خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل خودکشی زنان جرمی خاموش علیه زنان

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل خودکشی زنان جرمی خاموش علیه زنان :

چکیده:

ایران با حدود ۶ خودکشی در هر صد هزار نفر در سال، یکی از کشورهایی است که میزان خودکشی در آن نسبتاً پایین می‎باشد، ولی این روند رو به افزایش است. در ایران، مردان بیش از زنان خودکشی می کنند. در استان های ایلام و کرمانشاه نرخ خودکشی زنان به علت ساخت عشیره ای و سنتی آن جوامع، محدودیت های فراوان زنان و شرایط جامعه درحال گذار، بیش از مردان است. بیشتر خودکشی ها در ایران، توسط افراد جوان (۱۸ تا ۳۰ سال)، اکثراً بی سواد یا کم سواد و بیکار یا فاقد شغل ثابت انجام می شود. اختلافات خانوادگی، بیشترین علت خودکشی زنان است، آنها در اغلب موارد با خوردن داروهای آرام بخش و در برخی مناطق، از طریق خودسوزی، اقدام به خودکشی می کنند. روانشناسان علت خودکشی را در ویژگی های شخصیتی و روانی افراد، خصوصاً وجود افسردگی در زنان، جستجو می کنند، اما جامعه شناسان بیشتر به ساخت و شرایط جامعه و تأثیر آن بر افراد توجه دارند. از جمله مهمترین راههای پیشگیری از خودکشی علاوه بر تلاش برای رفع مشکلات اقتصادی و اجتماعی زنان، تقویت اعتقادات دینی و توکل به خداوند است.

واژگان کلیدی:

خودکشی، زنان، آمارهای خودکشی، انحراف اجتماعی، عوامل روانشناختی، عوامل جامعه شناختی، پیامدها، پیشگیری.

اولین نعمتی که خداوند به انسان عطا فرموده، زندگی است که بهره مندی از سایر نعم را امکان پذیر می سازد. لذا حفظ این نعمت، یکی از مهمترین مسئولیت ها و وظایف انسان است و فقط در صورتی می توان از آن چشم پوشید که ارزشی بالاتر از آن، نظیر حفظ دین مطرح باشد؛ چنانکه امام حسین (ع) می فرمایند:«اگر دین جدّم جز با ریختن خون من زنده نمی ماند، پس ای شمشیرها مرا دریابید».

انسان ها همان گونه که حق ندارند، حیات و زندگی را از دیگران سلب کنند، اجازه ندارند به زندگی خود خاتمه دهند. در واقع همان گونه که کشتن دیگران، جرم و گناه است، خودکشی هم نوعی جرم و انحراف می باشد، اگر چه قوانین برای شخصی که اقدام به خودکشی ناموفق کرده ، جریمه و مجازاتی در نظر نگرفته است، ولی این امر دلیلی بر جرم نبودن خودکشی نیست. انحراف و جرم، رفتاری است که با معیارهای پذیرفته شده یا انتظار اجتماعی گروهها یا جامعه ای خاص، مغایرت داشته باشد.[۱] ارزش ها و هنجارهای اجتماعی در ایران، خودکشی را تقبیح می کنند، اما در دیدگاه دینی، مرگ داوطلبانه در جبهه های نبرد و رفتن روی مین برای باز کردن معبر یا عملیات انتحاری فلسطینیان، «شهادت» نامیده می شود، زیرا در جهت حفظ مصالح بالاتری انجام شده است.

خودکشی در جامعه ای که بر اساس معیارهای اسلامی بنا شده باشد، گناه و قتل نفس محسوب می شود. خداوند در قرآن کریم می فرمایند: «و لا تقتلوا انفسکم ان الله کان بکم رحیماً و من یفعل ذلک عدواناً و ظلماً فسوف نصلیه ناراً و کان ذلک علی الله یسیراً»[۲] «خود را مکشید و دستخوش هلاک و تباهی مسازید که خداوند با شما مهربان است. هر که از روی تجاوز و ستم چنین کند، به زودی او را در آتش دورخ خواهیم افکند و این برای خدا آسان است.» حضرت علی (ع) هم در این مورد می فرماید: «مؤمن کسی است که به هر طریق الا خودکشی بمیرد».

در دین اسلام، ضمانت اجرایی ممنوعیت خودکشی، بر پایه اصول و مبانی عقیدتی و اخلاقی استوار است. مؤمن کسی است که به حاکمیت خدا بر جهان و انسان اعتقاد کامل دارد و معتقد است که خداوند، انسان را به سرنوشت اجتماعی خویش حاکم ساخته و هیچکس نمی تواند این حق خدادادی را از انسان سلب کند. فرد مؤمن در زندگی اجتماعی و در مواجهه با مسائل و مشکلات روزمره، با تلاش و کوشش و نیروی ایمان، از الطاف و رحمت پروردگار ناامید نمی شود، تا اقدام به خودکشی کند. در نتیجه، اگر افرادی آگاهانه اقدام به خودکشی نمایند، به این سبب که حیات خود را برخلاف امر الهی سلب کرده اند، بی ایمان از دنیا خواهند رفت. لذا ضمانت اجرایی انحراف و خطای خودکشی در شریعت اسلام، امری اخلاقی، درونی و دینی است و همین امر در طول تاریخ موجب گردیده است که آمار خودکشی در بین مسلمانان با آمار خودکشی سایر ملل قابل مقایسه نباشد.[۳] هر چند مطابق آمار، خودکشی در کشور ایران نسبت به سایر کشورها کمتر است، اما در سال های اخیر این آمار خصوصاً در بین زنان، رو به افزایش نهاده است. در ایران، به طور متوسط سالانه ۳۲۱۶ نفر خودکشی می کنند که به طور تقریبی در هر سال، از هر صد هزار نفر، ۶ نفر خودکشی می کنند. در سال ۱۳۸۰ از هر صد هزار نفر، ۳۶/۶ نفر خودکشی موفق داشته اند که این رقم در بین مردان ۶۵/۷ و در بین زنان ۰۴/۵ نفر در هر صد هزار نفر بوده است.[۴] این رقم در مقایسه با سایر کشورهای جهان، بسیار پایین است. ایران در بین ۴۹ کشور جهان، رتبه چهل و سوم را در مورد نرخ خودکشی دارد.

طبق آمار سازمان بهداشت جهانی، سالانه بیش از ۵.۰۰۰.۰۰۰ نفر در جهان اقدام به خودکشی می کنند که تقریباً ۵۰۰.۰۰۰ مورد آن منجر به مرگ می شود.[۵] در ایران ۶۲ درصد کسانی که اقدام به خودکشی می کنند، می میرند.

تعریف خودکشی

«ارسطو»، خودکشی را عملی می داند که شخصی برای معدوم کردن خودش انجام می دهد و به منظور فداکاری نیست.[۶]

به نظر دورکیم[۷] (۱۹۱۷-۱۸۵۸) خودکشی هر نوع مرگی است که نتیجه مستقیم یا غیرمستقیم عمل مثبت یا منفی خود قربانی می باشد که شخصاً می دانسته که باید به همین نتیجه برسد.[۸] کردار مثبت مثل اینکه انسان یک گلوله یک گلوله در شقیقه خویش خالی کند و کردار منفی مثل اینکه انسان خانه ای را که در حال سوختن است، ترک نکند یا آنقدر از خوردن خودداری کند که بمیرد.

خودکشی می تواند حالات دیگری نظیر خودکشی ناموفق، تظاهر به خودکشی، ادّعای خودکشی به منظور بهره‎برداری (شانتاژ) و خودکشی اضطراری داشته باشد.

اقدام به خودکشی با خودکشی متفاوت است. اگر اقدام به خودکشی، با اظهار قبلی به اطرافیان همراه باشد، علامتی برای جلب توجه و محبت و اعلام خطر تلقی می شود.[۹] کران[۱۰] اصطلاح قصد خودکشی را برای اهداف ذیل به کار می برد:

۱- نوعی درخواست و تقاضای کمک و حمایت؛

۲- اعلام یک بلای ناگهانی و حادثه مصیبت بار و فاجعه انگیز؛

۳- تهدید و اخطار به شخص ثالث؛

۴- فرار و گریز جهت اجتناب از موقعیت دشوار و غیر قابل تحمل (فرد، خود را موجب شکست خویشتن می داند، لذا غریزه تهاجم را علیه خودش منحرف می سازد).[۱۱]

ایده خودکشی: شامل ذهنیات و افکاری است که در ارتباط با کشتن خود در ذهن فرد وجود دارد.

تهدید به خودکشی: این تهدید، در مواقعی است که فرد رفتاری انتحاری نشان می دهد. فرد قبل از اقدام، حتماً با کسی در این مورد سخن می گوید.

ژست خودکشی: یک نوع عمل خودآسیب، که اغلب برای زندگی و تمامیت فرد تهدیدی ایجاد نمی کند. این حالت بیشتر به صورت فریاد و گریه برای کمک بروز می کند.

اقدام به خودکشی: در این حالت، فعل منتهی به مرگ، که آرزوی فرد برای رهایی از مشکلات است، انجام می شود، اما مرگ کامل حادث نمی شود. مانند مواردی که فرد، اقدام به خودکشی می کند، ولی دیگران به کمک او می شتابند و از تأثیر عامل کشنده ممانعت می کنند.

خودکشی کامل: فرد در طی آن، به آرزو و آمال قبل از اقدام، نائل آمده و می میرد.[۱۲]

اعتبار آمارهای رسمی خودکشی

قبل از ورود به آمار خودکشی زنان، باید در مورد اعتبار[۱۳] آمارهای رسمی خودکشی بحث نمود. حداقل به سه دلیل، این آمارها مخدوش است:

۱- پزشکی قانونی تعریف رسمی از خودکشی ندارد و ممکن است این تعریف با تعاریف علمی و جامعه شناختی متفاوت باشد.

۲- در جوامعی که خودکشی از نظر اجتماعی یا مذهبی نکوهیده است، احتمالاً در آمارهای رسمی، تعداد خودکشی کمتر برآورد می شود. برای مثال بستگان قربانی سعی می کنند شواهدی را که دالّ بر خودکشی است، پنهان کنند و مرگ شخص را تصادفی جلوه دهند.

۳- حتی اگر هیچ کس علل مرگ را پنهان نکند، مشکل می توان خودکشی را از یک تصادف یا قتل متمایز نمود. از این رو ممکن است برخی خودکشی ها در آمارهای رسمی گزارش نشوند و از سوی دیگر، برخی موارد به غلط خودکشی گزارش شوند. این وضعیت در مورد آمار خودکشی دختران در نواحی جنوب و غرب کشور، بسیار رایج است و برخی از والدین، دختر خود را، که به او هتک حرمت شده یا مجبور به خودکشی می کنند یا صحنه سازی کرده، او را به قتل رسانده و به عنوان خودکشی گزارش می کنند. البته تشخیص نوع مرگ (خودکشی یا قتل) کار دشواری است و نیازمند پیگیری و تحقیق مسئولان است؛ اما اکثر اوقات چنین اقدامی صورت نمی گیرد و به راحتی از عنوان خودکشی در گزارشات استفاده می شود. در هر حال آمارهای رسمی خودکشی به دلایل فوق چندان دارای اعتبار نیست، ولی به سبب فقدان اطلاعات، مجبور به استفاده از آن می باشیم.

زنان و خودکشی

در تمام دنیا میزان اقدام به خودکشی زنان بیش از مردان است و در برخی موارد به دو یا سه برابر می رسد. ولی در اکثر نقاط دنیا، میزان خودکشی های موفق (منجر به فوت) در مردان بیشتر از زنان است. در برخی کشورها از جمله چین و کویت خودکشی زنان بیشتر است. در جدول شماره ۱، نرخ خودکشی برخی کشورها درج شده است.

در ایران، نرخ خودکشی مردان بیشتر از زنان است و به طور متوسط، سالانه ۳۲۱۶ نفر (۱۷۳۳ مرد و ۱۴۸۳ زن) خودکشی می کنند. جدول شماره ۲ نشانگر این آمار بین سال های ۱۳۷۵ تا ۱۳۷۹ می باشد.

جدول شماره ۱

جدول (۲): میزان اقدام به خودکشی و تعداد فوت شدگان به تفکیک سال و جنس

طبق آمار پزشکی قانونی، در سال ۱۳۸۰ ، از ۲۵۸۲ مورد خودکشی، ۱۶۸۵ نفر مرد و ۸۹۷ نفر زن بودند. آمار معاونت اجتماعی وزارت کشور نیز نشان می دهد که در همین سال از هر صد هزار نفر، ۳۶/۶ نفر خودکشی کرده اند که در مجموع ۶۵/۷ نفر در هر صدهزار نفر، مرد و ۰۴/۵ نفر زن بوده اند. این رقم در سال ۱۳۷۹ رقمی معادل ۰۳/۵ خودکشی در هر صد هزار نفر است (۵۷/۵ مرد و ۴۷/۴ زن در هر صد هزار نفر). این در حالی است که مطابق آمار نیروی انتظامی تعداد اقدام به خودکشی در سال ۱۳۸۰ حدود ۳۲۷۵ نفر می باشد که ۲۰۴۵ نفر مرد و ۱۲۳۰ نفر زن هستند.

جدول (۳): پرونده های تشکیل شده در مورد اقدام به خودکشی و فوت شدگان بر حسب جنس و استان‎های کشور در سال ۱۳۸۰

در مورد متغیرهای سن، تحصیلات، شغل و پایگاه اجتماعی افراد خودکشی کرده، آمارهای رسمی و معتبر وجود ندارد. تنها تحقیقات مقطعی و محدودی در مورد ویژگی های خودکشی کنندگان در بعضی استان ها انجام شده است که به برخی از آنها اشاره می شود:

در تحقیقی مشخص گردیده که بیشترین تعداد خودکشی در شهرستان نقده متعلق به زنان بین ۳۰ تا ۳۹ سال می باشد که اکثر آنها بی سواد و بیکار بوده اند.[۱۴]

یک تحقیق دیگر در شهرستان کرج و ساوجبلاغ بین سال های ۱۳۷۱ تا ۱۳۷۵نشان می دهد که میانگین سنی افراد خودکشی کننده ۵/۳۱ سال است که بیشتر موارد، مربوط به گروه سنی زیر ۱۹ سال است. ۲/۴۱ درصد افراد خودکشی کننده، مرد و ۸/۵۸ درصد زن و بیشتر آنها بی سواد یا کم سواد بوده اند.[۱۵]

پژوهش دیگری در مورد نرخ خودکشی شهرهای گنبد، ترکمن صحرا، ایلام و لرستان نشان می دهد که ۶۰ تا ۸۰ درصد خودکشی ها، مختص زنان بین ۱۵ تا ۲۴ سال است.[۱۶]

در استان ایلام ۷۰ درصد خودکشی ها توسط زنان انجام می شود که از نظر تحصیلات ۷/۵ درصد افراد بالاتر از دیپلم، ۷/۲۱ درصد دیپلم و مابقی زیر دیپلم یا بی سوادند.[۱۷]

در تحقیق دیگری مربوط به استان کرمان ذکر شده است که میانگین سنی زنان خودکشی کننده، ۲۳ سال می باشد.[۱۸] در موارد ارجاعی اقدام به خودکشی، به مراکز درمانی بوعلی سینای همدان در سال ۱۳۷۲-۱۳۷۱، ۵۰ درصد زنان در گروه سنی زیر ۲۰ سال بوده اند.[۱۹]

تحقیقات انجام شده در استان گیلان، از افزایش ۷۰ درصدی خودکشی در سال های ۱۳۸۰-۱۳۷۹ خبر می دهد. از مجموع ۹۴ مورد خودکشی در این استان در نیمه اول سال ۱۳۸۱، حدود ۲۶ نفر زن و ۶۸ نفر مرد بوده اند. ۳۷ درصد این افراد در گروه سنی بین ۲۰ تا ۲۹ سال، ۱۹ درصد در گروه سنی ۳۰ تا ۳۹ سال و ۱۶ درصد کمتر از ۲۰ سال داشته اند. ۷۰ درصد افراد خودکشی کننده تحصیلات ابتدایی و راهنمایی و ۲۶ درصد کاملاً بی سواد بوده اند. هیچکدام از این افراد مشاغل دولتی یا ثابت نداشته اند و ۵۴ نفر آنان کاملاً بیکار بوده اند.[۲۰]

نرخ خودکشی زنان در استان مرکزی نیز در سال ۱۳۸۰ نسبت به سال قبل معادل ۲۸/۶ درصد افزایش یافته است. این میزان در شهرستان اراک ۹۵/۵ و در آشتیان ۳۰۰، تفرش ۲۰۰، خمین ۸۰۰ درصد بوده و در سایر شهرستان های استان کاهش داشته است.

نتایج تحقیقی که در تهران، سال ۱۳۷۸ انجام شده است، نشان می دهد که از ۱۶۶ نفر خودکشی کننده ۵/۷۹ درصد مرد و ۵/۲۰ درصد زن بوده اند. از نظر تحصیلات ۴/۱۲ درصد بی سواد، ۴/۵۳ درصد زیر دیپلم، ۲۴ درصد دیپلم و ۲/۱۰ درصد تحصیلات عالی داشته اند.[۲۱]

به طور کلی آمار و ارقام نشان می دهد که نرخ خودکشی در زنان نسبت به مردان کمتر است. اگر چه این احتمال وجود دارد که در برخی مناطق، اقدام به خودکشی زنان بیشتر باشد، ولی به دلیل استفاده از روش های ملایم تر برای خودکشی، آمار قطعی خودکشی (فوت) زنان، نسبت به مردان کمتر است. همچنین تحقیقات نشان می دهد که زنان، به ویژه دختران جوان، از خودکشی به عنوان وسیله ای برای جلب توجه و بیان مشکلات خود استفاده می کنند؛ لذا اغلب از روش هایی استفاده می کنند که منجر به مرگ نشود.

در مورد وضعیت تأهل افراد خودکشی کننده، نظرات یکنواخت نیست. به نظر دورکیم افراد مجرد، به دلیل وابستگی کمتر، بیشتر خودکشی می کنند، آمارهای جهانی نیز نشانگر همین امر است، ولی این اصل در ایران چندان صادق نیست. در استان ایلام، زنان جوان و متأهل بیشتر از دختران مجرد خودکشی می کنند. نرخ خودکشی مردانی که متارکه کرده اند، بیشتر از زنان مطلقه است. تحقیقات در تهران نشان داده است که افراد مجرد بیشتر از متأهلان خودکشی می کنند. در مجموع، زنان متأهل بیشتر از افراد مجرد اقدام به خودکشی می کنند. ولی در مورد خودکشی مردان، قضیه برعکس است. مردان مجرد بیشتر از متأهلان خودکشی می کنند.

در مورد طبقه اقتصادی- اجتماعی افراد خودکشی کننده در ایران، اطلاعاتی در دست نیست، ولی اگر ملاک طبقه اقتصادی- اجتماعی را تحصیلات، شغل و ثروت بدانیم، شواهد موجود حاکی است که بیشتر خودکشی ها در بین طبقات پایین جامعه صورت می گیرد و این امر در مورد زنان بیشتر صادق است.

از نظر میزان پایبندی به دین، ۵/۷۸ درصد کارشناسان معتقدند که مذهب تا حدود زیادی در پیشگیری از بروز خودکشی مؤثر است. ۵/۷ درصد معتقدند که مذهب تا حد کمی در پیشگیری از خودکشی مؤثر می‎باشد و ۵ درصد از پاسخگویان نیز نقش مذهب را تا حدی در پیشگیری از خودکشی مؤثر دانسته اند.[۲۲]

نحوه اقدام به خودکشی

نحوه خودکشی و وسایلی که برای این منظور به کار می رود، با جنسیت فرد و نیز منطقه جغرافیایی خاص ارتباط دارد. روش های خودکشی متنوع اند؛ که از جمله آنها می توان خودسوزی، غرق شدن، دار زدن، خفگی با گاز شهری یا گاز ذغال، برق گرفتگی، خوردن سم، قطع رگ ها، فرو کردن چاقو در شکم و قلب، استفاده از انواع سلاح های گرم، سقوط از ارتفاع، پرتاب کردن خود از پنجره، تصادف با اتومبیل، قطار و یا استفاده از قرص های آرام بخش اشاره نمود.[۲۳] برخی از روش های فوق، خاص زنان است، از جمله خودسوزی که بسیار متداول است و در بین زنان ایلام و کهکیلویه و بویراحمد بسیار متداول است، یا خوردن قرص های آرام بخش و مواد سمّی که باز هم در بین زنان متداول است، ولی روش هایی چون حلق آویز کردن، خودزنی یا استفاده از اسلحه گرم بیشتر در بین مردان رواج دارد، به طوری که کل مردان خودکشی کننده در سال ۱۳۷۸ در شهر تهران، با استفاده از اسلحه گرم این کار را انجام داده اند، ولی هیچ زنی در این سال در شهر تهران، از اسلحه گرم استفاده نکرده است.[۲۴]

طبق آماری که از وزارت کشور به دست آمده است، استان ایلام رتبه اول را در خودکشی با اسلحه گرم دارد، استان کهکیلویه و بویراحمد رتبه اول را در خودسوزی، استان همدان رتبه اول را در حلق آویز کردن، استان خوزستان رتبه اول را در سقوط عمدی و استان مازندران رتبه اول را در خوردن دارو و سم دارد. در شهر گنبد بیشترین وسیله خودکشی در بین زنان استفاده از قرص و دارو می باشد.[۲۵]

تبیین جامعه شناختی خودکشی

به نظر امیل دورکیم، خودکشی ، نمودهایی فردی اند که دارای علل اجتماعی می باشند. علل واقعی خودکشی ها، نیروهای اجتماعی است که از جامعه ای به جامعه دیگر، از گروهی به گروه دیگر و از مذهبی به مذهب دیگر فرق می کنند. این علل، از گروه برمی خیزد نه از فرد. افرادی که خودکشی می کنند تصور می‎کنند که در انتخاب مرگ، تابع هیچ چیز جز اراده خویش نیستند، در حالی که در واقع آنها بازیچه دست نیروهای جمعی اند.[۲۶]

دورکیم خودکشی را پدیده ای اجتماعی می داند که اعمال فردی، قادر به توجیه و توضیح آن نیست و به همین سبب خودکشی را حاصل جمع عوامل گوناگون (خانوادگی، اجتماعی، دینی و همه واقعیت های اجتماعی) و ناشی از درهم ریختن قوالب و از هم پاشیدگی نظام اجتماعی و گسستگی روابط در جامعه و احساس تنهایی و مطرود بودن فرد می داند.[۲۷] او تمام خودکشی ها را در چهار طبقه کلی قرار می دهد:

۱- خودکشی خودخواهانه[۲۸]: این نوع خودکشی، خاص جوامعی است که در آن فلسفه و سنت فردگرایی، استقلال طلبی فردی و خوداتکایی و خودکفایی مرسوم و مورد تأیید است و افراد، رابطه ای قوی با هیچ گروه اجتماعی حتی خانواده خود ندارند؛ مانند خودکشی دخترانی که از روستاهای دورافتاده برای تحصیل به شهرهای بزرگی چون تهران می آیند و خود را در موقعیتی بالاتر از خانواده و قبیله خود می بینند، لذا وقتی به روستا برمی گردند، امکان انطباق با آنها را در خود نمی بینند و در هنگام مشکلات، احساس تنهایی می کنند، در نتیجه اقدام به خودکشی می نمایند.

۲- خودکشی دگرخواهانه[۲۹]: خاص جوامعی است که به شدت از وحدت و یگانگی گروهی، تعلق فرد به گروههای اولیه و ثانویه و همکاری و همنوایی سازمان های مختلف اجتماعی، حمایت و پشتیبانی می کنند. در این گونه جوامع میزان کنترل و فشار گروهی به شدت بالا است و تعلق گروهی بسیار عمیق می باشد؛ فرد در گروه محو می شود و جزئی از آن محسوب می گردد؛ مانند خودکشی زنان بیوه در هند که به سبب فوت شوهرشان، خودسوزی می کنند و به حسب رسوم اجتماعی، تن به این کار می دهند.

۳- خودکشی آنومیک[۳۰]: این خودکشی معلول عدم تعادل، دگرگونی ساختاری، وقفه ناگهانی و شدید یا تغییرات عمیق و سریع در سازمان ها و نظام های اجتماعی است. در چنین شرایطی سازگاری افراد با محیط به هم می خورد، به طوری که به راحتی نمی توانند سازگاری مجدد بیابند، در این شرایط، زمینه برای خودکشی آنها فراهم می شود. این نوع خودکشی نمونه بارز خصیصه جامعه جدید و عکس العمل مردم جامعه در حال انتقال، از ساخت سنتی به ساخت مدرن می باشد. خودکشی های دوران بحران اقتصادی یا حتی رونق بی حد اقتصادی که رقابت مادی، شدید می شود و فرد هر چه بیشتر می کوشد، نتیجه کمتری می گیرد، از این نوع است.

به نظر دورکیم، در جوامع امروزی، معیارها و هنجارهای سنتی بی آنکه توسط هنجارهای جدید جایگزین گردند، تضعیف می شوند. از این رو، آنومی هنگامی رخ می دهد که معیارهای روشنی برای راهنمایی رفتار در حوزه معینی از زندگی اجتماعی وجود نداشته باشد. مردم در چنین شرایطی، دچار سردرگمی می شوند و زندگی برای آنها مانند سراب است. آنان حیات را پوچ می یابند، لذا دست به خودکشی می زنند. امروزه در جامعه ما جوانانی هستند که از ارزش ها و هنجارهای اصیل خود جدا شده اند و به دنبال جایگزین می گردند، اما به دلیل آنکه هویت مناسبی را جهت جایگزینی نیافته اند، زندگی را پوچ و بی معنا می بینند و اقدام به خودکشی می نمایند.

۴- خودکشی قدرگرایانه[۳۱]: در ساخت های سنتی که سلطه وجدان جمعی و هنجارها بر فرد، چنان شدید است که آزادی عمل وی را سلب می کند؛ فرد، خود را اسیر سرنوشت و جبر اجتماعی می داند و امیدی به تغییر وضع خود ندارد و برای رهایی از سلطه خشن این جبرها، اقدام به خودکشی می کند. تحقیقات نشان داده است که خودکشی دختران ایلام و گنبد بیشتر از این نوع است.

تبیین روانشناختی خودکشی

دیدگاه روانشناسی بدون اهمیت به تأیید ساخت اجتماعی یا جایگاه فرد در نظام اجتماعی، صرفاً بر نیروهای فردی که در درون شخصیت انسان عمل می کند، یعنی عوامل عصبی و روانی، توجه دارد. در این دیدگاه هیچ مسئولیتی از این بابت متوجه جامعه نیست و فقط درمان های فردی اشخاص مبتلا به بیماری های روانی (افسردگی، اختلالات روانی، انزوا گزینی، پرخاشگری و …) می تواند از خودکشی پیشگیری کند.

از نظر فروید[۳۲] فردی که دست به خودکشی می زند، قربانی مرگ پرخاشگرانه ای است که به جای تمایل به بیرون، به سوی فرد معطوف شده است. همچنین گاه احساس گناه و نیاز به مجازات منجر به خودکشی می شود. البته فروید بعدها غریزه مرگ را به عنوان منبع غایی پرخاشگری مطرح کرد و خودکشی را تجلی این غریزه دانست.[۳۳]

به اعتقاد کارل منینگر[۳۴] خودکشی می تواند راهی برای جبران افسردگی باشد. بسیاری از بیماران، خودکشی را وسیله ای برای جدال با افسردگی غیر قابل تحمل و احساس ناامیدی می دانند.[۳۵]

اسکیرول[۳۶] خودکشی را یکی از علائم اختلالات روانی می داند. آلفرد آدلر[۳۷] معتقد است که گرایش به خودکشی معمولاً در بخش هایی از جمعیت وجود دارد که در آن احساس حقارت، خودشیفتگی و کم شدن احترام و پرخاشگری پنهان رایج باشد.[۳۸] البته روانشناسان به عوامل اجتماعی کاملاً بی اعتنا نیستند، ولی عامل مهم و اصلی خودکشی را، عوامل روانی و آمادگی های روحی و شخصیتی فرد می دانند و عوامل اجتماعی چون فقر، سرخوردگی، نداشتن امید به آینده، فشارهای اجتماعی و غیره را تسریع کننده و بیدار کننده این حس می شمارند.

البته برخی از صاحبنظران به هر دو جنبه روانشناسی و جامعه شناسی توجه می نمایند. به طور نمونه گیدنز[۳۹] معتقد به پیوند ساخت اجتماعی و شخصیت فرد خودکشی کننده است.

علل و انگیزه های خودکشی

هر چند علل متعددی برای خودکشی ذکر شده، اما برخی علل در مورد زنان بیشتر مؤثر است که به ترتیب در سطوح فردی، خانوادگی و اجتماعی مورد بحث قرار می گیرد:

علل فردی

– بیماری های روانی،نظیر افسردگی، خودشیفتگی، رو