خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل فاس شهر مولای ادریس دوم

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل فاس شهر مولای ادریس دوم :

نوشته:

در مقاله حاضر خطوط اصلی قدیم ترین بخش شهر «فاس کهنه » که «مدینه » نیز نامیده می شود، ترسیم شده است. از

اوایل قرن حاضر، شهر دیگری که ساخت آن ابتدا از سوی استعمار فرانسه آغاز شد در پیرامون مدینه و با فاصله زیاد،

جایی که در گذشته دار دبی بغ نامیده می شد و امروزه به «شهر جدید» شهرت دارد، برپا شد

. ^(۱)

اما در متن حاضر ما تنها به

«

مدینه » خواهیم پرداخت، شهری با سنتها و خاطرات دیرپا که برای مراکش اعتباری بی بدیل و شهرتی معنوی به ارمغان

آورده است

.

درباره مکان این شهر گفته شده عمیار وزیر در معیت مردانی چند، به جستجوی بهترین مکان برخاست. او به

شت سائیس رسید، گستره ای وسیع و حاصلخیز با چشمه سارانی پرشمار، در کنار یکی از این چشمه ها

(۲)

از اسب فرود آمد،

وضو گرفت و به نماز ظهر ایستاد

.

در معیت همراهان در کنار رودی که آبی گوارا و سبک داشت به پیش تاخت تا به مردابهای وسیع مه گرفته و پوشیده از

درخت رسید. محلی بود عالی برای شهر که به اندازه کافی از طغیانهای هراس انگیز وادی سبو یا تند آبهایی که گاه با

قدرت زیاد از کوه زلغ سرازیر می شوند فاصله دارد

.

عمیار نزد مولا بازگشت و آنچه دیده بود در میان گذاشت. مولا به دلیل دو تجربه ای که از قبل داشت، از خطرات واقعی

ناملایمات جوی اطلاع داشت. بنابراین وقتی به بازدید محل آمد کاملا متقاعد شد که بهترین نقطه برای برپایی شهر

همین جاست و نه جای دیگر. چیزی نگذشت که شهری واقعی در این اقصی نقطه غربی سرزمینهای اسلام سر برآورد،

شهری مخصوص علم و ایمان که با بزرگترین کلان شهرهای شرق اسلامی برابری می کرد

.

هنگامی که مولا ادریس

(۳)

نخستین پایه های شهر را پی می افکند دست به دعا برداشت و چنین گفت: «خدایا، تو می دانی

که من این شهر را برای آمال دنیوی، به دلیل خودخواهی و کسب شهرت یا از سر کبر و غرور نمی سازم بل می خواهم در

این شهر تو را پرستش کنند، کتابت را قرائت کنند و تا زمانی که دنیا باقی است شرع مقدس تو در آن اجرا شود. خدایا

کسانی را که در آن سکونت می کنند به سوی نیکی و رستگاری رهنمون شو و به آنها کمک کن تا به انجام اعمال خیر روی

آورند و از هرج و مرج و سرکشی بپرهیزند

.» ^(۴)

به عقیده وقایع نگاران شهر فاس، هیچ تردیدی نیست که این دعا مستجاب شده است

.

ابوزرع الفاسی می نویسد: «بهترین شهرها شهری است که واجد پنج ویژگی باشد: یک رودخانه آب جاری، یک زمین قابل

کشت و زرع، چوب جنگل در همسایگی، حصاری کاملا مستحکم و قدرتی که از مردم حمایت کند

.» ^(۵)

اما همه اینها بدون وجود «برکت » یعنی اثرات مقدس بنیانگذار آن بی فایده خواهد بود

.

چنین می نماید که بعکس روایتی مشهور، نخستین بنیانگذار فاس، ادریس، اول بوده و نه پسرش ادریس دوم

. ^(۶)

اما این

نکته در نظر اهالی فاس اهمیت چندانی ندارد شهر به سرنوشت استثنایی ادریس دوم. «الاظهر» وابسته است. او قدیسی

است که از خلال قرون به حیث بنیانگذار واقعی و حامی شهر شناخته شده است

.

ادریس دوم همان کسی است که زمینها را از قبایل بربر – قبایل زوآغه و یزغا – خریداری کرده است (به گفته وقایع نگاران

به استناد اسناد معتبر) زمینهایی که باید پایتختش بر آنها بر پا گردد. نخستین بنا بر ساحل راست وادی فاس و به تاریخ

192

هجری (۸۰۸ میلادی) بر پا شد، و آن مسجد الشیاخ (مسجد شیخ ها) است; یک سال بعد بر ساحل چپ مسجد

اشراف (مسجد شریف ها) بنا گردید

. ^(۷)

بنیانگذاری تاریخی شهر به بیست سال قبل (۷۸۹ میلادی) و به ادریس اول باز می گردد

.

فاس در آغاز کار روندی دو قطبی می یابد. ساحل چپ محل سکونت اعرابی خواهد شد که گارد مولای ادریس دوم را

تشکیل می داده اند، اعرابی متعلق به قبایل قیس، ازد و یاسب که از اندلس و «افریقیه » آمده اند و از مولا حمایت می کنند

.

ساحل راست که نمایی روستایی داشت شامل جمعیتی اصولا بربر بوده است

.

اما تمامی این داده ها با ورود هشت هزار خانواده اهل قرطبه به هم می ریزد. آنها از سر تعقیب و آزار امیر اموی، الحکم اول

–

که علیه او قیام کرده بودند – فرار می کردند. جمعیت بربر

(۸)

(

از قبایل مارموشا، آربائوا، هوآرا و گروآئوآ) با این تازه واردان

در آنچه بعد از این «ساحل اندلسی ها» نامیده خواهد شد، سکونت خواهند کرد. ساحل چپ ماجرایی مشابه را از

سرخواهد گذراند و در همین زمان پذیرای گروهی کثیر مرکب از دو هزار خانواده قیروانی خواهد شد که به فاس پناهنده

شدند. آنها که از اعراب، پیشرفته ترند به صورت اطرافیان و خدمتگزاران ادریس درمی آیند و به نوبه خود نام خویش را به

ساحل چپ وادی فاس خواهند داد: «ساحل قیروانی ها» مهاجرت اندلسی ها در امواج پیاپی همچنان ادامه خواهد یافت

.

در میان این مهاجران، خانواده های یهودی بسیاری وجود داشت که تا زمان سقوط نهایی قرطاجنه، از درگیریهای مربوط

به «فتح مجدد

»»

Reconquista

[

اسپانیا به دست مسیحیان] فرار می کردند. به موازات همجواری این دو ساحل

دارای اصالت بربر که «شهر – مجمع الجزایر»ها را تداعی می کنند، الگوی دیگری با اصالت عربی – اسلامی بتدریج در

ساحل چپ نضج می گیرد. در این جا تمامی عناصر لازم برای ایجاد کلان شهری اسلامی فراهم آمده اند: مسجد، قصر

(

خانه ادریس دوم مشهور به دارالجیتون) و بازار – عجیب آن که امروزه هنوز بازار نامی رمی یعنی قیصریه (مشتق از کلمه

قیصر یعنی سزار) بر خود دارد

.

دو مسجد اولیه بعدها به صورت دو مسجد بزرگ جامع – که هنوز در دو طرف رود پا برجاهستند – درخواهند آمد. گویی

برای آن که تاریخچه مذهبی شهر رنگ و بوی داستانی پریان به خودگیرد، این دو مسجد با پولی که دو خواهر از خانواده

الفهری فرستاده اند، ساخته خواهد شد: فاطمه – که مسجد قراوییین را ساخته – و مریم – که مسجد الاندلس را بر پا

کرده است. سرانجام مسجد قراوییین بویژه بسیار باشکوه و عظمت خواهد بود. این مسجد که در سال ۸۵۷ م. [ه ق] بنا

شد، قدیم ترین دانشگاه جهان معرفی شده است. درخشش فزاینده آن «شهر دو ساحل » را – نامی که عموما بر فاس

نهاده اند – به صورت مرکزی پرآوازه درخواهد آورد

.

روایت زیر درباره این شهر گفته شده: «اگر علم در مدینه به دنیا آمده باشد در مکه پرورش یافته باشد و در مصر شکل

گرفته باشد، در فاس است که غربال و سره از ناسره جدا شد است.» و این بدان معناست که اهالی فاس نسبت به مسجد

قراییین خود، این مرکز عالی دانش و معرفت سخت احساس غرور می کنند. طی قرنها چهره های درخشانی در این مسجد

تدریس کرده یا آموزش دیده اند. اساتید بزرگ الهیات، تفسیر، نجوم، منطق یا فقه بر روی کرسی ها یا با تکیه بر ستونهای

پرشمار مسجد – یا مدرسه های وابسته به مسجد – می نشسته اند و گرداگرد آنها حلقه طلاب و دانشجویان به سخنان آنان

گوش فرا می داده اند. یکی از دانشجویان کتابی می خواند و استاد آن را تفسیر می کرده است. حضور در جلسات درس برای

همگان آزاد بوده و به دانشجویانی که مبانی علوم فوق را می آموخته اند، اجازه نامه ای از سوی استادش عطا می شده است

.

تنها در عصر سلاطین بنی مرین بوده که پرداخت کمک هزینه ای به این اساتید آغاز شده است. اما اساتید بزرگ از دریافت

این کمکها بشدت خودداری می کرده اند زیرا معتقد بوده اند به استقلال رای آنها خدشه وارد می سازد

.

سوای «طلبا» [دانشجویان] به معنای واقعی کلمه که از نواحی مختلف مراکش یا دیگر کشورها می آمده اند و در

حجره های کوچک مدرسه های حول مسجد قراوییین سکونت اختیار می کرده اند، بسیاری از زایران و تجار که به کسب

علم و معرفت علاقه داشتند و آن را وظیفه ای مذهبی می دانسته اند، بعد از نماز عصر در این جلسات درس شرکت

می کرده اند. این سنت چنان رعایت می شده که کسبه و صنعتگران فاس در مقایسه با دیگر شهرها، جزء علما و دانشمندان

محسوب می شده اند

.

این درخشش ویژه فاس بدون تردید از موقعیت شهر که بر سر چهارراهی پرآمد و شد قرار داشته ناشی می شده است. و

این قبل از هر چیز کلان شهری بوده اقتصادی تجاری و صنعتی و نیز مرکز ملاقاتها و داد و ستد میان فرهنگهای مختلف

شرق و غرب. گفته شده که پاپ سلوستر دوم (از۹۹۹ تا۱۰۰۳ میلادی) [ه. ق] در جوانی در این شهر اقامت داشته و در آن

جا درس خوانده و نخستین کسی بوده که ارقام عربی را به اروپا وارد کرده است. ابن میمون، پزشک و فیلسوف یهودی نیز

چند سالی در این شهر زندگی کرده

و گفته شده در این سالها در قراوییین به تحصیل اشتغال داشته است. آثار این

فیلسوف تصویرگر شگفت انگیزی است از همزیستی فرهنگ یهودی – اسلامی که در اندلس حاکم بوده و پژواکی مشابه در

فاس یافته است. از میان چهره های بزرگ اسلامی به حیث اشاره صرف از ابن عربی (متوفی به سال ۱۲۴۰)، مورخ

–

جهانگرد معروف ابن بطوطه، مورخ و جامعه شناس ابن خلدون یا ریاضی دان مراکشی تبار ابن البنا یاد می کنیم. مسجد

قراوییین و مسجد – مدرسه های اطراف آن مجهز به کتابخانه های پرباری هستند که در آنها دستنوشته های بسیار

مربوط به علوم مختلف نگه داری می شود. از سویی مدرسین دارای کتابخانه های شخصی معتبری هستند، تا به امروز هر

یکشنبه صبح در کوچه پس کوچه های اطراف دانشگاه، بازار دستنوشته هایی که در آنها می توان نسخه های کمیاب و

ذیقیمتی یافت به راه می افتد

.

فاس علی رغم ناملایمات سیاسی همچنان هویت خود را حفظ خواهد کرد و توسعه خواهد یافت. جانشینان ادریس دوم

بزودی از سوی موسی بن ابی العافیه، متحد فاطمیان برکنار خواهند شد. فاطمیان به نوبه خود از سوی امویان اندلس بر

کنار خواهند شد… در این ایام دست نشاندگان مختلف این یا آن سلسله به برپایی یک مسجد و مناره و یک تنور در این

دانشگاه اقدام می کنند و برای هر یک از دو مسجد بزرگ نمازخانه ای وسیع و یک «صحن » (یا حیاط درونی) می سازند

.

فاس، این شهر دو ساحل، طبیعت دو سر خود را مدتهای مدید حفظ کرده است، طبیعتی که از همان آغاز پیدایش شهر

از سوی مولا ادریس – که برای هر ساحل حصاری با شش دروازه خواهد ساخت – بر بسیط خاک ثبت شده است. اما

وحدت و یکپارچگی این دو بخش بتدریج تحقق می یابد. یک امیرزاده بربر از قبیله زنت شش دروازه میان دو ساحل

می سازد و شهر را با تنها یک حصار در میان می گیرد

. ^(۹)

فاس در عهد مرابطون به وحدت واقعی دست می یابد. یوسف بن تشفین – که قبلا شهرمراکش را بنیان نهاده – به محض

فتح فاس برای نخستین بار به تخریب حصارهای جداسازنده درونی اقدام می کند. نیز هموست که به مسجد قراوییین

توجه خاص می کند و به این ترتیب مرکزی را که ساختار شهری و اجتماعی بعدی گرد آن شکل خواهد گرفت،

سازماندهی می کند. این سردار بربر توسعه اقتصادی و مذهبی شهر را بواقع مورد تشویق قرار می دهد و علاوه بر ابنیه

دیگر به ساختن «محلهای خطابه معلق » که بر کوچه های «مدینه » اشراف دارند، فرمان می دهد. همچنین ساختمان

حمامها، آسیابها و سیستم آبرسانی ساحل چپ از کارهای اوست. هم در عهد همین فرمانرواست که «کازبای بوجلود» (در

واقع ابوجنود به معنای پدر لشگرها) ساخته خواهد شد، چیزی که فاس را به صورت شهری نظامی و پایگاه اصلی

عملیاتی یک امپراتوری بزرگ درخواهد آورد

.

حصارهایی که مرابطون ساختند از سوی موحدون، سلاله سلطنتی بعدی، با خاک یکسان خواهد شد. بقایایی از این

حصار امروزه هنوز مشهود است و مسیر کلی آن مشخص مانده است. بنی مرین دیگر سلاله بربر تبار حصارهای قبلی را

حفظ می کند، اما حصار با عظمت دیگری حول محله جدید بنام فاس الجدید – که ضمیمه شهر می کند – بر پا می دارد

.

در عصر همین بنی مرین است که فاس به اوج شکوفایی و عظمت دست می یابد و به صورت ابرشهری سیاسی و هم

فرهنگی در می آید و تا سپیده دم تاریخ نوین به رقابت بر می خیزد. بنی مرین تاثیری عمیق بر فاس برجای می نهند

.

ساختمان بیشترین بخشهای مدرسه های کنونی از آثار آنان است. از میان این مدرسه ها به مدرسه پرآوازه ابوعنانیه اشاره

می کنیم که جزء مدارسی است که معماری آنها از همه کاملتر است. دو سلاله سلطنتی بعدی که مسیحی بودند نیز آثار

معماری بسیار از خود به جای خواهند نهاد و به تعمیر و مرمت و تغییر شکل حصارها اقدام خواهند کرد. به حیث نمونه

به چهار برج از آثار بنی سعاده – که هنوز بر شهر اشراف دارند – اشاره می کنیم: برج شمالی، برج جنوبی، کازبای تمدرت

در باب فتوح و برج سیدی احمد در فاس الجدید

.

در عصر علویان به ترتیب شاهد پیدایش کازبای شرار ضد و کازبا النوار خواهیم بود. در دوران مولای عبدالرحمان «مشوار

کبیر» واقع در شمال قصر سلطنتی و میدان مکینه نزدیک باب السقمه ساماندهی خواهند شد. در سرتاسر قرن بیستم،

دروازه های جدیدی ساخته خواهند شد