خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل اصول و ویژگی های مردم سالاری دینی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل اصول و ویژگی های مردم سالاری دینی :

چکیده:

مفهوم مردم سالاری دینی گرچه پیشینه ای طولانی در فقه سیاسی شیعه دارد اما اصطلاح یاد شده با اسلوب جدید، به تازگی وارد اصطلاحات سیاسی شده است. مردم سالاری دینی در شکل ظاهری در بسیاری موارد با دموکراسی غربی مشابهت دارد اما ویژگیهای منحصر به فردی دارد که آن را از دموکراسی غربی جدا می کند و در حقیقت، مدل خاصی از حکومت مردمی است که محتوای آن را آموزه های دینی تشکیل می دهد و مهمترین اصول آن عبارتند از: ایمان مداری، مردم گرایی، قانون محوری، شایسته سالاری، آگاهی و رضایت محوری.

آزادی از خواسته های فطری بشر است. به همین جهت، بحث از آن مورد اقبال عمومی قرار گرفته است؛ بویژه در قرون اخیر که مفهوم آزادی تحول شگرفی شده است؛ به گونه ای که مستبدترین حاکمان نیز کوشیده اند قرائتی از آن را ارائه کرده و بر اساس آن، اعمال خود را توجیه کنند. رویکرد جدید به دموکراسی و نقش مردم در حکومت، پس از اندیشه پردازی اصحاب قرارداد، در مغرب زمین تئوریزه شد و در دیگر سرزمینها نیز رواج یافت. البته دموکراسی، مردم گرایی و مردم سالاری در غرب، با آنچه که در اندیشه اسلامی مطرح می شود متفاوت است. برای پرداختن به این بحث لازم است ابتدا منظور خود را از مردم سالاری و مردم سالاری دینی، روشن و تفاوت آن دو را تبیین کنیم.

می دانیم دموکراسی به مفهوم جدید آن، به معنای حاکمیت مردم یا حق جمعی برای مشارکت عمومی در قرون اخیر شایع شده است اما پیشینه این اصطلاح و مفهوم آن به آتن در قرن پنجم قبل از میلاد بر می گردد که در آن، دموکراسی به مفهوم «مردم بر مردم، برای مردم» معنا شده است.

دموکراسی از دو لفظ یونانی «

Demos

» به معنای عامه مردم و «

Krafos

» به معنای قدرت، حکومت، اداره امور و حاکمیت، گرفته شده است. افلاطون این مفهوم را به کار برد و آن را در ظاهر، از همه حکومتها زیباتر دانست؛ به این بیان که همچون لباس رنگارنگ که زنان و کودکان از آن فریفته می شوند دموکراسی نیز ظاهری فریبنده دارد.^(۲)

اما حکومت این چنینی را به صلاح مردم و مطلوب نمی داند و از آفتهای آن نام می برد. ارسطو نیز از دموکراسی بخوبی یاد نمی کند و مدل حکومتی بر اساس آن را به مردم عصر خود پیشنهاد نمی دهد.

معنای دموکراسی

امروزه از دموکراسی تعاریف متعدد و گاه مختلفی ارائه می شود. بسیاری، آن را یک سیستم خاص، شکلی از حکومت یا روشی حکومتی می دانند که گروهی به نام اکثریت مردم می توانند کنترل سیاسی خود را اعمال کنند.^(۳) در عمل نیز دموکراسی حکومت اکثریت به صورت «نصف به اضافه یک» است که با نظر جمعی، ایده ویژه ای را به منصه ظهور می رسانند و حکومتی را بر آن اساس بنا می کنند.

می توانیم مردم سالاری را به مفهوم «حکومت به وسیله مردم» یا «اداره جامعه توسط تعداد زیادی از مردم» و یا امکان تجلی مشارکت عملی مردم در تعیین و تغییر خط مشیهای حکومتی بدانیم. بنابراین، مردم سالاری یا دموکراسی، شکلی از حکومت است که بر اساس فرهنگها و عقاید مختلف محتوای ویژه ای به خود می گیرد البته فرهنگی که ظرفیت آن را داشته باشد. بر همین اساس، به تبیین دموکراسی در فرهنگ اسلامی و نظریه مردم سالاری دینی می پردازیم.

مردم سالاری دینی

با توجه به این که مفهوم مردم سالاری روشن شد، از دین نیز تعریف مختصری ارائه می دهیم:

«دین، مجموعه گزاره ها و آموزه های دستوری و ارزشی (بایدها و نبایدها، شایدها و نشایدها) سازواره ای که درباره تبیین هستی و تنظیم مناسبات آدمی از سوی هستی پرداز، از رهگذر وحی نبوی و هدایت فطری و عقلانی برای تمهید کمال و تأمین سعادت بشر است.»^(۴)

برخی، مردم سالاری دینی را ترکیبی از دو واژه مردم سالاری و دینی دانسته و برای آن، اصالت مفهومی و تعریف مستقل قائل نشده اند اما بسیاری از نظریه پردازان اسلامی، اصطلاح مردم سالاری دینی را واژه ای مرکب نمی دانند. آنان قائلند مردم سالاری دینی به معنای ترکیب دین و مردم سالاری نیست بلکه یک حقیقت واحد در جوهر نظام اسلامی است؛ یعنی اگر بنا باشد نظامی بر مبنای دین شکل گیرد بدون پذیرش مردم ممکن نیست؛ ضمن آن که تحقق حکومت مردم سالاری واقعی هم بدون دین امکان پذیر نیست.^(۵)

در نگاه به دموکراسی و پیوند آن با دین، دیدگاه های مختلفی ارائه شده است. در میان اندیشمندان مسلمان نیز دو دیدگاه عمده وجود دارد: یک دیدگاه، حاکمیت را از آنِ خداوند دانسته اما خواست عمومی و انتخاب مردمی را بر احکام دینی مقدم می داند. در این دیدگاه نظر و خواست اکثریت مبنای عمل دولت اسلامی قرار گرفته و عمل اکثریت، مشروعیت آفرین و الزام آور تلقی شده است؛ به گونه ای که نوع، مدل و روش حکومت اسلامی را مردم تعیین می کنند.

بر طبق دیدگاه دیگر، حاکمیت از آن خداست و هموست که به نیازها و کمبودهای انسان آشنایی دارد و برای جبران آنها قوانین خاصی مقرر داشته است و صلاح مردم نیز در عمل به دستورات وحیانی قرار داده شده است. در این دیدگاه، خواست مردم در چارچوب احکام دینی، پذیرفته شده است. از آن طرف، مردم مسلمان خواهان اجرای دستورات الهی اند و بر اساس دین الهی در حکومت مشارکت می کنند و خواسته هایشان نیز فراتر از دین الهی نخواهد بود؛ زیرا صلاح و فلاح خود را در آن می دانند.

دیدگاه دوم که امروزه به دیدگاه مردم سالاری دینی معروف شده، در اساس و پایه با دیدگاه اول متفاوت است و از دموکراسی غربی نیز کاملاً دور، و یک تئوری جدید با روش، قواعد و ویژگیهای منحصر به خود است.

این دیدگاه از سوی برخی از فقهای شیعه مورد توجه قرار گرفته و توسط مقام معظم رهبری با انسجام و مدل عملیتر ارائه و تئوری پردازی شده است. ما در این مختصر روش، ویژگیها و اصول این قرائت را ذکر می کنیم که در ضمن آن، تفاوتش با دیدگاه های دیگر نیز مشخص می گردد.

روش مردم سالاری دینی

مهمترین مطلبی که در خصوص تفاوت روشی این دیدگاه با سایر دیدگاه ها وجود دارد در «ارزش مدار بودن» این روش است. در این روش اگر چه مبنای پذیرش رأی و نظر مردم مورد توجه است اما از ارزشها و فضایل اخلاقی نیز غفلت نمی شود بلکه محوریت با ارزشهاست و حکومت اسلامی حق ندارد به بهانه مردمداری، روش تساهل و کم رنگ کردن ارزشهای دینی را به کار گیرد؛ مردم مسلمان خود خواستار آزادی و دموکراسی در سایه دین و در راستای اهداف دینی اند و آنچه را که ضد دینی باشد بر نمی تابند. مقام معظم رهبری در این باره می گوید:

«روشهایی که برای کسب قدرت و حفظ آن به کار گرفته می شود باید روشهای اخلاقی باشد در اسلام کسب قدرت به هر قیمتی، وجود ندارد و روشها خیلی مهمند.»^(۶)

آنچه امروزه برای تبیین دموکراسی در غرب و مردم سالاری به آن توجه می شود ارزش زدایی از آن است. در جامعه اسلامی نیز برخی بر آنند که مردم سالاری را از ارزش مداری دور کنند؛ در حالی که خواست مردم مسلمان، تحقق نظام اسلامی و استمرار آن با حضور و مشارکت مردم در چارچوب حفظ همه اصول اسلامی است.

بر همین اساس، مسؤولان منتخب مردم نیز در نظام اسلامی باید همتشان را به رفع نیازهای مردم، با اخلاص و توجه به خدا و اتصال به او مصروف دارند.^(۷)

اصول مردم سالاری دینی

مردم سالاری دینی در اصول نی