خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل پژوهش و نظریه پردازی، راهکارها و آسیب ها (گفتگو با حجت الاسلام علیرضا اعرافی، ریاست مرکز جهانی علوم اسلامی)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل پژوهش و نظریه پردازی، راهکارها و آسیب ها (گفتگو با حجت الاسلام علیرضا اعرافی، ریاست مرکز جهانی علوم اسلامی) :

اشاره

بعضیها شبانه روز، ۲۵ ساعت کار می کنند؛ برای این شماره، به سراغ مردی رفتیم که در آستانه

بازگشایی سال تحصیلی جدید، در اوج روزهای کاریش بود و به سختی می شد، ساعتی خالی در

لحظه هایش پیدا کرد. با این همه ریاست محترم مرکز جهانی، در روزهای آخر شهریور ۸۲، با کرامت و

خوشرویی، پذیرای پژوهه گردید.از آن جا که می دانستیم یکی از دغدغه های ذهنی وی بحث امروزی

نظریه پردازی و پژوهش است، با ایشان در این باره به گفتگو نشستیم و از ارتباط این دو مقوله، آسیب

ها و چالش های فراراه، پرسش کردیم و ایشان با حوصله و دقت به آنها پاسخ دادند.

امروزه، به نوآوری و پژوهش ژرف کارانه، نیاز فراوان است. باید دوباره به پژوهش برگردیم و تعریفی فراتر

از داشته های موجود ارایه کنیم. باید ساحت پژوهش را از تألیف، گردآوری، ترجمه و معجم سازی ها

جدا کرد، و با امید به تلاشهای انجام شده از سویی و طرح پرسش های چالش آفرین از سویی دیگر،

به ژرفای پژوهش، دیسیپلین سنجیده و منظومه دقیق فکری دست یافت تا زمینه های نظریه پردازی

Theorization را فراهم کرد. آن چه که در پی می آید، این دغدغه ها را بیان می کند.

پژوهه: لطفاً با ارائه نمایی کلی از پژوهش و نظریه پردازی، نظر خود را درباره پشتوانه

های علمی این دو مفهوم و ارتباط آنها با هم، بیان فرمایید.

در آغاز از همه شما بخاطر راه اندازی نشریه پژوهه تشکر می کنم و امیدوارم این گام در جهت تقویت

رویکرد پژوهش در مرکز کارساز باشد، همانطور که می دانید حرکت مرکز جهانی، در دوره جدید بر مبنا و

نظام و راهبردهای خاصی استوار بوده است و یکی از راهبردهای مهم آن “پژوهش محوری” است، و در

همه برنامه ها این راهبرد باید انعکاس یابد و بویژه معاونت پژوهش و برنامه های آن باید این اصل

محوری را نمایان سازد.

در مورد سئوال مطرح شده مناسب است قبل از پاسخ به آن نکاتی را یاد آوری کنم:

اندیشه ورزی وجه تمایز انسان است یعنی هر انسانی، در درون خود نوعی پژوهش و کاوش ذهنی

برای کشف مجهولات دارد و اگر این جست و جو و پژوهش را روح تفکر بدانیم؛ به خطا نرفته ایم. به

همین دلیل می توانیم بگوییم که پژوهش وجه تمایز انسان همان تفکر و اندیشه ورزی و پژوهشگری

است.

از سوی دیگر در تمدن اسلامی و سنت حوزه های دینی ما همواره به کشف اندیشه های جدید و

بالندگی علوم اهتمام فراوان وجود داشته است. در حقیقت تمدن اسلامی در عرصه های فکر و

اندیشه، سابقه خوب و درخشانی داشته است؛ بنابراین پژوهش و اندیشه ورزی – که ملاک شخصیت

انسان است – در تمدن اسلامی دارای اهمیت بوده است و تمدن اسلامی مهد پرورش اندیشمندان

بزرگ و گسترش و بالندگی همه دانشها و علوم زمان خویش بوده است و تاریخ علم اعم از علوم

بشری و اسلامی و تاریخ حوزه های علمیه نشان دهنده این موج و تحول وسیع می باشد.

نکته دیگر اینکه نمادها و تحولاتی است که در عرصه آشکار زندگی شاهدیم که بازتاب تحولات درونی

ماست، و از مهم ترین عوامل تحولات بیرون، جست و جو و کاوش گری آدمی است که این کاوش درونی

و پژوهش ها و رفتار آدمی در عرصه زندگی و وجود خارجی عینیت می یابد، و نمود دانش و پژوهش

عبارت است از فناوری و دگرگونی ها در عالم طبیعت و رفتار آدمی. اما در پاسخ سئوال شما باید به

اجمال و اختصار به ایضاح چند واژه مرتبط با “پژوهش” بپردازیم، تا در قیاس با آنها این دو مفهوم وضوح

بیشتری بیابد:

نخستین واژه “تألیف“: تألیف که به معنای گردآوری مفاهیم و مفردات موجود است، حداقل دارای دو

معنا است: معنای اول تألیف گردآوری معلومات و مفردات موجود حول موضوع معین است بدون آن که

قالب و چهارچوب تازه ای بدان بخشیده شود، این معنا به فیش برداری نزدیک است.

معنای دوم تألیف ارایه مطالب گردآوری شده در چارچوب های جدید است؛ به گونه ای که آن مطالب،

سامان و نظم و شکل جدیدتری به خود گیرد. بنابراین در تألیف نیز می توان نوعی نوآوری داشت. اما این

مرحله لزوماً پژوهش نیست، هر چند که به ساحت آن نزدیک می شود.

ترجمه، واژه دیگری است که می توان آن را چنین تعریف کرد:

“برگرداندن مفهوم یا مفاهیم از زبانی به زبان دیگر” که صرف انتقال دهی از زبانی به زبان دیگر پژوهش

نخواهد بود و همچنین تصحیح و اقتباس که با اینکه دست مایه پژوهش است لکن به معنای واقعی

پژوهش نیست.

مفهوم دیگر “تقریر و تحریر” است که بمعنای تبدیل مطلبی از یک قالب به قالب های دیگر واضح تر یا

هنری تر، در قلمرو زبان واحد است، این تبدیل مانند به کار گرفتن هنر برای رساندن پیام است و تناسب

با شرایط و مخاطبان مختلف، تفاوت می کند. آنچه برشمرده شد، پژوهش به معنای خاص نیست و

بیشتر در حوزه “خدمات پژوهش” قرار دارد، اما هنگامی که در صدد کشف مجهولی و دستیابی به

شناخت جدید بصورت روشمند برآییم، “پژوهش” به معنای خاص شکل می گیرد. و وارد ساخت و

سطحی عمیق تر می شویم. “نظریه” یا تئوری عبارت است از اندیشه ای که مجموعه ای از واقعیات یا

حوادث و یا گزاره ها را تفسیر می نماید، و نظریه پردازی در واقع پژوهش روشمندی است که به اندیشه

دست می یازد که مجموعه ای از مجهولات را روشن و گروهی از گزاره ها را تفسیر می نماید. بنابراین

اندیشه آدمی از طرح سئوال و گردآوری آغاز و به پژوهش می رسد و هر گاه پژوهش عمیق تر شد، نظریه پردازی شکل می گیرد. و نکته مهم این است که نظریه ها همه در یک سطح نیستند و گاهی، نظریه هایی مثل اصاله الوجود در حکمت متعالیه در لایه های عمیق و فراگیر و منظومه های ژرف

علمی قرار می گیرند.

پژوهه: اکنون این سئوال پیش می آید که چرا غالباً این گونه پژوهشهای به نظریه پردازی

منجر نمی شود؟

گذر از پژوهش به معنای عام و رسیدن به نظریه پردازی کاری ساده نیست، نوشتن معجم الفاظ و

گردآوری و فیش برداری و طبقه بندی اطلاعات موجود نوعی ارایه خدمات پژوهشی است اما پژوهش

نیست. نکته اساسی در پژوهش و نظریه پردازی داشتن متدلوژی صحیح و نظام مند و خلاقیت و ابداع

است از این رو تحقیقات ما هر چه عمیق تر و نظام مندتر باشد، منجر به نظریه پردازی بیشتری خواهد

شد. از آنجا که در تحقیقات خود، کمتر متدلوژی صحیح داریم، در نظریه پردازیها هم به نتایج کمتری

می رسیم.

اهتمام به روش شناسی منشأ تحول و زایش و بالندگی علوم می شود، اندیشه روش محور و نظام مند

به تولید نظریه منتهی می شود، در قلمرو فقه، چون علما به اصول فقه می پرداختند که نوعی متدلوژی

عمیق برای استنباط بود، دانش فقه رشد می یافت، چنانچه در همه شاخه ها و فروع علوم اسلامی

به تولید و تنظیم روش برای آنها بپردازیم و نگاه سیستماتیک و عمیق داشته باشیم، می توان به

گسترش آن و تولید نظریه دست یافت. امروز، وظیفه ما از سویی تکیه بر اندیشه ورزی های گذشتگان

است و از سویی دیگر برای اینکه در عرصه های علمی امروزین علوم اسلامی و انسانی به نظریه

پردازی دست یازیم، باید متدهای جدید، جامع و نظام مند در همه عرصه های علمی ارایه کنیم

البته در علم اصول غنا و عمق فراوان و قابلیت بسط و توسعه وجود دارد اما کافی نیست، بنده در

گفتارها و نوشتارهای دیگر طرحی در باب علم اصول و منطق اجتهاد در فقه و سایر شعب و گرایش

های علوم اسلامی ارائه داده ام که اکنون مجال طرح آن نیست.

در دوره معاصر می توان به نظریه پردازی مرحوم علامه طباطبایی در تفسیر قرآن و یا مرحوم شهید صدر

در تفسیر قرآن، و نظام اقتصادی اسلام و توجیه استقراء و مانند آن اشاره کرد، البته با پیشرفت علوم

نظریه پردازی های کلان دشوار می شود و بیشتر به سمت جزئی شدن حرکت می نماید.

پژوهه: آیا اصولاً می توان به تولید علم پرداخت یا آنکه باید با بسترسازیها و هدایت هزینه

های پژوهشی به سمت حوزه های دقیق و عمیق، به این روند یاری رساند؟

تولید علم چیزی نیست که بتوان دفعتاً به آن رسید، بلکه امری است تدریجی و نیازمند بسترهای

قبلی، در عرصه های دیگر نیز چنین است، مثلاً اگر کشوری بخواهد در کشاورزی خود کفا باشد، به

تدبیر و برنامه ریزی دقیق و پیچیده نیاز دارد. آنچه در تولید علم مهم است برنامه ریزی های د