خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل اجتهاد و تقلید در مذهب شیعه

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل اجتهاد و تقلید در مذهب شیعه :

یکی از امتیازات مکتب تشیع همین عقیده به اجتهاد است، که هیچ یک از مذاهب اسلامی و یا ادیان آسمانی از آن کمترین بهره ای ندارند، حتی مذهب پروتستان مسیحیت که خواسته اند آن را باآخرین تحولات جهانی منطبق سازند، نیز از آن بی بهره می باشد، چون اناجیل چهارگانه اصول و قوانین ندارند که برای امور روز مره وجریان حوادث از آنها احکام مناسبی استنباط شود.

اجتهاد در حقیقت نیرو و قوه ای فعال و متحرکه مکتب تشیع است که همواره آن را زنده، پایدار و جاویدان نگاه می دارد.

تنها همین مکتب است که شکوه و جلال اسلام را برای همیشه حفظمی کند و تنها عامل بقای آن بشمار می رود. زیرا از رهگذر همین اجتهاد است که اصول و قوانین قرآن و آنچه را پیامبر(ص) به عنوان سنت بیان کرده است و در هر عصری به مناسبت حوادث روزمره، مورد بحث و بررسی قرار می دهد و با احکام و قوانین مناسب با احتیاجات مردم به آنها عرضه می کند.

و این احکام قوانین برخلاف قرآن و سنت نیست، بلکه مصادیقی است که از همان کلیات و اطلاقات استفاده می شود.

برای نمونه، اگر خزانه کشور یا بیت المال مسلمانان آن روزها درموارد معدودی بکار می رفت و تعدی از آن موارد جایز نبود، امروزمرجع تقلید شیعه یعنی مجتهد جامع الشرائط می تواند آن را برای تمام مواردی که کشور بدان نیازمند است، از لحاظ اجتماعی،فرهنگی، بهداشتی و نظامی بکار برد. حتی از همان بودجه در راه ساختن بمب اتم و سایر وسایل دفاعی، مطابق آخرین سیستم بکاربرد یا صرف امور علمی و حتی فضاشناسی و پرتاب موشک بنماید،کارهائی که امروز کشورهای نیرومند جهان انجام می دهند. چرا که برتری و تفوق مسلمانان از جنبه علمی، نظامی و شوون اجتماعی دردرجه اول اهمیت است.

رکود اجتهاد در مذاهب دیگر

در مذاهب اهل سنت این امتیاز نیست با آن که مآخذ قوانین آنان نیز کتاب و سنت است، زیرا آنان علوم اسلامی را احتکار مشایخ وائمه چهارگانه خود (شافعی، حنفی، مالکی و حنبلی) درآورده،اعلام داشتند آنچه برای ملل مسلمان تا روز رستاخیز لازم بوده،اینان استنباط کرده و فتوا داده اند و برای احدی نیز جایز نیست برای حوادث جدید استنباط احکام نماید.

بنابراین، مذاهب از قرن دوم اسلامی همواره راکد، بی جان و درحال جمود است و هیچ گونه نیرو و قوه ای متحرکه در آن وجودندارد.

فقاهت و فقه را منجمد کردند ولی ما شیعه ها ملزم به تقلید ازمجتهد اعلم زنده بوده و باب اجتهاد را مفتوح گذاشته ایم تادینمان زنده بماند و با تغییر و توسعه روزگار پیش برود.

و این حقیقتی است که دانشمندان معاصر مذاهب سنت را سخت ناراحت کرده است.

لزوم اجتهاد و تقلید در مکتب اسلام

دو کلمه اجتهاد و تقلید با دو معنی متقابل خود در میان مسلمانان زیاد استعمال می شود و البته نظر به مساله معروف عدم جواز تقلید ابتدائی میت که تقریبا می توان گفت از مسلمات فقه شیعه است و به واسطه هر مجتهد مفتی مقلدین وی به تجدید تقلیدو اتباع مجتهدی زنده مکلفند. این دو کلمه در زبان مسلمانان شیعه مذهب بیشتر از سایر فرق اسلام مکرر می شود.

دین اسلام گذشته از اصول اعتقادی و معارف اصلی مربوط به مبدءو معاد که از روی علم و یقین می باید بدان معتقد شد، مشتمل بریک سلسله قوانین و مقررات در اطراف اعمال انسانی دارد که بدون استثناء به همه جهات زندگی جامعه انسانی رسیدگی نموده و همه افراد در شرائط مخصوصی بدان موظف می باشند که اعمال فردی واجتماعی خود را با آنها تطبیق نموده و از آن دستورات که مجموعه آنها به نام شریعت نامیده می شود، پیروی نماید.

البته تطبیق صحیح عملی به قانون و حکم مربوط به خود بدون تشخیص علمی متن همان قانون میسر نیست و از طرف دیگر مسلم است که هر قانونی که به ابلاغ رسمی منتهی شد، می باید عمل مکلفین بدان قرار گیرد و جهل بر آن و یا دعوی جهل عذر ناموجه بشماررفته و رفع مسئولیت از افراد نمی کند.

از همین روی تحصیل علم به قوانین علمی و احکام فرعی اسلام شریعت لازم بوده و یکی از وظائف مسلمین خواهد بود. و مانندسایر فنون که در حفظ نظام اجتماع ضرورت دارد، می باید عده ای ازمسلمانان متصدی آن بوده باشند و اشخاصی که توانائی استخراج احکام از مدارک اصیل را دارند، به منظور تعیین و رفع مسئولیت از خود و دیگران بدان اشتغال ورزیده و در این باب کوشش بنمایند.

از این عمل در عرف متشرعه به اجتهاد و در اصطلاح قرآن به تفقه و به لزوم آن تاکیده شده است چنانکه می فرماید: (فلولا نفر من کل فرقه منهم طائفه لیتفقهوا فی الدین و لینذروا قومهم اذارجعوا الیهم لعلهم یحذرون… و لتکن منکم امه یدعون الی الخیر و یامرون بالمعروف و ینهون عن المنکر) ^(۱) .

«دستور این نبود که مومنان کوچ کنند بلکه چرا از هر دسته چندنفر کوچ نکردند تا دنبال یاد گرفتن دین باشند و هنگام بازگشت مردم محل خود را از بی دینی و لاابالیگری و عواقب بد آن،بترسانند بدین امید که بترسند و از انحراف و آلودگی نجات یابند؟».

مفسرین نقل کرده اند بعد از نزول این آیه در هر نوبت یک دسته می رفتند و آنها که دفعه پیش رفته بودند، می ماندند تا همیشه عده لازم برای یاد گرفتن آیات قرآن و معارف و احکام دین نزدپیامبر باشند.

تکلیف خدا چنین انجام می گرفت هر یک از مسلمانان می کوشید چیزی از اسلام یاد بگیرد و به دیگران یاد دهد و اگر آنها چیزی می دانند که او نمی داند از آنها بپرسد و یاد بگیرد، لذا همه یاد می دادند و هم یاد می گرفتند.

بعضی که استعداد و فراغت و علاقه بیشتری داشتند، می کوشیدند تابه قرآن و حدیث بیشتر آشنا باشند، بعضی همه قرآن را از حفظداشتند و برخی بیش از یکی دو آیه نمی دانستند و کسانی صدهاحدیث ازبر داشتند و اشخاصی جز چند حدیث به یاد نداشتند.

در زمان ما هم لازم است که مردم هر محل معارف و احکام رابدانند و اگر مطلب تازه ای پیش آمد که هیچ یک از آنها نمی دانند،یکی از آنها برود و بپرسد و برگردد.

بنابراین باید در میان مسلمانان کسانی باشند که در پاسخ سئوالات و حل مشکلات دینی مردم از جهت علمی جانشین امام باشندیعنی باید در میان مسلمین کسانی همت گمارند تا این علوم پهناور را فرا گیرند و در آنها مجتهد و صاحب نظر شوند و کمال علمی خود را به کمال تقوی و عدل بیارایند تا به مقام جانشینی علمی پیغمبر و امام برسند و مرجع مسلمانان در سئوالات و مشکلات مختلف دینی گردند.

و نظر به این که بیانات دینی که در کتاب و سنت واقع است، کلی و محدود و صور اعمال و حوادث واقعه که مسائل مورد ابتلاء راتشکیل می دهند، غیر متناهی و نامحصورند، برای به دست آوردن جزئیات احکام و تفاصیل آنها راهی جز اعمال نظر و پیمودن طریق استدلال نیست و البته این مطلب نیز برای ما معلوم است که دربیانات دینی که به دست ما رسیده، راه دیگری جز همین راه عادی برای رسیدن به این هدف نشان داده نشده است.

و از همین جا روشن می شود که برای تشخیص وظایف و احکام دینی باید راهی را پیمود که عقلای اجتماع برای تشخیص وظائف فردی واجتماعی از متن قوانین و دستورات کلی و جزئی معمولی می پیمایندو به عبارت دیگر یک سلسله قواعدی را که برای به دست آوردن وظائف و مقررات بکار برده می شود، باید بکار انداخته و وظائف واحکام شرعی را از متن بیانات دینی استنباط نمود.

و از بیانات دینی، آیاتی که به عموم خود تکلیف حرجی یا تکلیف عاجز یا ظلم را از حق سبحانه تعالی نفی می کند، برای اثبات این مطلب مفیدند.

خداوند می فرماید:

(لا یکلف الله نفسا الا وسعها) ^(۲) .«خداوند هیچ کس را، جز به اندازه تواناییش تکلیف نمی کند».

(لا یستطیعون حیله و لا یهتدون سبیلا) ^(۳) . «کسانی که توانائی شان گرفته شده نمی توانند حیله ای اندیشند و یا راهی به مقصد پیداکنند».

(ان الله لا یظلم الناس شیئا) ^(۴) . «خداوند هیچ گونه ظلمی را درحق مردم روا نمی دارد».

و آیاتی که مواخذه را منوط به اتمام حجت می کند مانند (لئلایکون الناس علی الله حجه بعد الرسل) و نظائر آنها و همچنین روایات بسیاری که جاهل قاصر را معذور می دارد، التزاما، دلالت به لزوم ایجاب تحصیل در امر تکلیف دارد و از کلمات معروفه نبی اکرم(ص) است که فرمود: «طلب العلم فریضه علی کل مسلم ومسلمه ».

رسول اکرم (ص) اولین شخصی است که مسلمین را به سوی تعمق واجتهاد و استنباط احکام سوق داده است. حضرت در بیانی زیبا خودبه مسلمین گوشزد کردند که کتاب و سنت استعداد پایان ناپذیری برای درک معانی جدید دارد.

حضرت در مورد قرآن می فرماید: «ان القرآن ظاهره انیق و باطنه عمیق لا تفنی عجائبه و لا تقضی غرائبه و لا تکشف الظلمات الابه ».

«ظاهر قرآن زیبا و باطن آن ژرفاست، او را حدی است و فوق آن حد، حد دیگری است شگفتیهای آن برشمرده نمی شود و تازگیهای آن کهنه نمی گردد و کشف نمی شود حقایق آن مگر با تعمق و اجتهاد درآن ».

همچنین فرموده:

«نصرالله عبد سمع مقالتی فوعاها و بلغها من لم یسمعها فرب حامل فقه غیر فقیه، و رب حامل فقه الی من هو افقه عنه ».

«یعنی خداوند شاد و خرم کند کسی که سخن مرا بشنود و آن را به کسی که نشنیده است، برساند.

همانا بسیارند کسانی که سخن پرمعنی با خود دارند ولی خود، آن را فهم عمیق نمی کنند و چه بسا کسانی که خیال سختی را ازبردارند و فهم عمیق می کنند ولی وقتی که به دیگری منتقل می کنند،او عمق آن را فهم می کند و بهتر می فهمد» ^(۵) .

امام رضا(علیه السلام) از جد بزرگوارش امام صادق(علیه السلام)

نقل می کند:

«ما بال القرآن لا یزید بالنشر و الدراسه و الاغضاضه » «یعنی چگونه است که قرآن هرچه بیشتر خوانده و منتشر می شود و گوشهابا آن آشنا می گردد کهنه نمی شود، بلکه بر عکس روز به روز برطراوت و تازگی آن افزوده می گردد. امام (علیه السلام) پاسخ فرمودند: «لانه لم ینزل لزمان دون زمان و لا لناس دون ناس ولذلک ففی کل زمان جدید و لکل ناس غض » ^(۶) . «این بدان جهت است که برای زمان خاص و برای مردمانی خاص نازل نشده است، لذا درهمه زمانها تازه است و برای همه مردمان پاسخگو است ».

اگر با توجه و دقت کامل به مفهوم روایت فوق نگاه کنیم،می بینیم ائمه اهل بیت (علیهم السلام) دید دیگری قرآن را برای ما طرح کرده اند، لذا می فرماید: (ما فرطنا فی الکتاب من شی)

علاوه بر آنچه گذشت، اگر کسی اخبار ائمه (علیهم السلام) این راتتبع نماید، موارد بسیاری را ملاحظه خواهد کرد که در آنهاائمه(علیهم السلام) به همه اصحاب و پیروان خود دستور و ترغیب نموده اند که اجتهاد و استنباط احکام نمایند که نمونه ای ازآنها بیان می شود. <