خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل امامت و رهبری امت

امام وظایفی بر عهده دارد یکی از آن وظایف رهبری جامعه است در این مقاله پیرامون نیازمندی انسان به رهبر و وظایف رهبر و دستورات اسلام در مورد رهبری، مطالبی ارائه گردیده است.

رشد یعنی قدرت مدیریت.وقتی که انسان می خواهدانسانهای دیگر را اداره کند یعنی وقتی که موضوع رشد اداره انسانهای دیگر باشد، آن را «مدیریت و رهبری »می نامیم.این نوع از رشد دراصطلاح اسلامی «هدایت » و به تعبیر رساتر «امامت » نامیده می شود.

دقیق ترین کلمه ای که بر کلمه «امامت » منطبق می شود همین کلمه «رهبری » است.فرق نبوت و امامت در این است که نبوت، راهنمایی و امامت، رهبری است.

نبوت، ابلاغ، اخبار، اطلاع دادن، اتمام حجت و راهنمایی است.راهنما چه می کند؟ راه را نشان می دهد، وظیفه اش بیش از این نیست که راه را نشان دهد.ولی بشر علاوه بر راهنمایی به رهبری نیاز دارد، یعنی نیازمند است به افراد یا گروه و دستگاهی که قواو نیروهای وی را بسیج کنند، حرکت دهند، سامان و سازمان بخشند.نبوت، راهنمایی است و یک منصب است، اما امامت،رهبری است و منصب دیگری است.پیغمبران بزرگ، هم نبی و هم امام هستند. پیغمبران کوچک فقط نبی بودند و امام نبودند، رهنما

صفحه : ۳۱۹

بودند ولی رهبر نبودند،اما پیغمبران بزرگ هر دو منصب و هر دو شان را داشته اند، هم شان راهنمایی و هم شان رهبری. ابراهیم، موسی، عیسی هر کدام رهنما و رهبرند.

خاتم الانبیاء «رهنمای رهبر» است.قرآن مجید بر این اصل بسیار تکیه می کند و در معارف شیعه این اصل قرآنی جای شایسته خود را دارد.

این نکته راباید یادآوری کنم که آنچه قرآن تحت عنوان رهبری از آن بحث می کند،ما فوق رهبری ای است که بشریت می شناسد.رهبری ای که بشریت می شناسد از حدودرهبری در مسائل اجتماعی تجاوز نمی کند، ولی منظور قرآن از رهبری، علاوه بر رهبری اجتماعی رهبری معنوی یعنی رهبری به سوی خداست و آن خود حساب دقیق و حساسی دارد و از رهبریهای اجتماعی بسی دقیق تر و حساس تر است.فعلا مجال بحث درباره این جهت نیست.

ابراهیم، رهبر و امام

قرآن درباره ابراهیم(علیه السلام)حرف عجیبی می زند و می گوید: «و اذ ابتلی ابراهیم ربه بکلمات…» ^(۱) خداوند ابراهیم را در مراحل بسیارمورد آزمایش قرار داد و ابراهیم از این آزمایشها پیروز بیرون آمد.

ابراهیم از پیغمبرهایی است که سرگذشت عجیبی دارد وآزمونها برایش پیش آمده و در همه آنها کمال موفقیت و پیروزی را داشته است.در میان قوم بابل به نبوت مبعوث شد ویکتنه با عقاید منحط و شرک آمیز قوم خود که همه را فرا گرفته بود مبارزه کرد.همه بتها را به استثنای بت بزرگ شکست.تبر بت شکنی را به گردن بت بزرگ انداخت به علامت اینکه بتها با یکدیگر نزاع کرده و بت بزرگ سایر بتها را به این روز انداخته است.

ابراهیم با این کار خودنیروی فطری عقلی خفته مردم را بیدار کرد، زیرا فطرتا درک می کنندکه ممکن نیست جمادات با یکدیگر به نزاع برخیزند.همین جا به خود می آیندکه پس چرا انسان عاقل شاعر مدرک، سر به آستان این موجودات لا یشعر فرود آورد؟!ابراهیم مکرر مورد غضب و خشم نمرود قرار گرفت تا آنجا که او را در

…………………………………………………….. ۱.بقره/۱۲۴.

صفحه : ۳۲۰

گودالی – حتی می توان گفت در دریایی – از آتش انداختند ولی او از سخن خود دست بر نمی داشت.ابراهیم از طرفی با عقاید منحط و خرافی و تقلیدی[قوم]خود درگیر بود وپیروز می گشت، و از طرف دیگر با نمرود درگیری شدید پیدا کرد و تا میان آتش رفت و در همان حال یک آزمون عجیب الهی به سراغش آمد، یعنی از طرف خدا به امری مامور شد که جز یک تسلیم کامل، هیچ نیرویی نمی تواند آن را اطاعت کند.امری که درباره اش صادر شد این بود که فرزند جوان عزیزت را به دست خود در راه خدا باید فدا کنی و سر ببری.ابراهیم تصمیم به انجام این کار گرفت و در آخرین مرحله که تصمیم ابراهیمی ظهور کرد، از جانب خداوند ندا رسید که یا ابراهیم!تو عمل کردی و ما آنچه از تو می خواستیم همین بود.ما از تو همین حد از تسلیم را می خواستیم، ما کشتن فرزند از تو نمی خواستیم.

ابراهیم این منازل و مراحل را طی کرد و پشت سرگذاشت.بعداز همه اینها بود که به او گفته شد اکنون شایسته امامت و رهبری هستی.ابراهیم از نبوت و رسالت گذشت تا به رهبری رسید.در حدیث است: اتخذ الله ابراهیم نبیا قبل ان یتخذه رسولا و اتخذه رسولاقبل ان یتخذه خلیلا و اتخذه خلیلا قبل ان یتخذه اماما ^(۱).

خلاصه معنی حدیث اینکه:ابراهیم اول نبی بود و هنوز رسول نبود، رسول شد و هنوز خلیل نبود،و خلیل الله شد و هنوز امام و رهبر نبود، بعد از همه اینها به مقام «امامت و رهبری » رسید.

مفاد آیه کریمه «و اذ ابتلی ابراهیم ربه بکلمات فاتمهن قال انی جاعلک للناس اماما»^(۲) این است که: پس از آنکه ابراهیم همه مراحل را طی کرد و از همه آزمایشها پیروز و موفق بیرون آمد و به اصطلاح فارسی از هفتخوان گذشت، ما به او اعلام کردیم که هم اکنون وقت آن رسیده است که ما تو را امام و رهبر قرار دهیم.

امامت و رهبری انسانها، چه در بعد معنوی و الهی و چه در بعد اجتماعی،

…………………………………………………….. ۱.اصول کافی، ج ۱، کتاب الحجه/ص ۱۷۵. ۲.بقره/۱۲۴.

صفحه : ۳۲۱

عالی ترین درجه و مقام و پستی است که از طرف خدا به یک انسان واگذار می شود.

مدالی که به این نام به سینه کسی می چسبانند عالی ترین مدالهاست.ابراهیم، هم نبی و هم امام بود، لهذا رهبر قوم خویش بود.

اینکه عرض کردم «نبوت، راهنمایی و امامت، رهبری است » مقصودم این نیست که انبیاءاین منصب را که بالاتر است نداشتند.همان طور که قبلا هم اشاره کردیم،نبوت و امامت دو منصب است که در انبیاء بزرگ هر دو منصب جمع است و در انبیاء کوچک یکی از آندو، کما اینکه در ائمه، امامت و رهبری هست ولی نبوت یعنی رهنمایی جدید نیست، چون راه همان راهی است که پیغمبر نمایانده است و ائمه مردم را در همان راه که پیغمبر از طرف خداوند ارائه کرده است حرکت می دهند، بسیج می کنند و راه می برند.این، مفهوم امامت از نظر اسلام است.

دنیای امروز به مساله رهبری و مدیریت، تنها از جنبه اجتماعی می نگرد، یعنی تنها این جنبه و این بعد را شناخته است، ولی همین را که شناخته است بسیار اهمیت می دهد و به حق اهمیت بسیار می دهد.

انسان نیازمند رهبری است

اهمیت فوق العاده رهبری بر سه اصل مبتنی است: اصل اول مربوط است به اهمیت انسان و ذخایر و نیروهایی که در او نهفته است که معمولا خود به آنها توجه ندارد.در اسلام به مساله متوجه کردن انسان به خود، به عظمت و شرافت خود و نیروهای عظیمی که در اوست، توجه شده است.قرآن مجید می گوید: «وقتی که انسان را خواستیم بیافرینیم فرشتگان را امرکردیم که به این موجود سجده کنند» ^(۱) ، می گوید: «انسان بر فرشتگان در تعلیم اسماء الهی پیشی گرفت »^(۲) ، می گوید: آنچه در زمین است برای انسان آفریده شده است: «هو الذی خلق لکم ما فی الارض جمیعا»^(۳) ، «سخر لکم ما فی السموات و ما فی الارض » ^(۴) ، ای بشر!در تو

…………………………………………………….. ۱.مضمون آیه ۳۴ سوره بقره. ۲.مضمون آیه ۳۱ سوره بقره. ۳.بقره/۲۹. ۴.جاثیه/۱۳.

صفحه : ۳۲۲

چیزهاست، تو خیال نکن مشتی آب و خاک هستی، خودت رابا موجودات دیگر مقایسه نکن.

ریشه تفاوت انسان و حیوان از نظر رهبری

اصل دوم مربوط است به تفاوت انسان و حیوان.انسان با اینکه از جنس حیوان است، از نظرمجهز بودن به غرایز با حیوان تفاوت دارد یعنی ضعیف تر از حیوان است.

حیوانات به یک سلسله غرایز مجهز هستند و نیاز چندانی به مدیریت و رهبری از خارج ندارند،زیرا غریزه کارش راهنمایی و رهبری به صورت خودکار است.مورچه به سلسله غرایزی مجهز است که به طور خودکار و اتوماتیک وی را در زندگی رهبری می کند.امیر المؤمنین علی(علیه السلام)در یکی از خطبه های نهج البلاغه موضوع مجهز بودن مورچه را به غرایز زندگی بیان و تشریح می کند.سایر حشرات نیز بدین منوال هستند.

انسان با اینکه از نظر نیروها مجهزترین موجودات است و اگر بنا بود با غریزه رهبری شود می بایست صد برابر حیوانات مجهز به غرایز باشد، در عین حال از نظر غرایزی که او را از داخل خود هدایت و رهبری کنند، فقیرترین و ناتوان ترین موجود است، لهذا به رهبری، مدیریت و هدایت از خارج نیاز دارد.این همان اصلی است که مبنا و فلسفه بعثت انبیاء است، و هنگامی که فلسفه بعثت انبیاء را مورد بحث قرار می دهیم متکی به اصل نیاز بشر به راهنمایی و رهبری هستیم، یعنی بشر موجودی است مجهز به ذخایر و منابع قدرت بیشمار و درعین حال در ذات خود فوق العاده بی خبر و سرگردان و خود از ذخایر و منابع وجود خود ناآگاه، نه می داند که چه دارد و نه می داندکه چگونه آنها را رهبری کند و مورد بهره برداری قرار دهد، لهذا نیازمند است که رهبری گردد، راه به او نشان داده شودو نیروهایش سامان یابد و سازمان پیدا کند، باید او را آزاد کرد و به حرکت آورد.

قوانین خاص حاکم بر زندگی بشر

اصل سوم مربوط به قوانین خاص زندگی بشر است.یک سلسله اصول بر رفتار انسان حکومت می کند که اگر کسی بخواهد بر بشر مدیریت داشته باشد و وی را

صفحه : ۳۲۳

رهبری کند جز از راه شناخت قوانینی که بر حیات و بر روال زندگی بشر حاکم است، میسر نیست.

پس بشر موجودی است که به یک سلسله نیروها مجهز است و به هدایت و رهبری و به پیشواو پیشوایی نیازمند است، موجودی است که رهبری و به حرکت در آوردن و بهره برداری از نیروهای وی تابع یک سلسله قوانین بسیار دقیق و ظریف است که شناخت آن قوانین کلید راه نفوذ در دلها و مسلط شدن بر انسانهاست.

رهبری رسول اکرم

قرآن مجید تعبیر عجیبی راجع به پیغمبر اکرم دارد: الذین یتبعون الرسول النبی الامی الذی یجدونه مکتوباعندهم فی التوریه و الانجیل…یحل لهم الطیبات و یحرم علیهم الخبائث و یضع عنهم اصرهم و الاغلال التی کانت علیهم ^(۱).

…این پیامبر امی که در تورات و انجیل از او یاد شده است، چیزهای خوب را بر آنها حلال می کندو پلیدیها را حرام می نماید و بار سنگین را از دوش آنها بر می دارد و غلها را از مردم باز می کند.

کدام بار سنگین و کدام غل و زنجیر؟بارهایی ازسنگ و یا غل و زنجیرهایی از آهن؟از چوب؟نه، بلکه بارهایی سنگین از عادات و خرافات و غل و زنجیرهای روحی که بر نیروهاو بر استعدادهای معنوی بشر گذاشته شده بود، همانها که نتیجه اش جمود، افسردگی، یاس و بدبختی بود.

پیغمبر این نیروهای بسته را باز کرد.مدیریت اجتماعی یعنی این، رهبری یعنی این، مجهز کردن نیروها، تحریک نیروها، آزاد کردن نیروها و در عین حال کنترل نیروهاو در مجرای صحیح انداختن آنها، سامان دادن، سازمان بخشیدن و حرارت بخشیدن به آنها.

…………………………………………………….. ۱.اعراف/۱۵۷.

صفحه : ۳۲۴

مدیریت صحیح از ضعیف ترین ملتهای دنیا، قوی ترین ملتها را می سازد آنچنانکه رسول اکرم کرد و این معجزه رهبری بود.

در این زمینه سخن بسیار است.اگر بخواهیم توجه اسلام را به اصول رهبری و مدیریت درک کنیم دو راه باید طی کنیم:

ضرورت مطالعه سیره اولیاء

طریق اول، مطالعه بسیار عمیق سیره اولیاء دین،مخصوصا شخص رسول اکرم و امیر المؤمنین است.اگر انسان روش آنها را مطالعه کند متوجه می شود که چقدر بر اصول دقیق رهبری منطبق است.نتایج شگرفی که از رهبری خود در دنیا گرفته اند، سابقه ندارد.این موفقیت به جهت آن بودکه کلید رمز را در دست داشتند.از جانب خدای انسان آمده بودند و خدای انسان کلید رمز انسان را در دست دارد.

از میان سیره های مختلف رسول خدا، سیره آن حضرت در لشکرکشی و سیاست، در تبلیغ اسلام، در رفتار با دشمنان، با مشرکین، با اهل کتاب و در خانواده، باید دقیقا مطالعه شود که هر کدام از آنها یک کتاب درس به ما می آموزند.سیره عملی پیغمبر اکرم در رهبری و دستورهایی که در این زمینه می دهد خیلی عجیب است.به قدری روان شناس است و به قدری متوجه راه و رسم انسانهاست که حدی بر آن متصورنیست، متد انسان اداره کردن را می داند.معاذ بن جبل را برای تبلیغ، هدایت و رهبری