خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل گفتگو با استاد عبدالسلام بن عباس الوجیه

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل گفتگو با استاد عبدالسلام بن عباس الوجیه :

استاد عبدالسلام بن عباس الوجیه در چهارم رجب سال ۱۳۷۶ق/۱۹۵۷م، در شهاره یمن دیده به جهان گشود و پس از پشت سرگذاشتن دوران صباوت، در حلقه درس جمعی از مشایخ آن شهر حاضر گردید و سپس به شهر صنعا عزیمت نمود. وی در آن شهر به تکمیل تحصیلات خویش پرداخت و در سال ۱۴۰۳ق/ ۱۹۸۳م، از دانشگاه صنعا فارغ التحصیل شد.وی فعالیت اسلامی خود را همزمان با اداره مجله الحراس آغاز کرد و سپس در تأسیس دارالتراث یمنی مشارکت نمود. این مؤسسه فعالیتهای زیادی برای جذب جوانان علاقه مند به فعالیتهای پژوهشی در زمینه تحقیق مؤلفات خطی زیدیه انجام داد.عبدالسلام الوجیه از مؤسسان اولیه حزب خلق و روزنامه الأمه بود. او مقالات اجتماعی خود را در این روزنامه به رشته تحریر در می آورد و در آنها به خطرهایی که یمن را مورد تهدید قرار می داد، اشاره می نمود و در الجامع الکبیر صنعا و مدرسه عالی دارالعلوم به تدریس می پرداخت.وی کتابهای أعلام المؤلفین الزیدیه، مصادر التراث الإسلامی فی مکتبات الیمن الخاصه، معجم الرواه فی أمالی المؤید باللّه، معجم رجال الاعتبار و سلوه العارفین، جنایه الاکوع علی العلم و العلماء، من أعلام النساء و صدی الأمه را به رشته تحریر درآورده و به تحقیق کتابهای الطبقات الکبری، الأمالی الصغری، الاعتبار و سلوه العارفین و المصابیح الساطعه پرداخته است.

او هم اکنون در الجامع الکبیر صنعا به تدریس اشتغال داشته و به پژوهش و تألیف مبادرت می نماید. همچنین در سالهای اخیر به عنوان مدیر پژوهش مؤسسه فرهنگی امام زیدبن علی به فعالیت علمی می پردازد. این مؤسسه، با تلاش درخور توجه، دهها کتاب و اثر زیدیه را برای اولین بار تحقیق و منتشر نموده است.

ایشان، اخیراً، به ایران مسافرت نموده و ضمن بازدید از مرکز تحقیقات دارالحدیث در مصاحبه ای که با وی به عمل آمد، به پرسشهایی درباره حدیث و علوم حدیث در زیدیه پاسخ گفت.

اینک مشروح مصاحبه با ایشان -که توسط آقایان حجهالاسلام والمسلمین محمدکاظم رحمان ستایش و سیدعلی موسوی نژاد انجام شده است به حضور خوانندگان عزیز تقدیم می گردد.

در پایان یادآور می شود پاره ای از دیدگاههای ارائه شده براساس باورهای زیدیه است که مورد قبول امامیه نیست؛ مانند اینکه صاحبان اصول اربعمأه را زیدی معرفی می کند و…

علوم حدیث:روش خود را در تدریس حدیث در دوره های آموزشی حوزه علمیه توضیح دهید. برای تدریس حدیث، متن احادیث و علوم حدیث از چه متونی استفاده می نمایید؟

بسم اللّه الرحمن الرحیم، اهتمام ما به حدیث به گذشته ای دور در تاریخ باز می گردد. به اعتقاد ما اولین کتاب حدیثی را امام زید بن علی(ع) تألیف نموده است.این کتاب مجموعه ای حدیثی – فقهی است که هم شامل احادیث است و هم در برگیرنده برخی از نظریات فقهی. این کتاب – که به مسند الإمام زید بن علی(ع) معروف است – یکی از اولین کتابهای حدیثی موجود در نزد ماست.درباره تدریس احادیث باید گفت که ما ابتدا از کتابهای احادیث کوچکی که در قالب چهل حدیث عرضه شده و مربوط به موضوعاتی چون فضایل، اخلاق و… است، شروع نموده، به تدریج به کتابهای بزرگ حدیثی می پردازیم. احادیث مورد تدریس، احادیث فقهی و غیر فقهی است.

علوم حدیث:یعنی در واقع، یکی از موارد درسی که طلاب فرا می گیرنده متون احادیث است؟

* بلی، ما اهتمام زیادی به تدریس متون داریم، قبل از آنکه اسناد حدیث را بررسی کنیم.

ما قاعده ای داریم که مطابق آن، هرگاه متن حدیثی، صحیح بوده و با کتاب خدا – سبحانه و تعالی – تعارضی نداشت و با اصول عقلی سازگار بود، به سندش اهمیت نمی دهیم ؛ رجال حدیث هر که بودند باشند. اساس، همان متن حدیث است. این یکی از قواعد مهم حدیثی ماست.حدیث، به اعتقاد ما، در درجه اول، قول، فعل و تقریر رسول خدا(ص) است. ما برای صحیح و مقبول دانستن احادیث، قواعد و اصولی داریم که عبارت اند از:

قاعده اول، احادیث روایت شده از طریق آل البیت بر غیر آنها مقدم است. بنابراین، احادیث مروی از امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب یا فرزندانش یا شیعیان آن حضرت بر سایر احادیث تقدم دارد.

قاعده دوم، کلام یا قول امیرالمؤمنین، هرگاه ثابت شود که از ایشان صادر شده، حجت است.

بنابراین، قول ایشان در بسیاری از اوقات بر نصوصی که صدورش ثابت نیست، و بر خبرهای واحدی که درباره بعضی از امور است، برتری دارد.

قاعده سوم، اجماع آل البیت(ع) حجت است.

قاعده چهارم، از دیدگاه ما صحابه کسانی هستند که پیامبر(ص) را شناخته، به او ایمان آورده و به پیروی اش پرداخته تا آنگاه که از دنیا رفته اند. بنابراین، تعریف ما از صحابه با تعریف اهل سنّت اختلاف اساسی دارد. ما کسانی را که از فرمان رسول خدا(ص) سرپیچی کرده اند و نیز کسانی که فسقشان ثابت شده از شمار صحابه خارج می دانیم. همچنین اند تمامی کسانی که مخالفت علنی آنها با امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب و نیز جنگ آشکارشان با وی به اثبات رسیده است. اگر ثابت شود که کسی سابقه ای در اسلام نداشته و یا در برهه ای منافقانه زیسته یا چیزی علیه او باشد، او از صحابه دانسته نمی شود.ما معتقد به عدالت صحابه نیستیم. ما معتقدیم که صحابی بشر است و امتیاز خاصی برای او قایل نیستیم؛ یعنی حدیث او و آنچه از وی نقل شده، قابل نقد است ؛ هرچه باشد و هرکه باشد ؛ زیرا قرآن صریحاً به ما می آموزد – علاوه بر آنکه در میان صحابه دهها منافق یافت می شود – : «و ممّن حولکم من الأعراب منافقون و من أهل المدینه مردوا علی النفاق».

[۱]

به عبارت دیگر، در تعریف ما آنان که فسقشان ثابت شده، غیر مقبول بوده و جزء صحابه نیستند ؛ مثلاً مغیره بن شعبه، معاویه، عمر و بن عاص،… و کسانی که مخالفتشان با رسول خدا مسلم است و احیاناً با اسلام جنگیده اند، در عداد صحابه نیستند.

علوم حدیث:مصادر حدیثی شما کدام است؟

* مصادر حدیثی ما بسیار است. اولاً مسند الإمام زید بن علی نزد ماست وبه دنبال، آن أمالی امام أحمد بن عیسی بن زید بن علی که العلوم(علوم آل محمد(ص» نامیده می شود.این امالی را محمد بن منصور مرادی جمع آوری نموده است.همچنین از مصادر حدیثی، از خود محمد بن منصور مرادی کتاب الذکر نزد ماست و نیز بالغ بر سی کتاب دیگر از محمد بن منصور مرادی راامام الحافظ ابی عبداللّه علوی در کتاب الجامع الکافی جمع آوری کرده است. او صاحب کتاب الأذان بحی علی خیرالعمل است.در این کتاب (الجامع الکافی) بسیاری از احادیثی که در کتب ائمه ما وارد شده و روایاتی که مورد استشهاد ائمه ما واقع شده وجود دارد و نیز روایاتی که در مجامیع ایشان وارد شده، علی الخصوص امام قاسم بن ابراهیم و فرزندش، محمد بن قاسم و نوه او امام هادی یحیی بن حسین و فرزندان امام هادی همچنین، در آن کتاب جمعی از احادیثی که از امام ناصر اطروش نقل شده، گردآوری شده است.

همچنین مجموعه ای از احادیثی که در کتاب التحریر از امام الناطق بالحق یحیی ابن حسین هارونی و نیز در الأمالی الصغری از امام المؤید باللّه أحمد بن حسین هارونی و کتابش، التجرید و شرحش(شرح التجرید) نقل شده، وارد شده که شامل احادیث نغز و نیکویی است. به علاوه، امام الموفق باللّه حسین بن اسماعیل جرجانی کتابی به نام الاعتبار و سلوه العارفین دارد که در آن بسیاری از احادیث در موضوع ترهیب و ترغیب وارد شده است.و نیز فرزندش امام المرشد باللّه یحیی بن حسین دو امالی به نامهای الأمالی الخمیسیه و الأمالی الإثنینیه دارد که از میان آن دو،الأمالی الخمیسیه معروف به الأمالی الشجری چاپ شده و الأمالی الإثنینیه در شُرُف چاپ است.

همچنین بسیاری از احادیث وارد شده از نصوص ائمه، در کتاب درر الأحادیث النبویه فی الأسانید الیحیویه گردآوری شده است. این احادیث از طریق امام هادی بن حسین نقل شده است. بدین گونه، برخی از احادیث در مسندی به نام مسند شمس الأخبار به وسیله حمید القرشی جمع آوری شده است.

علوم حدیث:آیا زیدیه موسوعه هایی برای احادیث تدوین نموده اند؟ امامیه موسوعه های حدیثی اولیه و ثانویه ای تدوین نموده اند که ما در حال حاضر از آنها برخورداریم، ولی مع الاسف موسوعه ای که تمامی احادیث زیدیه در آن گردآوری شده باشد، سامان نیافته است. آیا چنین موسوعه ای در حال حاضر در زیدیه وجود دارد؟

* علامه محمد بن حسن العجری چندی است احادیثی را که به اعتقاد وی صحیح است، جمع آوری نموده است. وی آنچه را که صحیح انگاشته و موافق با طریقه اهل بیت دانسته جمع آوری نموده و نام آن را الصحیح المختار نامیده است. این کتاب در چهار جلد بزرگ است و از کتابهای احادیث زیدیه فراهم آمده است، امّا تاکنون به چاپ نرسیده است؛ البته گزیده ای از آن توسط محمد بن یحیی بن حسین الحوثی در کتابی تحت عنوان المختار من الصحیح به چاپ رسیده است.باید گفت که تاکنون تصمیمی نسبت به جمع آوری تمامی احادیث زیدیه

در موسوعه معینی اتخاذ نشده است.ما تاکنون پیوسته در پی نشر مصادر اصلی بوده ایم ؛ زیرا بسیاری از آنها در گنجینه ها و صندوقچه ها محبوس بوده اند و به طبع نرسیده اند و ما از چاپ آنها ناتوان بوده ایم.هرگاه تمامی این کتابها منتشر شود، در صدد آن برخواهیم آمد که به تولید موسوعه ها و یا چیزهایی شبیه آن بپردازیم.

علوم حدیث: از المجموع حدیثی و مسند الإمام زید نام بردید. از قرار معلوم، درباره این کتاب دیدگاههای مختلفی وجود دارد. برخی معتقدند که این کتاب همان المجموع فقهی است و بخشی از آن نیز حدیثی بوده که منتشر نشده است. بعضی نیز قایل اند که المجموع حاضر هر دو بخش را دربرمی گیرد. آیا مسندی که در حال حاضر موجود است، شامل هر دو بخش است یا بخش حدیثی آن از بین رفته است؟

* این کتاب شامل هر دو مجموعه است ؛ مجموعه ای حدیثی و مجموعه ای فقهی که احادیث را امام زید بن علی از پدرانش از رسول خدا(ص) نقل کرده و نیز برخی از نظریات فقهی او را در برمی گیرد. پس این کتاب، مجموعه ای فقهی و حدیثی توأم است.

علوم حدیث: روش تعامل شما با اخبار متعارض چگونه است ؛ ترجیح به راویان یا…؟

* ما اولاً آنها را بر محکمات کتاب خدا عرضه می نماییم. پس آنچه موافق قرآن

بود،مقبول دانسته و آنچه موافق نبود، به کناری می نهیم. باید گفت که ما اخبار متناقض زیادی نداریم.کتابهای ما سرشار از دقت و نکته سنجی است. از آنجا که در کتابهای ما ترجیح حکمفرماست، یا از آنجا که نویسندگان به روش نقد متن حدیث روی آورده اند، بسیاری از احادیث، از تعارض عاری شده است تا آنجا که کتابهای ما از بسیاری از احادیثی که احیاناً با عدل، منطق، محکمات آیات قرآن و اصول کُلی دین اسلام در تعارض است، پیراسته است.

در کتابهای ما احادیث تشبیه، تجسیم، رؤیت و اسرائیلیات یافت نمی شود و کمتر اتفاق می افتد که به مانند این احادیث برخورد نماییم، یا بسیار به ندرت ممکن است حدیثی بیابیم که با دیگری در تعارض باشد. آنگاه که تعارضی در دو حدیث پیدا شود، از ترجیح بهره می گیریم و به قرینه ها استدلال می نماییم و عالم مجتهد درباره آنها به تحقیق می پردازد و سپس به روش معینی به تعارض فیصله داده، آنچه درست می پندارد، ترجیح می دهد. پس تعارض زیادی یافت نمی شود ؛ یعنی در اینجا کتابهای ما این امتیاز بزرگ را دارند ؛ زیرا نویسندگان به نوشتن کتب حدیثی روی نیاورده اند، مگر آنکه آنچه نوشته اند بر کتاب خدا و اصول کلی مورد قبول نزد ما عرضه داشته اند.

علوم حدیث:آیا شما در علوم حدیث نقشی برای علم رجال قایل هستید؟

* در علوم حدیث، علم رجال نقش دارد. در اینجا باید به مطالبی اشاره نمایم. بسیاری از کسانی که در علم رجال دست به تألیف زده اند و بسیاری از رجالیان و اصحاب رجال زیدی بوده اند. بسیاری از اصحاب اصول اربعمأه – که کتبشان جمع آوری شده است ؛ آنهایی که در این زمینه بر آنها اعتماد نموده اید – از زیدیه بوده اند . بنابراین، علم رجال از دیدگاه زیدیه در علوم حدیث نقش دارد. سابقاًدر میان زیدیه کتبی نوشته شده که در آنها اسامی راویان پیرو امام زید بن علی درج گردیده بود. همچنین کتابهای متفرق دیگری نیز نوشته شده که به دلیل مهاجرت زیدیه – که به دلیل بروز جنگ رخ می داد – از میان رفته اند ؛ به طوری که در حال حاضر هیچ یک از آن کتابها در دسترس نیست. از آنجا که مطالب کتابهای رجالی ما به میان اغلب مصادر اهل سنت و غیر اهل سنت راه یافته است، کتابهای ما از بین رفته تلقی نمی شود ؛ زیرا با استخراج مطالب خویش از بین کتب ایشان می توانیم روشهای خویش را بشناسانیم که مثلاً دیدگاه ما درباره حدیث ولایت و دیگر مطالب چیست.البته الان بعضی از مصادر اصلی ما یافت نمی شود و به گفته برخی از علمای زیدیه مؤلفان کتب حدیثی آنها را سوزانده اند، حال دلیل آنها چه بوده است، آیا از خوف دولت بوده یا دلیل دیگری داشته نمی دانم.بسیاری از مصادر و مؤلفات قدیمی که اختصاصی به رجال در زیدیه داشته و پیش تر از آنها یاد شده داشت، در دورانهای گذشته نوشته شده، ولی هیچ گاه مطلبی از آنها نقل نشده است.شما می دانید که کتابهای معتزله در سراسر سرزمینهای عربی پراکنده بوده، ولی کسی اهتمامی نسبت به حفظ آنها به عمل نیاورد، مگر ما که در یمن از آنها مواظبت نمودیم. این نشانگر اهتمام ما به این عمل در برهه ای از زمان در قرن هفتم است.

بسیاری از مباحث رجالی و کتب رجالی نزد ما موجود است. برخی از این کتابها عبارت اند از: کتاب الفلک الدوار ابراهیم بن محمد وزیر -که نام بالغ بر ۱۲۰ شخصیت رجالی شیعی در آن ثبت است – ، نزهه الأنظار ابن حمید و الطبقات الکبری از سید ابراهیم بن قاسم بن المؤید باللّه محمد بن القاسم بن محمد الشهاری. کتاب الطبقات الکبری شامل سه بخش است: بخش اول، صحابه که هم صحابی بوده اند و هم از یاران امیرالمؤمنین به شمار می آمدند.

بخش دوم، تابعان که شامل زندگینامه هفت هزار محدث تا قرن پنجم هجری است.(بخش اول و دوم مخطوط است) ؛ اما بخش سوم – که چندی قبل با تحقیق من به چاپ رسیده است – ، شامل محدثان و راویانی است که احادیث را از اصحاب ائمه ما روایت کرده اند. این راویان مربوط به قرن پنجم تا عصر مؤلف، بعضی قرن یازدهم است.

علوم حدیث:بخش اول و دوم کی به چاپ می رسد؟

* بخش اول و دوم الان در حال حروفچینی رایانه ای است و به زودی – إن شاء اللّه – تحقیق آنها آغاز می گردد.

علوم حدیث:چرا از بخش سوم آغاز کردید؟

* چون بخش سوم، بخش بسیار مهمی بوده، لذا از آن بخش شروع کردیم. بیشتر کسانی که نامشان در دو بخش اول و دوم آمده، در کتابهای حدیثی یا رجالی، خواه نزد شیعه دوازده امامی یا اهل سنت و یا دیگران، از آنها یاد شده است ؛ امّا در بخش سوم به یاد کرد کسانی پرداخته شده که پیش تر کسی از آنها ذکری به میان نیاورده و کسی به نام آنها اشاره نکرده است، در نتیجه ما این رجال را بر دیگران مقدم داشتیم.

علوم حدیث:لطفاً درباره اعتبار احادیث نقل شده از سوی امامیه و یا از سوی اهل سنّت توضیح دهید:

ما قواعد و مبادی مشخصی داریم و به احادیثی که مورد اتفاق تمامی فرق اسلامی است، عمل می نماییم. مثلاً به حدیثی که در تمامی مصادر مورد اعتمادفرقه های اسلامی وارد شده و تمامی ایشان بر اعتبار آن اتفاق نظر دارند، عمل می نماییم. در میان مجموعه های حدیثی، احادیثی یافت می شود که اختصاصی برخی از فرقه های اسلامی است و دیگران آن را قبول ندارند. ما نیز به این احادیث وقعی نمی نهیم. نیز هرگاه احادیثی معین با اصول مورد پذیرش ما و مبادی ما در تعارض باشد، بدانها عمل نمی نماییم، اگرچه در فرقه ای که آن را نقل نموده، جزو مسلمات باشد.

علوم حدیث:زیدیه در عمل چقدر متأثر از حدیث اهل سنّت و امامیه است؟

* این که می فرمایید چقدر متأثر است، باعث رنجش خاطر من می شود. من می خواهم بگویم که مصادر امامیه و مصادر اهل سنّت سرشار از احادیثی است که محدثان زیدیه نقل کرده اند. به کتابهای اهل سنت، کتاب الکافی کلینی و سایر کتابهای حدیثی خود نگاه کنید.می بینید که نویسندگان آنها به محدثان زیدی اعتماد داشته اند.ما اثر گذاشته ایم، ولی تأثیر نپذیرفته ایم. این مطلب اول و مطلب دیگر آنکه ایرادی ندارد که ما متأثر از دیگر مذاهب باشیم و از آنها حدیث اخذ نموده باشیم. تمامی آنچه نزد تمامی فرق صحیح است، ما آنها را اخذ کرده و بدانها عمل می کنیم.

مطلب مهمی که من می خواهم بدان اشاره کنم آن است که بخش زیادی از سنت رسول خدا(ص) مورد اتفاق تمامی مسلمانان است و آن دسته از احادیثی که اختصاصی یک فرقه است و موافق قواعد ماست، یعنی پس از عرضه بر کتاب خدا و سنّت رسول قابل پذیرش است، مورد قبول ماست و آنچه مطابق نیست، مقبول ما نیز نیست.

علوم حدیث:سؤالم را این گونه تکمیل می کنم. من قصد خرده گیری بر شما ندارم، بلکه درباره احادیث شما، حدیث زیدیه، گفت