خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل تنزیل و تأویل و استفاده فقهی از آن دو

در اصطلاح سلف،تنزیل بر مورد نزول گفته می شود.این مورد می تواند یک واقعه خاص باشد که آن واقعه سبب نزول آیه شده است. ولی تاویل مفهوم عامی است که از آیه برداشت می شود و قابل انطباق بر جریانات مشابه است.در برخی تعابیر به این دو اصطلاح ظهر و بطن نیز گفته می شود که ظهر همان تنزیل و بطن همان تاویل است،زیرا ظاهر آیه همان مورد نزول را می رساند و در بطن آیه مفهوم گسترده تری نهفته است.فضیل بن یسار درباره حدیث معروف «ما فی القرآن آیه الا ولها ظهر و بطن »که از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نقل شده است،از امام صادق علیه السلام سؤال کرد.

حضرت در جواب فرمود:«ظهره تنزیله و بطنه تاویله،منه ما قد مضی و منه ما لم یکن،یجری کما تجری الشمس و القمر، ^(۱) ظهر همان مورد نزول آیه است و بطن تاویل آن[که موارد قابل انطباق را شامل می شود].برخی در گذشته اتفاق افتاده وبرخی هنوز نیامده است.قرآن[پیوسته زنده و جاوید و قابل بهره گیری است و]مانند آفتاب و ماه در جریان است ».در حدیث دیگر می فرماید: «ظهر القرآن الذین »نزل فیهم و بطنه الذین عملوا بمثل اعمالهم، ^(۲) ظهر،کسانی را در بر می گیرد که آیه درباره آنان نازل شده است و بطن کسانی را شامل می شود که کرداری مانند کردارآنان داشته باشند».

فقها و دانش مندان اسلامی با توجه به سبب و شان نزول و ظهر و بطن آیات،قاعده ای را به دست آورده اند و با تمسک به آن قاعده، احکام را استنباط می کنند.

آن قاعده عبارت است از:«العبره بعموم اللفظ لا بخصوص المورد،اعتبار به گستردگی لفظ است،نه خصوصیت مورد».یعنی یک فقیه دانا و توانا بایدخصوصیات مورد را کنار بگذارد و از جنبه های عمومی لفظ بهره بگیرد.البته جنبه های خصوصی برای فهم دلالت کلام مفید است،ولی انحصار را نمی رساند،زیرا احکام الهی پیوسته همگانی بوده و در همه زمان ها جریان دارند.اینک دونمونه از آیات را می آوریم که در روایات،جنبه کلی آن بررسی شده و مورد استفاده قرار گرفته است:

نمونه اول:در سوره بقره چنین آمده است: و لله المشرق و المغرب فاینما تولوا فثم وجه الله ان الله واسع علیم ^(۳).این آیه از آیاتی است که دارای ظهر و بطن(تنزیل وتاویل)است که با راه نمایی امام معصوم جنبه عمومی آن روشن شده است.این آیه در ظاهر با آیاتی که ایجاب می کند حتما رو به کعبه نماز بخوانید منافات دارد،ولی با مراجعه به شان نزول،این تنافی برطرف می شود.

شان نزول آیه چنین است:یهودیان به مسلمانان اعتراض می کردند که اگر نمازگزاردن به سوی بیت المقدس حق است،آن گونه که تاکنون عمل می شد پس تحویل آن به سوی کعبه باطل