خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل معیارهای شایستگی مدیران با استفاده از رهنمودهای امام علی علیه السلام در نهج البلاغه

فایل پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل معیارهای شایستگی مدیران با استفاده از رهنمودهای امام علی علیه السلام در نهج البلاغه؛ راهکاری شایسته برای ارائه‌های موفق

اگر به‌دنبال یک فایل ارائه‌ی آماده با کیفیت بالا و طراحی حرفه‌ای هستید، فایل فایل پاورپوینت کامل معیارهای شایستگی مدیران با استفاده از رهنمودهای امام علی علیه السلام در نهج البلاغه انتخابی مناسب برای شماست. این مجموعه شامل 120 اسلاید استاندارد و دقیق است که با هدف ارتقاء کیفیت ارائه‌های شما تهیه شده‌اند.

دلایل انتخاب فایل فایل پاورپوینت کامل معیارهای شایستگی مدیران با استفاده از رهنمودهای امام علی علیه السلام در نهج البلاغه:

• طراحی ساختارمند و چشم‌نواز: هر اسلاید با دقت بالا و توجه به اصول طراحی گرافیکی تهیه شده است تا محتوای شما به‌خوبی دیده و درک شود.
• آمادگی کامل برای ارائه: نیازی به ویرایش مجدد نیست؛ فایل فایل پاورپوینت کامل معیارهای شایستگی مدیران با استفاده از رهنمودهای امام علی علیه السلام در نهج البلاغه آماده‌ی استفاده در کلاس، جلسه یا کنفرانس است.
• سازگاری کامل با پاورپوینت: نمایش صحیح اسلایدها در تمامی نسخه‌های PowerPoint بدون بهم‌ریختگی یا مشکل ظاهری تضمین شده است.

تولید شده با رویکرد حرفه‌ای:

تمامی بخش‌های فایل پاورپوینت کامل معیارهای شایستگی مدیران با استفاده از رهنمودهای امام علی علیه السلام در نهج البلاغه با هدف ایجاد یک تجربه کاربری روان و بی‌نقص طراحی شده‌اند. جزئیات با دقت بالا تنظیم شده‌اند تا ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید.

توجه:

تنها نسخه رسمی فایل فایل پاورپوینت کامل معیارهای شایستگی مدیران با استفاده از رهنمودهای امام علی علیه السلام در نهج البلاغه از کیفیت کامل برخوردار است. نسخه‌های غیرمجاز ممکن است شامل اشکالات طراحی باشند و توصیه نمی‌شود از آن‌ها استفاده شود.

با تهیه فایل فایل پاورپوینت کامل معیارهای شایستگی مدیران با استفاده از رهنمودهای امام علی علیه السلام در نهج البلاغه، سطح ارائه‌های خود را ارتقاء دهید و مخاطبان خود را تحت تأثیر قرار دهید

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل معیارهای شایستگی مدیران با استفاده از رهنمودهای امام علی علیه السلام در نهج البلاغه :

مقدمه

شایسته سالاری امـری پسـندیده نـزد عقل و فطرت، و همچنین مورد تأیید مسلک های مختلف اسـت. مکتب اسلام نیز به عنوان کامل ترین مکتب توحیدی در ایـن زمینـه نکـات قـابـل تــوجهی را مـطـرح می کند. اصولاٍّ سنت الهی بر این است کـه بـه هیچ کس جـز براسـاس شایسـتگی لازم، مسـئولیتی را نمی دهد. خداوند در سوره نساء، آیه ۵ می فرماید: «إِنَّ اللَّهَ یأْمُرُکمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَی أَهْلِهَا وَإِذَا حَکمْتُمْ بَینَ النَّاسِ أَنْ تَحْکمُوا بِالْعَدْلِ إِنَّ اللَّهَ نِعِمَّا یعِظُکمْ بِهِ إِنَّ اللَّهَ کانَ سَمِیعًا بَصِیرًا».خدا بـه شما فرمـان مـی دهـد کـه امانـات را بـه صـاحبان آنهـا رد کنیـد. پیـامبر اکـرمص نیـز می فرمایند: کسی که کـارگزاری را بـرای مـسلمانان بگمارد در حالی که می دانـد در میـان آنهـا کسـی هست که از او شـایسته تـر و عالم تر است، او به خدا و رسولش و همه مسلمانان خیانت ورزیده است(مجلسی، ۱۴۴، ج، ص۵، ح۴). جـامعیت، ژرفـنگری و دقـت دیدگاه امام علی علیه السلام در زمین اوصاف مدیران شایسـته در جامعـه اسلامی و معیارهای گزینش آنـان و هـمچنین واقـع نگری نگاه ایشـان نسـبت بـه ایـن امـر، از حـدود تئوری و نظر فراتر است چراکه از یک طـرف اتـصال ایشـان به منبع بی پایان الهی در تمامی زمینه هـا، و از طرف دیگر تصدی ایشان بر حـکومت و قـرار گرفتن در مسند اجرائی، دیدگاه ها و نظریات ایشان را بیش از پیش کاربردی کرده است. دین اسـلام تـأکید خـاصی به نقش مدیران شایسته در اعتلا و پیشرفت جامعـه و امـور مسـلمانان دارد، البته دانشگاه به عنوان نـهادی کـلیدی و تأثیرگذار از جایگـاه ویـژه ای در ایـن بحـث برخـوردار است؛ از این رو با توجه به اهمیت موضوع، شاخص هـا و مـعیارهای شـایستگی مدیران از دیدگاه امـام علی ع در نهج البلاغه در این مقاله بررسی شده است. امید است این نوشتار مـلاکهـای فـکـری، عقیـدتی و عملـی امـام علـی ع و ژرفنگـری آن حضرت در زمینه شایسته سـالاری را بـرای خواننـدگان آشــکارتر و جـامعیـت آن را بــر انسـانهـای اندیشمند روشن تر سازد. یافته ها: در بیانات امام علی ع می توان دست کم بـه چـهارده مـعیار برای شایستگی مـدیران درجامعه اسلامی اشاره کرد.

.عدالت

رعایت عدالت در جامعه از اصـلی تـرین دغدغه های امام علی ع به شمار می رود بخش اعظـم خطبـه ها و نامه های ایشان دربر گـیرنده تـوصیه ها و فرمانهایی در این خصوص است. از نظر ایشان خداونـد متعـال عدالت را سبب قـوام حـیات مردم قرار داد تا ظلم و نابسامانی و گناه آن را از هـم فـرو نـپاشد. عدالت در سیره نظری و عملی امام علی ع بـه عـنوان پایه و اساس حکومت و مدیریت اسلامی محسوب می شود، لازمه شکل گیری و حرکت یک نظام حـکومتی بـر مبنای عدالت، رعایت عـدالت در گـزینش مـدیران و کارگزاران اسـت. از بـارزترین مـصداقهای این امر رعایت شایسـتگی های افـراد در واگـذاری مـسئولیت به آنهاست این امر ضامن سـلامت حکومـت از مفاسـد اداری اسـت، زیـرا کارها به وسیله کـارگزاران شـایسته درست می شود(تمیمی آمدی، ۱، ج۱، ص، ح۱). رعایت شـایستگی هـا در عهده داری رهبری و مدیریت کـه والاتــرین مـناصـب اسـت از اهمیـت بیشتری برخوردار است و عدم رعایت این امر مفاسد دامنه دارتـری را در پـی خواهـد داشــت، زیـرا مـدیران در جامعه نقش دارند و مانند سـنگ زیرین آسـیا هـسـتند(سـیدرضـی، ۱، خ، بـ۱) و هـرگونه انحراف و لغزش وی بر عـملکرد مـجموعه نیز اثر مستقیم خواهـد داشـت و مردمـان جـز بـا شایستگی زمامداران اصلاح نمی شوند (هـمان، خـ۱۶، ب ). امام علی ع (به عنوان یک مـدیر بـرجسته اسـلامی ) زمـامـدار را بــه رشــته ای تشـبیه می کننـد کــه مهره ها را به هم پیوند می زند و عامل انسجام و وحدت آنهاست و اگر این رشته بگسلد مـهره هـا پراکنـده می شوند و هر کدام بـه سـویی خـواهند رفـت و هـرگز دوباره جمع نـخواهد شـد(همانجا). لازمه عـدم ارتکـاب گنـاه، درک حقیقـت و بـاطن گنـاه و درک آثـار سـوء آن اسـت کـه چشـم بصیرت فـرد و جـاذب فـطری او را به آن سوی پرده می گشاید و موجب تـرک اخـتیـاری چـنـین امــوری اسـت و بـه مـعنی عدم قدرت وی بر ارتکاب معصیت و اجبار در اطاعت پروردگـار نیسـت. عـدالت مرتبه ای از تقوا است که در آن مرتبه وقتی انسانی قـرار گرفـت بـه گنـاه آلـوده نمی شـود. لـذا امـام علی ع در توصیف مـتقین می فرماید: «اینان چنان بهشت را باور دارند کـه گـویی آن را دیـده و در نعمت هایش به سر می برند و جهنم را چنان معتقدند که گویی آن را دیـده و در عـذابش گرفتارنـد»(همان، خ۱، ب۵). انسان عادل با درک عظمت پروردگـار و فـنا شدن در معرفت و محبت خدا از حرکت در مسـیری که مخالف رضای اوست باز می ایستد و موجب مصونیت از هر خطا و گناهی مـی شـود از ایـن رو هرچه خلاف رضای پروردگار باشد نزد وی منفور می شـود و مـلکه عصمت که مرتبه عالی این مقام اسـت و عـده قلیلی از افراد به این مرتبه مـی رسـند(سبحانی، بی تا، ج، ص۱۶۵) لذا مدیر عادلتر از لغزشها دورتر است.

.علم و آگاهی

از نظر امام علی علیه السلام برای تصدی مدیریت جامعه در درج اول علم و آگاهی معیاری ضـروری اســت. علم در این جایگاه دارای مفهومی عـام و ابـعادی گسترده است که به برخی از این ابعاد اشاره می کنیم: یکی از ابعاد علم و آگاهی آشنایی با مهارتهای تجزیه و تشخیص درست مسـائل اسـت. مـدیر پیوسته با حوادث و مشکلات گوناگونی روبه رو می شـود کـه بایـد اقـدامات لازم را در قبـال آنهـا انجـام دهد. مدیر باید بتواند این وقایع را به نحو صحیح تحلیل کند و حقیقت را دریابد و پیچیدگی مسـائل و ظاهرفریبی آنها نتواند او را از تشخیص صحیح باز دارد امام علی علیه السلام در انتخاب مسئولان و کـارگزاران بـه مهارت ادراکــی و تشـخیص و تجزیـه و تحلیـل مسـائل در آنـان توجـه کامـل داشـت و افـرادی را برمی گزید که در بحرانهای پیش آمده خود راه حل مـناسبی بیابند (سیدرضی، ۱، ن۱، ب۱). یکی از نکات کارساز در تحلیل صحیح حوادث و مـشکلات تـوجه بـه شـباهت حـوادث جدیـد گذشته است. امام علی ع در نامه ای به حارث همدانی که یکی از یـاران مخلـص ایشـان بــود در خـصوص اخلاق مدیران سیاسی به این نکته توجه می دهند(همان، ن۶، ب۱) و نیز در جـای دیگـر بـر مقایسه و ارزیابی حوادث مشابه با سوابق خود امر می کند(همان، ح۶ ).

.حسن تدبیر

یکـی از نکات ضروری در حسن تدبیر مدیریتی، پیش بینی و آینده نگری است و کسـانی کـه بتواننـد بـهترین و عملی ترین شیوه جـهت رسـیدن به اهداف را پیش بینی نماینـد و بـا تیزهوشـی مشـکلات را حدس بزنند و برنامه را به گونه ای تهیه کنند که در هنگام اجرا با کمترین مشکل مواجه شـود افـرادی موفق خواهند بود و خطاهای آنان نیـز کمتـر اســت. امـام علـی ع آینـده نگـری را مـلاک دانـایی برشمرده اند(محمد ری شهری، ۱۶، ج، ص۶، خ). از لوازم دوراندیشی تفکر، تأمل و عدم شتابزدگی در کارهاست. همچنین امام علی ع در مورد تأثیر خردورزی در دوراندیشی و عاقبت اندیشـی مـی فـرماینـد: «بـینادل خردمند، پایان خویش بیند و پستی و بلندی و فراز و نشیب خود را می شناسد»(سیدرضی، ۱، خ۱۵۴، ب۱). بنابراین مدیران از دیدگاه امام علی ع نباید تحـت تـأثیر نتـایج زودگـذر قـرار گیرنـد و براسـاس کنش ها و واکنش هـای مـقطعی و یا تعریف و تمجید و سخنان بی عمق مردم تصمیم بگیرند، بلکـه بایـد با ژرفنگری آینده های دور را مورد توجه قرار دهند(خوانساری، ۱۶، ج۶، ص۱، خ۴).

۴.آشنایی با فنون برنامه ریزی و زمانبندی و ایجاد نـظم در امـور جاری

مدیران وظایف متعدد و زمانی محدود برای رسیدگی به آنهـا دارنـد، بـدون برنامـه ریزی صـحیح و زمانبندی کارها و ایجاد نظم در روال امور انجام ایـن وظـایف متعـدد در وقـت محـدود نـاممکن است، از این رو امـام علـی ع بــه انـجـام کــار هـر روز در همـان روز(سیدرضـی، ۱، ن۵، بـ۱۱۵) و رعـایت نـظم در امور سفارش می کند(همان، ن۴، ب). زمانشناسی، اقدام به هر کار در موقع مقتضی و پرهیز از عجله و کندی در آن برای رسـیدن بـه نـتیج مـطلوب اسـت، امام علی ع کارگزاران خود را به زمانشناسی و پرهیز از شـتابزدگی و اهـمال و سستی توصیه می فرمایند(همان، ن۵، ب۱۴). بدیهی است لازم رعایت وقت مقتضی برای هر کار علم و آگاهی بـه آن اسـت و سـفارش به رعایت این امر ضرورت زمان شناسی و آگاهی بـه زمـان مـناسب برای انجام کار را نیز در خود دارد.

۵.قاطعیت

قاطعیت از ریش قطع به معنـای بـرش داشـتن و فیصـله دادن بـه امـور و حـل مـشـکلات اســت و بـه گونه ای که فرد در اداره افراد تحت امر خود کمتر دچار حیرت و تـردید و ضـعف در تصمیم بشود و موانع پیشـرفت را از سـر راه بـردارد و گره هـای کـور را بگشـاید(سـیدرضـی، ۱، ن۵) امـام علی ع در معرفی مـالک بـه مـردم مصر از قاطعیت کامل و تیـزی و بـرش او در حکومـت تعریـف می کند(سیدرضی، ۱، ن، بـ۴). قـاطعیت بـه معنای پافشاری بیش از حد و فشار بر زیردسـتان و بـی اعتنـایی بـه سـخنان آنـان و انعطافناپذیری در تـصمیمات نـیست چـنین رفتاری بر خـلاف اصـول مسـلم اسـلامی و در برخـی موارد و امر به تکلیف خارج از حد تـوان و طـاقت است. امام علی ع در این مورد نیز می فرماینـد: «فشار و سخت گیری بی مورد از پسـتی اسـت »(تـمیمی آمدی، ۱، ج۱، ص۱۴). قاطع نبودن آفت حکومت و مدیریت اسـت، قاطعیـت در دو مرحلـ اتخـاذ تصـمیم و اجــرای قـاطعان آن به دور از هرگونه شک و تردید است. دودلی و قاطع نبودن مدیر باعث سرایت تردید و ابهام و سـردرگمی او بـه هـم افراد تحت امر شده و مانع از انجام کارها در زمان مناسب و رسیدن سازمان به اهداف مورد نـظر خـود است، امـام علـی ع از شک و تردید بی مورد نهی کرده و امر به اقـدام و عـمل پس از رسـیدن به یقـین نموده انـد(سیدرضـی، ۱، ح۴). نیز در جای دیگر امر به تفکـر جهـت رسـیدن بــه ثـبـات و اســتواری در تصـمیمات می فرمایند(مجلسی، ۱۴۴، ج۶، ص۴۱). مدیر باید مرز حـزم و دقـت در کـارهـا را از تـعلل هـای بی جا بشناسد و در حد لازم فکر کند، چنانکه امام علی ع دقت در امور را سرمایه دانسـته و سـسـتی و انـتظار کشیدن بی جا را ضایع کردن برشمرده اند (تمیمی آمدی، ۱، ج۱، ص۱، حـ). دلیل دیگـری کـه موجـب سسـتی در تصـمیم گیری مـی شــود، تــرس از نـکـوهش مخالفـان در صورت شکست است. اگر در تصمیم گـیری خـطـرات و مشـکلات پـیش بینـی شـود و دربـار آنهـا تحلیل دقیق و روشنی به دست آید و برنام جامعی بـرای مـقابله با موانع اندیشیده شـود دیگــر جــایی برای تـرس وجـود نـخواهد داشت و اگر در چنین شرایطی مدیری بـترسد، مـعلوم می شود دچـار ذلتـی آشکار است و شایستگی لازم را ندارد؛ زیرا افراد شایسته بـا اتـکا بـر سـوابق ایمـانی خـود از اولیـای خدایند و تـرس و غمی در دل آنان راه ندارد « أَلَا إِنَّ أَوْلِیاءَ اللَّهِ لَا خَوْفٌ عَلَیهِمْ وَلَا هُمْ یحْزَنُونَ»(یونس، ۶).اگـر مـدیر بخواهد برای خشنودی دیگران تصمیمی بگیرد، در هر تصـمیمی گروهـی را مخـالف می یابد و از این رو هـیچ گـاه به عزم و تصمیم قاطع نـخواهد رسـید. مـدیر باید در تصمیم گـیری هـا، تنهـا قانون الهی و رضـایت پروردگـار را مـلاک خـود قـرار دهـد و براسـاس تـدبیر لازم اقـدام کنـد و بـه خواسته های بی جای افـراد و جـوسازیهای ایشان وقعـی ننهـد. در چنـین صـورتی وعــد الهــی بـر اصـلاح روابـط او بـا مردم تحقق می یابـد(سیدرضـی، ۱، ص) سـخنانی کـه مـردم دربـار او می گویند اگر همانگونه که می گویند باشد گـناهی اسـت که در کیفر آن تعجیل شده و اگـر بـر خــلاف آنـچه مـی گویند باشد حـسنه ای بـرای اوست در حالی که آن را انجام نداده است(خوانساری، ۱۴، ج۶، ص، ح۱). مدیر باید بدون هیاهو و به آرامـی تـصمیمات خـود را آشکار سازد و در موارد تخلـف، نیرومنـد و ثابت قـدم امـور را پیگـیری کـند، اگـر تـذکرها و توبیخ ها اثر نبخشند آخرین مرحل شدت عمل را به کار بندد. امام علی ع در این مورد می فرمایند: «از کسانی که سستی می ورزند خویش را بی نیاز سـاز که سـست عنصران و آنان که از جنگ کراهت دارند عدمشان به از وجود و نشستن آنها به از قیامشان است»(سیدرضی، ۱، ب۴).

این نمونه برخوردها در سـیر امـام علـی ع بسـیار اسـت، از دیـدگاه ایشـان «فرمـان خـدا را نمی تواند اجـرا کـند مگر کسی که اهل سازش نباشد و تحت تأثیر جو قرار نگردد»(همان، خ۱۱) و تحقق حکومت حق جز با قاطعیت در اجرای حکم الهی ممکن نیست.

۶.رفق و مدارا

این واژه به معنای نـرمش در بـرخورد با دیگران، یکی از خصوصیت های اخلاقی اجتنابناپذیر برای مدیر است که وی را قادر می سازد در شرایط مختلف انعطاف پـذیری لازم را داشـته و افـرادی را کـه سلیقه های گـوناگون و انـدیشه ها و احساسات متضاد دارند، در جـهتی کـه خـود مـی خواهـد هـدایت کند و به کار گیرد. در متون اسلامی روایت های بسیاری مسلمانان را به رفق و مدارا توصیه می کنند با دقت در تفسیر این روایت ها مـی تـوان دریافت که مقصود از آنـها تـنها یک سـفارش اخلاقـی نیسـت، بلکه تأکید بر یک رهنمود مدیریتی است.

باید توجه داشت که رفق و مدارا و قاطعیت و شدت دو روی یک سکه اند، مدیر بـرای پـیش بـرد اهداف خود باید به هردوی اینها ملتزم بـاشد و هـرکدام را در جایگاه مقتضی خود به کار بنـدد اصـل در سیاست امام علی ع بر رفق و مداراست تا جایی که کارساز افتد در صـورتی کـه رفـق و مـدارا دیگر تأثیرگذار نباشد مسئول باید با جدیت افـراد را بـه اطاعت از اوامـر خـود وا دارد، امـام علـی ع می فرمایند: «در صورتی کـه نـرمش حماقـت باشـد، تنـدی خاصـیت نـرمش را دارد»(مجلسـی، ۱۴۴، ج۵، ح۵۱) ایشـان طی نامه ای به یکی از کارگزاران خود می نویسند: «شدت و خشونت را بـا قـدری نـرمش و ملایمت بیامیز و سیاست رفق و مدارا پیش گیر تا آنجا که مناسب تر باشـد و آنجـا که جز خـشونت مـفید نیست تصمیم به خشونت بگیر»(سیدرضی، ۱، ن۴۶)، بـه بیـان دیگـر جایی که مـدارا دیگـر کـارساز نیست باید با قاطعیت پیش رفت. امام علی ع در این باره می فرمایند: «کسی که مدارای نیکو او را اصـلاح نکنـد، مکافـات بـد او را اصـلاح خواهـد کـرد»(ری شـهری، ۱۶، ج، ص۴۱، ح۵۵۱ ). امام علی ع کـارگزاران خود را به مدارا بـا مـردم فرمان داده و از آنان خواسته است که کارهای خـود را با گذشت و بزرگواری به پیش برند و به عیب جویان و سخن چینان میدان ندهند و نظام اداری جامعـه را به نظامی عیب جویانه، تنگ نظرانه و سخن چینانه تبدیل نـکنند (سیدرضی، ۱، ن۵، ب۴). امام علی ع می فرماید: «رفق و مدارا تندی مخالفت را کند مـی سـازد»(خوانسـاری، ۱۶، ج۱، ص۱۵، ح۵۶). در سیره حکومتی امام علی علیه السلام شواهد فراوانی بر مدارای ایشان با مخالفـان و دشـمنان وجــود دارد. نـمونه آشکار این رفق و مدارا در جریان خونخواهی عثمان مشهود است. رفتار سراسـر رفـق و مدارای امام بخش عمده ای از خوارج را به راه راست بازگرداند این امر بیانگر توفیـق شـگفت انگیـز امام علی ع در پرتو رفـق و مـدارا با جاهلان دیندار است.(دلشاد تهرانی، ۱، ص). رفتار بر مبنای رفق در مدیریت فواید بسیاری را به دنبال دارد که به بعضی از آنها اشاره می کنیم:

-دوستی سبب رسیدن به مقصود اسـت: کـسی که با زیردستان خود رفاقت و دوسـتی ورزد، آنان با او همراهی می کنند و در جهت رسیدن به اهداف یاریاش خواهند داد(خوانسـاری، ۱۶، ج، ص۱۱، ح۴۶). امام علی ع می فرمایند: «کسی که نسبت بـه زیردسـتان نــرمش نداشـته باشد به خواسته هـایش نـمی رسـد»(ریشهری، ۱۶، ج۴، ص۱۶)؛

-دوستی آسان کنند سختیها: دوستی راه رسیدن به اهداف را بـاز مـی کنـد(همـان، ج۴، ص۱۶۱) و همچنین در این باب امام عـلی ع مـی فـرماید: «کسی که رفاقت کند دشواریها بـرایش آسان مـی شـود»(خوانساری، ۱۶، ج، ص۱، ح۴ )؛

-رفاقت زینت است: هر کاری و هر جمعی، اگر بـا دوسـتی و رفاقـت همـراه شـود زیبـایی مـی یابـد و لذتـبخش می شود و افراد را به خود متمایل می کنـد، در مقابـل امــوری کـه بـا خشـونت همراه گردد از این زیبایی و صمیمیت بی بهره می شود (ریشهری، ۱۶، ج۴، ص۱۵)؛

۴-رفاقت موجب احتـرام اســت: کـسـانی کــه در برخوردهـا و کارهـای خـود آرام و متـین و مهرباناند مورد احترام دیگران قرار می گـیرند و در بـرابر آن افراد خشن بی مقدارند (همان، ص۱۶۱).

.نشاط و شادابی

مدیران باید دارای نشاط کاری و از کسالت و منفی بـافی و بــی تـحرکـی دور بـاشـند، امـام علـی ع می فرمایند: «در کارهایت بر انسانهای کسل تکیه نکن»(همان، جـ، صـ) نـشـاط از لـوازم و مقومات شایستگی و شایسته سالاری و پیوسته با کسالت و منفی بافی و بی تحرکـی در تضـاد اسـت، مـدیر لایقـ نـه تنها خود از چنین اوصافی به دور است، بلکه بـا قاطعیـت تمـام چنـین اوصـافی را در سازمان تـحت امـر خود نیز برنمی تابد و کسانی را که قابل اصلاح نباشـند در مجموعـ کـاری خـود تـحمل نـمی کـند؛ زیرا بیماری چنین افرادی مسری است و نه تنها خودشان خیـر و صـلاح بـه دنبـال ندارند، بـلکه دیگـران را نیز به سستی و خمودی می کشند. تصمیم های مدیر باید به دور از سستی و بـهانه جـویی اجـرا شـود، اگـر افـراد تحـت امـر خودشـان اطاعت کنند و تصمیم مدیر را اجرا کنند بسیار خوب اسـت؛ ولی اگـر افرادی از اجرای تصمیم سـر بـاز زدند ابتدا -همانگونه که آمد- به آرامـی و بـا رفـاقت انجام کارها از آنها خواسته می شود، اگـر دوسـتی و صمیمیت کارساز نبود اجرای تصمیمات با شـدت عـمل پیگـیری می شود.(سیدرضی، ۱، ن۴۶).

.شرح صدر

این عبارت مرکب از دو کلم «شرح» و «صدر» اسـت. شـرح در لغت به معنـای بسـط و گسـترش و باز کردن امر به هم پیوسته و فشرده است(ابن منظور، ۱، جـ، صـ) و «صدر» در دو معنای حقیقی قفس سینه و معنای مجازی آن، جایگاه ادراکات و شناخت های انـسان یـا مـحلـی کـه مرکـز ادراکهای عقلی و قلبی انسان در آن قـرار دارد در اینـجا مـقصود از صدر همـین معنـای دوم اسـت و شرح صدر در این مـعنا عـبارت است از: گسترش جایگاه ادراکات و شناخت ها و احساساتی کـه بـه نور الهی و سکینتی از نـاحی خـدا بر انسان وارد می شـود(راغــب اصــفهانی، ۱۴۴، ص۵۶). در مـقابل ضـیق صـدر که به معنای کم ظرفیتی و گـنجایش نـاپذیری لازم نسبت به واردات فکری و روحـی است. امام علی ع در این باره می فرمایند: کسی کـه سـینه اش تنگ باشد برای ادای حق تاب نـیاورد(کراجکی، ۱۴۵، ج۱، ص) مـسئله شـرح صدر امری روحی و روانی اســت. هــیچ چیـزی در عالم به اندازه روح انسان احتیاج به شرح ندارد(مطهری، ۱، ص۶۵). شرح صـدر بـا ایمان به خداوند و عشق بـه حـضرتش پدید مـی آید و از الطاف الهی اسـت کـه چـون کسی واجد آن شـود بـردبار، مقاوم، پرحوصله و توانا می شود و با این توشـه ها مـی توانـد سـختی ها و مشکلات را تـحمل کـند. وجود شرح صدر برای مسئولیت و هـدایت چـنان اهمیـت دارد کــه خــدای مـتعال در مقام امتنان به بـرترین فرستاده اش برای والاترین رسالت ها فرمـود(آیـا سـینه ات را برایـت نگشودیم؟ و بار گرانت را از پشتت برنداشتیم؟ باری کـه بـر پشت تو سنگینی مـی کـرد). بــه ســبب هـمین شـرح صـدر بود که رسـول خـداص آن همه سـختی را باگشـاده رویـی تحمـل کـرد و آزارهـا و فشارها و مصیبت ها او را از میدان مبارزه در راه حق و هـدایت خلـق بیـرون نـبـرد(دلشــاد تـهرانـی، ۱، ص۵۶-۵۶) مدیریت اسلامی بدون شـرح صـدر، ســامان نـمـی یابــد، امــام عـلـی ع مـی فرمایند: «ابزار ریاست و رهبری سین گشاده است»(سیدرضـی، ۱، ح۱۶). کسـی کـه از نعمت سعه صدر در مدیریت و مسئولیت برخوردار است مسئولیت مایه تکبرش نمی شود رنج هـا و سختی هـا را در مسیر مسئولیت تحمل می کند و انتقادپذیر است. قدرت عصیان باطل و توان تسـلیم در برابر حق را دارد با سع صدر همه آرا و نظرات را می شنود آنگاه تصمیم مـی گیـرد؛ زیـرا در ایـن صورت است که حق بـه صـورت شفاف برایش روشن می شود.

.قانونمندی

یکی از ویژگی های ضروری برای مدیران، داشتن روحی تسلیم در برابر قانون اسـت، مـدیر بایـد در چارچوب مسئولیت خود تنها به اجـرای قــوانین بـیندیشـد و رابطـه های حسـبی و نسـبی و اغـراض شخصی را بر اصول قانونی ترجیح ندهد قانون ابزار مدیریت است که از راه آن مـدیر را بـه مقصـود هدایت می کند. حـدود و مـرزهای یـک مجموعـه بـه وسـیل قـانون مـشـخص مــی شـود و مـدیر بـا معیارهای قانونی فعالیت های زیردستان و روند حوزه مسئولیت خود را کنترل می کند مسئولیت ها را تقسیم بندی نموده و تشویق ها و تنبیه هـا را نـسبت به کسانی که اسـتحقاق آن را دارنـد بـه طـور یکسـان اعمال می کند. توانمندی مدیر بستگی به تقدم قانون بر هر امر دیگر و پرهیز از هر حرکتی است کـه قانون را تحت الشعاع قرار دهد. قانون، ضوابط و مقررات مـعینی از طـرف یک منبع دارای قدرت و اعتبار اجتماعی اسـت کـه در آن برای هم کسانی کـه در قلمـرو آن منبـع قـدرت زنـدگی مـی کننـد تکـالیف، حقـوق، حـدود و مسئولیت هایی معین می شود همه افراد اعم از ضعیف و قوی بــه رعـایـت قـانون مـلـزم هسـتند و بـه عواقب تخلف از آن گردن می نهند(جعفری لنگرودی، ص۵۱). امیر مؤمنان نمونه اعلای قانونمندی در حکومت اسـت و از همان ابتدای حکومت قانونمداری را به عنوان یکی از محورهای اساسی برنامه حـکومتی خـود اعـلام نمـود و در یکـی از خطبـه های آغـازین حکومت خود مساوات در برابر قانون را از ارکان اصلاحات خود برشمرده و فرمود: «ما قــانون را مـیـان سیاه و سرخ یکسان برپا می داریم و مساوات را برقرار می سازیم»(کلینی، ج، ص۶). زمـانی کـه عـمر به خلافت مسلمانان رسید امام علی ع به او فرمودند: «سه موضع است کـه اگـر آن را در حکومت خـود داشته باشی از دیگر امور بی نیازی و اگر این سه نباشد اعمال تو سـودی نخواهد داشت » پرسید این سـه کدامند؟ حـضرت فرمودند: «اجرا کردن قانون خدا در مـورد دوسـت و بیگانـه، قضاوت بر مبنای کتاب خدا در حال خشنودی و خشم، و توزیع اموال عمـومی بـدون در نظـر گـرفتن هیچ رابطه ای بین سرخپوست و سیاه پوست»(حر عاملی،۱۱، ج ۱، صـ۱۵۶، ح).

قانونمندی در مورد کارگزاران و مدیران

امیر مؤمنان امام علی ع چون کسی را به مسئولیتی می گماشت او را با ضوابط و قوانین کـار آشـنا نموده و پیمانی برایش می نوشت و در آن ضوابط و قوانین کارش را یادآور می شد بـه عـلاوه به مردمان نیز می آموخت که کارگزاران چگونه باید کار کنند تا قانونمندی از دو سو شکل گیرد و ضمانت یابد مضاف بر اینکه مدیران را تحت نظارت پنهان و آشکار خود قرار می داد و بـا دقـت به حسابرسی آنـان می پرداخت تا اعمال خلاف قانون به کمترین حد خود برسد. نمونه این نوع عملکرد در مـورد انتصـاب ابـن عبـاس بـه فرمانـداری بصـره و مالـک اشـتر بـه فرمانداری مـصر مـوجود است. امیر مؤمنان امـام علـی ع در فرمانهـای خـود بـه نماینـدگانش بارهـا تـذکر داده اسـت کـه حرکت های خود را در مسند حکومت بر محور قانون شکل دهند و به آنان توصیه می فرمـود کــه در جـامعه اسـلامی هرگز نباید ضابطه ها در بـرابر رابـطه هـا رنگ ببازند، زیرا در این صورت صاحبان نام و نان، قانون را اسیر خواسته های نفسانی خود خواهند کرد و حقوق ضعفا و محرومان پایمال می شود ایشـان در هـنگام اعـزام مالک به مصر چنین توصیه می کنند: «حـق را در مـورد آن کس که سزاوار است از نزدیک و دور خویش و بیگانه اجرا کن و در اجرای آن با امید بـه ارزش اجـرای حـق در پیشـگاه خداوند استوار بـاش هـرچند در اجـرای حق به نزدیکـان و دوسـتانت ضـرر و صـدمه ای وارد شـود و این گونه رفتار گـرچه بر تو سخت و سنگین است؛ ولی عاقبت و نتیج آن را باید نگریست که عاقبتی نیکو دارد»(سیدرضی، ۱، ن۵، ب۱ و ۱). امام علی ع خـود الگـوی چـنین قانونمندی و ضابطه گرایی بوده اند چنانکه در تـاریخ برخـورد ایشان با زیاده خـواهی بـرخی نزدیکانشان از بیت المال ثبت است و به نمونه ای از برخوردهای ایشـان با برادرشان عقیل در نهج البلاغه اشاره شـده اسـت (هـمان، خ۴، ب). ایشان در نامه ای به یکی از کارگزاران خود که در بیت المـال خـیانـت کــرده بــود و آن را هماننـد ملـک شخصی خود پنداشته بود نوشتند: «…سوگند به خدا اگر حسن و حسین چـنـان مـی کـردنـد کـه تـو انجـام دادی، نه با ایشان مدارا و مصالحه می کردم و نه هیچ یک از خواسته هـایشان را بـرآورده می سـاختم تـا آنکـه حق را از آنان بازستانم و باطلی را که به ستم پدید آمده بـود نـابود سـازم»(همان، ن۴۱، ب۱۱ و ۱). امام علی ع ارزش قانونمداری را تا آنجا می دانست کـه حاضـر بـود بــا احـیـای آن، رنجـش قانونشکنان و بریدن آنان از حکومت را ایجاد نماید. امام معتقد بود کسی کـه ظـرفیـت وجــودی او این انـدازه است که از اجرای حدود الهی ناراحت و آزرده می شود و حتـی حاضـر اسـت از ولایـت ولی خدا خارج شود از اول هـم دین درسـتی نداشـته اسـت و ارزش افسـوس خـوردن را هـم نـدارد(همان، ن، ب۱ تا ۴).

.مشورت و رایزنـی

مـشورت بـه معنای بهره گیری از اندیشه و نظر دیگران