خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل نقد عقل اسلامی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نقد عقل اسلامی :

گفت وگو با محمد ارکون

شرق، ۳۰/۹ و ۱/۱۰/۸۲

چکیده: در این گفت وگو به بررسی عقل اسلامی و مسئله بنیادگرایی اسلامی پرداخته شده است . به عقیده آقای آرکون یکی از مهم ترین و اساسی ترین عوامل عدم رشد و عقب ماندگی تمدن عربی و اسلامی، همین بنیادگرایی اسلامی و مسئله جزمیت دینی است که دوران آن از حدود قرن ششم هجری آغاز می شود و تاکنون ادامه دارد . بنیادگرایی و جزمیت دینی، نه تنها راه نقد و بررسی را بر روی متفکران اسلامی مسدود کرد، بلکه درها را بر روی تاثیرگذاری علوم انسانی جدید که در جهان غرب شکل گرفته بود نیز بست، و این دو گسست، سبب عقب ماندگی این تمدن شد .

بنیادگرایی اسلامی را هنگامی می توان درک کرد که آن را با بنیادگرایی های دیگر ادیان مقایسه کرد . همچنین، برای فهم پدیده بنیادگرایی مجبوریم که به علوم اجتماعی بپردازیم; یعنی باید علوم اجتماعی یا علوم انسانی را در مورد سنت و میراث اسلامی به کار ببریم . البته، مسلمان اصول گرا پاسخ خواهند داد که علوم اجتماعی بر سنت اسلامی قابل تطبیق نیست; زیرا این علوم از تولیدات و دستاوردهای غرب است و در نتیجه، ربطی به مسلمانان ندارد . این موضع گیری منفی نسبت به علوم انسانی و اجتماعی، تنها منحصر به بنیادگرایان نیست; بلکه تا به امروز موضع بسیاری از روشن فکران عرب و مسلمان بوده است . بدین سان، مسلمانان درون دایره خودبسته سنت می مانند و نمی دانند که متدولوژی تطبیقی و مقایسه با دیگران، برای درک و فهم ذات خود بسیار سودمند است . در این جهان، ادیان دیگری مثل مسیحیت، یهودیت، بودایی و هندو نیز وجود دارند; لذا، اسلام به عنوان یک پدیده دینی، مطلقا، در دیگر پدیده هایی که با ادیان مورد اشاره مرتبط است، تفاوتی ندارد . موضع گیری ما در اینجا علمی است و با موضع ایمانی – عقیدتی و یا عاطفی که از گذشتگان به ارث رسیده است، کاملا متعارض است . مسلمانان سنتی با یهودی سنتی و مسیحی سنتی تفاوتی ندارند، همگی محدود به سنت خود هستند و آن را یک سنت بی نقص و بی همتا می پندارند . ما، امروزه، وارث دوره ای از زمان هستیم که از تکثرگرایی و پلورالیسم، خالی و تهی است; درحالی که، دوران بزرگ و با شکوه اسلام دوره اسلامی کلاسیک که شامل شش قرن اول هجری، یعنی تا زمان وفات ابن رشد است; از آن به بعد، محیط به گونه ای زمینه سازی شد که مکاتب فقهی در کشورهای مختلف اسلامی، گسترده شدند و هر کشور، مذهبی را از میان دیگر مذاهب انتخاب کرد: در ترکیه مذهب حنفی، در عربستان مذهب حنبلی، در مصر مذهب شافعی و در شمال غرب آفریقا مذهب مالکی و این، یک نوع عقب نشینی از پلورالیسم اعتقادی و فکری است که در دوران کلاسیک یا روزگار زرین تمدن عربی – اسلامی وجود داشت . مذاهب اهل سنت از یک سو و مذاهب شیعه از سوی دیگر، مورد جمود و ایستایی در زمینه اندیشه درونی قرار گرفتند که از سده سیزدهم آغاز و تا سده بیستم، یعنی تا به امروز، ادامه داشته است . این جزم اندیشی تاریخی، تاکنون از سوی مسلمان مورد مطالعه و بررسی علمی قرار نگرفته است و اگر چنین می شد، مسلمانان پی می بردند که شرایط و اوضاعی که اکنون از آن رنج می بریم، به آن سده های تاریک بازمی گردد . باید با دیدگاهی تاریخی به این امور بنگریم تا بفهمیم که چرا تاکنون در این حالت سرگردانی دست و پا می زنیم . اگر بخواهیم این جریان را در فاصله زمانی کوتاه، یعنی در بیست سال گذشته، مورد بررسی قرار دهیم، درک و فهم آن ممکن نخواهد بود . برای درک این پدیده باید به هشت قرن پیش بازگردیم . تاریخ، اندیشه انتقادی درون اسلام را نوسازی می کند و اندیشه اسلامی را بر متدولوژی های علوم انسانی و اصطلاحات و یافته های معرفتی، آنهایی که نادیده گرفتن آنها، دیگر، غیرممکن است، بازمی گشاید . من باور دارم که علوم انسانی و اجتماعی، چنانچه بر سنت اسلامی اعمال و اجرا گردد، مورد توجه قرار خواهد گرفت و نمونه بزرگ تری را به دست خواهد آورد; چرا که این علوم، تاکنون، فقط بر سنت و میراث مسیحیت اروپایی اعمال شده است و این برای تحکیم مصداقیت علوم انسانی و اجتماعی کافی نیست، باید آن علوم را در مورد سنت دینی بزرگ و پهناوری همچون سنت اسلامی به کار برد .

در واقع، این همان کاری است که خاورشناسان بزرگ از قرن نوزدهم آغاز کرده بودند، به طوری که بررسی ها و پژوهش های آنان، واکنش های تند و افسارگسیخته ای را در میان محافل محافظه گرا و اصول گرا برانگیخت . وقتی که این عقلانیت و خرد گروهی از راه انجام واجبات و آیین های روزانه وبرگزاری اعیاد دینی به صورت سرشت در وجود آدمی همانند بتن شکل گیرد، دیگر، رهایی ذهنیت و خرد مردم از آن آیین بسیار دشوار می شود . آنچه امروزه در الجزایر، مصر، افغانستان، پاکستان و … روی می دهد، بسیار طبیعی و قابل فهم است . این واپس گرایی در آموزش دانشگاهی، آموزش عربی – اسلامی، مقالات، کتاب ها و روزنامه ها نیز وجود دارد . اصول گرایی با مسلمانی درهم آمیخته است و این سخن که مسلمانان چیزی غیر از اصول گرایان هستند، سخنی بی بنیاد و نمایشی است . اندیشه بنیادگرایی، متکی به اصول دین و اصول فقه است و این بنیادگرایی که امروز مرجع بزرگ مسلمانان را تشکیل می دهد، تاکنون به طور جدی در پرتو دانش مدرن تاریخ، دانش نوین زبان شناسی، جامعه شناسی، روان شناسی تاریخ و سایر علوم انسانی و اجتماعی مورد بازنگری قرار نگرفته است . اصول فقه و اصول دین هم چنان در دانشکده های شریعت و مراکز سنتی، درست همان گونه که در سده های میانی تدریس می شد، تدریس می شود; حتی در سده های میانی و آغازین، به صورت بهتری تدریس می شد، در دوره پلورالیسم نوآور و تاریخ تمدن عربی – اسلامی چون مناظراتی میان مذاهب اسلامی انجام می گرفت . پس از این دوره، دو مذهب شیعه و اهل سنت از یکدیگر بریدند و حتی همانند دو دشمن قسم خورده روبه روی هم قرار گرفتند . در قرن یازدهم میلادی، ترکان سلجوقی باب اجتهاد را بستند و پلورالیسم عقیدتی را در جهان اسلام از بین بردند . ازاین روست که تاریخ نگاری عصر انحطاط، از آغاز دوران سلجوقیان شروع می شود .

عرب ها و مسلمانان از دو گسست معرفتی رنج می برند: اول، با میراث و سنت نوآور خود که میراث معتزله و فلاسفه از فارابی تا ابن سینا، ابن رشد و ابن خلدون است . دوم، گسست با مدرنیته اروپایی که در سده شانزدهم ظهور کرد، ما، هم اکنون، از آثار منفی این دو گسست رنج می بریم . برخی، نظیر «عابد جابری » ، سعی می کنند تا مزایای دوره کلاسیک را نمایان کنند و عرب های معاصر را قانع کنند که روزگاری تاریخ و گذشته باشکو