خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل اصحاب، محدثان و علمای امامی ری(تا پایان قرن چهارم)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل اصحاب، محدثان و علمای امامی ری(تا پایان قرن چهارم) :

تعداد محدثان ، عالمان و فقهای مذهبی در یک منطقه ، نشان ازمیزان شیوع آن آیین در آنجا دارد. بدین جهت ، احصا و معرفی عالمان مذهبی ، یکی از شیوه های نشان دادن سیر تکوین و تکامل وگسترش مذاهب مختلف در هر منطقه است .

فقر منابع و مستندات تاریخی مربوط به قرون اولیه اسلامی ،بویژه درباره تاریخ تشیع ، سبب گردیده است که احصا و معرفی محدثان و عالمان این فرقه در مناطق مختلف سرزمین های اسلامی ،از مناسب ترین روشهای تحقیقی در نشان دادن سیر تاریخی تکوین وگسترش و میزان پراکندگی و نفوذ مذهب امامیه در آن مناطق ونهایتا سرزمین های لافت باشد .

در این مقاله ، سعی گردیده تا با این روش ، به روشن شدن سیرتکوین و گسترش مذهب امامیه در قرون اول تا چهارم هجری در شهرری که یکی از معدود شهرهای بزرگ ، ثروتمند و آباد سرزمین های اسلامی بوده پرداخته شود. بدین منظور ، ابتدا به معرفی اجمالی شهر و سپس فقها ، محدثان و راویان احادیث ائمه اثناعشری آن ونهایتا به نتیجه گیری در دو محور و با توجه به مستندات تاریخی می پردازیم :

۱) روند تکوین و گسترش تشیع امامیه در شهر ری ، با تکیه برشمار محدثان و عالمان در قرون مورد تحقیق ;

۲) بررسی میزان اعتبار عقیدتی و علمی و التزام محدثان وعالمان قمی به مذهب امامیه .

ری ( رگا ) یکی از کهن ترین مراکز باستانی ایران است که نامش در اوستا و کتیبه بیستون ( قرن ششم قبل از میلاد ) آمده است. ^(۱) در دوره فتوحات مسلمین ، این شهر به سال ۲۳ قمری ^(۲) ( و به قولی ۲۰ قمری ^(۳) ) ، توسط اعراب فتح گردید .

در دوران خلافت منصور دوانیقی ، مهدی عباسی در کنار ری قدیم شهری بنا کرد و برای آن ، مسجد جامع ساخت و بر دور آن ، خندق حفر کرد و آن را ( محمدیه ) نامید ( سال ۱۸۵ق ) .

در کمتر از نیم قرن ، محمدیه ، جای ری قدیم را گرفت ; ^(۴) ولی ری ، هیچ زمان به محمدیه مشهور نشد و این اسم رایج نگردید .

موقعیت ژئوپلتیک ری که مسیر ارتباطی تمدنهای شرق و غرب از آن می گذشت و چهار راه ارتباطی سرزمین های خلافت بود ، ^(۵) سبب رونق تجارت ، انباشت ثروت و آبادانی این شهر گردیده بود. عباراتی که جغرافی دانان اسلامی در توصیف شکوه و عظمت این شهر آورده اند ، می تواند بیان کننده موقعیت و میزان اهمیت این شهر دردوره اسلامی باشد. از جمله توصیفاتی که از ری شده ، اینهاست :

عروس شهرها ، ^(۶)

آبادترین ، پر نعمت ترین و پر عمارت ترین شهر مشرق ،بزرگترین شهر مشرق بعد از نیشابور ، ^(۷)

دارای کاروانسراهای نیکو و بازارهای بزرگ ، ^(۸)

دارای خیابانهای پهن ، ^(۹)

دارای گرمابه های تمیز ، مدارس و کتابخانه های پرآوازه ،میوه های بسیار ، تجارتی پر سود ، آب فراوان و هوای خوش . ^(۱۰)

به علاوه ، میزان خراجی که اهالی ری در دوره خلافت عباسی می پرداختند ( ده تا دوازده میلیون درهم ) در مقایسه با خراجی که اهالی نیشابور ، بزرگترین شهر مشرق خلافت می پرداختند ( چهارمیلیون درهم ) ^(۱۱) خود ، نشان دهنده ری ثروتمند و آباد است .

بناهای ری ، اغلب گلی بوده و در آنها از گچ و سنگ ، به ندرت استفاده می شده ^(۱۲) و وسعت آن ، یک فرسنگ و نیم در یک فرسنگ و نیم بوده است . ^(۱۳)

ابن فقیه ، ری را دارای هفده رستاق ( روستا ) می داند که ازآنهایند : خوار ، دنباوند ، ویمه و شلنبه. وی اضافه می کند که اینها رساتیقی هستند که در آنها منبر ( که نشانی از وسعت وجمعیت زیاد آنها بوده ) وجود دارد . ^(۱۴)

اصطخری نوشته :

و در ناحیت ری ، دیه هاست ، بزرگتر از این شهرها ، چون : ورامین و ارنبویه و رزنین و دزا و قوسین. شنوده ام که در هردهی از این ، قرب ده هزار مرد [ ، بلکه ] زیادت بود و روستاهای قصرانبن درونی و بیرونی و بهزان و السن و بسا و دماوند و کها ومرکوی . ^(۱۵)

کلین فشاپویه ، ^(۱۷) جاموران ، تهران ، ^(۱۸) شهرستانک ، مهران ^(۱۹) و…

محدثان و علمای امامی ری

اما محدثان و علمای امامی ری تا پایان قرن چهارم به ترتیب حروف الفبای نامشان ، به شرح زیر هستند :

۱. ابراهیم بن علی بن عیسی رازی ( ق ۴ ): ابن بابویه در ( تاریخ ری ) از او نام می برد و می گوید : وی از شیوخ شیعه بوده که از احمد بن محمد بن یحیی عطار روایت می کند و ابوالفتح عبیدالله بن موسی بن احمد حسینی و جعفر بن محمد یونسی ، از اوروایت می کنند . ^(۲۰)

۲. ابواسحاق ابراهیم بن محمد بن عبدالله رازی ( ق ۳ ) : وی از نظر نقل حدیث ، مجهول و از سلسله روات شیخ طوسی است . ^(۲۱)

۳. ابن ابی یحیی/ابو یحیی رازی ( ق ۲ ) : وی در نقل حدیث ،مجهول و از اصحاب امام صادق ( ع ) است . ^(۲۲)

۴. ابواسماعیل صیقل رازی ( ق ۲ ) : وی مجهول و از اصحاب امام صادق ( ع ) است . ^(۲۳)

۵. ابوبکر رازی ( ق ۲ ) : مجهول و از اصحاب امام هادی ( ع ) است . ^(۲۴)

۶. ابوالحسن رازی( ق ۲و۳ ) : جعفر بن معروف ، از او و او ازاسماعیل بن مهران روایت می کند . ^(۲۵)

۷. ابوحسین رازی( ق ۳ ): مجهول و از اصحاب امام رضا ( ع) است . ^(۲۶)

۸. ابوطبیب رازی( ق ۴ ) : وی در نقل حدیث ، ممدوح و از جمله متکلمان امامیه است و کتابهای متعددی در امامت ، فقه و نیز دراخبار نگاشته است . ^(۲۷) کتاب ( زیاره الرضا ( ع ) و فضله ومعجزاته ) از اوست . ^(۲۸)

۹. ابوعبدالله جامورانی رازی ( ق ۳ ) : وی در نقل حدیث ،ضعیف است. نجاشی می گوید که در عقیده اش ارتفاع است. ^(۲۹) قمی هاکتاب ( نوادر الحکمه )اش را استثنا دانسته و قبول کرده اند. ^(۳۰)

۱۰. ابومحمد رازی ( ق ۳ ) : مجهول و از سلسله روات کلینی وشیخ طوسی است . ^(۳۱) عطاردی او را از اصحاب امام هادی ( ع ) معرفی کرده است . ^(۳۲)

۱۱. ابو هلال / ابن هلال رازی ( ق ۲ ) : مجهول و از اصحاب امام صادق ( ع ) است . ^(۳۳)

۱۲. ابو یحیی ابن ابی یحیی رازی ( ق ۲ ) : مجهول و از اصحاب امام صادق ( ع ) است. ^(۳۴)

۱۳. احمد بن ابراهیم کلینی ( ق ۳و۴ ) : حسن ^(۳۵) و معروف به علان کلینی و از ممدوحین ^(۳۶) و فضلا و افراد نیک ^(۳۷) و اهل دین (امامیه ) است. ^(۳۸)

۱۴. احمد بن اسحاق رازی ( ق ۳ ) : ثقه واز وکلای امام هادی(ع) و از مختصین به ناحیه مقدسه بوده است. ^(۳۹)

۱۵. ابو علی احمد بن حسن رازی ( ق ۴ ) : حسن ^(۴۰) و از ممدوحین امامیه است. ^(۴۱) تلعکبری با اجازه از او روایت می کند. ^(۴۲)

۱۶. ابوعلی احمد بن علی بن ابراهیم بن هاشم بن خلیل قمی (ق ۴ ) : ممدوح و ساکن ری بوده است. او از بزرگان شیعه ^(۴۳) و ازمشایخ مشهور شیخ صدوق است که صدوق برای او طلب رحمت کرده است . ^(۴۴) ابن بابویه در ( تاریخ ری ) از او یاد کرده و گفته است : (از پدرش و سعد بن عبدالله و عبدالله بن جعفر حمیری و احمد بن ادریس و استماع حدیث کرد ) و صدوق از او روایت می کند. ^(۴۵)

۱۷. ابوالعباس احمد بن علی خصیب ایادی رازی ( ق ۴ ) : غالی است. ^(۴۶) حدیث او سالم و ناسالم دارد و در مذهب او ارتفاع است. ^(۴۷) او صاحب کتابهایی است ، از جمله : ( الشفاء و الجلاء فی الغیبه ) ( که شیخ طوسی آن را تحسین می کند ) ، ^(۴۸) ( الفرائض ) و ( الاداب ). ^(۴۹)

۱۸. احمد بن محمد بن نصر رازی سمسار ( ق ۴ ) : ابن بابویه در( تاریخ ری ) از او یاد کرده و می گوید که از بزرگان و شیوخ امامیه است. علی بن محمد قمی از او و وی از جعفر بن حسن بن شهریار قمی روایت می کند. ^(۵۰)

۱۹. احمد بن محمد بن هیثم عجلی ( ق ۴ ) : ثقه و از مشایخ صدوق است که صدوق از او راضی است. ^(۵۱)

۲۰. اعین رازی ( ق ۲ ) : امامی ، مجهول ^(۵۲) و از اصحاب امام باقر ( ع ) است. ^(۵۳)

۲۱. بکربن صالح رازی ( ق ۲ ) : ضعیف ^(۵۴) و از اصحاب امام کاظم ^(۵۵) و امام رضا ( ع ) است. ^(۵۶) ابن داوود ، یک بار او راتوثیق ^(۵۷) و دوبار تضعیف می کند ; ^(۵۸) اما دیگر رجالیان ، او رابسیار ضعیف معرفی می کنند. ^(۵۹) از تالیفات اوست : ( کتاب فی درجات الایمان و وجوه الکفر و الاستغفار ) ^(۶۰) ، ( الجهاد ) و (النوادر ). ^(۶۱)

۲۲. ابو عبدالله جعفر بن احمد وندک رازی ( ق ۴ ) : حسن ^(۶۲) واز متکلمان و محدثان امامیه و صاحب ( کتاب فی الامامه ) است که کتاب مشهوری بوده است. ^(۶۳)

۲۳. جعفر بن محمد بن ابی زید / ابی یزید ( ق ۲ ) : مهمل ^(۶۴) واز اصحاب امام رضا ( ع ) است و محمد بن عیسی از او روایت می کند. ^(۶۵)

۲۴. ابومحمد جعفر بن یحیی بن علاء رازی ( ق ۲ ) : ثقه و پدرش از اصحاب امام صادق ( ع ) است. کتاب وی با کتاب پدرش درآمیخته و معلوم نشده که از کدام است. ^(۶۶)

۲۵. ابومحمد حسن بن احمد بن محمد بن هیثم عجلی ( ق ۴ ) : ثقه و از بزرگان اصحاب امامیه است و پدر و جدش نیز از ثقات هستند وهر سه اهل ری بوده اند ; اما وی ، اواخر عمرش را در کوفه سکناگزیده ^(۶۷) از کتابهای او ( المثانی ) و ( الجامع ) را می توان نام برد. ^(۶۸)

۲۶. حسن بن جهم رازی ( ق ۲ ) : ثقه ^(۶۹) و از اصحاب امام کاظم (ع ) است. ^(۷۰)

۲۷. حسن بن عباس بن حریش رازی ( ق ۳ ) : ضعیف و از اصحاب امام جواد ( ع ) است. ^(۷۱) وی صاحب کتاب ( ثواب قراءه اناانزلناه فی لیله القدر ) است که به گفته شیخ طوسی ، کتابی باالفاظ فاسد و مضطرب است. ^(۷۲)

۲۸. حسن بن عبدالله رازی تمیمی ( ق ۲ ) : متقی ، نیک ^(۷۳) و ازاصحاب امام رضا ( ع ) است. ^(۷۴)

۲۹. حسن بن علی خیاط رازی ( ق ) : حسن ^(۷۵) و از فضلا وممدوحین است. ^(۷۶)

۳۰. حسین بن ابراهیم بن احمد بن هشام مودب رازی ( ق ۴ ) : حسن ^(۷۷) و از مشایخ شیخ صدوق است که صدوق از او راضی است و بر اورحمت می فرستد. ^(۷۸)

۳۱. حسین بن جهم رازی ( ق ۲ ) : ثقه ^(۷۹) و از اصحاب امام رضا( ع) است. ^(۸۰)

۳۲. ابوعبدالله حسین بن حسن حسینی اسود رازی ( ق ۲و۳ ) : حسن ^(۸۱) و از فضلا و ممدوحین است. ^(۸۲)

۳۳. حسین بن محمد اشنانی رازی ( ق ۴ ) : ثقه ^(۸۳) و از اساتیدشیخ صدوق است. ^(۸۴)

۳۴. حسین بن محمد رازی ( ق ۲و۳ ) : ثقه ^(۸۵) ، عادل و از اصحاب امام کاظم ^(۸۶) و امام هادی ( ع ) بوده است. ^(۸۷)

۳۵. حسین بن یزید نوفلی ( ق ۲ ) : از اصحاب امام رضا ( ع ) است. وی شاعر و ادیب و تمام عمر خود را ساکن ری بوده و همان جا مدفون گردیده است. عده ای از قمی ها می گویند که وی در آخرعمرش غالی شد ; ولی روایتی از او که بر این مطلب گواه باشد ،وجود ندارد. کتابهای اوست : ( التقیه ) و ( السنه ). ^(۸۸)

و ممدوح است. ^(۹۰) امام حسن عسکری (ع ) در توقیعی برای اسحاق بن اسماعیل نیشابوری می نویسد که حقوق ما را به ابراهیم بن عبده بده تا او به رازی بدهد. نام او در کتب رجالی مشخص نشده است. ^(۹۱)

۳۷. سهل بن زیاد آدمی ( ق ۳ ) : ضعیف و از اصحاب امام جواد ، ^(۹۲) امام هادی ^(۹۳) و امام حسن عسکری ( ع ) است ^(۹۴) و با امام عسکری( ع ) به سال ۲۵۵ق ، به توسط محمد بن عبدالحمید عطار مکاتبه داشته است. ^(۹۵) شیخ طوسی ، یک بار او را جزء ( ثقات ) ^(۹۶) و یک بار جزء ( ضعفا ) آورده ; ^(۹۷) ولی دیگر رجالیان ، او را تضعیف می کنند. ^(۹۸) احمد بن محمد بن عیسی ، به دروغگویی و غالیگری وی شهادت داد و او را از قم اخراج کرد و وی نیز در ری سکونت اختیار کرد. ^(۹۹) او صاحب کتاب است. ^(۱۰۰)

۳۸. ابو الخیر صالح بن ابی حماد رازی ( ق ۳ ) : حسن ،امامی ^(۱۰۱) و از اصحاب امام جواد ، ^(۱۰۲) امام هادی ^(۱۰۳) و امام ابن غضائری او را تضعیف کرده ^(۱۰۶) و فضل بن شادان از او رضایت داشته و او را مدح کرده است. ^(۱۰۷) ازکتابهای اوست : ( خطب امیرالمومنین ( ع )] و ( النوادر ). ^(۱۰۸)

۳۹. ابوالقاسم عبدالعظیم بن عبدالله بن علی بن حسن بن زیدبن حسن بن علی بن ابی طالب ع ( ق ۳ ) : حسن ، عابد ، زاهد ومورد رضایت علمای رجالی و از اصحاب امام هادی ^(۱۰۹) و امام حسن عسکری ( ع ) است. ^(۱۱۰) او به سبب اعتقادات شیعی ، تحت تعقیب حکومت قرار گرفت و به ری آمد و در سرداب خانه یکی از شیعیان مخفی شد .

او در آن سرداب ، روزها را روزه می گرفت و شبها را به عبادت می گذراند و گاهی پنهانی به زیارت مزار یکی از فرزندان امام کاظم ( ع ) می رفت. بعد از مدتی ، خبر اختفای وی به یک یک شیعیان رسید ^(۱۱۱) و آن سرداب ، به محفل علمی شیعیان بدل گردید ; ^(۱۱۲) اما طولی نکشید که او بیمار شد و از دنیا رحلت کرد. ^(۱۱۳) وی کتابهایی نیز نگاشته ^(۱۱۴) که از جمله آنهاست : ( خطب امیرالمومنین ( ع )]. ^(۱۱۵)

۴۰. عبدالله بن احمد رازی ( ق ۳ ) : علمای رجالی در وی توقف کرده و هیچ حکمی نداده اند. ^(۱۱۶) محمد بن احمد بن یحیی ، از وی و او از بکر بن صالح ، روایت می کند. ^(۱۱۷)

۴۱. عبدالله بن محمد بن حماد رازی ( ق ۳ ) : مجهول و ازاصحاب امام جواد ( ع ) است. ^(۱۱۸)

۴۲. عبدالله بن محمد بن علی بن عباس رازی تمیمی ( ق ۲ ) : ممدوح ^(۱۱۹) و از اصحاب امام رضا ( ع ) و صاحب نسخه ای از آن امام همام است. ^(۱۲۰)

۴۳. عبیدالله بن محمد رازی ( ق ۳ ) : از اصحاب امام جواد ( ع) ^(۱۲۱) بوده است. محتمل است که او همان عبدالله بن محمد رازی باشد .

۴۴. عطیه بن نجیح رازی ( ق ۲ ) : امامی ، مجهول ^(۱۲۲) و ازاصحاب امام صادق ( ع ) است. ^(۱۲۳)

۴۵. علاء بن حسن رازی ( ق ۳ ) : حسن است. ^(۱۲۴) در کتب رجالی نقل شده که رقعه ای از ناحیه مقدسه از جانب امام عسکری ( ع ) صادر شده که توسط ابوحامد ( که از بزرگان امامیه بوده ) به علاء بن حسن رازی داده شده است. ^(۱۲۵) مامقانی می گوید : این مطلب ، گواه آن است که او از امنا و بزرگان شیعه است ; وگرنه ابوحامد رقعه را به وی نمی داده است. ^(۱۲۶)

۴۶. علی بن ابراهیم بن وراق رازی ( ق ۴ ) : حسن ^(۱۲۷) و ازمشایخ شیخ صدوق است که صدوق برایش طلب رحمت می کند . ^(۱۲۸) مامقانی می گوید : وی باید از شیعیان پاکی باشد که از توثیق، مستغنی اند. ^(۱۲۹)

۴۷. ابوالقاسم علی بن احمد بن محمد بن عمران دقاق ( ق ۴ ) : ممدوح و از مشایخ شیخ صدوق است که صدوق از وی راضی است. ^(۱۳۰)

۴۸. علی بن عباس جرادینی رازی ( ق ۳ ) : غالی و بسیارضعیف ^(۱۳۱) و صاحب کتابهایی است که از آنهاست : ( فی الممدوحین والمذمومین ) ( گفته اند که این کتاب بر خبث طینت او گواه است) ، ( الاداب والمروات ) و ( الرد علی السمانیه ) ( سمانیه ،طایفه ای از غلات بوده اند ). ^(۱۳۲)

۴۹. علی بن عثمان رازی ( ق ۲ ) : مهمل ^(۱۳۳) و از اصحاب امام کاظم ( ع ) است. ^(۱۳۴)

۵۰. علی بن عبدالله بن وراق رازی ( ق ۴ ) : ممدوح و از مشایخ صدوق است که صدوق از او راضی است و بر او رحمت می فرستد. ^(۱۳۵)

۵۱. ابوالحسن علی بن محمد بن ابراهیم بن ابان کلینی (ق ۳و۴): ثقه ، معروف به ( علان ) و از بزرگان امامیه است. ^(۱۳۶) و ازمشایخ اوست. ^(۱۳۸) صاحب کتابهایی است که از جمله آنهاست : (اخبار القائم ( ع )]. او در سال ۳۲۸ ق ، از جانب امام زمان (ع ) اذن حج یافت. او را از این کار نهی کردند ; اما وی حرکت کرد. و در راه مکه او را کشتند. ^(۱۳۹) ابن اثیر ، بعد از آوردن این خبر ، او را از پیشوایان و علمای امامیه معرفی می کند . ^(۱۴۰)

۵۲. علی بن نعمان رازی ( ق ۲ ) : مهمل ^(۱۴۱) و از اصحاب امام صادق ( ع ) است. ^(۱۴۲)

۵۳. علی خزاز رازی ( ق ) : حسن ، ^(۱۴۳) متکلم ، جلیل القدر ،مانوس با فقه و صاحب کتاب در علم کلام است. مقیم ری بود و درآنجا فوت کرد. ^(۱۴۴)

۵۴. عمرو بن عثمان رازی ( ق ۲ ) : از اصحاب امام کاظم ( ع ) است. ^(۱۴۵)

۵۵. ابو جعفر عیسی بن ماهان رازی ( ق ۲ ) : امامی ، ^(۱۴۶) ممدوح ^(۱۴۷) و از اصحاب امام صادق ( ع ) است. ^(۱۴۸)

۵۶. قاسم بن محمد رازی ( ق ۳ ) : مجهول و از سلسله روات کلینی است. ^(۱۴۹)

۵۷. محمد بن ابراهیم کلینی ( ق ۴ ) : معروف به علان کلینی ،حسن ^(۱۵۰) و از فضلا و نیکان است. ^(۱۵۱)

۵۸. محمد بن ابی زید رازی ( ق ۳ ) : امامی ، مجهول ، ^(۱۵۲) اصلا قمی و صحابی امام جواد ( ع ) است. ^(۱۵۳)

۵۹. محمد بن احمد بن عبدالله / ابی عبدالله رازی ( ق ۳ ) : احمد بن ادریس از او و او از جریر بن صالح ، روایت می کند . ^(۱۵۴)

۶۰. محمد بن احمد دوریستی ( ق ۴ ) : فقیه ، عالم و فاضل بوده است. پسرش جعفر از او و او از شیخ صدوق ، روایت می کند. ^(۱۵۵)

۶۱. ابوعاصم محمد بن اسحاق بن عاصم براد رازی ( ق ۴ ) : ابن بابویه در ( تاریخ ری ) از او نام برده است و از ابوالقاسم برادر زاده زراعه نقل می کند که او گفت : محمد بن اسحاق ،حدیثی از من استماع کرد که من در شام از شیخ خود شنیده بودم واو خود مستقیما از شیخ من روایت کرد. به او گفتم : ( کجا این شیخ را ملاقات کردی ؟ ). گفت : ( در بغداد ). در حالی که اودروغ می گفت و شیخ مذکور ، هیچ زمانی به بغداد نرفته بود .

محمد بن اسحاق ، در سال ۳۰۸ق ، وفات یافت. ^(۱۵۶)

۶۲. محمد بن اسماعیل رازی ( ق ۳ ) : مجهول ^(۱۵۷) و از اصحاب امام جواد ( ع ) است. ^(۱۵۸)

۶۳. ابو جعفر محمد بن بکران بن عمران رازی ( ق ۴ ) : حسن ^(۱۵۹) و از بزرگان امامیه و ساکن کوفه بوده است. ^(۱۶۰) از کتابهای اوست : ( الکوفه ) ، ( موضع قبر امیرالمومنین ( ع )] و ( مشرف التربه ). ^(۱۶۱)

۶۴. ابو جعفر محمد بن جریر بن رستم طبری ( ق ۴ ) : رافضی وصاحب تالیفاتی است که از آنهاست : ( کتاب الرواه عن اهل البیت( ع )]. عبدالعزیز کتانی ، او را به رفض متهم کرده است. ابن بابویه در ( تاریخ ری ) از وی نام می برد و می گوید : او آملی بود ; اما به ری رفت و در آنجا ساکن شد. او از بزرگان متکلمان معتزله بود و صاحب تصانیف است. ابومحمد حسن بن حمزه رعینی ازوی و او از ابوالفرج اصفهانی ، روایت می کند. ^(۱۶۲)

۶۵. محمد بن جعفر بن عون اسدی ( ق ۳و۴ ) : ثقه و صحیح الحدیث است ; ولی از ضعفا روایت می کند و گویند به جبر و تشبیه اعتقادداشته است. ^(۱۶۳)

نقل شده که وی یکی از نواب امام زمان ( ع ) است. ^(۱۶۴) برقی او را از اصحاب امام صادق ( ع ) دانسته ^(۱۶۵); ولی سال وفات وی ۳۱۲ ق ، است ^(۱۶۶) و محال است هم عصر امام صادق ( ع ) بوده باشد . صاحب کتابهایی است که از آنهاست : ( الرد علی اهل الاستطاعه ) ^(۱۶۷) یا ( الجبر والاستطاعه ). ^(۱۶۸)

۶۶. محمد بن حسان رازی ( ق ۳ ) : ضعیف و حدیث او ( بینابین ) است. ^(۱۶۹) از اصحاب امام هادی ( ع ) ^(۱۷۰) و صاحب کتابهایی است ،از جمله : ( ثواب القرآن ) ، ^(۱۷۱) ( العقاب ) ، ( ثواب اناانزلناه ) ، ( ثواب الاعمال ) ، ( الشیخ والمشیخه ). ^(۱۷۲)

۶۷. محمد بن حسن رازی ( ق ۲ ) : مجهول و از سلسله روات شیخ طوسی است. ^(۱۷۳)

۶۸. ابوالعباس محمد بن خالد رازی ( ق ۳ ) : امامی ، مجهول ^(۱۷۴) و از اصحاب امام هادی ( ع ) است. ^(۱۷۵)

۶۹. محمد بن سهل بجلی رازی ( ق ۲ ) : از اصحاب امام رضا (ع) است. ^(۱۷۶)

۷۰. ابوجعفر محمد بن عبدالرحمان بن قبه رازی ( ق ۴ ) : ثقه ^(۱۷۷) و از متکلمان حاذق و عظیم القدر و همچنین شیخ امامیه درزمان خودش بوده است. ^(۱۷۸) در مباحثات کلامی ، قوی بوده است . ابتدا معتزلی بوده و سپس مذهب امامیه را اختیار کرده است. ^(۱۷۹) وی صاحب کتبی است که از آنهاست : ( الانصاف فی الامامه ) ، (التعریف ( الرد ) علی الزیدیه ) ، ( الرد علی ابی علی الجبائی) ( المساله المفرده فی الامامه ) ، ( المستثبت ) ، ( نقض کتاب ابی القاسم البلخی ). ^(۱۸۰)

راوی بنام ، ابوالحسین ، از ثقات نقل می کند که کتاب ابوجعفررا نزد ابوالقاسم بلخی بردم ; نقض بر آن نوشت. به ری آمدم ونقض را به ابوجعفر دادم و او نقضی بر آن نقض نوشت. سپس دوباره نقض وی را به بلخی باز گرداندم ; نقضی بر آن نوشت. وقتی به ری باز گشتم ، ابوجعفر فوت کرده بود. ^(۱۸۱)

۷۱. ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی (ق ۴ ) : ثقه ، جلیل القدر ، حافظ احادیث بسیار ، بصیر به علم رجال و نقاد خبر بوده است و در کثرت علم و حفظ احادیث در میان قمی ها مانند نداشته است. ^(۱۸۲)

سال ولادت وی در کتب نیامده ; اما گمان می رود که در دهه اول قرن چهارم و به قولی سال ۳۰۶ق ، بوده است. پدرش ، از علمای بزرگ و از متقی ترین مردم زمان خود بود. او و پدرش هر دو به (صدوق ) و ( ابن بابویه ) مشهور بوده اند ; اما متاخران ، پدررا ( صدوق اول ) و ( ابن بابویه قمی ) ( مدفون قم ) خوانده اند

وی در سال ۳۳۸ق ، به دعوت اهالی ری از قم بدان جا هجرت کرد (که نشان از رشد و گسترش تفکر شیعی در آن شهر دارد ) و ، تا سال ۳۵۲ق ، در ری سکونت داشت و سپس از ملک رکن الدوله بویه برای زیارت امام رضا ( ع ) اجازه گرفته ، به خراسان رفت ; از طوس به نیشابور سفر کرد و از تمام مشایخ آنجا استماع حدیث نمود. درهمان سال ، به بغداد رفته ، از تمام مشایخ آن شهر نیز استماع حدیث کرد. سپس در سال ۳۵۴ق ، وارد کوفه شد و از مشایخ آنجانیز حدیث شنود و به قصد حج ، راهی حرمین شد و پس از سفر حج نیزبه همدان رفت و از شیوخ تمامی این شهرها اخذ حدیث کرد. ^(۱۸۳)

ابوجعفر در سال ۳۵۵ق ، بار دیگر به بغداد رفت. ابن داوود وعلامه حلی نوشته اند که در این سال ، تمام شیوخ امامیه دربغداد از او استماع حدیث کردند. ^(۱۸۴) در سالهای ۳۶۷ و ۳۶۸ق ،دوبار به زیارت امام رضا ( ع ) رفت و سپس در سفرش به ماوراءالنهر ، در بلخ و سرخس و ایلاق ، توقف نمود و از مشایخ این شهرها حدیث شنید .

کتابهای تالیفی او را حدود سیصد جلد نوشته اند. ^(۱۸۵) کثرت مسافرتها و کتب او ، نشانی از روح بلند و همت عالی و کم نظیراو دارد. فهرست کتابهای او در ( الرجال ) نجاشی ^(۱۸۶) (الفهرست) شیخ طوسی ^(۱۸۷) آمده است. ابوجعفر صدوق به سال ۳۸۱ق ، وفات یافت. ^(۱۸۸)

۷۲. محمد بن عقیل کلینی ( ق ۳ ) : مجهول و از مشایخ کلینی است. ^(۱۸۹)

۷۳. محمد بن محمد بن عاصم کلینی ( ق ۴ ) : مجهول ، از راویان کلینی و از مشایخ شیخ صدوق است ( صدوق ، روایات کلینی را به واسطه او نقل می کند ). ^(۱۹۰)

۷۴. محمد بن هیثم عجلی رازی ( ق ۳ ) : ثقه و اهل ری است. اوپدر احمد و پدر بزرگ حسن ، از علمای ثقه امامیه است. ^(۱۹۱)

۷۵. محمد بن یزداد رازی ( ق ۳ ) : حسن ^(۱۹۲) و از اصحاب امام عسکری ( ع ) ^(۱۹۳) بوده و روایات قابل قبولی دارد. ^(۱۹۴)

۷۶. ابو جعفر محمد بن یعقوب بن اسحاق کلینی ( ق ۳و۴ ) : ثقه شیخ و بزرگ امامیه در زمان خود و در علم حدیث ، موثق ترین ودر ثبت آن ، دقیق ترین فرد بوده است. ^(۱۹۵)

کلینی ، صاحب کتابهایی است که از آن جمله است : ( الکافی ) که از ارکان چهارگانه حدیث شیعه است و علمای بزرگ شیعه ، درطول تاریخ ، این کتا