خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل حاکمیت دینی… ، نواندیشان دینی… ، جنبش اصلاح طلبی / گفتگو با مصطفی ملکیان

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل حاکمیت دینی… ، نواندیشان دینی… ، جنبش اصلاح طلبی / گفتگو با مصطفی ملکیان :

چکیده:

آقای ملکیان درباره مضار و منافع حاکمیت دینی نسبت به دینداری مردم سخن گفته است. همچنین از مفهوم نواندیشی دینی و مسائل و موضوعات آن، مساله معنویت و جنبش اصلاحات و ارزیابی این جنبش گفتگو کرده است. به نظر وی حاکمیت دینی با دموکراسی قابل جمع نیست، مشکل روشنفکران دینی این است که یکدیگر را نقد نمی کنند و از سلوک معنوی قوی بی بهره یا کم بهره اند. جنبش اصلاحات باید به طور استراتژیک از خشونت بپرهیزد و به معنویت روی آورد.

حاکمیت دینی آزمایشگاهی است که در آن، آموزه های دینی در معرض آزمایش قرار می گیرند. یکی از آثار حاکمیت دینی این است که وقتی با مشکلاتی مواجه می شویم به این فکر می افتیم که این مشکل چرا حاصل شد و چرا پیش آمد و برای دفع و رفع آن چه باید کرد. این مساله به خودی خود نوعی پویایی در اندیشه دینی پدید می آورد. اما یک اثر دیگر حاکمیت دینی است که این حاکمیت همیشه حاکمیت یک قرائت است. هیچ وقت حاکمیت همه قرائتها از دین در آن واحد امکان پذیر نیست. حاکمیت دینی این اثر منفی را می تواند داشته باشد که جلو پویایی اندیشه دینی را بگیرد. به همین دلیل است که کسانی گفته اند تنها راه حفظ دیانت مردم، این است که هیچ نظام سیاسی به نام دین حکومت نکند. به این تعبیر، گویی سکولاریسم گاهی برای نجات دیانت مردم، لازم است. اگر بخواهید نظام سیاسی ایجاد کنید، نظام سیاسی کم یا بیش و دیر یا زود، نوعی بی مدارایی نسبت به سایر قرائتها از خود نشان می دهد.

این فرض که قرائتهای مختلف از دین بر اساس میزان اقبال مردم و رای آنها به نوبت حاکمیت پیدا کنند، به لحاظ نظری محال نیست، ولی در مقام عمل ممکن نیست; زیرا در این صورت باید چنین حکومتی یک پایه و اصل مشترک و ثابت داشته باشد، و آن رای مردم است. اگر قرار باشد حکومت کاملا بر اساس رای مردم باشد، معلوم نیست دینی بودن آن به چه چیزی تحقق می پذیرد. بله یک معنا برای حکومت دینی متصور است که به آن معنا جمع سیال دموکراسی و حکومت دینی ممکن است. البته هیچ جا ندیده ام که حکومت دینی را به این معنی بگیرند. این معنا آن است که حکومت دینی، مبتنی بر آرای مردم باشد، ولی مردم خودشان متدین باشند، یعنی خواستشان دینی باشد. این معنا البته مورد نظر کسی نیست و تنها معنای قابل دفاع از حکومت دینی است. چون این معنا مراد نمی شود، من به طور مطلق جمع دموکراسی و حکومت دینی را ناممکن دانستم.

اما جمع میان دین و دموکراسی ممکن است. زیرا می توان در یک جامعه دیندار، حکومتی دموکراتیک داشت و این غیر از آن است که حکومت دینی باشد.

نواندیشی دینی با دو مشکل مهم مواجه است: ۱) یکی مساله نشان دادن ربط میان عقلانیت و دین است. روشنفکر دینی هم اهل دیانت است و هم اهل تعقل و استدلال; ۲) دوم اینکه چگونه می توان معنویت مردم را حفظ و تقویت کرد. در جامعه ما اگر دیانت به مخاطره افتد، معنویت هم دستخوش خطر می شود; زیرا در میان عامه دینداران، معنویت همراه با نوعی تدین همراه است، هرچند شاید برای اندکی از خواص، معنویتی فارغ از دین متصور باشد.

نواندیشان دینی تا کنون کار سلبی کرده اند و کار ایجابی چندانی صورت نگرفته است. این مساله سه دلیل دارد: ۱) اساسا هر کار ایجابی بر یک یا چند کار سلبی متوقف است. بنابراین در درجه اول باید کارهای سلبی انجام شود تا جا برای کار ایجابی باز شود; ۲) هنگامی که نواندیشی دینی با کار سلبی وارد جامعه ما شد، با مخالفتهای زیادی مواجه شد و کار سلبی او به عنوان یک کار دین گریزانه تلقی شد، لذا نواندیشان مجبور شدند به دفاع از دینی بودن خود بپردازند و این کار مانع کار ایجابی آنان شد; ۳) اساسا کار ایجابی مشکلتر است. یکی از جهات مشکلتر بودنش آن است که کارهای سلبی فقط با کثرت معلومات و قدرت تفکر بارشان به منزل می رسد، اما کار ایجابی علاوه بر این دو چیز، به عامل سومی، یعنی نوعی «معنوی زیستن » شخص نواندیش، نیازمند است و این کار بسیار مشکل است.

ما دو گام اساسی باید برداریم: یکی هرس کردن جنگل اندیشه و اصلاح خطاها و دیگری، غرس گیاهان و گلهای شاداب. اگر کسی نتوانست کار دوم را انجام دهد، معنایش آن نیست که کار اول را هم نباید انجام دهد. به همین دلیل اگر کسی بتواند خطای یک اندیشه را نشان دهد، حتی اگر دلیلی برای آن هم نداشته باشد، به هیچ وجه نباید او را یک شکاک، شبهه افکن و مخالف خوان تلقی کرد.

روشنفکران دینی یکدیگر را نقد نمی کنند. سه عامل در این مساله مؤثر است: ۱) اساسا نقد در هیچ بخشی از جامعه ما به طور جدی وجود ندارد; ۲) نواندیشی دینی به طور غریزی احساس می کند که فضا به گونه ای غیرعلمی و مسموم است که اگر قرار باشد همگن و هم قطار خود را نقادی کند، آب به آسیاب مخالفان مشترک می ریزد و لذا فکر می کند این نقادی فعلا به صلاح نیست; ۳) نقد نیازمند یک معنویت عمیق است. اگر کسی دیگری را نقد کند، باید منتظر باشد خودش هم از جانب همانها مورد نقد قرار گیرد. بر اساس نوعی قرارداد نانوشته، نقد نمی کند تا او را نقد نکنند. روشنفکری دینی از دو ناحیه مورد هجوم واقع می شود.: یکی از ناحیه روشنفکران غیردینی که می گویند آنها در ایجاد این نظام سهم زیادی داشتند و دیگر از ناحیه کسانی که این نظام را اداره می کنند که گمان می کنند روشنفکر دینی ماموریت دارد که نظام جمهوری اسلامی را ساقط کند، یا تضعیف کند یا مشروعیت و محبوبیت آن را پیش مردم کم کند.

نظام ما روی هم رفته با روشنفکران دینی به مساعدت رفتار نکرده است. نواندیشان دینی دائم زیر ذره بین هستند و مؤاخذه می شوند، در حالی که آرا و نظراتشان در طرز اداره کشور اصلا اعمال نمی شود.

جنبش اصلاح طلبی در کشور ما فراگیر است و چهره هایی متفاوت در آن حضور دارند. اما خصیصه مشترک آنها این است که همگی به مساله مهم «حقوق بشر» التفات جدی دارند. در ارزیابی این جنبش باید به چند نکته اشاره کنم: ۱) جنبش اصلاحات هم بعد سیاسی دارد و هم بعد فرهنگی و نباید هیچ کدام را فراموش کند، اما در عین حال نباید به هیچ وجه سیاست زده شود. مراد من از سیاست زدگی این است که کسی فکر کند تنها مشکل جامعه یا علت العلل مشکلات جامعه، رژیم سیاسی حاکم بر جامعه است.

هرکس این گونه فکر کند، سیاست زده است. سیاست زدگی مطلوب نیست; زیرا رژیم سیاسی حاکم بر جامعه هیچ گاه تنها مشکل یا مهمترین مشکل یا علت العلل مشکلات جامعه نیست. به نظر من فرهنگ جامعه است که می تواند مشکل زا یا مشکل زدا باشد. آن چیزی که ام الفساد و یا ام الصلاح است، فرهنگ است; ۲) آرا و نظراتمان باید از پشتوانه استدلالی قوی برخوردار باشند و این آرا با عمیقترین خواستهای بشر در تعارض و تضاد نباشند; ۳) جنبش اصلاحات نه حق دارد و نه به مصلحت است که عدم خشونت را به عنوان امری تاکتیکی اتخاذ کند. خشونت ستیزی باید مبنای استراتژیک برای اصلاح طلبان داشته باشد و در نهایت قدرت یا ضعف دست به خشونت نزند. گاندی یک نمونه اصلاح طلب خشونت ستیز است. ۴) جنبش اصلاحات در عین اینکه اهداف خارجی خود را دنبال می کند، باید کاملا در جهت معنوی هم سلوک کند تا بتواند همواره از عدم خشونت دفاع کند. برای گسترش معنویت باید نوعی گشودگی به همه منابعی که می توانند این معنویت را تامین کنند داشته باشیم. مجموعه منابع و مآخذی که می توان از آن کسب معنویت کرد، سه بخش عمده دارد: یکی مجموعه احکام و تعالیم ادیان و مذاهب مختلف که با نظر حق طلبانه باید به آن نگریست و آنچه قابل استفاده است، برگرفت. دوم مجموعه آنچه در آثار و ماثورات عرفان جهان آمده است. سوم، مجموعه علوم و معارفی که به شناخت انسان پرداخته اند مثل بخشی از فلسفه اگزیستانسیالیسم یا روان شناسی، خصوصا نهضت سوم آن.

نقد و بررسی

۱. این نکته که حاکمیت دینی آزمایشگاهی است که در آن آموزه های دینی در عمل محک می خورند نکته درستی است. همچنین این نیز درست است که حاکمیت دینی همواره حاکمیت یک قرائت از دین است. اما باید به این نکته نیز توجه داشت که این نکات در مورد همه انواع حاکمیت صادق است و اختصاصی به حاکمیت دینی ندارد. هر نوع حاکمیتی، حاکمیت یک ایدئولوژی خاص است و در مقام عمل نیز آزمایشگاه آن ایدئولوژی به حساب می آید. خواه ایدئولوژی لیبرال باشد یا مارکسیستی یا غیر آن.

۲. حال آیا حاکمیت دینی نمی تواند در دل خود پذیرنده انواع گوناگون نظریه ها باشد؟ ظاهرا می تواند; زیرا هیچ ملازمه ای میان حاکم شدن یک نظریه و عدم مدارا نسبت به سایر نظریه ها نیست. حتی می توان انحصارگراترین آموزه های نظری را به گونه ای در نظر گرفت که در عمل نسبت به نظریه های مخالف اهل مدارا باشد. چنان که تقریبا به اجماع همه عالمان و اندیشمندان مسلمان در طول بیش از ۱۴۰۰ سال، پاره ای عقاید اصلی اهل کتاب و مجوس باطل است، اما این امر موجب نشده است که حاکمیت اسلامی، چه در صدر اسلام و چه پس از آن، نسبت به اهل کتاب بی مدارایی کند و بر آنان تنگ بگیرد یا با خشونت رفتار کند تا از افکار و عقایدشان دست بردارند. نظام سیاسی اسلام بر پایه اسلام و اندیشه های آن استوار است، اما در دل این اندیشه ها تو