خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل سیمای مهدی (عج) از منظر عرفان اسلامی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل سیمای مهدی (عج) از منظر عرفان اسلامی :

مقدمه

بحث مهدویت یکی از اساسی ترین و زنده ترین مباحثی است که در رهاورد عرفانی بزرگان اهل کشف و شهود مورد توجه ویژه قرار گرفته و از این رو، معارف عمیق درباره آن مطرح کرده اند که بازگو نمودن آن می تواند گذشته از تغذیه فکری و علمی و اعتقادی، به قلب ها و جان ها نورانیت، حرارت، عشق، نشاط، تحرک، پویایی، ایمان، استحکام، امید و هدایت ببخشد .

از آن جا که درباره حضرت مهدی علیه السلام با رویکرد عرفانی کم تر تحقیق شده است، به نظر می رسد نشان دادن جلوه ای از سیمای پر فروغ آن حضرت در آینه عرفان اسلامی، برای همه تشنگان وادی انتظار، بخصوص نسل نواندیش جوان، مفید، آموزنده و آگاهی بخش باشد .

۱ . حضرت مهدی و خلافت الهی

یکی از اساسی ترین مسائل در بحث مهدویت «خلافت الهی » است; زیرا مساله خلافت الهی در زمین که خدای سبحان در قرآن کریم فرمود: «انی جاعل فی الارض خلیفه » (بقره: ۳۰) همچون داستان سفینه نوح و یا کشتی موسی و خضر و مانند آن ها نیست که یک قضیه شخصی بوده و سپری شده باشد، بلکه خلافت الهی یک فیض متصل و فوز مستمر است که از اول با اندیشه دوام و انگیزه استمرار طرح شده; چنان که اصل خلافت از قلمرو نبوت و رسالت فراتر رفته و به امامت رسیده است . ^(۱) به این دلیل، یکی از نکته هایی که در عرفان اسلامی درباره حضرت مهدی – عجل الله تعالی فرجه – مورد توجه قرار گرفته «خلافت الهی » اوست .

از این رو، برخی از بزرگان اهل معرفت از حضرت مهدی به عنوان خلیفه الهی یاد نموده و گفته اند: «بی تردید، برای خداوند خلیفه ای است که روزی ظهور خواهد کرد، و اگر از عمر دنیا تنها یک روز باقی بماند، باز هم خداوند آن روز را به اندازه ای طولانی خواهد نمود تا آن خلیفه الهی که از عترت رسول خدا و فرزند فاطمه و همنام پیامبر است، ظهور نماید .» ^(۲)

یکی دیگر از عرفا در این باره می گوید: «هرگاه حق سبحانه بر بنده خود تجلی کند و او را از خویش فانی نماید، لطیفه الهیه در او پدید می آید که آن لطیفه گاهی ذاتی و گاهی صفاتی است; اگر ذاتی باشد، آن صورت انسانی است که از او به فرد کامل و غوث جامع یاد می شود و دایره هستی بر محور او می گردد و به واسطه او عالم حفظ می شود و او همان کسی است که از او به مهدی و خاتم تعبیر می شود و او خلیفه خدا در عالم است .» ^(۳)

همان گونه که ملاحظه می شود، در سخنان عرفا، بر عنصر «خلافت الهی » حضرت مهدی علیه السلام تکیه گردیده و از او به عنوان خلیفه خداوند در زمین یاد شده است .

۲ . حضرت مهدی علیه السلام و ولایت الهی

گرچه بحث ولایت در عرفان دامنه گسترده ای دارد، اما در این جا تنها به جلوه ای از آن مباحث اشاره می شود:

یکی از مهم ترین مسائل ولایت این است که «ولی » یکی از نام های خداوند است . در قرآن کریم فرمود: «فالله هو الولی » (شوری: ۹) و بر اساس مبانی عرفان، اسماء الهی هیچ گاه بدون مظهر نیستند . ^(۴) پس مظهر اسم «ولی » همواره وجود خواهد داشت . بدین سبب است که ولایت یک حقیقت همیشه زنده و پایان ناپذیر است، به خلاف رسالت و نبوت که از اسماء الهی نیست و دوره اش با وجود خاتم الانبیا پایان پذیرفته است . عارف نامدار، محی الدین بن عربی در این باره می گوید: «بدون تردید، ولایت فلک است که احاطه و گستردگی خاصی دارد . به این دلیل، هیچ گاه قطع نمی شود . اما نبوت تشریعی و رسالت در پیامبر اسلام پایان یافته است . » ^(۵)

برخی دیگر از بزرگان اهل عرفان درباره ولایت ائمه اطهار علیهم السلام بخصوص حضرت مهدی علیه السلام گفته اند: «خدای تعالی دوازده کس را از امت محمد برگزیده و مقرب حضرت خود گردانیده و به ولایت خود مخصوص کرده و اینان را نایبان حضرت محمد گردانیده، ولی در امت محمد صلی الله علیه و آله همین دوازده امام کسی بیش نیستند و ولی آخرین، که ولی دوازدهم باشد، خاتم اولیاء است و مهدی صاحب زمان نام اوست .» ^(۶)

همچنین عارف قاسانی درباره خاتم ولایت بودن حضرت مهدی می گوید: «خاتم ولایت مهدی است که در آخر زمان می آید . همه انبیا و اولیا در معارف و حقایق تابع مهدی هستند . او در احکام تابع شرع محمدی است و باطن او با باطن حضرت محمد یکی است .» ^(۷)

در جای دیگر نیز گفته است: «خاتم ولایت کسی است که صلاح دنیا و آخرت با اوست و با رحلت او از دنیا نظام عالم از هم فرو می پاشد . او عبارت از مهدی موعود در آخر زمان است .» ^(۸)

یکی دیگر از بزرگان اهل عرفان می گوید: «ظهور تمامی ولایت و کمالش به خاتم اولیا خواهد بود; چون کمال حقیقت دایره، در نقطه اخیره به ظهور می رسد . خاتم اولیا عبارت از امام محمد مهدی است که موعود حضرت رسالت است و دور عالم به او کامل و تمام می شود و حقایق اسرار الهی در زمان آن حضرت تمام ظاهر می شود .» ^(۹) عارف عربی نیز از حضرت مهدی به خاتم ولایت یاد نموده و به تفصیل درباره او بحث کرده است . ^(۱۰)

پس، معلوم می شود یکی از مسائلی که در عرفان اسلامی درباره حضرت مهدی مورد توجه قرار گرفته و به تفصیل از جنبه های گوناگون درباره آن بحث شده مساله «ولایت الهی » آن حضرت است . از این رو، از او به عنوان مظهر اسم «ولی » و خاتم ولایت یاد نموده اند .

۳ . مهدی علیه السلام در عالم; همانند قلب در بدن

نکته دیگر که در رهاورد عرفانی اهل معنا درباره حضرت مهدی علیه السلام عنوان شده، آن است که از منظر عرفا، مهدی برای عالم همانند قلب برای انسان است . از این رو، عارف نسفی در این باره می گوید: «بدان که انسان کامل را اسامی بسیاری است و جمله راست است . انسان کامل را مهدی، امام، خلیفه، قطب، صاحب زمان، جام جهان نما و آیینه گیتی نما گویند . انسان کامل همیشه در عالم باشد و زیاده از یکی نباشد . تمام موجودات همچون یک شخص است و انسان کامل دل آن شخص است و موجودات بی دل نتوان بود . پس انسان کامل همیشه در عالم باشد و چون دل زیاده از یکی نبود، پس انسان کامل در عالم زیاده از یکی نباشد .» ^(۱۱) در کلام این عارف بزرگ، به چند نکته اساسی درباره حضرت مهدی علیه السلام اشاره شده است:

الف . چون نظام آفرینش هیچ گاه بدون انسان کامل نمی تواند وجود داشته باشد، پس انسان کامل گاهی در چهره نبی و رسول و زمانی در چهره امام و ولی همواره در عالم وجود دارد .

ب . همان گونه که عالم صغیر (انسان) بدون قلب نمی تواند حیات داشته باشد، عالم کبیر (نظام آفرینش) نیز بدون قلب نمی تواند وجود داشته باشد، و در زمانی که سلسله نبوت پایان یافته و اداره امور عالم به دست اوصیای خاتم انبیا است، مهدی موعود علیه السلام به عنوان آخرین وصی پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله، قلب عالم آفرینش بوده و در سایه حیات و وجود او، خون تلاش، حرکت تکاپو به سوی کمال در پهنه نظام عالم و نشئه انسانی جریان دارد .

ج . همان گونه که اگر کسی دو قلب داشته باشد، سالم نیست و نمی تواند به زندگی خویش ادامه دهد، نظام عالم نیز با وجود دو قطب و امام نمی تواند یک نظام سالم داشته و در مسیر حرکت تکاملی خود موفق باشد . از این رو، انسان کامل در عالم بیش از یکی نیست و در عصر ما، حضرت مهدی علیه السلام سکاندار عالم است . یکی از بزرگان اهل عرفان در این باره گفته است: به دلیل آن که عالم هرگز بدون امام نیست، پس مهدی، که قطب، امام و وارث است، تا روز قیامت به طور حتم در عالم وجود دارد . ^(۱۲)

۴ . حضرت مهدی علیه السلام; واسطه فیض

عرفا معتقدند: حق سبحانه در آینه دل انسان کامل تجلی می کند و عکس انوار تجلیات از آیینه دل او بر عالم می تابد و همگان با دریافت آن فیض، پدید آمده و حفظ می گردند و تا انسان کامل در عالم وجود دارد، از تجلیات ذاتی و رحمت رحمانی و رحیمی حق تعالی برای عالم و پدیده های هستی استمداد می کند و آن ها به واسطه این استمداد و فیضان تجلیات حق تعالی حفظ می شوند . ^(۱۳) بنابراین، نظام آفرینش در حدوث و بقا، وامدار وجود پر برکت انسان کامل است، و به واسطه اوست که فیض الهی نصیب عالم و آدم می شود و از همین روست که در زیارت «جامعه کبیره » درباره اهل بیت علیهم السلام که پس از پیامبراکرم صلی الله علیه و آله مصادیق بارز انسان کامل هستند، آمده: «بکم فتح الله و بکم یختم و بکم ینزل الغیث، و بکم یمسک السماء ان تقع علی الارض و بکم ینفس الهم و یکشف الضر» ^(۱۴); یعنی عالم با حقیقت وجود شما گشوده شده، و با شما ختم می گردد; به خاطر شما باران فرو می ریزد و به واسطه شما آسمان از ریزش باران به زمین باز می ماند و با توسل به شما گرفتاری ها و مشکلات برطرف می شوند .

عندلیب گلشن اسرار، حافظ شیرازی، تمام معارف زیارت «جامعه کبیره » را در این کلام نغز جمع نموده و خطاب به اهل بیت علیهم السلام گفته است:

از رهگذر خاک سر کوی شما بود

هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد

و در عصر کنونی، وجود مبارک حضرت مهدی علیه السلام قبله دل ها و واسطه فیض الهی بر عالم و آدم است . لذا در دعای نورانی «ندبه » از او به «سبب اتصال آسمان و زمین » یاد شده و چنین آمده است: «این السبب المتصل بین الارض و السماء» ^(۱۵) و در دعای «عدیله » نیز درباره آن حضرت آمده: «ثم الحجه الخلف القائم المنتظر المهدی المرجی الذی ببقائه بقیت الدنیا و بیمنه رزق الوری و بوجوده ثبتت الارض و السماء» ^(۱۶); یعنی پس از یازده امام – که یاد شد – امام و حجت دوازهم قائم منتظر مهدی است که امیدها به اوست و به واسطه او دنیا باقی و برقرار می باشد و به برکت وجود او مردم روزی دریافت می کنند و در سایه وجود او آسمان و زمین بر قرارند .

همه این حقایق در رهاورد عرفانی بزرگان اهل معنا به طور مستقیم درباره حضرت مهدی علیه السلام عنوان شده اند . از آن میان عارف نامدار محی الدین بن عربی می گوید: «پس مهدی رحمت است; همان طور که پیامبر رحمت بود; چنان که خداوند فرمود: ما تو را نفرستادیم، مگر آن که رحمت برای عالمیان باشی، و مهدی چون کاملا بر اساس مشی و سیره پیامبر، رفتار می کند، لذا دچار اشتباه نمی شود، پس به طور یقین رحمت عالمیان است .» ^(۱۷)

و عارف نسفی نیز گفته است: «هر دو طرف جوهر اول را در این عالم دو مظهر می باید که باشد . مظهر این طرف، که نامش «نبوت » است، خاتم انبیا است و مظهر آن طرف، که نامش «ولایت » است، صاحب الزمان است که اسامی بسیار دارد; چنان که جوهر اول اسامی بسیار دارد … البته بیرون خواهد آمد [ظهور خواهد کرد] احوال وی بیش از این خواهد بود که به نوشتن آید .» ^(۱۸)

در رساله منسوب به عارف عربی نیز درباره حضرت مهدی علیه السلام چنین آمده است: «والسلام علی المحاذی للمرآه المصطفویه، المتحقق بالاسرار المرتضویه، فیاض الحقائق بوجوده، قسام الدقائق بشهوده، ابی القاسم محمد بن الحسن » ^(۱۹); سلام بر مهدی که حقیقت ذات شریف او محاذی آینه وجود مصطفوی، و متحقق به اسرار مرتضوی است . از این رو، افاضه و بخشایش حقایق به واسطه وجود او، و تقسیم دقایق با شهود او انجام می شود .

در راستای همین دیدگاه، عارف حماسه آفرین قرن، حضرت امام خمینی قدس سره در نغزی زیبا گفته است:

مهدی امام منتظر، نوباوه خیرالبشر

خلق دو عالم سر به سر، بر خوان احسانش نگین

ذاتش به امر دادگر، شد منبع فیض بشر

خیل ملائک سر به سر در بند الطافش رهین

حبش سفینه نوح آمد در مثل، لیکن اگر

مهرش نبودی نوح را می بود با طوفان قرین

نوح و خلیل و بوالبشر، ادریس و داود و پسر

از آب فیضش مستمر از کان علمش مستعین

موسی به دست دارد عصا، دربانی اش را منتظر

آماده بهتر اقتدا، عیسی به چرخ چارمین

آب عطا، فیض عمیم، سحر سخن، کنز نعیم

کان کرم، عبدالکریم، پشت و پناه مسلمین ^(۲۰)

از آنچه بیان شد، این نکته معلوم گردید که یکی از بهترین تجلیات رخ مهدی علیه السلام در آینه عرفان، واسطه فیض بودن آن حضرت است که به تفصیل درباره آن بحث شده است .

۵ . حضرت مهدی علیه السلام و عدالت جهانی

عدالت از عمومی ترین و شورانگیزترین مساله هاست که در بحث مهدویت مطرح است و گذشته از متون دینی و مباحث کلامی و اعتقادی، در عرفان نیز مورد توجه ویژه قرارگرفته و درباره آن حقایق ظریفی طرح و تبیین شده است که دراین جا به اختصار در دو محور طرح و بررسی می شود:

الف . عدالت اجتماعی و رفاه اقتصادی

تامین عدالت اجتماعی و پدید آمدن رفاه اقتصادی در زمان ظهور دولت کریمه حضرت مهدی یکی دیگر از معارف مهدویت در عرفان اسلامی است که در رهاورد عرفانی بزرگان اهل معرفت عنوان شده . عارف بزرگ، سعدالدین حموی، با اشاره به اوصاف و کمالات وجودی حضرت مهدی علیه السلام درباره عدالت گستری و ایجاد رفاه اقتصادی برای مردم در زمان حضرتش گفته است: «صاحب زمان، که علم به کمال دارد، تمامیت روی زمین را در حکم خود آورد و به عدل آراسته گرداند، کفر و ظلم را به یک بار از زمین بردارد و تمامت گنج های روی زمین بر وی ظاهر گردد، هرچند صفت وی کنم، از هزار یکی نگفته ام .» ^(۲۱)

برخی دیگر از بزرگان اهل عرفان نیز گفته اند: «در ایام حکومت مهدی، مردم در سایه عدالت زندگی می کنند، روزگار سرسبز و پرطراوتی است . رزق و روزی در آن فراوان می شود و مردم در کمال امنیت به عبادت خدای رحمان می پردازند . مهدی کسی است که صاحب مقام محمدی بوده و صاحب اعتدال، و در اوج تمام کمالات قرار دارد، و دولت او به مدت چهل سال طول می کشد که این عدد مراتب هستی است .» ^(۲۲)

عارف نامدار، محی الدین بن عربی نیز در این باره مباحث مفیدی مطرح نموده و از آن میان به موضوع «عدالت اجتماعی » و «رفاه اقتصادی » در زمان ظهور آن حضرت اشاره نموده و گفته است: «هرگاه حضرت مهدی علیه السلام که خلیفه خداوند در زمین است، ظهور کند، زمین را پر از عدالت می کند، در حالی که از جور و ستم پر شده است . او عدل را در میان جامعه پدید آورده، عدالت اقتصادی را اجرا می کند، از نظر رفاه اقتصادی وضع به گونه ای می شود که وقتی شخصی به حضور او می آید و عرض می کند یا مهدی از امکانات مالی که در اختیار توست به من کمک نما، حضرت مهدی به اندازه ای به او کمک می کند که به زحمت آن را با خود می برد .» ^(۲۳)

عارف شبستری نیز در کلام نغزی به عدالت اجتماعی در زمان حضرت مهدی علیه السلام اشاره نموده و گفته است:

چو مهدی باشد آن جا عدل گستر

براندازد زعالم جور یکسر

یکایک صورتش پیداست بر جای

از آن می