خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل قضیه لابتیه قسمت دوم ۳

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل قضیه لابتیه قسمت دوم ۳ :

اشاره

در قسمت اول این مقال، مقدماتی را در ارتباط با قضیه لابتیه که کلید فهم این قضیه است بیان نمودیم، به دلیل

عدم امکان چاپ مقاله در یک شماره، ادامه مقال را به این شماره حوالت دادیم که اینک آن را پی می گیریم

.

قضیه لابتیه

قضیه لابتیه مانند بسیاری از مباحث منطقی و فلسفی سرگذشت و تاریخچه مبهمی دارد ولی آنچه مسلم است این است

که در مطاوی سخنان میرداماد و صدرالمتالهین آمده است و سپس در میان شارحان و اتباع فلسسفه وی اوج یافته است

.

بعید هم نیست که مبتکر آن خود مرحوم میرداماد باشد. گذشته از ابهام تاریخی از نظر منشا و تبیین آن، مسئله اصلی،

تفسیری است که از این قضیه شده است، شارحان و اتباع حکمت متعالیه آن را به گونه ای تفسیر نموده اند که با بیان

صدرالمتالهین و میرداماد۴ تفاوت دارد، در میان شارحان حکمت متعالیه نخست باید از مرحوم سبزواری نام برد. ما

نخست تفسیر این حکیم الهی را بیان می کنیم و سپس به تفسیر مرحوم صدرالمتالهین و میرداماد خواهیم پرداخت و

سپس میان این دو تفسیر به داوری خواهیم پرداخت

.

تفسیر حکیم سبزواری از قضیه لابتیه

مرحوم سبزواری در منظومه، در بحث تقسیمات حمل چنین دارند

:

بتیه و غیرها مرکبه

بسیطه هلیه منشعبه.۱

سپس در شرح، کلامی دارند که تفسیر آن را در نکات زیر بیان می کنیم:۲

۱-

چنانکه گفته شد قضایای متعارف مشتمل بر دو عقد (عقد الوضع و عقدالحمل) هستند. مفاد این نوع قضایا عبارت

است از اینکه: هر چیزی که وصف عنوانی موضوع بر آن صدق می کند محمول نیز بر آن صدق می کند به این معنا که

محمول همان مصادیق را اختیار می کند که موضوع اختیار کرده است

.

۲-

اگرافراد محققه الوجودی داشته باشیم که وصف عنوانی موضوع بر آنها صدق کند قضیه بتیه خواهد بود واگر موضوع

افراد محققه الوجودی نداشت و افراد موضوع، تقدیری و فرضی بودند قضیه لابتیه خواهد بود

.

۳-

تقدیری و فرضی بودن افراد در قضیه لابتیه نیاز به توضیح دارد زیرا لفظ «تقدیری » و «فرضی » و «مقدر» در منطق به

معانی گوناگونی استعمال می شوند: تقدیر و فرض گاهی به معنای وسیع استعمال می شود و گاهی به معنای خاص

.

تقدیری و فرضی به معنای وسیع عبارت است از چیزهایی که فرض وجود آنها شده، چه موجود باشند و چه معدوم، مثلا

گفته می شود که در قضایای حقیقیه حکم بر افراد مقدره الوجود می باشد چه در خارج موجود باشند و چه معدوم ۳،

تقدیری به این معنا شامل افراد محققه الوجود و افراد معدومی ۴ که فرض وجود برای آنها شده است می باشد. گاهی لفظ

تقدیری به معنای خاص مقابل محققه الوجود استعمال می شود و مراد از آن تنها افراد معدومی ۵ است که فرض وجود

برای آنها شده است. مثلا گفته می شود در قضایای حقیقیه حکم بر افراد مقدره الوجود و محققه الوجود شده است

.

اصطلاح تقدیری استعمال سومی هم دارد که مراد از آن چیزی است که معدوم ممتنع می باشد و برای آن نحوه وجودی

فرض شده است

.

بنابر تفسیری که قضیه لابتیه قضیه ای است که افراد آن تقدیری و فرضی اند، مراد از تقدیری اصطلاح اخیر می باشد،

یعنی لابتیه، قضیه ای است که افراد آن معدوم ممتنع الوجود می باشند۶ و برای آنها فرض وجود شده است چون مراد از

تقدیری اصطلاح اول نیست زیرا در این صورت قضیه لابتیه همان حقیقیه (به تفسیر مذکور) خواهد بود و قسم

جداگانه ای برای قضیه نخواهدبود. همچنین درصورتی که مراد از تقدیری اصطلاح دوم باشد، زیرا در قضایای حقیقیه

شرط نشده است که افراد محققه الوجود هم داشته باشد بلکه قضایای حقیقیه ای داریم که موضوع آنها هیچ فردی ندارد

.

بنابراین قسم دیگری برای قضیه نخواهد بود (البته چنانکه بعدا مطرح خواهیم کرد قضایای حقیقیه دوقسم اند (بتیه

ولابتیه). شاهد دیگراین مطلب مثالهایی است که برای این قضیه مرحوم حکیم سبزواری آورده است

.

۴-

تمام قضایایی که مانند «کل معدوم مطلقا لایخبر عنه » و «کل شریک الباری ممتنع » و «کل اجتماع النقیصنین محال

»

قضایای لابتیه هستند، یعنی قضایایی که وصف عنوانی موضوع یا وصف عنوانی محمول آنها منافی با وجود افراد (یا ذات

موضوع) می باشد. زیرا در قضایایی که وصف عنوانی موضوع یا وصف عنوانی محمول منافی با وجود افراد می باشد افراد

آن ممتنع الوجود خواهند بود. بنابراین باید برای آن، افرادی فرض نمود

.

۵-

بت به معنی محقق و غیرفرضی و عدم بت به معنی فرضی و غیرمحقق است. تسمیه قضایای لابتیه بنابه تفسیر مذکور

به لابتیه نه به اعتبار عقد الوضع می باشد و نه به اعتبار عقد الحمل بلکه به اعتبار ذات موضوع (افراد) یا طرف عقد الوضع

می باشد. زیرا در عقد الحمل این قضایا فرضی وجود ندارد. همچنین عقد الوضع که اتصاف ذات موضوع به وصف عنوانی

موضوع است فرضی نیست، اما یک طرف عقد الوضع که ذات موضوع (افراد) می باشد فرضی و تقدیری است. عقد الوضع

هم به تبع ذات موضوع لابتیه خواهد بود.بنابراین، لابتیت حقیقتا صفت ذات موضوع می باشد وتسمیه قضیه به لابتیه

تسمیه به حال وصف طرف عقد – الوضع خواهد بود. همچنین بتیت، وصف ذات موضوع خواهد بود که به خود قضیه

نسبت داده شده است. تقسیم قضیه هم، به بتیه و لابتیه به اعتبارذات موضوع خواهد بود،یعنی اگر ذات موضوع محققا

وجود داشت قضیه بتیه است و اگر ذات موضوع محققا وجود نداشت و ممتنع الوجود بود،لذابرای وصف عنوانی، افراد

فرضی تصویر شد قضیه لابتیه است.۷

۶-

قضیه لابتیه به تفسیر مذکور، در قوه شرطیه ای غیر محققه – الطرفین است که مقدم آن را عقد الوضع و تالی آن را

عقدالحمل تشکیل می دهد. به این صورت که «کل مالو تقرر و صدق علیه المعدوم المطلق و نظائره کان کذا» اما جزئیات

و افرادی برای وصف عنوانی موضوع در این نوع گزاره ها متحقق نشده است

.

بعضی از بزرگان این قضایا را واقعا شرطیه دانسته اند ولی بعضی این قضایا را واقعا شرطیه ندانسته اند. (به این مطلب

بعدا خواهیم پرداخت

).

بیان مرحوم علامه طباطبایی; در نهایه الحکمه

حکیم عارف علامه طباطبایی نیز در نهایه بیانی نظیر همین بیان حکیم سبزواری را دارند. «و ینقسم – ای الحمل – ایضا

الی بتی و غیر بتی و الاول ما کان لموضوعه افراد محققه یصدق علیها…» ۸

تفسیر صدرالمتالهین و مرحوم میرداماد

تفسیری که از شارح عظیم حکمت متعالیه بیان کردیم با تفسیرصدرالمتالهین و مرحوم میرداماد تفاوت دارد و تفسیر

صدرالمتالهین و مرحوم میرداماد ظریف تر و دقیق تر می باشد. مرحوم میرداماد در «افق مبین » چنین دارند

:

«…

ثم الحکم فی الحملیه ان کان بالاتحاد علی البت سمیت حملیه بتیه و ان کان بالاتحاد بالفعل علی تقدیر انطباق طبیعه

العنوان علی فرد و هو انما یحصل بتقرر ماهیه الموضوع و وجودها سمیت حملیه غیر بتیه و هی مساوقه الصدق للشرطیه

لاراجعه الیها کما یظن ».۹

بعضی از عبارتهای صدرالمتالهین را نقل کرده و سپس به بیان این تفسیر می پردازیم. ایشان در تعلیقات حکمه الاشراق ۱۰

و نیز در اسفار۱۱ عباراتی دارند که توضیح خود را در نکات زیر خلاصه می کنیم

:

۱-

قضیه لابتیه قضیه ای است که در آن حکم به اتحاد موضوع و محمول بالفعل شده برفرض تطبیق وصف عنوانی

موضوع برذات موضوع (فرد ما) یعنی اتحاد موضوع و محمول تعلیقی نیست که م