خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل مساجد و اماکن متبرک جنوب مدینه

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل مساجد و اماکن متبرک جنوب مدینه :

جنوب مدینه از نقاط پر آب و حاصلخیز مدینه

[۱]

به شمار می آید.با این حال این منطقه نیز حره کوچکی دارد و از زمینهای سنگلاخ بی بهره نیست.نخلستانهای زیادی هم در آن قرار دارد.این منطقه به طور عمده شامل عصبه در جنوب غربی،قبا در جنوب و قربان و عوالی در جنوب شرقی است.در اینجا مساجد و اماکن متبرکه این بخش را با شرحی از مسجد قبا آغاز می کنیم:

مسجد قبا

منقطه قبا در فاصله شش کیلومتری جنوب مسجد النبی قرار دارد و از نقاط خوش آب و هوا و از جمله مناطق زراعی و پر آب اطراف مدینه به شمار می آید.به همین دلیل نخلستانهای زیادی در قبا وجود داشته و دارد.این منطقه به دلیل واقع شدن در جنوب شهر،اولین محلی بود که از رسول خدا-ص-استقبال کرد.آن حضرت پس از رسیدن به قبا،چند روزی را در آنجا بسر بردند تا آن که امیر مؤمنان،علی-ع-و برخی دیگر از اعضای خانواده اش به ایشان پیوستند،آنگاه همگی راهی یثرب شدند.

در چهار روزی که رسول خدا-ص-در قبا بود،مسجدی در این ناحیه بنا فرمود که طی آن تنها دیواری از سنگهای حره بر گرد آن کشیده شد.البته تا زمان توسعه ولید مسجد سقف نداشت یا اگر هم داشت از همان شاخه های خرما بود.

بنا به نقل روایات بسیار،مسجد قبا مصداق آیه « لمسجد اسس علی التقوی من اول یوم احق ان تقوم فیه »

[۲]

می باشد.این آیه اشاره به این نکته که این مسجد از روز نخست بر پایه تقوا ساخته شده و لذا سزاوار است تا رسول خدا-ص-نه در مسجد ضرار در این مسجد نماز بگزارد.به دلیل نزول همین آیه در شان مسجد قبا،در آن زمان مسجد قبا را به نام «مسجد التقوی »می شناختند.

[۳]

این آیه در برابر مسجد ضرار ساخته شده که آن هم در قبا بوده و اساس آن بر پایه نفاق ساخته شد.

همچنین نقل شده است که آیه « فیه رجال یحبون ان یتطهروا و الله یحب المطهرین »

[۴]

در شان نمازگزاران مسجد قبا نازل شده است.

بدین ترتیب،مسجد قبا نخستین مسجدی است که رسول خدا-ص-آن را بنا کرده است.آن حضرت درباره نماز خواندن در مسجد قبا فرمود:

«من تطهر فی بیته ثم اتی مسجد قباء فصلی فیه رکعتین کان کاجر عمره.»

[۵]

«کسی که خود را در خانه اش تطهیر کند،آنگاه به مسجد قبا در آید و دو رکعت نماز بخواند،ثواب یک عمره را برده است.»

ورود رسول خدا-ص-را به قبا،دوشنبه دوازدهم یا چهاردهم ربیع الاول دانسته اند.آن حضرت در این چند روز میهمان کلثوم بن هدم بود و در منزل سعد بن خیثمه با مردم ملاقات می کرد.این دو منزل در سمت قبله مسجد قبا بوده و در توسعه اخیر مسجد قبا در درون مسجد قرار گرفته است.

رسول خدا-ص-بعدها نیز که در مرکز مدینه ساکن شد،هر هفته،گاه روزهای شنبه و گاه دوشنبه به قبا می آمد و در این مسجد نمازمی گزارد.ساکنان قبا نوعا از چهره های بسیار خوب اصحاب آن حضرت بودند.

عمر بن عبد العزیز در آخرین دهه قرن اول هجری،به دستور ولید بنای اولیه مسجد قبا را تخریب کرد و از نو بنایی استوار بر پا نمود و برای آن رواقهایی نیز ساخت.

مسجد قبا بعدها به دست جواد اصفهانی،یکی از وزرای حکام موصل،در سال ۵۵۵ قمری باز سازی شد.آثار این وزیر در تمامی مکه و مدینه دیده می شود و ما در این کتاب از چند مورد آنها یاد کرده ایم.

مسجد قبا همیشه مورد توجه مسلمانان بوده و بارها تعمیرات اساسی در آن صورت گرفته است.در سال ۱۳۸۸ قمری ملک فیصل رواقهای آن را در جهت شرقی مسجد توسعه داد. مسجد قبا یکی از مهمترین و زیباترین مساجدی است که در محدوده فعلی مدینه قرار دارد، چرا که با توسعه شهر،قبا نیز در محدوده مدینه قرار گرفته است.بنای جدید آن مربوط به سال ۱۴۰۶ هجری قمری می باشد.کتیبه ای سنگی که مربوط به این بازسازی است در بیرون مسجد نصب شده است.

مسجد جمعه

پیامبر-ص-در ادامه مسیر از قبا به یثرب،در میان قبیله بنی سالم برای نخستین بار نماز جمعه را اقامه کرد و همین مساله سبب شد تا محل نماز خواندن رسول خدا-ص-به عنوان «مسجد الجمعه »شناخته شود.نامهای دیگر آن،«مسجد عاتکه »و«مسجد الوادی »(وادی رانونا)است.این مسجد نظیر مسجد النبی از خشت و گل ساخته شده بود و سقفی کوچک داشت.مسجد جمعه بعدها با سنگ ساخته شد،اما تا قرن هشتم مساحت آن بسیار کم بود.در قرن نهم هجری،مسجد باز سازی شد و طول آن از شمال به جنوب ۱۰ متر و عرض آن از شرق به غرب ۲۵/۸ متر بوده و شبستان مسقفی نیز داشته است.این مسجد در دوره عثمانی اندکی بزرگتر و از اساس بنا شد.قبل از بازسازی جدید آن،سید حسن شربتلی که این مسجد در میان باغ وی بوده آن را بازسازی مختصری کرده است.بنای فعلی آن،که بسیار مجلل ساخته شده،از دوره سعودی است.

در برخی نقلها آمده است که قبل از رسول خدا-ص-نیز مسلمانان مدینه،اقامه جمعه می کرده اند.این مطلب چندان ثابت شده نیست.در هر حال،اولین نماز جمعه رسول خدا-ص-در همین مسجد اقامه شده است. از طریق یاقوت حموی آگاهیم که تا قرن هفتم مسجد ضرار که در برابر مسجد قبا از سوی منافقان در محله قبا ساخته شده به صورت ویرانه بوده است.حموی می گوید:زائرانی که برای خواندن نماز به قبا می آیند نزدیک مسجد ضرار رفته لگدی به آن می زنند و می روند.

خانه کلثوم بن هدم و سعد بن خیثمه

در منطقه قبا مکانهای مختلفی وجود داشته که مورد توجه زائران بوده است.بسیاری از مساجد اکنون از میان رفته است.

پیش از باز سازی جدید دو مسجد کوچک در سمت قبله مسجد قبا بوده یکی خانه کلثوم بن هدم و دیگری خانه سعد بن خیثمه که هر دو در بازسازی جدید تخریب و گویا در مسجد افتاده است.این دو خانه محل فرود آمدن رسول خدا-ص-پس از هجرت و محل زندگی شماری از مهاجران نخست به مدینه بوده است.

سخاوی در قرن نهم نوشته است:در صحن مسجد محل فرود آمدن ناقه رسول خدا-ص-،در سمت قبله آن خانه سعد بن خیثمه و کلثوم بن هدم و چاه اریس در برابر آن قرار دارد.

[۶]

چاه اریس

اریس در لغت اهل شام،به معنای «فلاح »است.چاه مزبور را به نام «بئر اریس »،«بئر خاتم »و«بئر النبی »هم می نامند.چاه مزبور تا جایی که به آب می رسیده پله داشته است.از این چاه دهها بار در مصادر تاریخی و حدیثی یاد شده است.عمده ترین آنها اشاره به جریان افتادن خاتم رسول خدا-ص-در زمان عثمان و توسط وی در آن چاه است.پس از آن بود که هر چه مسلمانان کاوش کردند خاتم را نیافتند.محل آن در غرب مسجد قبا بوده و تا پیش از بازسازی مسجد در چند سال اخیر محل آن کاملا مشخص بوده است.اکنون حوض و آبشاری در کنار مسجد قبا در ضلع غربی آن هست که بر اساس گفته یکی از شاهدان که پیش از خرابی آن را دیده بود،به احتمال بسیار قوی در همان محل چاه ساخته شده است.در امتداد آن خیابان،و باز در آن سوی خیابان نخلستان است.آگاهیهای داده شده نشان می دهد که چاه مزبور فاصله بسیار اندکی از مسجد قبا داشته و پیش از خرابی بنای بسیار کوچکی بر روی چاه بوده است.

مسجد بنات بنی النجار

مسجدی کوچک در فاصله تقریبی صد متری،در شمال مسجد جمعه با مساحت تقریبی دوازده متر مربع تا سال ۱۳۷۳ شمسی وجود داشت.این مسجد از مساجد قدیمی مدینه بوده و شایع بوده که دختران بنی نجار در اینجا ایستاده و وقتی رسول خدا-ص-وارد قبا شدند سرود«طلع البدر علینا…»را می خواندند.مسجد مزبور در میان زمینی قرار داشت و گویا به تحریک عوامل وهابی مسجد مزبور تخریب شده است.فاصله آن با مسجد جمعه اندک بوده و شاید توجه برخی زائران به آن،سبب تحریک آنها در از بین بردن این مسجد شده است.گفتنی است که تصویر این مسجد در کتاب تاریخ معالم المدینه المنوره،نوشته الخیاری هم آمده است.

مسجد بنی وائل

این مسجد از مساجدی است که رسول خدا-ص-در آن نماز خوانده.گویا بنی وائل که طایفه ای از اوس بوده در قبا بوده اند اما مطری گفته که محل آن در شرق مسجد شمس;یعنی همان مسجد فضیخ بوده است.

[۷]

امروزه اثری از این مسجد نیست.

مسجد مصبح

از جمله مساجدی که در قبا بوده مسجد مصبح است.خیاری نوشته است که این مسجد بر فراز تلی است در قبا،در پشت مخازن آب چاه زرقاء.در پاورقی همان کتاب آمده است که این مسجد هنوز باقی است،ساختمانی است بدون سقف در کنار مستودعات غسان در قبا،در جنوب غربی مسجد قبا.در حاشیه غربی آن هم بنای مصبح و ثنیه الوداع است که رسول خدا-ص-در آنجا مورد استقبال قرار گرفت.

[۸]

این غیر از ثنیه الوداعی است که در غرب مسجد النبی قرار داشته است.

مسجد العمره

مسجدی با نام مسجد العرفات یا مسجد العمره در طرف قبله مسجد قبا بوده است. نامگذاری آن به مسجد عرفات را از آن روی دانسته اند که زمانی در روز عرفه رسول خدا-ص-در اینجا ایستاده بود.زمین آنچنان صاف شد که حضرت از آنجا مردمانی را که در عرفات وقوف کرده بودند مشاهده کردند.ابن جبیر هم در سفرنامه اش از آن یاد کرده و گفته است که در انتهای قریه قبا تلی است که مشرف به عرفات است.او این مطلب را نیز افزوده است که:از همانجا وارد دار الصفه می شوند;جایی که عمار و دوستانش وقتی وارد مدینه شدند در آنجا بودند.الخیاری نوشته است که مسجد مزبور اکنون در پشت مدرسه قبا السعودیه است،اما پاورقی نویس نوشته است که این محل اینک داخل میدانی است که در سمت قبله مسجد قباست.

[۹]

مسجد عتبان بن مالک

مسجد عتبان بن مالک نیز یکی از مساجد قبا بوده است.این عتبان که از نقبای انصار بود،از رسول خدا-ص-خواست تا به منزل وی آمده برای وی مصلایی درست کند تا وی در آن نما