خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل شرایط کارگزاران از دیدگاه نهج البلاغه

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل شرایط کارگزاران از دیدگاه نهج البلاغه :

برای تبیین صفات و ویژگیهای کارگزاران در نهج البلاغه، لازم است مختصری در باره حکومت از منظر علی(ع) بحث شود، به دلیل اینکه اوصاف کارگزارانی که علی(ع) مطرح کرده در راستای حکومتی است که مورد قبول آن حضرت است. جهت رعایت اختصار در مقاله حاضر به دو محور زیر بسنده می شود:

الف: ضرورت حکومت

جای تردید نیست که نقش حکومت در برقراری نظم، حفظ امنیت، احقاق حق و اجرای قوانین و … ^(۱) یک نقش بنیادی است. بر اساس نقش حکومت در تحقق اهداف فوق است که جامعه بشری در هیچ مقطع زمانی خالی از حکومت نبوده است. بشر در همان عصر حجر هم شبیه حکومت را تشکیل داده است. عقل و فطرت ^(۲) نیز به این ضرورت حکم می کنند. دانشمندان جهان مانند افلاطون ^(۳) ، ارسطو ^(۴) ، منتسکیو ^(۵) و … به ضرورت حکومت حکم کرده اند. دانشمندان اسلامی همانند شیخ طوسی ^(۶) ، علامه حلی ^(۷) ، ابوالحسن ماوردی ^(۸) ، امام خمینی ^(۹) و … بر ضرورت حکومت اتفاق دارند.

چنانکه ابن حزم اندلسی در خصوص ضرورت حکومت ادعای اجماع کرده است.. ^(۱۰)

نگرش علی(ع) در باره ضرورت حکومت با دیدگاه عقلا در خصوص ضرورت حکومت هماهنگ است. با توجه به فطری و عقلی بودن حکومت حضرت در قبال فکر آنارشیسم که به وسیله خوارج ترویج می شد و می گفتند: «لا حکم الا الله » ^(۱۱); به ضرورت عنصر حکومت حکم کرده فرمود: «… کلمه حق یراد بها الباطل، نعم انه لا حکم الا الله، ولکن هولآء یقولون لا امره الا الله، و انه لابد للناس من امیر بر او فاجر …» ^(۱۲)

همچنین آن حضرت فرمود: «الامام الجائر خیر من الفتنه » ^(۱۳): «وال غشوم خیر من فتنه تدوم » ^(۱۴) پیشوای ظالم از هرج و مرج است.

ب – ارزش حکومت

در حوزه فرهنگ سیاسی امام علی(ع) حکومت با لذات هدف نیست; بلکه ابزار و وسیله ای است، برای اجرای قوانین الهی، برقراری عدالت اجتماعی و احقاق حق. چنانکه علی(ع) به آن تصریح کرده است. ^(۱۵) حکومت به این معنا است که علی(ع) و بارها از آن دفاع می کرد که این حق به صاحب اصلی آن برگردد. ^(۱۷) علی(ع) از این قسم حکومت به عنوان امانت الهی یاد کرده است. چنانکه آن حضرت خطاب به عامل آذربایجان فرمود: «… و ان عملک لیس لک بطعمه و لکنه فی عنقک امانه…» ^(۱۸) نگرش امام علی(ع) در خصوص حکومت بدین معنا ریشه قرآنی دارد که در قرآن نیز از حکومت به عنوان امانت یاد شده است: «ان الله یامرکم ان تؤدوا الامانات الی اهلها و اذا حکمتم بین الناس ان تحکموا بالعدل …» ^(۱۹)

از دیدگاه علی(ع) حکومت بدین معنا پدیده ارزشمندی است. اما حکومت به معنای ریاست طلبی که بنی امیه و بنی عباس و همه حاکمان جائر از آن به عنوان وسیله عیاشی و رقابتهای سیاسی بهره می گرفته و می گیرند; و در راه رسیدن به آن از هیچ جنایتی دریغ نمی کردند، از دیدگاه علی(ع) فاقد ارزش بوده و به اندازه بند یک کفش ارزش ندارد. ^(۲۰) برخی تصور کرده اند که علی(ع) نسبت به حکومت ارزش قایل نبوده است. در جواب این تصور باید گفت: حکومت به معنای ریاست طلبی است که از منظر علی(ع) فاقد ارزش است. از این رو است که پیامبر اسلام(ص) مردم را علیه حاکمان جائر که حکومت غیر قانونی تشکیل داده و از حکومت سوء استفاده می کنند، دعوت به قیام کرد. ^(۲۱)

همان طوری که ملاحظه شد: از دیدگاه علی(ع) حکومت امانت است. از این رو این امانت الهی باید به کارگزارانی سپرده شود که واجد ویژگیها و اوصافی باشند که علی(ع) خود به آن اشاره کرده است. در اینجا جهت رعایت اختصار به برخی از این ویژگیها و صفات اشاره می شود:

۱- خودسازی

از دیدگاه اسلام خودسازی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. چنانکه در قرآن یکی از اهداف بعثت پیامبر اسلام خودسازی بیان شده است. ^(۲۲) در آیات ^(۲۳) و روایات ^(۲۴) نیز به این عنصر توجه خاص شده است. چنانچه پیامبر اسلام(ص) از جهاد با نفس به عنوان جهاد اکبر یاد کرده است. ^(۲۵)

خودسازی برای همه انسانها لازم است; ولکن برای کارگزاران; وجود چنین صفتی ضروری بوده و اهمیت خاص دارد. به دلیل اینکه مدیران با جان، مال و آبروی مردم ارتباط داشته و نقش بنیادی در اصلاح و فساد جامعه دارند. چنانکه پیامبر اسلام(ص) در خصوص نقش فقهاء و حاکمان در اصلاح و فساد امت فرمود: «صنفان من امتی اذا صلحا صلحت امتی، و اذا فسد فسدت امتی، قیل: و من هما؟ قال: الفقهاء و الامراء.» ^(۲۶)

علی(ع) نیز با پیروی از رسول اکرم(ص) اصلاح جامعه و امت را منوط به اصلاح حاکمان و کارگزاران می داند. چنان که آن حضرت فرمود: «فلیست تصلح الرعیه الا بصلاح الولاه …». ^(۲۷) همچنان آن حضرت یکی از وظایف کارگزاران را اصلاح جامعه بیان کرده است. ^(۲۸) طبیعی است که مدیران و کارگزارانی می توانند به اصلاح جامعه بپردازند که خود قبلا به خودسازی پرداخته باشند. از این رو علی(ع) فرمود که رهبر امت اسلامی قبل از اصلاح دیگران خود را تزکیه نموده و با عمل دیگران را به اسلام دعوت کند. «من نصب للناس اماما فعلیه ان یبدا بتعلیم نفسه قبل تعلیم غیره …» ^(۲۹) هر کس که می خواهد خود را در معرض رهبری مردم قرار دهد، باید پیش از آموزش دیگران به تعلیم خویش بپردازد. علی(ع) خود چنین بود. چنانچه آن حضرت فرمود: «ای مردم! به خدا قسم من هیچگاه شما را به فرمانبری خدا دعوت نکرده ام مگر آنکه در عمل کردن به آن فرمان بر شما پیشی گرفته ام. همچنین از چیزی منع نکرده ام، جز آنکه پیش از شما خودم از آن دوری جسته ام …» ^(۳۰)

با توجه به اهمیت خودسازی کارگزاران است که علی(ع) مالک اشتر را به رعایت تقوا، گزینش اطاعت خدا، پیروی از آنچه در قرآن و سنت آمده، جهاد با نفس، تملک نفس و کنترل شهوت، دعوت می کند. چنانکه آن حضرت خطاب به مالک اشتر فرمود:

«امره بتقوی الله، و ایثار اطاعته و اتباع ما امر به فی کتابه … و امره ان یکسر نفسه من الشهوات و یزعها عند الحجمات فان النفس اماره بالسوء الا ما رحم الله … فاملک هواک …» ^(۳۱)

توصیه مقام معظم رهبری به اعضای دولت جناب آقای خاتمی در خصوص برقراری ارتباط ویژه با خداوند، در حقیقت توجه به لزوم خودسازی دولتمردان است. کسانی که به قدرت می رسند در معرض آسیبهای بیشتری قرار می گیرند و قدرت فسادآور است; مگر برای انسانهای خودساخته و آراسته به تقوا که به تعبیر علی(ع) تقوا سپری است برای حفط انسان از آسیبها و لغزشها ^(۳۲)

۲- ساده زیستی

یکی از ویژگیهای مهم کارگزاران نظام اسلامی ساده زیستی است. ساده زیستی و دوری از تجمل گرایی یکی از ارزشهای پذیرفته مکتب انبیاء است. از این رو رهبران الهی ساده زندگی می کردند و دیگران را نیز به این عنصر دعوت می کردند.

بی تردید برای کارگزاران رعایت ساده زیستی از دو جهت اهمیت دارد: اول: آنکه آنان پاسداران ارزشهای اسلامی هستند. از این رو باید الگو باشند. دوم: ساده زیستی آنان موجب می شود که کارگزاران با فقر و درد محرومان و فقیران جامعه بیشتر آشنا شده و سیاست هایی را در رفع مشکلات آنها و فقرزدایی اتخاذ نمایند. کارگزارانی که طعم تلخ فقر را نچشیده اند، نمی توانند درد فقیران و محرومان را درک کنند. از این رو است که علی(ع) فلسفه زهد و ساده زیستی حاکمان اسلامی را همدردی با فقیران و محرومان بیان می کند: «ان الله فرض علی ائمه العدل ان یقدروا انفسهم بضعفه الناس کیلا یتبیع بالفقیر فقره » ^(۳۳) خداوند بر حاکمان عادل واجب کرده است که زندگانی خویش را در سطح مردم فقیر قرار دهند. تا رنج فقر، مستمندان را ناراحت نکند.

امام راحل با پیروی از امام علی(ع) فرمود: «رئیس جمهور و وکلای مجلس از طبقه ای باشند که محرومیت و مظلومیت مستضعفان و محرومان جامعه را لمس نموده و در فکر رفاه آنان باشند نه از سرمایه داران و زمینخواران و صدرنشینان مرفه و غرق در لذات