خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل اندیشه خلاّق (تربیت فکر و اندیشه از دیدگاه نهج البلاغه)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل اندیشه خلاّق (تربیت فکر و اندیشه از دیدگاه نهج البلاغه) :

انواع تفکّر

ممکن است تفکر و اندیشیدن در زندگی آدمی به چند صورت تحقق پذیرد:

۱. یک نوع تفکر ساده و ساده انگارانه که صاحب اندیشه، خود را با افکار مالیخولیائی، دور از واقع انگارد و از کاهی، کوهی سازد که مثلاً فردی عادی، خود را دانشمندی بزرگ تصور نماید که خیالی بیش نیست.

۲. نوع دیگر، تفکر و اندیشیدن، تفکر کاربردی است که صاحب اندیشه را تنها در حل مسائل و مشکلات روزمره کمک نماید.

۳. نوع سوم تفکری است توجیه گرانه که آدمی خود را در برابر کارهای انفعالی و احیانا تجاوزکارانه خود، توجیه نماید و به تعبیر قرآن کریم، با عذر تراشی وجدان خود را کلاه گذاشته و قانع سازد.

«إنّ الإنسانَ عَلی نَفْسِهِ بَصیِرَهٌ وَ لَوْ أَلْقی مَعاذِیرَهُ».

۴. و نوع چهارم، تفکر خلاق و تولید کننده ای است که هدفش حل مشکلات بزرگ و پیچیده می باشد و چنین اندیشه هائی است که به ابتکار و تحول می انجامد!

البته طبیعی است که تحول ملتها و تحول جامعه ها، تنها در پرتو چنین اندیشه های خلاق و آفریننده، تضمین شده است و رمز تکامل بشری و تحول اجتماعی همین بوده است و بس.

تحلیل اندیشه خلاّق

طبیعی است، آن تفکری می تواند خلاق و سازنده باشد که مشکل ترین مسأله انسان را که برای او عارض می شود، حل کند و راه حل نشان دهد.

و دقیقا این نوع تفکر است که مورد عنایت مربیان و روانشناسان قرار گرفته است و از این نظر مورد توجه و عنایت امام علی علیه السلام هم می باشد.

روشهائی که از طرف دانشمندان علوم تربیتی در این زمینه ارائه شده است، حائز اهمیّت است. معروفترین شخصیت علمی و تربیتی، جان دیوئی dewey والیس Wallas و همچنین علامه شیخ محمد رضا مظفّر در «منطق صوری» به این روش اشاره کرده اند.

نظریه جان دیوئی

جان دیوئی، تفکر خلاق را در عملکرد تحلیلی آن به پنج مرحله تقسیم کرده است:

۱. احساس به وجود مشکل.

۲. مشخص کردن مشکل و تعیین حدود و تحلیل اجزای آن.

۳. گردآوری معلومات از ابعاد مختلف که مربوط به مشکل است.

۴. طرح چند فرضیه و از مجموع معلومات گردآوری شده که در حل مشکل دخالت دارند.

۵. آزمایش فرضیات، یکی بعد از دیگری و اثبات یکی از آنها که بتواند پاسخگوی حل کامل مسأله و مشکل باشد.

۶. تکرار تجربه موفق به تعداد زیاد و در نتیجه استنتاج قاعده عمومی از تجربه ها^(۱).

دیدگاه علامه مظفّر

استاد علامه شیخ محمد رضا مظفر در «منطق صوری» خود، این روش را طرح کرده و آن را بمانند جان دیوئی در پنج مرحله خلاصه می کند:

۱. مواجهه و رو در روئی با مجهول و مشکل.

۲. شناخت نوع مجهول.

۳. حرکت ذهن از مجهول به طرف معلومات موجود پیش ذهن (حرکت رونده).

۴. گردش ذهن در میان معلومات موجود و پیدا کردن معلومات مناسب با حل مجهول (حرکت دائره ای).

۵. گردش ذهن در مرحله سوم از معلومات مناسب که بتواند مجهول را حل نماید (حرکت بازگردی)^(۲).

اما والیس Wallas در تحلیل اندیشه خلاق، چهار مرحله بیشتر پیشنهاد نمی کند:

۱. زمینه سازی؛ ۲. پرورش دادن؛ ۳. جوشش و انفجار؛ ۴. آزمایش و نقد.

۱. در مرحله اول، متفکر، مجهول و مشکل را تعیین و تبیین می کند و آن را به عناصر تشکیل دهنده اش تجزیه می نماید.

۲. توجه به موضوع، توجهی عمیق، و با جمع آوری اطلاعاتی که دیگران در این زمینه، انجام داده اند [بررسی بحثهای مربوطه].

برخی بر آنند که متفکران در این مرحله، به اندیشه خلاق و اجتهادی خود ضرر می رسانند و مجبور می شوند که به تقلید و اقتباس، روی آورند.

در حالی که حقیقت آن است که اندیشه خلاق، اجتهاد از ذخائر و اندوخته های دیگران استفاده می کند و خود را تقویت می نماید^(۳).

دقیقا امام علی علیه السلام در بیان خود، به این نکته اشاره می کند:

«خُذ بما مَضی علیه الأوَّلُونَ مِن آبائکَ و الصالِحُونَ مِن أهلِ بیتکَ فانّهم لَم یَدعُوا أَن نَظرُوا إلی أنفُسهِم کما أَنتَ ناظرٌ و فکّروا کما أنتَ مُفکّر»^(۴).

«بر آنچه بر تو واجب داشته، بسنده کردن و رفتن به راهی که پدرانت پیمودند و پارسایان خاندانت بر آن راه بودند. چه آنان از نگریستن در کار خویشتن باز نایستادند چنانکه تو می نگری و نه از اندیشیدن چنانکه تو می اندیشی».

در مرحله پرورش، تحلیل و تجزیه به عناصر تشکیل دهنده، پایان می یابد و هر چقدر مشکلات و مجهولات، دشوار باشد، نیاز به وقت بیشتر و تأمّل بیشتر و زیادتر است.

لذا بهتر است متفکر در حل مشکلات و مجهولات تأنّی و درنگ و تأمل نماید و با آگاهی کامل و ادراک تمام، مورد و موضوع را بررسی کند تا به حل تفصیلی و نتیجه مطلوب برسد.

۳. در مرحله جوشش، و حل مشکل و نتیجه مطلوب از مقدمات موجود، سر می زند و می جوشد و گاهی این جوشش «اتفاقی» و بی مقدمه، ممکن می شود. و به او الهام می گردد.

۴. سرانجام متفکر به نتیجه می رسد و آزمایشش را شروع می کند. حالا آزمایش، چه اثبات نماید یا نتیجه منفی دهد.

امام علی علیه السلام این چهار مرحله و نکات حساس این روشها را در بیان خود جمع کرده و می فرماید:

«فَإنْ أَبَتْ نفسَک أن تقبَل ذلک دُونَ أَن تعلمَ کما علِمُوا فَلْیَکُنْ طلبُکَ بتفهم و تعلم لا بتورط الشبهاتِ و ترک کلّ شائبَهٍ أو لجتک فِی شبهه أو اسلَمَتک إلی ضلالَهٍ أیْقَنْتَ أَن قد صقا قلبکَ فَخَشَعَ و تَمَّ رأیک فاجتَمَعَ و کان همّتک فی ذلک همّا واحدا فانظُر فما فسَّرتُ لک»^(۵).

«اگر نفس تو پذیرفتن چنین نتواند و خواهد چنانکه آنان دانستند، بداند پس بکوش تا جستجوی تو از روی دریافتن، دانستن باشد نه به شبهه ها در