خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل نداها و خطابهای الهی در قرآن

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نداها و خطابهای الهی در قرآن :

قرآن مجید به منظور استفاده همگانی از رهنمودهایش و درک حقایقش، در بیان مفاهیم و معانی بلند خود و ابلاغ پیام هایش، شیوه های خاصی به کار برده و با قالب و شکل های متنوعی، با مردم ارتباط برقرار کرده است . یکی از شیوه های جالب قرآن در بیان مطالب خود، این است که پیش از بیان مطلب، مخاطب خود را ندا می دهد و با عنوان متناسبی از او نام می برد .

زبان آشنای فطرت

قرآن کریم کتابی است جهانی که به منظور هدایت تمام انسانها از سوی خداوند عالی و حکیم بر پیامبر هادی و امین صلی الله علیه و آله نازل شده است و به گونه ای با مردم سخن می گوید که همگان از فهم آن بهره و نصیبی دارند .

خداوند سبحان به منظور جذب تمام انسان هایی که در پهنه زمین و گستره زمان به سر می برند، آن را کتابی آسان و قابل فهم برای همگان معرفی می کند: «و لقد یسرناالقرآن للذکر فهل من مدکر» ^(۱) «ما قرآن را برای تذکر آسان ساختیم، آیا کسی هست که متذکر شود؟!» . و این آسانی به دلیل گویایی عبارات و آشنا بودن پیام آن با زبان فطرت و دل است نه آنکه کتابی سبک و بی مغز است، بلکه سخنی استوار و پر مغز است، ولی در عین حال به دلیل هماهنگی و آشنایی با فطرت انسان، فهمیدن آن و بهره مندی از آن برای همگان آسان است، لذا به منظور استفاده همگانی از رهنمودهایش و درک حقایقش، در بیان مفاهیم و معانی بلند خود و ابلاغ پیام هایش، شیوه های خاصی را به کار برده و با قالب و شکل های متنوعی با مردم ارتباط معنوی بر قرار کرده است ^(۲) .

یکی از شیوه های قرآن در بیان مطالب خود این است که پیش از بیان مطلب، مخاطب خود را ندا می دهد و از او نام می برد . معلوم است که این روش از نظر روانی تاثیر زیادی در مخاطب دارد و او را به اندیشیدن و تفکر در محتوای خطاب و مطلب ارائه شده، وادار می سازد .

این موضوع در علوم تربیتی و روانشناسی روشن شده که وقتی متکلم نام مخاطب را به صورت خطاب و ندا بیان کند، توجه مخاطب یا شنونده به سخن گوینده جلب می شود و او را از حواس پرتی و عدم توجه به سخن نجات می دهد .

وقتی به هنگام خطابه و سخنرانی کسی را منادا قرار دهیم، با تمام حواس به سخن گوینده توجه کرده و پیام او را دریافت می کند .

به هر حال ذکر نام یا صفت شنونده در سخن گوینده یکی از شیوه های تجربه شده برای جلب توجه اوست ^(۳) . قرآن کریم که در بر گیرنده احکام و دستورات کامل ترین دین الهی است، شیوه بیان بسیاری از احکام و حکم در آن به صورت خطاب است و بهترین و زیباترین شاهد این موضوع، وجود نداهای فراوان در قرآن کریم است . برخلاف کتابهای علمی، فلسفی و یا قانونی که مسائل و مضامین آن ها به صورت عبارات و گزارش های خبری بیان می شود، در بسیاری از آیات قرآن خطاب هایی مانند: «یا ایهاالذین آمنوا) ، (یا ایها الناس » ، «یا ایها الرسول » ، «یا عباد» و … یافت می شود .

در قرآن کریم اگرچه بسیاری از مفاهیم و احکام و داستان ها به صورت قضیه و خبر بیان می شود، ولی روح آن انشاء و خطاب است نه گزارش .

بهره گیری از شیوه خطاب و ندا ثمراتی به دنبال دارد، مانند این که خداوند مردم را متوجه کلام وحی می کند، به آنها شخصیت می دهد و از آنان انسانهایی متعهد و مسوؤل می سازد . دیگر این که، خداوند با خطاب و ندا، لذت حضور در حریم و محضر خود را به مخاطبان می چشاند تا هنگام فراگیری حقایق، معارف در قلب آنان مستقر شود و هنگام عبادت عملی، خستگی در آنان اثر نکند .

از اینرو امام صادق علیه السلام فرمودند: «لذتی که در ندای الهی است، خستگی و رنج عبادت را برطرف می کند» ^(۴) . اینجاست که انسان خود را در محضر مولای خویش مشاهده می کند و دیگر فاصله ای میان او و خدا نیست و خدای سبحان همواره به او نزدیک است: «… نحن اقرب الیه من حبل الورید» ^(۵) . «… ما به او از رگ قلبش نزدیک تریم!» .

کیفیت خطاب و وسعت آن

نداهای الهی در قرآن گاهی با واسطه است مانند: «قل یا ایها الکافرون » ^(۶) «بگو: ای کافران!» . که خداوند پیامبر اکرم را مخاطب و واسطه میان کلام خود و مردم قرار داده است و پیام خود را از طریق آن حضرت به مردم می رساند و گاهی بدون واسطه است مانند: «… یا موسی لا تخف انی لا یخاف لدی المرسلون » ^(۷) «… ای موسی! نترس، که رسولان در نزد من نمی ترسند!» . البته این ندا در لفظ، بدون واسطه است وگرنه در نزول تمام آیات قرآن، پیامبر واسطه میان کلام وحی و مردم بوده است .

ندای بی واسطه نشانه آن است که بین خدای سبحان و انسان رابطه ای مستقیم وجود دارد و خداوند انسان را به طور مستقیم مورد لطف قرار می دهد، ولی انسان غافل یا جاهل به سوء اختیار خود، رابطه خویش با خدا را قطع یا ضعیف می کند و از لطف الهی محروم می شود . نداها و خطاب های قرآن اختصاص به زمان و افراد خاصی ندارد، بلکه در همه دوره ها و برای همه اعصار و نسل ها زنده و حاضر است .

از این رو گفتن «لبیک » هنگام خطاب (یا ایها الذین آمنوا) از آداب تلاوت قرآن است و این نشانه مستقیم و زنده بودن نداهای قرآنی است وگرنه لبیک گفتن به ندایی که زمانش سپری شده باشد، نمی تواند جدی و از روی حقیقت باشد . پس ندای بی واسطه (یا ایها الناس) نشانه رابطه ناگسستنی عبد و مولاست و تا از طرف انسان این رابطه قطع یا ضعیف نشود، از طرف خداوند همچنان پابرجاست ^(۸) . هر ندا و خطابی به اندازه دید منادی و مخاطب وسعت دارد و منادی گاهی انسان است که با چشم ظاهر، تنها حاضران را می بیند و به آنان خطاب می کند . و گاهی خداوند سبحان است که انسان های آینده را نیز می بیند . و به آنان خطاب می کند .

حضرت علی علیه السلام می فرماید: خداوند پیش از تحقق معلوم، عالم بوده است: «عالم اذ لا معلوم » ^(۹) «عالم بوده، آنگاه که معلومی وجود نداشت » .

از آنجا که همه انسان های کنونی و آینده مشهود خداوند هستند، نداهای قرآنی همه آنان را در بر می گیرد . خطاب (یا ایها الناس) مانند خطاب های عادی نیست، بلکه دعوتی است همگانی که شامل مؤمنان، کافران، منافقان، اهل کتاب و ملحدان نیز می شود ولی بعد خطاب متفاوت است ^(۱۰) .

مراتب خطاب

خطاب های قرآنی دارای اوج و حضیض و نیز دارای مراتب متوسط است; پایین ترین آن، تعبیر «یا ایها الناس » است ^(۱۱) که در قرآن حدود بیست بار تکرار شده و یک خطاب جامع و عمومی است و نشان می دهد که قرآن مخصوص نژاد و قبیله و قشر خاصی نیست، بلکه همگان را در این دعوت شرکت می دهد ^(۱۲) . در منطق قرآن وقتی مخاطبان، توده مردم هستند، خداوند ربوبیت خویش را در قالب ذکر نعمت های مادی و ظاهری بیان می کند; نعمت هایی که حیوانات نیز با انسان در بهره برداری از آن شریکند ^(۱۳) و با تعبیرهای لطیفی مانند: «کلوا و ارعوا انعامکم …» ^(۱۴) «هم خودتان بخورید، و هم چهارپایانتان را در آن به چرا ببرید! …» . یا «متاعا لکم و لانعامکم » ^(۱۵) «تا وسیله ای برای بهره گیری شما و چهارپایانتان باشد!» . از آنها یاد می کند .

مرحله متوسط خطاب «یا ایها الذین آمنوا» و بالاتر از آن «اولی العلم » و «اولی الابصار» است که مخاطب خداوند، مؤمنان هستند . بنابراین خداوند ربوبیت خود را در قالب ذکر نعمت های معنوی و باطنی مانند: ارسال رسل، انزال کتب، نبوت، امامت، ولایت و … بیان می کند که انسان در این مرحله از خطاب در ردیف فرشتگان قرار می گیرد ^(۱۶) ; چنانکه در آیه شریفه (شهد الله انه لا اله الا هو و الملائکه و اولوالعلم قائما بالقسط . .). ^(۱۷) «خداوند، (با ایجاد نظام واحد جهان هستی) گواهی می دهد که معبودی جز او نیست و فرشتگان و صاحبان دانش، (هرکدام به گونه ای بر این مطلب) گواهی می دهند، درحالی که (خداوند در تمام عالم) قیام به عدالت دارد …» . که سخن از شهادت بر وحدانیت حق است، انسان در ردیف فرشته قرار گرفته است . و بالاخره عالی ترین مرحله خطاب و ندا «یا ایها الرسول » و «یا ایها النبی » است که وجود مقدس پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله مورد خطاب خدای سبحان قرار گرفته است .

رایج ترین ندا و خطاب در قرآن

معمول ترین خطاب در قرآن کریم همان خطاب به مؤمنان است که با تعبیر (یا ایها الذین آمنوا . .). شروع می شود . این تعبیر در قرآن کریم هشتاد و هفت مورد ذکر شده که نخستین آن آیه (یا ایها الذین آمنوا لا تقولوا راعنا و قولوا انظرنا واسمعوا . .). ^(۱۸) و آخرین آن آیه (یا ایها الذین آمنوا