خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل رؤیت هلال

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل رؤیت هلال :

فقها اتفاق نظر دارند که [برای تحقق ماه شرعی] فایل پاورپوینت کامل رؤیت هلال در شهری که فرد مکلف زندگی می کند، معتبر نیست ورویت هلال در شهرهای دیگر کفایت می کند. روایات دال براین مطلب در حد استفاضه است().

همچنین اگر دو شهر درافق متحد باشند، فقها اتفاق نظر دارند که فایل پاورپوینت کامل رؤیت هلال در یک شهر برای شهر دیگر کافی است همین طور اگر زمان طلوع هلال در آنها یکی باشد و نیز جایی که زمان طلوع ماه در دو شهر مختلف باشد اما ثبوت ماه در یک شهر مستلزم این باشد که ماه برای شهر دیگر به طریق اولی ثابت باشد. مثلا دیده شدن ماه درشهری که درمشرق قراردارد، دلیل وجود ماه درشهری است که در مغرب قرار دارد، زیرا ماه از طرف شرق به طرف غرب حرکت می کند. بنابراین اگر ماه در شرق دیده شود، دلیل برتولد شرعی و قابل رؤیت بودن ماه به هنگام غروب خورشید درمشرق و قبل از رسیدن به مغرب است.

در هیچ یک از موارد فوق میان فقها اختلاف نظر وجود ندارد. اختلاف نظر میان فقها تنها درجایی است که افق هامختلف باشد و هلال درشهر غربی دیده شود. دراین صورت این سوال مطرح است که آیا دیدن هلال در شهرهای غربی، برای کسانی که درشهرهای شرقی زندگی می کنند، کافی است؟ فقها در این مساله سه گروه هستند:

گروه اول: اساسا متعرض این مساله نشده یا فرقی بین شهرهای دور و نزدیک قائل نشده یا تصریحی دراین زمینه ندارند.

گروه دوم: اکثریت فقها را تشکیل می دهند که متعرض این مساله شده و بین شهرهای دور و نزدیک تفاوت قائل شده اند.

گروه سوم: بین شهرهای نزدیک و دور تفاوتی قائل نشده اند و حکم شهرهای دور رابا شهرهای نزدیک یکی دانسته اند.

نیازی به ذکر فقهای گروه اول نیست. مهم اشاره به فقهای دو گروه دیگر است که به آنها می پردازیم.

فقهایی که وحدت افق را شرط دانسته اند

گروهی از قدما نزدیکی دو شهری را که در یکی از آنها ماه دیده شده است، شرط کرده اند. اولین آنها شیخ طوسی (۳۸۵ آ۴۶۰ ه) است. تعدادی از کسانی که یاد آور این شرط شده اند عبارتند از:

۱. شیخ طوسی:

نشانه ماه رمضان، فایل پاورپوینت کامل رؤیت هلال یا قیام بینه بر فایل پاورپوینت کامل رؤیت هلال است… هر گاه هلال در شهری [که فرد مکلف در آن زندگی می کند] دیده نشود بلکه خارج از آن شهر دیده شود، بنابر آنچه بیان کردیم چنانچه شهرهایی که هلال در آنها دیده شده است نزدیک آن شهر باشند به طوری که با صاف بودن آسمان و نبود مانع، هلال در آن نیز دیده شود، دراین صورت واجب است به دلیل اتحاد آن شهرها درعرض جغرافیایی و نزدیک بودنشان به هم، طبق شهرهایی که هلال درآنها دیده شده است، عمل شود. مانند شهرهای بغداد، واسط، کوفه، تکریت و موصل.

اما اگر از یکدیگر دور باشند مانند شهرهای بغداد و خراسان، بغداد و مصر، هر شهری حکم خود را دارد().

شیخ طوسی در دو کتاب دیگرش یعنی نهایه() و خلاف()، متعرض این مساله نشده است.

۲. ابن حمزه (۵۵۰ ه):

اگرماه در شهری دیده شود و در شهر دیگر دیده نشود، چنانچه این دو شهر نزدیک هم باشند، بر اهالی هر دو شهر روزه واجب است، اما اگر دور از یکدیگر باشند مثل بغداد و مصر یا شهرهای خراسان، در این صورت بر اهالی شهرهایی که ماه در آنها دیده نشده، روزه واجب نیست().

۳. محقق حلی (۶۰۲ ۶۷۶ ه):

اگر ماه در شهرهای نزدیک به هم مثل کوفه و بغداد، دیده شود، بر تمامی ساکنان آنها روزه واجب است بر خلاف شهرهایی که از یکدیگر دورند مانند عراق و خراسان().

محقق در معتبر همین قول را ذکر کرده است و پس از نقل فتوای ابن عباس فرموده:

عبداللّه بن عباس به این قول فتوا داده است().

ما به زودی فتوای ابن عباس را به نقل از تذکره بیان خواهیم کرد.

۴. علامه (۶۴۸ ۷۲۶ ه) در تذکره:

اگر اهالی یک شهر ماه را ببینند و اهالی شهر دیگر آن را نبینند، اگر این دو شهر مانند بغداد و کوفه نزدیک هم باشند، دراین صورت حکم این دو شهر یکسان است یعنی براهالی هردو شهر روزه و همچنین افطار واجب است. اما اگر این دو شهر مانند بغداد و خراسان یا حجاز و عراق، از یکدیگر دور باشند، دراین صورت هر شهر حکم به خود را دارد.شیخ طوسی فرموده است(): این قول مورد اعتماد من است و ابوحنیفه هم براین قول است و قول برخی ازشافعیان نیز چنین است و مذهب قاسم و سالم و اسحاق همین است().

دلیل مطلب، روایت کریب است که طبق آن ام فضل، دخترحارث، او را به شام نزد معاویه می فرستد. کریب می گوید:به شام رفتم و کارم را در آن جا انجام دادم وماه رمضان فرا رسید و ما در شب جمعه، هلال را مشاهده کردیم. آن گاه درآخر ماه رمضان به مدینه آمدم. عبداللّه بن عباس از من در مورد هلال پرسید و گفت: شما چه زمانی هلال ماه رمضان را دیدید؟ پاسخ دادم: شب جمعه. پرسید: آیا تو ماه را دیدی؟ گفتم: آری، من و مردم ماه را دیدیم و مردم و معاویه[فردای آن شب را] روزه گرفتند. وی گفت: اما ما هلال ماه رمضان را شب شنبه دیدیم و هنوز روزه می گیریم تا این که مدت [سی روز] تمام شود یا هلال [ماه شوال] را ببینیم. پرسیدم: آیا شما به دیدن هلال توسط معاویه و روزه او بسنده نمی کنید؟ گفت: نه، رسول خدا(ص) چنین به ما دستور داده است().

دلیل دیگر این است که به دلیل اختلاف وقت طلوع ماه در نقاط مختلف زمین که به دلیل کروی بودن زمین است، دیدن هلال در شهرهای دور و نزدیک متفاوت می باشد. بنابراین ممکن است هلال درشهری دیده شود اما در شهر دیگر دیده نشود زیرا برآمدگی زمین مانع از دیدن ماه می شود این موضوع را اهل فن، رصد کرده اند وآشکارا دیده شده است که برخی ستاره های نزدیک [به افق] برای کسی که به سرعت به طرف مشرق حرکت می کند، مخفی می ماند وبالعکس.

برخی از شافعیان بر این اعتقادند که حکم تمامی شهرها یکسان است و هرگاه در شهری ماه دیده شده و اول ماه نسبت به آن شهر ثابت شود، این حکم برای تمامی سرزمین های کره زمین اعم از سرزمین های دور یا نزدیک و یاسرزمین هایی که وقت طلوع ماه در آنها یکی باشد یا مختلف، ثابت است.

احمد بن حنبل و لیث بن سعد() وبرخی از علمای ما برهمین عقیده اند، زیرا در برخی از شهرها با دیدن ماه، حکم به حلول ماه رمضان می شود و دربرخی دیگر با شهادت و درهر صورت روزه آن روز واجب می شود زیرا خداوند فرموده است: «… فمن شهد منکم الشهرفلیصمه…»().

دلیل دیگر، این فرمایش معصوم(ع) است: «فرض اللّه صوم شهر رمضان()» و ثابت شده است که این روز، ازروزهای ماه رمضان است. دلیل دیگر این است که موعد پرداخت وام با آن فرا می رسد و نذری که موکول به آن است واقع می شود. دلیل دیگر فرمایش امام صادق (ع) است که می فرماید: «فان شهد اهل بلد آخر فاقضه، اگر اهالی شهردیگری ماه را دیدند، آن روز را که روزه نگرفته ای قضا کن»(). امام صادق(ع) در مورد کسی که بیست و نه روز روزه گرفته می فرماید: «ان کانت له بینه عادله علی اهل مصر انهم صاموا ثلاثین علی رویه، قضی یوما، اگر این فرد، شاهد عادلی داشته باشد مبنی بر این که مردم شهر طبق دیدن ماه، سی روز روزه گرفته اند، این فرد باید یک روز دیگر روزه بگیرد»().

دلیل دیگر مسطح نبودن زمین است و لذا اگر هلال دربرخی از شهرها دیده شود می فهمیم که در شهرهای دیگر، مانعی از دیدن آن وجود دارد.

اما قبول نداریم که آن روز نسبت به همه شهرها روزی از روزهای ماه رمضان باشد زیرا این مساله مورد نزاع و اختلاف میان فقهاست و تعبد به چنین شهادتی را نمی پذیریم زیرا این اول کلام است.

فرمایش امام صادق(ع) هم با توجه به جمع میان ادله، بر شهرهای نزدیک شهری که ماه در آن دیده شده است، حمل می شود().

۵. علامه در منتهی:

اگر اهالی شهری ماه را ببینند، بر تمامی مردم خواه به آن شهر نزدیک باشند و خواه دور، روزه واجب است. احمد [بن حنبل] ولیث بن سعد و برخی از فقهای شافعی هم بر این عقیده اند.

علامه پس از ذکر تفصیل شیخ بین شهرهای دور و نزدیک به رد آن پرداخته سپس نتیجه می گیرد:

اگر معلوم شود که در سرزمینی ماه طلوع کرده و در سرزمین دیگری که از آن دور است، به دلیل کرویت زمین، ماه طلوع نکرده است، حکم این دو سرزمین مساوی نیست. اما اگر علم به اختلاف مطالع آن دو نداشته باشیم، حق این است که حکم آنها مساوی است().

بنابراین ممکن است علامه به حسب آغاز کلامش در منتهی، از زمره قائلان به عدم فرق بین شهرهای دور و نزدیک به حساب آید. اما با توجه به نتیجه ای که در آخر به آن می رسد وی در صورتی بین شهرهای نزدیک و دور تفاوتی قائل نیست که به اختلاف زمان طلوع ماه بین آن دو شهر علم نداشته باشیم و گرنه با علم به این مطلب، از نظر او میان شهرنزدیک و دور فرق است.

۶. علامه در قواعد مانند تذکره مشی کرده:

حکم شهرهای نزدیک یکسان است برخلاف شهرهای دور. بنابراین اگر کسی به مکان دوردستی سفرکند که در شب سی ام ماه رمضان، هلال دیده نشود، باید از اهالی آن جا پیروی کند. اگر مرکبش او را صبح در حالی که عید گرفته است به محل دوردستی که ماه به سبب نزدیکی درجه اش نسبت به خورشید دیده نشود، ببرد، در این که آیا باید امساک کندیا نه، نظر است. اگر هلال ماه رمضان را ببیند آن گاه به محلی برود که در آن جا هلال دیده نمی شود، اقرب وجوب روزه در روز سی و یکم است وبرعکس اگر هلال ماه رمضان را نبیند سپس به محلی برود که در آن جا هلال دیده می شود بایستی روز بیست و نهم افطار کند().

به نظر می رسد آنچه علامه در دو فرع مذکور مطرح کرده است،چیزی است که قائلان به شرط وحدت افق ملزم به آن هستند زیرا این ایراد به آنها وارد است که لازمه شرط وحدت افق، روزه روز سی و یکم دریک فرض و روزه روز بیست وهشتم در فرضی دیگر است.

فرض اول: درجایی که ماه در شهر دور و نزدیک، تمام (سی روز) باشد و هلال ماه در شهر نزدیک دیده شده باشد امادر شهر دور دیده نشده باشد. فردی در شهر نزدیک سی روز روزه می گیرد آن گاه به شهر دور می رود. [حال اگر وقتی به شهر دور می رود] بر او پیروی از اهالی آن جا واجب باشد، لازمه اش این است که آن روز را روزه بگیرد، زیرا در آن سرزمین، آن روز، روز آخر ماه رمضان است. بنابراین چنین فردی بایستی سی و یک روز روزه بگیرد. اما اگر قائل شویم که دیدن ماه در شهر نزدیک برای شهر دور هم حجت است، همه باید در آن روز روزه بگیرند بدون این که بین شهری که ماه در آن دیده شده و شهری که ماه در آن دیده نشده فرقی وجود داشته باشد.

فرض دوم: درجایی که ماه در شهر دور و نزدیک، تمام (سی روز) نباشد دراین صورت اگر ماه ابتدا در شهر دور دست وسپس در شهری که مکلف در آن به سر می برد دیده شود و مکلف در شهر خودش بیست و هشت روز روزه بگیرد آن گاه به شهر دور دست برود اگر پیروی از اهالی شهری که به آن جا رفته است براو واجب باشد باید روز بیست و نهم راافطار کند زیرا آن روز در آن سرزمین، عید فطر است. اما فقیه به هیچ یک از این دو فرض ملتزم نمی شود.

۷. شهید اول (۷۳۴ ۷۴۸ ق):

مکلف، با دیدن هلال ماه رمضان بایستی روزه بگیرد اگر چه تنها او هلال را دیده باشد. [حکم] شهرهای نزدیک به هم مانند بصره و بغداد، یکسان است نه سرزمین هایی مثل بغداد و مصر. شیخ طوسی دارای این فتوا است. احتمال دارد بادیدن ماه در شهرهایی که در مشرق قراردارند، ماه برای شهرهایی که در مغرب قراردارد نیز ثابت شود اگر چه این شهرها از یکدیگر دور باشند زیرا با نبود مانع قطعا دراین شهرها هم ماه دیده خواهد شد().

مخفی نماند آنچه شهید اول استثنا کرده است [که در قالب احتمال بیان فرمود] مخالف با نظریه شرط وحدت افق نیست زیرا در ادامه خواهد آمد که حجیت فایل پاورپوینت کامل رؤیت هلال در شهرهای غربی نسبت به شهرهای شرقی خارج از بحث است زیرا بین این دو رؤیت ملازمه وجود دارد.

۸. شهید ثانی (۹۱۱ ۹۶۶ ه):

اگر ماه در شهرهایی نزدیک به هم مانند کوفه و بغداد، دیده شود، روزه برتمامی ساکنان آنها واجب است بر خلاف شهرهای دور از هم. مراد این است که اگر ماه در یکی از شهرهای نزدیک به هم دیده شود و در دیگر شهرهای مجاوردیده نشود، بر تمامی ساکنان این شهرها روزه واجب است برخلاف شهرهای دور از هم زیرا هر یک ازاین شهرها حکم خود را دارد().

۹. مقدس اردبیلی (م ۹۹۳ ه) در ذیل کلام محقق که می گوید:

«حکم شهرهای نزدیک مثل بغداد و کوفه یکسان است برخلاف شهرهای دور» آورده است:

با توجه به فرض مساله،دلیل مطلب فوق روشن است زیرا وقتی مکلف در شهرخودش هلال ماه رمضان را نبیند و ماه در شهر دیگری دیده شود، براو صدق می کند که ماه را ندیده است، پس می تواند افطار کند چون ادله ای که افاده می کنند آن روز از روزهای ماه رمضان نیست، در مورد این شهر صدق می کنند. بنابراین دیدن ماه در شهر دیگر برای اهالی این شهر فایده ای ندارد و مستلزم این نیست که آن روز از روزهای ماه رمضان باشد.

علاوه بر این، با توجه به فرض مساله، مکلف از اختلاف زمان طلوع ماه دراین دو شهر می داند که دیدن ماه در یکی ازآن دو مستلزم دیدن ماه در دیگری نیست، بلکه گاهی محال است.

بنابراین، سخن علامه در منتهی که می گوید: «اگر ماه درشهری رؤیت شد، فرقی میان شهرهای دو از هم یا نزدیک به هم از لحاظ وجوب روزه یا افطار وجود نخواهد داشت، زیرا ماه در یک شهر با رؤیت ثابت شده و در شهر دیگر با شهادت شهود.» بعید است. به دلیل آنچه گذشت و این که ظاهرا مراد از آیه شریفه «…فمن شهد منکم الشهر…» این است که آنهاماه را در شهری که درآن حضور دارند دیده اند، همچنان که متبادر از آیه همین است().

۱۰. صاحب مدارک (م ۹۱۱ ق):

مراد این است که اگر ماه در یکی از شهرهای نزدیک به هم یعنی شهرهایی که اختلاف افق ندارند دیده شود و درشهرهای دیگر دیده نشود، برتمامی اهالی این شهرها روزه واجب است. به خلاف شهرهای دور از هم یعنی شهرهایی که اختلاف افق آنها معلوم است زیرا روزه برای کسی که ماه را دیده لازم است نه برای کسی که ماه را ندیده است().

تا این جا معلوم شد که تا پایان سال هزار هجری هیچ یک از علمای امامیه به اتحاد حکم شهرهای نزدیک و دور فتوانداده مگر علامه در منتهی که معلوم شد وی هم از آنچه درصدر کلامش گفته عدول کرده، می گوید:

وحدت حکم شهرها در صورتی است که به اختلاف زمان طلوع ماه در آنها، علم نداشته باشیم.

بله شهید اول نیز به طور مساوی احتمال داده است که حکم شهرهای نزدیک و دور یکی باشد. اما متذکر شدیم موردی که شهید اول بیان کرده، از بحث خارج است.

پس از سال هزار فقیهانی به چشم می خورند که قول به تساوی حکم شهرهای دور و نزدیک را ترجیح داده اند که درراس آنها محدث کاشانی قرار دارد و شیخ یوسف بحرانی و دیگران هم از وی پیروی کرده اند. اینک سخنان آنها رایادآور می شویم.

کسانی که وحدت افق را شرط ندانسته اند

محدث کاشانی (۱۰۰۷-۱۰۹۱ق) در وافی پس از نقل اخباری دال بر این که چنانچه اهالی شهری به فایل پاورپوینت کامل رؤیت هلال شهادت دهند، اهالی شهری که هلال را ندیده اند، بایستی قضای روزه ای را که نگرفته اند به جا آورند، می گوید:

امام (ع) می فرماید: «فان شهد اهل بلد آخر فاقضه، اگر یکی از اهالی شهر دیگر به دیدن ماه شهادت داد، روزه ای را که نگرفته ای قضا کن.» زیرا چنان که گذشت اگر یک نفر هلال را در آن شهر ببیند، [گویی] هزار نفر آن را دیده اند. ظاهرا فرقی نیست شهری که دیدن ماه در آن شهادت داده شده، از شهرهای نزدیک آن شهر باشد یا ازشهرهای دور زیرا اولا،حکم روزه برمبنای دیدن ماه است نه بر امکان دیدن ماه ثانیا، نزدیکی و دوری، نزد عموم مردم قانون خاصی نداردثالثا، لفظ «رؤیت» اطلاق دارد. بنابراین آنچه میان فقهای متاخر ما مشهور شده است که بین شهرهای دور ونزدیک فرق است، اجتهاد ایشان است و وجهی ندارد().

در ادامه خواهیم گفت که معیار، امکان دیدن ماه است [نه دیدن ماه].

محدث بحرانی (م ۱۱۸۶ ه) فرموده است:

گروهی از فقها تصریح کرده اند که حکم شهرهای نزدیک به هم، مانند بغداد و کوفه، یکی است. بنابراین چنانچه ماه دریکی از این دو شهر دیده شود روزه بر ساکنان هر دو شهر واجب می شود. اما اگر شهرها دور از یکدیگر باشند، مانندبغداد و خراسان، عراق و حجاز، هرشهر حکم مخصوص به خود را دارد. این تفصیل بر اساس کروی دانستن زمین است. اما اگر زمین را کروی ندانیم دراین صورت حق، تساوی حکم همه شهرهاست ().

ظاهرا با قول به کروی بودن زمین، نزاع در مورد شهرهای دور و نزدیک درست است اما همچنان که بیان خواهیم کردبنابر مسطح بودن زمین، این نزاع صحیح نیست.

نراقی در مستند از محدث کاشانی و محدث بحرانی پیروی کرده و فرموده است:

حق این است که دیدن هلال در یک شهر مطلقا برای شهر دیگر کفایت می کند، اعم از این که دو شهر نزدیک هم باشندیا بسیار از یکدیگر دور باشند زیرا اختلاف حکم دو شهر، متوقف براین است که نسبت به دو امر، علم حاصل کنیم،درحالی که قطعا نسبت به آنها علم حاصل نمی شود().

صاحب جواهر (۱۲۰۰ ۱۲۶۶ ق) درجواهر فرموده است:

با توجه به کروی بودن زمین، اگر به طلوع هلال در برخی از سرزمین ها و عدم طلوع آن در برخی دیگر که دور از آن سرزمین هستند علم داشته باشیم، حکم این سرزمین ها مساوی نیست.

ممکن است چنین نباشد (حکم تمامی سرزمین ها مساوی باشد) زیرا بدیهی است که معمولا چنین علمی حاصل شود.

بنابراین با این فرض که چنین علمی حاصل نمی شود حکم به وجوب روزه برتمامی کسانی که دراین سرزمین هستند، قوی است().

پوشیده نماند که سخن صاحب جواهر مبنی بر عدم حصول علم به اختلاف زمان طلوع ماه در سرزمین های مختلف،امروزه به دلیل پیشرفت و تکامل وسایل ارتباط ی به منزله امور بدیهی شده است و برخی مراجع عصر ما همچون آیت اللّه سید محسن حکیم در مستمسک این قول را تایید کرده و آیت اللّه سید ابوالقاسم خویی در منهاج الصالحین درچارچوب خاصی این قول را برگزیده است و آن این که:

یک شب برای هر دو شهر، مشترک باشد اگر چه برای یک شهر اول شب باشد و برای شهر دیگر، آخر شب. این حالت بر شهرهایی که دریک نیمه کره زمین قرار دارند منطبق است نه برشهرهایی که در دو نیمه زمین هستند به طوری که هنگام غروب خورشید در شهر ما، هنگام طلوع خورشید برآن شهر باشد. دلیل این مطلب روشن است زیرا در حال حاضر آن جا روز است، پس معنا ندارد که حکم کنیم آنجا اکنون شب اول ماه است().

آنچه گذشت تاریخ این مساله و سیرآن طی دوره های مختلف بود و روشن شد که قول به اتحاد حکم شهرهای نزدیک و دور قول شاذ و نادری در ده قرن اول هجری بوده است و تنها پس از فتوای محدث کاشانی و محدث بحرانی وصاحب مستند از شذوذ خارج شده است تا این که آیت اللّه سید ابوالقاسم خویی آن را در چارچوب خاصی برگزید.

اینک قبل از ژرفنگری در ادله دو قول، نکاتی را تقدیم خوانندگان می کنیم که برای روشن تر شدن مساله مفید است:

۱. بنا به گفته ستاره شناسان ماه همزمان با گردش به دور خود به دور زمین نیز می چرخد و هر دو گردش با هم آغاز شده و با هم پایان می یابد و مدت این دو گردش یک ماه کامل از ماه های زمین است.

۲. اختر شناسان معتقدند حرکت ماه به دور زمین پیچیده است و فاصله زمانی بین دو اقترانی که صورت می گیرد(اقتران مکرر ماه با خورشید) به یک شکل و شیوه خاص نیست بلکه هر ماه نسبت به ماه دیگر متفاوت است.

این فاصله زمانی بین ۲۹روز و۱۹ساعت تا۲۹روز و۵ ساعت در نوسان است. این اختلاف زمانی، مدت کمی نیست امااختر شناسان آن را به یک یا دو روز از ایام محاق ماه محدود کرده اند.

۳. امکان ندارد گردش کره ماه، به دور کره زمین کمتر از۲۹ روز باشد. فقها بر این مساله اتفاق نظر دارند و لذا هیچ یک ازفقها را نمی توان یافت که ماه قمری را به ۲۸ روز رسانده باشد.

۴. مراد از وحدت یا اختلاف افق چیست؟ افق چیزی نیست جز محلی که انسان درنهایت امتداد دیدش آسمان رامنطبق برزمین می بیند و در زمین صاف و هموار ممکن است این فاصله، از دوکیلومترونیم یا سه کیلومتر تجاوز نکند.بنابراین افق همچون دایره ای است پیرامون ناظر که قطر آن از شش کیلومتر تجاوز نمی کند. واین، منطقه ای کوچک است که ممکن است کره زمین به هزاران محل مثل آن تقسیم شود روشن است که مراد ما از وحدت افق، این نیست. مراد ازوحدت افق عبارت است از: وحدت دو شهر درطلوع و غروب . بنابراین دو شهری که در یک خط نصف النهار هستنداتحاد افق دارند.

ازطرف دیگر از آن جا که ماه برعکس زمین از شرق به طرف غرب حرکت می کند اگر هلال در مکانی دیده شود، دلیل براین است که هلال در این مکان تولد یافته است ولی دلیل بر آن نیست که در افق های شرقی هم تولد یافته است زیراممکن است ماه در سیرش از مشرق تا به این نقطه، از محاق در نیامده باشد. اما وجود هلال در این محل دلیل بر این است که هلال به هنگام غروب خورشید در آفاق غربی تولد یافته است به طوری که اگر جستجو شود و مانعی هم درکار نباشد قطعا هلال دیده خواهد شد. در ادامه به این مطلب خواهیم پرداخت.

۵. شکل گیری هلال: کره ماه به خودی خود تاریک است و نور را از خورشید به دست می آورد. بنابراین همواره نیمی ازماه روشن و نیم دیگر تاریک است اما روشنی آن، همیشه برای ما آشکار نیست بلکه برحسب اختلاف حرکت ماه، زیادو کم می شود. توضیح این که به هنگام طلوع ماه از افق از نقطه مشرق که به فاصله ناچیزی مقارن غروب خورشیداست در شب چهاردهم بلکه شب پانزدهم هر ماهی که ۳۰ روز است، تمامی نیمه ماه که به طرف غرب قرار دارد، روشن است زیرا تمام این قسمت از ماه کاملا به طرف خورشید قراردارد و به آن مقابله نیرین می گویند چنان که نیمه دیگر ماه که به طرف شرق قرار دارد، تاریک است.

پس این نور و روشنایی درشب های بعد قوس نزول را آغاز می کند و به تدریج برحسب اختلاف حرکت ماه، کم می شود تا این که در اواخر ماه به نقطه مغرب می رسد به طوری که نیمه روشن ماه مقابل خورشید می باشد و به آن «مقارنه نیرین» می گویند. آنچه در برابر ما قرار دارد، تمامی نیمه دیگر تاریک ماه است و از آن به «تحت الشعاع» و «محاق» تعبیر می شود.

دراین حالت هیچ جزئی از ماه دیده نمی شود زیرا قسمت نورانی ماه در برابر ما قرار ندارد، نه تمام آن چنان که درشب چهاردهم چنین است و نه بخشی از آن، چنان که در شب های قبل یا بعد شب چهاردهم چنین است. پس از این، ماه کم کم از تحت شعاع خورشید خارج شده و مقداری از آن از ناحیه شرق و به صورت پرتویی باریک و هلالی شکل دیده می شود. معنای شکل گیری و تولد هلال همین است .پس هرگاه بخشی از ماه اگر چه به نحو موجبه جزئیه قابل دیدن باشد، یعنی ماه قمری قبلی به پایان رسیده و آغاز ماه قمری جدید است.

بنابراین شکل گیری هلال عبارت است از: خروج ماه از تحت الشعاع به مقداری که قابل دیدن باشد.

۶. ماه قمری با ماه طبیعی فرق دارد و تا وقتی که در هنگام غروب خورشید، هلال به صورت قابل رویت، شکل نگرفته باشد، ممکن است ماه طبیعی آغاز ماه شرعی را تشکیل ندهد و بدین جهت ماه شرعی همواره ازماه طبیعی تاخیرمی افتد، زیرا محال است هلال از ابتدا عریض و قابل رویت، متولد شود.

به عبارت دیگر: هنگامی که ماه با حرکت به طرف غرب، دورشدن از خورشید را آغاز می کند ماه طبیعی یا فلکی متحقق می شود و ماه با این حال هنوز به هنگام غروب خورشید، درآسمان دیده نمی شود مگر آن که حرکتش به درجه ای برسد که آن را قابل رؤیت گرداند. به قول اخترشناسان، کره ماه وقتی به درجه ششم از دایره حرکتش برسد،باچشمان غیر مسلح قابل دیدن می شود و از این رو ممکن است دیدن ماه متوقف بر تاخر یک شب کامل از تولدطبیعی اش باشد.

۷. ماه حرکتش را از شرق به طرف غرب آغاز می کند و به تدریج از نزدیکی نیر اعظم (خورشید) خارج شده و به طرف آن حرکت می کند تا این که به هنگام غروب، هلال قابل رؤیت متولد شود. بنابراین مشاهده هلال دلیل بر آن است که درافق های غربی، فایل پاورپوینت کامل رؤیت هلال ممکن است زیرا مسیر حرکت ماه،به سمت افق های غربی است و با رسیدن به این نقطه ممکن است نور آن زیاد شده باشد.

به این جهت می توان گفت: دیدن هلال در افق های شرقی دلیل امکان دیدن هلال درافق های غربی است و چه بسا دیدن هلال در افق های غربی واضح تر از افق های شرقی باشد. ولی عکس این مطلب صادق نیست یعنی مشاهده هلال در افق های غربی دلیل نمی شود که دیدن هلال در افق های شرقی به هنگام غروب خورشید در آنها، امکان پذیر است زیرا، ممکن است هلال قابل رویت، پس از گذشتن از افق های شرقی متولد شود.

۸. زمانی که ماه از محاق در آید و برای اولین بار هلال شرعی قابل رؤیت درافق خاصی شکل گیرد به طوری که قبل ازآن هلالی در آن افق وجود نداشته باشد، دراین صورت نسبت افق ها به این افق برحسب اختلافشان درطول جغرافیایی، متفاوت خواهد بود. بنابراین افق هایی که در غرب آن افق قرار دارند، در آخر روز یا وسط روز و یا اوایل روز هستند در حالی که افق های شرقی را شب پوشانده و در نیمه شب یا پایان شب هستند. با این وصف، چه شیوه ای رابرای شناخت آغاز ماه قمری بایستی اختیار کرد؟

دراین جا چند احتمال وجود دارد:

الف) ثبوت ماه، امری مطلق است نه نسبی، به این معنا که شکل گیری هلال و قابلیت آن برای دیدن درهر نقطه از نقاط جهان سبب ثبوت ماه شرعی در تمامی جهان می شود. به عبارت دیگر خروج ماه از محاق در وقت غروب خورشید درهر نقطه ای از نقاط جهان، آغاز ماه قمری برای تمامی آفاق محسوب می شود.

ب) ثبوت ماه درهر نقطه از نقاط جهان سبب ثبوت ماه شرعی در آفاقی است که در جزئی از شب، اگرچه یک ساعت،با آن افق مشترک باشند، بدون تفاوت میان آفاق غربی و آفاق شرقی. بنابراین ثبوت ماه یک امر نسبی است اما دردایره ای بزرگ. وجه اشتراک این احتمال بااحتمال اول دراین است که خروج ماه از محاق در هر نقطه ای از نقاط جهان در وقت غروب خورشید، آغاز ماه شرعی در شهرهایی است که با شهری که هلال درآن دیده شده است در جزئی ازشب مشترکند.

ج) امکان فایل پاورپوینت کامل رؤیت هلال، که آغاز تولد شرعی هلال است، سبب حلول ماه شرعی برای نقاط ی است که هنگام غروب خورشید و درصورت عدم مانع، هلال ماه در آنها دیده می شود. چنان که وضعیت افق های غربی نسبت به افقی که هلال درآن دیده شده، چنین است. اما زمان، ماه شرعی نامیده نمی شود مگر پس از غروب خورشید در هر افقی که برای انسان در صورت عدم مانع،امکان فایل پاورپوینت کامل رؤیت هلال وجود داشته باشد.

احتمال اول را نمی توان پذیرفت، زیرا بدین معنا است که بپذیریم ماه شرعی در برخی آفاق از نیمه شب یا زمانی که یک سوم از شب سپری شده آغاز می شود. احتمال دوم که مختار آیت اللّه خویی است چنان که بیان خواهیم کرد آنسبت به احتمال اول از اشکال کمتری برخوردار است اما در برخی اشکال ها با آن مشترک است. احتمال سوم بدون اشکال است. اما مهم این است که از روایات چه استفاده می شود.

۹. اگر چه در بسیاری از روایات روزه گرفتن و افطار معلق بر فایل پاورپوینت کامل رؤیت هلال شده است، اما فایل پاورپوینت کامل رؤیت هلال، طریقی برای علم به خروج ماه از محاق است. اموری چند این مطلب راتایید می کند:

الف) بینه می تواند به جای فایل پاورپوینت کامل رؤیت هلال بنشیند و این نشان می دهد فایل پاورپوینت کامل رؤیت هلال در روایات به نحو کاشفیت اخذ شده است. بنابر این چنانچه حجتی شرعی کاشف از حلول ماه باشد، می تواند جانشین آن شود.

ب) دلیل دیگری که نشان می دهد فایل پاورپوینت کامل رؤیت هلال طریقی است برای حصول علم به خروج ماه از محاق، این است که باگذشت سی روز از اولین روزی که هلال دیده شده، حکم به خروج ماه سابق و حلول ماه جدید می شود.

ج) اگر به دلیل عدم ثبوت هلال، روزه یوم الشک افطار شود