (محمد طبیبان, ۱۳۶۳, ص۸۹)

د- در لغت نامه انگلیسی آکسفورد تألیف هورنی-گاکتبنی-واکفلید آمده است: بازار ۱-(در ایران, هندوستان و دیگر کشورهای شرق) کوچه محل دادوستد و مغازه ها, قسمتی از شهر که در آن تمرکز دادوستد و مسیرهای بورس خرید و فروش قرار دارند. ۲-(در انگلستان و آمریکا) مغازه فروش کالاهای ارزان با تنوع انواع.

ه- بازار, محل تلاقی نیروها و یا شرایطی است که در آن خریدار و فروشنده تصمیمی اتخاذ می نمایند که نتیجه اش انتقال کالا و خدمات است (علی محمد اربابی, ۱۳۵۵, ص۴۶).

و- بازار, محل اجتماع و تلاقی تقاضای خریداران احتمالی یک کالا و یک خدمت است. (علی محمد اربابی, ۱۳۵۵, ص۴۶).

ز- بازار, محلی است که در آن گروهی از خریداران و فروشندگان یک محدوده جغرافیایی به منظورهای زیر دور هم جمع میدشوند:

۱-برای خرید یک کالای خاص و یا شیئی که بتواند جانشین آن گردد.

۲-برای آنکه در مرحله ای خاص از مراحل تجارت, مثل مرحله بعد از خروج از کارخانه, مرحله فروش به خرده فروش و یا مرحله نهایی فروش به مصرف کننده وارد معامله شوند.

۳-برای آنکه در یک زمان معین کالایی را صاحب شوند (علی محمد اربابی, ۱۳۵۵, ص۴۶).

طبقه بندی بازارها

برای طبقه بندی بازارها, مبانی مختلف زیر را می توان نام برد:

۱- ممکن است موضوع مبادلات را مبنای دسته بندی بازارها قرارداد و بدین طریق بازارهای زیر را خواهیم داشت:

الف- بازارهای تجاری یا بازارهای محصولات, مانند بازارهای پنبه, پشم و مواد غذایی.

ب- بازارهای سرمایه های بکار افتاده, مانند بازارهای اوراق بهادار و بورس آنها.

ج- بازارهای سایر سرمایه ها, مانند بازارهای خانه, کارخانجات, کارگاههای کشاورزی و غیره.

د- بازارهای پولی که در این نوع بازارها, سرمایه های کوتاه مدت مورد معامله قرار می گیرند.

ه- بازارهای ارز که در آن پولهای مختلف کشورها با یکدیگر مبادله می شود.

و- بازار خدمات مانند بازارهای بیمه, حمل و نقل دریایی, زمینی و هوایی.

۲- ممکن است بازارها را از نظر موقعیت مکانی تقسیم کرد؛ بدین معنی که بعضی از بازارها از نظر موقعیت مکانی در محلهای معینی قرار دارند. مانند بازارهای بین المللی کالا و اوراق بهادار که در بازارها, خریداران و فروشندگان با یکدیگر ملاقات کرده, معامله می کنند. همچنین ممکن است بعضی از بازارها محل معینی نداشته باشند مانند, بازارهای بین المللی ارز که ارتباط بین فروشندگان و خریداران به وسیله تلفن و یا دلالها انجام می گیرد.

۳- ممکن است بازارها را از نظر وضع جغرافیایی تقسیم کرد, که از این نظر به انواع زیر تقسیم می شوند:

الف- بازارهای محلی, مانند بازارهایی که به محلهای مختلف یک شهر مواد غذایی می رساند.

ب- بازارهای منطقه ای, مانند بازارهای مواد اولیه (پنبه, چای, و غیره).

ج- بازارهای بین المللی که در این بازارها, عرضه و تقاضای کلیه جهان متمرکز می شود. مانند بازار نفت (احمد علی شیبانی, بی تا, ص۱۶).

شکل فیزیکی فایل پاورپوینت کامل بازار در تمدن اسلامی

آنچه تاکنون بدان پرداخته شد, مروری اجمالی بر مفاهیم کلی بازار در تئوریهای اقتصادی بود. اما آنچه مورد نظر است, شکل خاصی از بازار است که از لحاظ شکل ظاهری, رفتار فروشندگان و خریداران, ترکیبهای فرهنگی, اقتصادی و اخلاقی حاکم بر محیط بازار, آداب تجارت و روابط میان بازار و حکومت, مبتنی بر ارزشهای اصیل اسلامی و رهنمودهای پیامبر اکرم (ص) و ائمه علیهم السلام می باشد که در اینجا بدان پرداخته خواهد شد.

از آغاز تمدن اسلامی برای حرف مختلف, مراکز مختلفی وجود داشته است و هر بخش از آن مرکز را به پیشه وران و فروشندگان حرفه خاصی اختصاص می دادند. هر بازار از معمولاً منطقه ای سرپوشیده تشکیل می شد که در آن مغازه های کوچک مشابهی در دو طرف آن, کنارهم ساخته می شد تا کالاهای مشابهی را عرضه کنند. تعداد مغازه ها, به نسبت کوچکی و بزرگی شهر و سطح تقاضا, متغیر بود. اما واژه بازار یا «سوق» به محیطی اطلاق می گردید که در آن تعداد مغازه های یک حرفه معتنابه باشد.

گوستاولوبون در کتاب خود در این زمینه می گوید:

“از قسمتهای مهم شهرهای شرق, قسمت بازار آنهاست. زیرا در هر شهر مهم, رشته زیادی از ساختمانها به بازار اختصاص یافته و محله ای برای تجار تشکیل داده شده است. بازارهای مزبور دارای سقفهای بلندی است که بالای سقف آن را با چوب یا حصیر پوشانده اند و برای هر یک از کالاهای تجاری دکانهای مخصوصی کنار یکدیگر قرار دارد که نام هر کدام از آن کالاها را به نام آن بازار اضافه می کنند و آن بازار را بدان نام می خوانند, مثلاً بازار بزازان و ….. ملاقاتهای مردم شهر بیشتر در بازار صورت می گیرد (گوستاولوبون, بی تا, ص۴۹۹).

بازارهای سنتی به عنوان یک سازمان اقتصادی و یک نهاد اجتماعی بزرگ و مؤثر, پیشینه ای طولانی و نقشی با اهمیت در اجتماعات شرقی, بویژه جامعه ایران داشته است. در شهرهای کهن مشرق زمین, بازارهای پر رفت و آمد انباشته از کالا, از دیر باز فعالانه جاذب پول و کالا بوده اند. بازار به عنوان یکی از مؤثرترین نهادها و سازمانهای شهری, همواره مورد نگرش و دقت جغرافی نگاران, جهانگردان و مسافران واقع شده است و همچنین به مثابه ستون فقرات اقتصاد شهری, مرتبط کننده و در مواردی اداره کننده فعالیتها و تحرکات روزمره اجتماعی و قلب تپنده مبادلات کالایی و مایحتاج جامعه بوده است (خسرو معتقد, ص۱۳).

در کنار یا پیرامون بازارها, سراها و کاروانسراها و میهمانسراها و مساجد و حمامها و تشکیلات و اماکن گوناگون به چشم می خورد و در بسیاری از شهرهای ایران نیز, بازار در نزدیکترین فاصله با اماکن مقدس مذهبی مانند مزار امامزادگان ایجاد می شد و این امر حضور بازار را به عنوان یک رکن مهم اجتماعی و سنتی, علاوه بر دارا بودن خصایص اقتصادی و طبیعی آن, به اثبات می رساند. در نزدیکترین سده های پس از اسلام, شهرهای بزرگ ایران به بازارهای معظمی آراسته بودند که از نظر گستردگی حوزه ارتباط و فعالیت, قرار گرفتن در حیطه بیکران ارتباطات اقتصادی دولت اسلام و ورود و خروج قافله ها از دورترین نقاط جهان آن زمان, با بازارهای ایران پیش از اسلام تفاوت و تمایز عمده داشته و بر آنها رجحان داشتند (خسرو معتقد, بی تا, ص۱۳).

از زمان پیامبر اسلام, بازارها به جهت آنکه در اطراف مساجد بزرگ و یا مسجد جامع بنا می شد و مسجد جامع کنار ارک یعنی مقرّ حکومت بود, لذا بازارهای سنتی از مراکز سیاسی و مذهبی شهر بشمار می رفت. در اطراف بازارها محله های مسکونی بود و بدین صورت بازارها با مصرف کنندگان همزیست بودند. در هر منطقه بازار چندین مسجد بزرگ و کوچک, و معدودی حوزه علمیه ساخته می شد؛ به گونه ای که منطقه اقتصادی بازار معبر طلاب, فضلا, اساتید و روحانیون بود. بدین ترتیب,بازار سیمایی علمی, فرهنگی و اقتصادی داشت که بیانگر ارتباط عمیق تجارت, علم و اخلاق در فرهنگ اسلامی است.

در شهرهایی که جنبه خاص مذهبی داشت, بازارها در اطراف و گرداگرد مراکز مقدس شهر ساخته می شد. بازارهای سنتی مشهد و همچنین شهرهای کربلا و کاظمین در عراق گویای این طرح می باشد.

هر بازار دارای دروازه و دری بود که شبها بسته می شد. تا چند قرن پیش بعضی از مغازه های بازار, در نداشتند بلکه شبها و در ایام تعطیل, مغازه داران توسط پارچه های ضخیم, مغازه های خود را می بستند. محل تقاطع دو راسته اصلی بازار, چهار سوق خوانده می شد و از مهمترین بخشها و نقاط بازار به شمار می رفت و بازرگانان بزرگ در این محل حجره داشتند. کاروانسراهای کوچکتری موسوم به “سرا” در سراسر طول بازار احداث می شد و دفاتر تجار و انبار برخی از کالاها در آنها قرار داشت. حیوانات بارکش کمتر وارد این سراها می شدند. در پشت برخی از سراهای مهم, کاروانسراهای بزرگی جهت فرود کاروانهای تجاری و انبار کردن کالاها وجود داشت و کاروانها از طریق راهی به موازات بازار وارد آن می شدند. حجره های تجار در تیمچه ها, که اغلب دو طبقه بودند, قرار داشت. اغلب تیمچه ها به عرضه یک کالا اختصاص داشت. کالاهای گران قیمت و ظریف در رسته هایی موسوم به “قیصریه” عرضه می شد؛ هر قیصریه دارای در, یا درهای جداگانه ای بود. در هر رسته کالاهای یکسان به فروش می رسید (حسین سلطانزاده, ۱۳۶۵, ص۲۵۹).

در کتاب ویژگیهای تاریخی شهرنشینی در ایران دوره اسلامی آمده است:

“…شهرهایی که فرمانروایان اسلامی بنیان گذاردند, دو پایه اصلی داشت: یکی مسجد جامع و دیگری بازار… .مسجد جامع در اوایل دوره اسلامی مرکز مذهبی و سیاسی بود. … و گذشته از آن, کارکرد فکری و عملی نیز داشت و مرکز آموزش عالی بود. در سوی دیگر مسجد جامع و گاهی گرداگرد آن, بازارها قرار داشتند. نخستین بازار در کنار مسجد جامع, بازار فروشندگان اشیای مذهبی بود و شمع فروشان و عطاران و مهر و تسبیح فروشان و مانند ایشان در این بازار بودند و در کنار آن بازار کتابفروشان و بازار صحافان و سپس چرم سازان قرار داشت. پس از آن نوبت به بازار پارچه فروشان می رسید که قیصریه نامیده می شد و پر اهمیت ترین مرکز بازرگانی بازار بود؛ … اهمیت اقتصادی قیصریه به عنوان مرکز اصلی بازار از آن جهت بود که صنایع نساجی در بازارهای اسلامی پایه اقتصادی بازار بود. پس از قیصریه, بازار درودگران, مسگران و قفل سازان و پس از آن بازار حلبی سازان و آهنگران قرار داشت. در حاشیه بازارها, کاروانسراها و بازار نعل بندان و زین سازان و پالان دوزان جای داشت که نزدیک دروازه شهر بود… محله های مسکونی گرداگرد بازارها جای داشت … هر محله برای خود بازارچه, گرمابه و عبادتگاه (مسجد, کلیسا و غیره) جداگانه ای داشت “(احمد اشرف, ۱۳۵۳, صص ۱۸-۱۶).

آنچه گفته شد, نمونه هایی از بازار اسلامی در کالبد شهرهای اسلامی بود. در سراسر تمدن اسلامی, از غرب تا شرق, شهرهای نوبنیاد تماماً الگویی خاص, متناسب با فرهنگ اسلامی را دنبال می نمود و شهرهای دیگر, با توجه به الگوی مطلوب, به مرور بازسازی می شد.

تعیین مکان بازار

در تئوریهای اقتصادی, نظریه ای تحت عنوان نظریه تعیین جا (Location Theory ) در باب عوامل مؤثر در تعیین محل استقرار بنگاههای اقتصادی, وجود دارد. طبق این نظریه, مکان مؤسسات تولید آنجایی است که کل هزینه های حمل و نقل به حداقل برسد. هزینه های حمل و نقل واحد تولیدی شامل هزینه تهیه و تأمین مواد اولیه و هزینه توزیع محصولات تمام شده است. هزینه های تأمین مواد اولیه با نزدیک شدن به محل ملزومات کاهش می یابد, و هزینه های توزیع با انتقال کارخانه به نقطه های نزدیکتر به بازارها پایین می آید. چون این نظر احتمالاً در جهات متفاوت سیر می کند, تولید کننده باید مزایای نسبی و عامل هزینه را در اخذ تصمیم برای تعیین جای کارخانه بسنجد (منوچهر فرهنگ, بی تا, ص۷۰۰). هر چند این نظریه, صرف مسئله سوددهی و افزایش بازدهی تولید اقتصادی را عامل تعیین کننده برای مکان بنگاه تولیدی قرار می دهد و به مسائل فرهنگی و ارزشی که عامل مهم دیگری در تعیین مکان برای بازار و بنگاه تجاری افراد مسلمان می باشد اشاره نمی کند, ولی با این حال به یکی از مسائل مهم اقتصادی به نام پدیده مکان یابی و تعیین محل, برای استقرار واحدهای تولید که نقش اساسی در روند تولید و تجارت دارد, اشاره می کند.

روایات بسیاری داریم که دلالت بر دخالت پیامبر اکرم (ص) در تعیین محل بازار دارد که چند نمونه آن را ذکر می نماییم:

“جاء رجل الی النبی (ص) فقال: انی رأیت موضعاً للسوق؛ افلا تنظرالیه؟ قال: بلی؛ فقام معه, حتی جاء موضع السوق, فلمّا رآه اعجبته, و رکض برجله, و قال: نعم سوقکم هذا؛ فلا ینتقض, و لا یضرب علیکم خراج” (وفاء الوفاء, بی تا, ج۲, ص۷۴۸).

ترجمه: “مردی نزد پیامبر (ص) آمد و عرضه داشت: «من مکانی برای بازار دیده ام, آیا نمی آیی آن را ببینی؟» فرمود: «چرا», پس با او برخاسته به آن محل رفتند, چون آنجا را دید, تعجب کرد و با پا به آن زمین زده فرمود: «این بازار شماست از آن کم نمی شود (یعنی از مساحت آن کاسته نمی شود) و بر شما خراجی نیست».

و عمر بن شبه از عطاء بن یسار روایت کرده که گفت: “فلمّا اراد رسول الله(ص) ان یجعل للمسلمین سوقاً أتی سوق بین قینقاع, ثم جاء سوق المدینه, فضربه برجله, و قال: هذا سوقکم فلا یضیق و لا یوخذ قیه خراج“.

و روی ِابنْ زباله, عن یزید بن عبیدالله بن قسیط: أن السوق کانت فی بنی قینقاع, حتی حول السوق بعد ذلک” (وفاء الوفاء, بی تا, ج۲, ص۷۴۷).

ترجمه: “چون رسول الله(ص) خواست برای مسلمانان بازاری قرار دهد, به بازار «بنی قینقاع» رفت؛ آنگاه به بازار مدینه آمد و آن را با پا زده فرمود: “این بازار شما است, تنگ نمی شود و از آن خراجی گرفته نمی شود.”

وابن زباله از یزید بن عبیدالله بن قسیط روایت کرده که بازار در محله قینقاع بود تا اینکه بعد از این ماجرا از آنجا منتقل گردید.

در روایتی دیگر, پیامبر (ص) در تعیین مکان برای بازار شهر مدینه دخالت فرموده اند. “ذهب رسول الله(ص) الی سوق البسیط فنظر الیه؛ فقال: لیس هذا لکم بسوق. ثم ذهب الی سوق, فنظرالیه, فقال: لیس هذا لکم بسوق ثم رجع الی هذا السوق, فطاف به, ثم قال: هذا سوقکم؛ فلا ینتقض, و لا یضرب علیکم خراج” (سنن ابن ماجه, بی تا, ج۲, ص۷۵۱).

ترجمه:”رسول الله(ص) به بازار بسیط رفت, بدان نظر کرده پس فرمود: “این برای شما بازار نیست۱“, سپس به بازاری دیگر رفت و در آن نظر انداخت و فرمود:«این برای شما بازار نیست». آنگاه به این بازار (بازار مورد اشاره راوی) بازگشته و در آن گردشی نمود و سپس فرمود: “این مکان بازار شماست, از آن کم نمی شود (یعنی از مساحت آن کاسته نمی گردد) و بر شما خراج (مالیات) بسته نمی شود.

سیستم حاکم بر بازار مسلمین

شرایطی که در تمدن اسلامی بر بازارها حاکم بوده, مشابه آن چیزی است که امروزه به آن بازار رقابتی می گویند. در اینجا ابتدا این نوع بازار را تعریف می نماییم و سپس با توجه به فضا, روابط موجود و احادیث وارده در زمینه بازار اسلامی, انطباق آن را با این نوع بازار مورد بررسی قرار دهیم.

بازار رقابت کامل, به وضعی از بازار اطلاق می شود که نه تنها تقاضا کنندگان می توانند بدون مانع به عرضه کنندگانی که حاضر به فروش ارزانترین قیمت اند, مراجعه کنند و یا عرضه کنندگان نیز می توانند بدون مانع به تقاضا کنندگی که به گرانترین قیمت حاضرند متقاضی باشند, مراجعه نمایند, بلکه هیچیک از تقاضا کنندگان یا عرضه کنندگان قادر نیستند با تغییر حجم تقاضا یا عرضه خود در قیمت بازار مؤثر باشند.

دو شرط لازم رقابتی, سیّال بودن عرضه و تقاضا و ذره ای بودن عرضه و تقاضا می باشند. شرایط سیال بودن عبارت است از:

۱- خریداران و فروشندگان (بدون آنکه گروه خریداران یا کارتل فروشندگان و یا دولت یا شهرداری نرخی تعیین کرده باشند) بتوانند آزادانه قیمت کالاهای خود را تعیین کنند.

۲-فروشندگان و خریداران بتوانند آزادانه با همدیگر تماس داشته باشند, بدون آنکه موانعی از قبیل مقررات, بی اطلاعی از بازار, کمی وقت و تحریم معامله سد راه آزادی آنها باشد.

۳- فروشندگان و خریداران هر مقدار کالایی را که خواهان باشند و یا بخواهند عرضه کنند بتوانند آزادانه تعیین نمایند.

۴- کالاهای موجود در بازار, همگن باشند که در غیز این صورت ممکن است خریدار به خاطر تفاوت جنس, دیگر به فروشنده مراجعه نکند.

اما شرط دیگری که لازم است تا رقابت در بازار کامل باشد, ذره ای بودن عرضه و تقاضاست و منظور از ذره ای بودن عرضه و تقاضا این است که تعداد عرضه کنندگان و تقاضا کنندگان آنقدر زیاد باشد که هر عرضه به مانند قطره ای در دریای عرضه و هر تقاضا به مانند قطره ای در دریای تقاضا باشد و هیچیک از تقاضا کنندگان و عرضه کنندگان نتواند با تغییر عرضه یا تقاضای خود در قیمت بازار تأثیر داشته باشد (باقر قدیری اصلی, ۱۳۶۷, ص۲۲۴).

در بازار رقابتی, افراد فروشنده قادر به کسب سودهای بی حد و اندازه نمی باشند, بلکه برای ادامه حیات خود در بازار باید به قیمت حاکم بر بازار گردن نهند. در غیر این صورت اگر کالاهای خود را گرانتر از قیمت تعادلی عرضه کنند, به فروش نمی رسد و در صورتی که پایین تر از قیمت تعادلی بازار عرضه کنند, ورشکست خواهند شد. بنابراین در چنین جوّ رقابتی است که تمام فروشندگان امکان فعالیت می یابند و از حداقل سود هم بهره می برند و همچنین قیمت کالاها در حدّ متعادل و قابل قبولی در نوسان خواهد بود. در نتیجه به مصرف کنندگان نیز اجحاف نخواهد شد. چراکه در بازار رقابتی, قدرت مانور و انتخاب برای مصرف کنندگان زیاد است و بدین ترتیب فرمان علی u در مورد قیمت ها که می فرماید: «واسعار لا تجحف بالفریقین من البایع و المشتری» (نهج البلاغه فیض الاسلام, بی تا, نامه۵۵, ص۱۰۱۷).

ترجمه: “و نرخها به گونه ای باشد که برای خریدار و فروشنده اجحاف آمیز نباشد” تحقق می یابد.

با مطالعه رهنمودهای پیامبر اکرم (ص) و علیu ودیگر ائمه u , در رابطه با امور اقتصادی مسلمین و همچنین بررسی رفتار تجاری مسلمانان در صدر اسلام, در می یابیم که بیشتر فعالیتهای تجاری مسلمین در یک سیستم رقابتی انجام می گرفته است. دلایل زیر مؤید این مطلب می باشد.

۱- پیامبر اکرم (ص) در جواب عده ای از اصحاب که از ایشان تقاضای قیمت گذاری کرده بودند, فرمود: “انما السعر الی الله یرفعه اذا اشاء و یخفضه اذا اشاء” (الحر العاملی, بی تا, ج۱۲, ص۳۱۷).

یعنی:”همانا نرخ کالا با خداست, بالا می برد هنگامی که می خواهد و پایین می آورد, هنگامی که اراده فرماید.”

منظور از نرخ کالا در این حدیث قیمت طبیعی و متعادل حاکم بر بازار است که در اثر شرایط طبیعی و عادی از قبیل زیادی کالا یا کمی آن, افزونی یا کاهش تقاضا و هزینه های تولید و توزیع اجرت حمل و نقل و نگهداری وجود خواهد داشت. نه قیمت غیر طبیعی که ممکن است کمتر یا بیشتر از قیمت متعادل باشد. زیرا این گونه نرخ و قیمت است که به خداوند متعادل نسبت داده می شود, نه آن نرخ غیر طبیعی که چه بسا احتکار محتکران و انحصار انحصارگران پدید می آید (آیت الله منتظری, ۱۳۶۵, ص۱۰۷).

از این حدیث چنین مستفاد می شود که پیامبر (ص) خواهان تعیین قیمت براساس مکانیسم عرضه و تقاضا در بازار مسلمین می باشند, همان خصوصیتی که در بازار وجود دارد. یعنی, بدون اینکه دخالتهای انحصاری فروشندگان قیمت را در بازار تعیین کند, خود بازار قیمت متعادل را معرفی نماید.

۲- در زمان پیامبر(ص) عده ای دلال, جنس های وارداتی را که توسط بادیه نشینان و صحرا نوردان و روستاییان وارد بازار می شد, به قیمت کم می خریدند, سپس با تخلیه کامل بازار از کالای مورد نظر و متقابلاً ایجاد تقاضای بی حد و حصر, اقدام به عرضه آنها می نمودند و بدین شکل باعث صعود کاذب قیمتها در جامعه می شدند. از این جهت پیامبر اکرم (ص) در جهت مقابله با این عمل فرمود: “لا یتوکل حاضر لباد دعوالناس یرزق الله بعضهم من بعض“. یعنی:”هیچ شخص شهری حق ندارد برای بادیه نشین, دلالی و واسطه گری کند, بگذارید مردم از یکدیگر بهره مند گردند. “(الشیخ ابوجعفر الصدوق: ۱۴۱۰ه .ق, ج۳, ص۱۲۱).

این حدیث, اشاره به یکی از خصوصیات مهم بازار رقابتی دارد و آن این است که فروشنده و خریدار با یکدیگر در تماس مستقیم باشند, بدون اینکه مانعی ایشان را از این کار باز دارد.

۳- در روایتی آمده است:”ان رسول الله تصدق علی المسلمین با سواقهم” (وفاء الوفاء, بی تا, ج۲, ص۷۴۸). یعنی,” رسول خدا(ص) بازار را به مسلمین تصدق فرمود” (یعنی در مقابل استفاده مسلمانان از بازار عوضی نگرفت). در روایتی دیگر نیز آمده است که “انّه (علی علیه السلام) کره أن یأخذ من سوق المسلمین اجرا” (الحرالعاملی, بی تا, ج۱۲, ص۳۲۱). یعنی, “علیu در مقابل استفاده از بازار, اکراه داشت که مزد بگیرد.”

بازار در صدر اسلام محلی بود که بامداد هر روز, فروشندگان کالاهای خود را به آنجا حمل می کردند و مکانی را اختیار می نمودند, بدون اینکه مانعی از قبیل پرداخت کرایه یا اجاره در برابر آنها باشد. آنگاه تا پایان روز مشغول معامله می شدند و سپس آنجا را ترک کرده و روز بعد هر کس پیش از دیگران در موضعی از بازار قرار می گرفت, حق تقدّم می یافت و تا شب برای احدی جایز نبود برای او مزاحمت ایجاد نماید. از احادیث مذکور, چنین مستفاد می شود که در بازار مسلمین آزادی حضور و ورود که یکی از ویژگیهای بازار رقابتی است, وجود داشته است.

۴- کیفیت آرایش بازارهای سنتی, دلیل دیگری بر رقابتی بودن بازار در اقتصاد اسلامی است. در دوران امامت علیu, بازارها به گونه ای بود که بازار خرمافروشها, شترفروشها و … از یکدیگر جدا بودند و جداگانه مورد بازرسی امام uقرار می گرفتند. در بصره قصابان بازاری مخصوص خود داشتند که به نام رحبه القصابین (میدان قصابها) معروف بود. همچنین صحافان, کاغذ فروشان, بقالان, نوشابه فروشان و اصناف دیگر هر کدام بازاری خاص داشتند. به این ترتیب برای هر گروه از بازرگانان و هر نوع کسب و تجارت, مکانی خاص در نظر گرفته شده بود. در خیابانها رسته ها, دکانها و میدانهایی وجود داشت و هر گروهی با گروه دیگر و هر کسبی با کسب دیگر در نمی آمیخت و کالاهای هر صنفی با صنف دیگر فروخته نمی شد. (سعید الشیخی, ۱۳۶۲, ص۵۲).

در سفر نامه شاردن, در قسمت شهر اصفهان آمده است:

“هر نوع جنس و یا مصنوع و یا خواربار محل مخصوصی دارد که مردم به هنگام حاجت می دانند به چه قسمت مراجعه کنند.” (شاردن, ۱۳۶۲, ص۶۳)

و نیز در سفرنامه اوژنفلاندن چنین بیان شده است:

“در بازارهای شرق معمول است که اهل یک حرفه در یک محل جمع باشند… این نوع بازارها اولاً کار را بر مشتری آسان می سازد تا جنسی را که طالب است به فوریت به محلش برود. ثانیاً برای فروشنده هم بسیار نافع است که وقتی به جای یک دکان, چند دکان از یک جنس باشد, فروشندگان از اینکه بیشتر مشتریها به بازارشان بروند, استفاده می کنند. ثالثاً “هیچ چیز فرحناکتر و خوبتر از این رویه نیست که هر صنفی محل خاصی داشته باشد” (اوژن فلاندر, ۱۳۵۶, ص۲۵۰).

از آنچه گذشت، می توان چنین نتیجه گرفت که سیستم حاکم بر بازار, سیستم رقابتی بوده اما از نوع رقابت سالم که با معیارها و ارزشهای اسلامی عجین شده بود. به طوری که تجار و کسبه, با رعایت اصول و موازین اسلامی, در آن فضای اسلامی به رقابت سالم می پرداختند. در هر بازار, خریداران در زمانی کوتاه می توانستند از کم و کیف کالای مورد نظر از طریق ملاحظه مغازه های رقیب با خبر شوند و همراه با کسب آخرین اطلاعات در مورد انواع و حجم عرضه و بها و شرایط فروش تصمیم بگیرند و همان گونه که می دانیم در تئوریهای اقتصادی, کسب اطلاعات لازم در کمترین زمان و با حداقل هزینه توسط متقاضیان, لازمه حفظ شرایط رقابتی کامل و تخصیص کارآیی منابع است.

بدین ترتیب مشتریان, با کسب آگاهی جامع از تازه ترین اطلاعات مربوط به کالای مورد نظر, از جمع رقیبان کنار هم, طرف معامله را انتخاب می کردند. سطح بالای رقابت در چنین حالتی قیمت را در برخورد عرضه و تقاضا تعیین می نمود و به فروشنده امکان نمی داد تا به میل خود, در قیمت تغییر داده و مشتری را اغفال کند (علی صادقی تهرانی, ۱۳۶۷, ص۲۰).

اصناف در بازار اسلامی

مفهوم صنف

یکی از ویژگیهای اساسی بازارها تا سده کنونی, تشکّل بازاریان در انجمن های صنفی, یعنی “اصناف” بوده است. این انجمنها اصولاً صاحبان حرفه ها را در خود متشکل می کردند و دارای وظایف اجتماعی وسیعی بودند. منشأ اصناف اسلامی به قرن سوم هجری می رسد که دوره شکوفایی تمدن اسلامی و رونق تجارت و شهر نشینی بود. در این دوران هزاران نفر از مردمان شهرها و روستاها در صنعت و پیشه ها به کار گمارده شدند. در این قرن بود که تشکّل افزارمندان و صنعتگران براساس حرفه ها و پیشه ها آغاز شد و توسعه کامل شهرها در قرنهای پنجم و ششم هجری فعالیتهای اصناف را توسعه فراوان بخشید (احمد اشرف,۱۳۵۹ ص۲۸)

در کتاب بسیار کهن“معالم القربه فی احکامالحسبه” که در قرن هفتم هجری توسط «ابناخوه» که از محتسبان مصر بوده, نوشته شده است و شکل بندی طبقات مختلفی که در بازارهای یک شهر بزرگ دنیای اسلام به کار و کسب اشتغال داشته اند با ظرافت و وضوح تام ترسیم شده است. براساس آنچه در این کتاب بصورت یک سلسله مقررات و شرح وظایف کسبه و پیشه وران و خرده فروشان و بازاریان توانگر آمده است, می توان دریافت که طبقات و اصناف مختلف یک شهر شامل حدود ۷۷ گروه به شرح زیر بوده اند:

۱- علافان۲ و آسیابانان, نانوایان, بریانی پزان و کباب فروشان, لکانه پزان ۳و جگر پزان، غذاپزان, سلاخان و قصابان, حلیم پزان, طباخان, پزندگان آش گندم و شیر ترش یا کشک و سمنو, کلّه پزان, ماهی پزان, شیر فروشان, زولبیا پزان, فقاع پزان و شربت سازان که می توان آنان را جزء صنوف و تهیه کنندگان مواد غذایی انگاشت.

۲-عطاران و شمع سازان

۳- بزازان, دلالان (اختصاصاً فروشندگان دست دوم پارچه). پارچه بافان, خیاطان, رفوگران, گازران, کلاهدوزان, حریر بافان, رنگرزان, پنبه فروشان و کتاب فروشان که دقیقاً صنف نساج و پارچه فروش و تهیه پوشاک را تشکیل می دادند.

۴- صرافان, که امور مالی و پولی را زیر نظر داشتند.

۵- زرگران, که از معتبرترین و توانگرترین بازاریان بودند.

۶- مسگران و آهنگران که صنایع مسین و فلزی را تهیه می کردند و محل کار آنها در یک دو راسته بازار به نام بازار مسگرها و بازار آهنگران بود.

۷- کفشگران, که آنها نیز صنف بزرگ و گسترده ای بودند و تهیه پای پوش مردم را برعهده داشتند.

۸- سایر طبقات مانند دامپزشکان, سمساران, برده فروشان, دلالان املاک, سدرفروشان, فصادان و حجامت چیان. (خسرو معتضد, بی تا, ص۵۱).

علت اساسی پیدایش اصناف را می توان گسترش بازارها و تخصصی شدن آنها نام برد, بازارهای دوران قبل از ظهور اسلام یعنی عهد جاهلیت, موسمی بود و در اوقات مختلف, اغلب در محل تلاقی راههای بازرگانی برپا می شد. تجار از مناطق گوناگون محصولات خود را در آن بازارها عرضه می کردند. پس از اسلام نیز بازارهای موسمی در شهرهای بزرگ برپا می شد ولی بتدریج این نوع بازارها جای خود را به بازارهای دائمی داد. این بازارها در آغاز بدون بنا و ساختمان بود تا اینکه باگذشت زمانی, سایبانی از حصیر یا پارچه های مخصوص برای آنها تعبیه شد. در آغاز قرن دوم هجری بازارها بصورت نظام یافته بنا شد و برای دکانها سقفهایی از آجر و گچ زده شد و بتدریج بیشتر بازارها پوشیده و مسقف گشت. همزمان با گسترش و توسعه بازارها, پیشه وران و صاحبان حرفه های مختلف در محلی خاص تجمع نمودند و این تجمع مقدمات تخصصی شدن بازارها را فراهم آورد؛ همچنانکه در صدر اسلام نوعی تخصص در بازارهای مدینه مشاهده می کنیم. پس از فتوحات اسلامی, بازار عامل مهم در طرح ریزی هر شهر اسلامی گردید و پیشه وران در بازارهای خاص خودگرد می آمدند. در بصره, قصابان بازاری مخصوص خودداشتند که به نام رحبه القصابین۴” معروف بود. از بازارهای تخصصی کوفه, بازار بریانگران, برده فروشان, سلاخان و زینت فروشان بود.

تخصصی بودن بازارها در شهرهای اسلامی ادامه یافت و شکل روشن تری به خود گرفت. برای هر گروه از بازرگانان و هر نوع کسب و تجارت مکانی خاص در نظر گرفته شده بود. در خیابانها رسته ها, دکانها و میدانهایی وجود داشت و هر گروهی با گروه دیگر و هر کسبی با کسب دیگر در نمی آمیخت و کالاهای هر صنفی با صنف دیگر فروخته نمی شد و صاحبان هر حرفه با صاحبان دیگر حرف و صناعات در نمی آمیختند (الشیخلی, بی تا, ص۵۷). این تخصص حرفه ای را در بازار شهرهای ایران مانند اصفهان, تبریز, کاشان و … نیز مشاهده می کنیم, چنانکه صنف پارچه فروشان در بازاری به نام “قیصریه” فعالیت داشتند.

انگیزه گرد آمدن هر حرفه در یک بازار

در این ارتباط, مطالب زیر را می توان ذکر کرد:

اولاً- رابطه اشتراک در حرفه بین صنعتگران, گروههای حرفه ای و شغلی در هر مکان و زمان به علت روابط حرفه ای موجود میان آنان و اشتراک منافع ناشی از همکاریهای گروهی, و تنظیم و ترتیب امور شغلی به اجتماع در یک محل با چشم رغبت می نگریستند, همچنان در میان ایشان نوعی گروه بندی و درک همکاریهای اجتماعی که به پیدایش روابط میان آنان انجامید و در زندگی حرفه ای آنان مفید افتاد, ملاحظه می کنیم.

ثانیاً-مصلحت خود پیشه وران, گاهی صاحبان هر پیشه یا گروه کثیری از آنان را به تجمع در یک بازار مخصوص وا می دارد, زیرا صناعت آنها در آنجا شهرت می یابد و این امر برای مشتریانشان بهتر و برای کار آنها مفیدتر است.

ثالثاً-ضرورت نظارت حکومت بر مشاغل و حرفه ها, دولت را به ایجاد بازارهای ویژه وا می داشت تا اعمال مراقبت بر آنها آسان گردد. به همین جهت صاحبان هر حرفه در یک بازار گرد می آمدند و حتی گاهی بازارهای حرفه های مشابه, در اماکن نزدیک به هم جمع می شد.

رابعاً-گاهی ضرورت تفکیک میان حرفه های مختلف, به ایجاد بازارهای ویژه می انجامید تا صنایع گرانبها با صنایع کم ارزش نیامیزد. این موضوع را آشکارا در بازارهای “کرخ” و “با ب الطاق” در بغداد مشاهده می کنیم, زیرا به صاحبان کالاهای بدبو و عفن اجازه داده نمی شد تا با عطاران درآمیزند؛ همچنین خرده ریزفروشها نمی توانستند با فروشندگان جامه های رنگارنگ و با ارزش در یک محل باشند.

خامساً-رقابت میان پیشه وران همکار در گردآمدن آنان در یک بازار مؤثر بود. زیرا هر یک از ایشان بدین وسیله می توانست ناظر بر گروه همکاران خود باشد و از نرخهای خرید و فروش آگاه گردد (الشیخلی, بی تا, صص۵۸-۵۹).

سازمانهای صنفی بازار

هر صنف در شبکه اقتصاد شهری, سازماندهی خاص خود را داشت. سابقه سازماندهی اصناف به قرون اولیه تمدن اسلامی و رشد شهر نشینی باز می گردد. این تشکیلات با دستگاه فتوّت و طریقه جوانمردان از خیلی قدیم ارتباط داشته است. از قدیمی ترین مواضعی که به وجود اصناف و طبقات آنها اشارت رفته است, رسائل اخوان الصفا است به اقتضای رسوم فتوت و جوانمردی, افراد هر صنف از قدیم در غم و شادی یکدیگر شریک بوده اند؛ مثلاً در مراسم عروسی و تعزیه اعضای صنف, در حق یکدیگر همدردی و همکاری جوانمردانه روا می داشتند (مرتضی راوندی, ۱۳۵۶, ج۳, ص۴۱۵).

در کتاب تاریخ امپراطوری عثمانی می خوانیم:

ص۶۸).

مراتب اصناف عبارتند از: شیخ صنف, نقیب, استاد, صنعتگر و کارآموز.

شیخ

«هر صنف شیخی داشت: شیخ بزازان, شیخ مسگران, شیخ ملاحان, شیخ اطبا, شیخ یا رئیس هم نامیده می شد؛ زیرا می بینیم که خیاطان, طباخان, تجار, و خدمتگزاران هر یک رئیسی داشتند.

شیخ یا رئیس یکی از افراد صنف است که به فضل و علم و بسیاری تجربه و مهارتش در آن حرفه از دیگران ممتاز می گردد. از شرایط شیخ آن بود که آگاه به دین باشد, ثروت در انتخاب شیخ اهمیتی نداشت. انتخاب او یا از طرف اعضای صنف صورت می گرفت و مقامات مسئول او را به رسمیت می شناختند, یا محتسب که مأمور رسمی دولت و مسئول امور اصناف بود, او را تعیین می نمود.

او قدرت و اختیار فراوانی داشته و در کلیه مسائل عمومی نماینده صنف بوده است… در موارد بروز شک و اختلاف در امری از امور آن حرفه, به او مراجعه می شد. فرمان او بر افراد صنف نافذ و سخنش مبان آنان مسموع بود. افراد صنف خود را به انجام وظایف مقرر فرمان می داد و اطاعت از اوامر او بر اعضای دسته اش لازم می بود. از کارهای مهم شیخ موافقت وی بود با پیوستن فردی به صنف, هر گاه او را شایسته می یافت. به نظر می رسد که شیخ هر حرفه قدرت مالی نیز در صنف داشته و وظیفه رئیس و صندوق دار هر دو به عهده او بوده است. (الشیخلی, بی تا, صص۸۵