خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل چالشگران بازار انرژی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل چالشگران بازار انرژی :

چکیده

نویسنده در این مقاله با اشاره به پیشینه تاریخی بازار انرژی و وضعیت کنونی نفت و بازیگران این عرصه، به تشریح قاعده «بر قدرت یا در ذلت» و عوامل چالش در بازار نفت و چالشگران صحنه های عرضه و تقاضای آن پرداخته و نقش عوامل بیرونی چالش بازار نفت را مورد بررسی و تحلیل قرار داده است.

وی در ادامه این پژوهش و تحلیل علمی با پرداختن به موضوع تقاضا و تولید جهانی نفت، انتظارات افزاینده بازار از اپک برای تولید در مقاطع ۵ ساله تا ۲۰۲۰ م را ترسیم نموده و ضمن اشاره به تقسیم کشورهای دارنده ذخایر نفتی از سوی نفت داران قدرتمندی نظیر آمریکا و روسیه، یادآور شده است که هرگونه مقاومت در برابر این تقسیم با واکنش تند تحمیل جنگهای طولانی (منطقه ای یا داخلی) بر کشورهای دارنده نفت مواجه شده است.

نویسنده در پایان مقاله با تشریح برخی عوامل اصلی و یا حفظ امنیت در دو سوی عرضه و تقاضا و نیز عوامل بیرونی مؤثر بر این دو، به ارائه راهکارهایی بهتر و سازنده تر برای نسل آتی بشر پرداخته است.

مقدمه

در این مقاله سعی شده است بطور خلاصه به آنچه سابقه تاریخی چالش در بازار انرژی است پرداخته شود، سپس با تشریح وضعیت کنونی بازار نفت، بازیگرانی که در آینده نزدیک بازار نفت را به چالش خواهند کشید شناسایی شده و در هر بخش روش برون رفت از چالشهای مخرب در بازار انرژی توصیه می گردد.

قاعده «برقدرت یا در ذلت»

از آن زمان که دارندگان انرژیهای فسیلی برای صنعتگران، نظامیان و تجار بعنوان تأمین کنندگان بالقوه پیروزی هر یک از ایشان در صحنه پیشرفت صنعتی، تفوق نظامی، عرصه توسعه سودآوری شناخته شدند، بازیکنان دیگری بجز عرضه و تقاضا کنندگان اصلی این انرژیها روند داد و ستد و برنامه ریزی برای آینده در این بخش مهم اقتصادی هر کشور را تحت تأثیر خود قرار دادند.

تاریخ قرنهای اخیر نشان می دهد که اغلب کشورهای دارنده ذغال سنگ یا بر مسند قدرت تکیه کرده و یا بر ذلت استعمار برای تأمین نیازهای گروه اول تن داده بودند. به یادآورید قدرت انگلیس، روس و آلمان را در قرن هجدهم و نوزدهم میلادی و همزمان استعمار شدگانی نظیر هند، چین و آفریقای جنوبی را که همگی از ذخایر فراوان ذغال سنگ برخوردار بودند. در این میان بودند کشورهایی که به یمن داشتن این ذخایر حرکت بسوی استقلال را تسریع کردند مانند امریکا ولی دیگرانی مانند استرالیا با تحت قیمومیت بودن خارجیان، توسعه اقتصادی را پی گرفتند.

چالش در بازار ذغال سنگ ادامه داشت، تا کشف نفت؛ انرژی پاک آن زمان، صحنه جدیدی را نیز گشود. ولی دارندگان نفت از قاعده «یا بر قدرت یا در ذلت» مستثنی نبودند. در دوره نفت که از نیمه دوم قرن نوزدهم آغاز شده بود، تا بیش از یک قرن به مشابه آنچه بر دارندگان ذغال سنگ گذشته و ادامه داشت، سپری شد.

نفت داران قدرتمندی نظیر آمریکا و روسیه و سپس شوروی در بازار این انرژی آغاز به زور آزمایی کردند و زورمداران دوران ذغال سنگ با اغتنام از فرصت، به گسترش سیطره کنترل خود بر نفت داران بی قدرتی نظیر خاورمیانه ایان، آمریکاییان، آفریقاییان و گروهی از آسیاییان پرداختند و با شروع نهضت های مردمی در ابتدای نیمه دوم قرن بیستم میلادی روش و نه راهبرد خود را تغییر داده و به تقسیم کشورهای دارنده ذخایر نفتی بین خود پرداختند.

هر گونه مقاومت در مقابل این تقسیم با واکنش تند تحمیل جنگهای طولانی منطقه ای و داخلی برکشورهای دارنده نفت، روبرو شد. آنچه ایران طی هشت سال دفاع در مقابل حمله خارجی ولی به صورت منطقه ای دید و یا آنچه برخی کشورهای نفتی غرب، شرق و شمال آفریقا مدتها بعنوان جنگهای داخلی با آن رو به رو بوده اند و یا مخالفتهای خارجی در لباس معترضان داخلی در بعضی کشورهای آمریکای لاتین و آسیای دور، همه پاسخ به قدرت خواهی نفت داران در مقابل تحمیل ذلت پذیری از طرف نفت داران و یا حتی نفت نداران سوار بر اریکه قدرت است. تاریخی که بیش از دو قرن است هر بار برای نوعی از انرژی تکرار می شود.

وضعیت بازار انرژی

اگر از انرژی های مختلف به انرژیهای اولیه و از این گروه به نفت پرداخته شود، نقاط اصلی چالش در بازار انرژی آشکار خواهد شد.

عرضه جهانی نفت در حال حاضر، سال آینده و حداقل تا پایان دهه جاری بدون هیچگونه کمبودی نه تنها تقاضای جهانی را تأمین خواهد نمود بلکه میزان ذخائر نفت خام در کشورهای اصلی مصرف کننده نفت را افزایش خواهد داد.

۱: آخرین تحولات بازار نفت، امور اپک و روابط با مجامع انرژی، آبان ۱۳۸۲

۲: چشم انداز آینده بازار جهانی انرژی، موسسه مطالعات بین المللی انرژی، بهمن ۱۳۸۰ صفحه ۲۲

با ملاحظه رشد تقاضای جهانی نفت در تخمین های محتاطانه اپک و پیش بینی های معمولاً بیش از تقاضای بازار آژانس بین المللی انرژی، و با توجه به تقاضای قطعی جهانی نفت در سال ۲۰۰۰ به میزان ۲/۷۶ میلیون بشکه در روز مشخص می گردد که در سال ۲۰۰۵ نسبت به تقاضای سال ۲۰۰۰ حداقل ۵/۷ و حداکثر ۹/۸ میلیون بشکه در روز و در سال ۲۰۱۰ نسبت به سال ۲۰۰۵ حداقل ۹/۶ و حداکثر ۹/۹ میلیون بشکه در روز تقاضا اضافه می گردد. اگر چه روند رشد تقاضای نیمه دوم دهه حاضر کمی بیشتر از ۵ ساله اول است ولی حتی با تخمین بیشترین تقاضا، میانگین این رشد حدودا ۶/۱ میلیون بشکه در روز می باشد که با توجه به روند رشد عرضه جهانی نفت این میزان به سهولت قابل تأمین است.

جدول ۲: تولید نفت غیر اپک براساس تخمین های اپک، آژانس بین المللی انرژی و اداره اطلاعات انرژی آمریکا

۳: منبع (۱)

۴: منبع (۳) صفحه ۶۵

فاصله تخمین های فوق از تولید نفت غیر اپک با دورتر شدن افق زمان پیش بینی، افزایش می یابد ولی سابقه دو دهه قبل نشان داده است که در تعدیلات سالیانه و فصلی نسبت به این تخمین ها با نزدیک تر شدن فاصله های زمانی تخمین به دوره تحقق، این فاصله ها به حداقل می رسد، نشان بارز این نکته را در تخمین های سالهای ۲۰۰۳ و ۲۰۰۴ می توان مشاهده کرد.

با مقایسه دو جدول ۱ و ۲، میزان تولید مورد انتظار از اپک قابل محاسبه است.

جدول ۳: تولید مورد انتظار از اپک

چنانچه به پیش بینی های جدول ۳، اطلاعات تخمینی تولید اعضای اپک توسط منابع ثانویه برای ۹ ماهه منتهی به سپتامبر ۲۰۰۳ که ۶۹/۲۶ میلیون بشکه در روز اعلام شده است اضافه گردد و اعلام برخی از منابع ثانویه برای تولید ۵/۲۷ میلیون بشکه ای اعضای اپک برای اکتبر کاملاً پذیرفته نشود و تولید ده ماهه ۲۷ میلیون بشکه در روز باشد، و فرض شود که اعضای اپک روزانه ۹۰۰۰۰۰ بشکه از تولید خود را در طی ماههای نوامبر و دسامبر سال جاری کاهش خواهند داد، تولید میانگین یازده عضو اپک در سال ۲۰۰۳ روزانه قریب ۴/۲۶ میلیون بشکه خواهد بود که مقایسه با میانگین تولید مورد انتظار اپک در سال ۲۰۰۳ (جدول ۳)، حدود ۶۵۰ هزار بشکه در روز اضافه عرضه در این سال در بازار وجود خواهد داشت.

با توجه به نوسان شدید درصد پایبندی ده عضو اپک (بدون عراق) در سال جاری^(۲) از ۱/۹۵% در ژانویه تا ۲۶% در مارس و ۲/۱۳% و ۷/۱۰% در آوریل و می و سپس پایبندی ۹/۷۸ درصدی در سپتامبر و کاهش بعدی آن در اکتبر، که بخش عمده آن بعلت دارندگان ظرفیت های مازاد زیاد بوده است، بنظر می رسد اپک برای سالیان تا پایان این دهه هنوز بعنوان تعدیل و تثبیت کننده قیمت در بازار بتواند عمل کند.

نگاهی به میزان ذخائر تجاری و استراتژیک نفت خام در پایان سال ۲۰۰۲ میلادی که با ۲۰۰۰۰۰ در روز کاهش روبرو شده بود و بهمین دلیل تعداد روزهای مصرف آتی نفت خام در کشورهای سازمان همکاریهای اقتصادی و توسعه را از ۸۲ روز در سال ۲۰۰۱ به ۷۹ روز کاهش داد و پیش بینی احیاء مجدد این تعداد روز برای مصرف آتی نفت در سال ۲۰۰۳، بیانگر این نکته است که در سال جاری میلادی با قریب ۸۰۰۰۰۰ بشکه در روز افزایش ذخائر نفتی، علیرغم بروز حوادث غیر مترقبه ای نظیر حمله نظامی به عراق و قطع مقطعی و کاهش صادرات این کشور، ادامه مشکلات حاصل از اعتصابات در ونزوئلا و نیجریه در تولید نفت خام این دو کشور و همچنین کاهش تولید در دریای شمال در دو بخش اصلی انگلیسی و نروژی آن، عرضه کنندگان نفت (اپک و غیر اپک) توانسته اند بیش از تقاضای جهانی، نفت تامین نمایند.

بنابراین چنانچه عرضه نفت حتی در سالهای آتی تا پایان این دهه پاسخگوی تقاضای جهانی است، پس چه عواملی بازار نفت را به چالش می کشند؟

عوامل چالش در بازار نفت

اگر چه با تخمین های کنونی عرضه جهانی نفت در جمع، مجموع تقاضای جهانی را تا پایان دهه حاضر تامین خواهد نمود ولی در هر زمان بازار با چالش هایی که بعضی مقطعی و زود گذر و برخی میان مدت است روبرو می گردد. این عوامل را در نقشی که تولید کنندگان از یک سو و تقاضا کنندگان از سوی دیگر ایفا می کنند و روشهایی که عوامل خارج از این دو گروه بکار می گیرند و بازار را متأثر می نمایند، می توان خلاصه نمود:

چالشگران صحنه عرضه نفت

آمریکا:

تولید این کشور در طی سالهای ۱۹۹۲ تا ۲۰۰۲ از ۸۶۸/۸ میلیون بشکه در روز به ۳۲۰/۷ میلیون بشکه در روز رسیده است و با کاهش معادل ۵/۱۷ درصد روبرو شده است.

این کشور که در سال ۱۹۹۲ معادل ۵/۱۳ درصد تولید نفت جهان را بخود اختصاص داده بود در پایان سال ۲۰۰۲ فقط ۹/۹ درصد از تولید جهان را در اختیار داشت.^(۳)

عدم روشن شدن سیاست های انرژی کابینه فعلی امریکا در زمینه امکان بهره برداری از فلات قاره جنوب شرق و غرب کشور و همچنین توسعه بهره برداری از آلاسکا، می تواند یکی از مشکلات آتی برای فشار به کشورهای دیگر برای جبران این کاهش باشد و چنانچه این امر کاملاً میسر نگردد، کاهش آتی تولید در آمریکا، باعث روند صعودی و بی ثباتی قیمت ها خواهد گردید.

روسیه:

این کشور که در اواخر دهه ۱۹۸۰ با ترکیب جمهوری های استقلال یافته پس از فروپاشی کمونیسم تولید خود را به ۵/۱۲ میلیون بشکه در روز رسانده بود، در سال ۱۹۹۲ مستقلاً ۰۳۸/۸ میلیون بشکه در روز تولید می نمود ولی بعلت مشکلات اقتصادی و مدیریتی پس از فروپاشی شوروی در سال ۱۹۹۶ با ۲۴ درصد کاهش، کمترین میزان نفت را (۱۱۴/۶ میلیون بشکه در روز) تولید نمود ولی این رقم در پایان سال ۲۰۰۲ به ۹۱۱/۷ میلیون بشکه در روز^(۴) رسید و براساس آخرین آمار حدود ۶/۸ میلیون بشکه در روز تولید می نماید.

حضور سریع روسیه در بازارهای قبلی سنتی خود از یک طرف و علاقه این کشور به کسب سهم در بازارهای آمریکا و آسیا، نشان از اشتیاق این کشور به افزایش میزان تولید در سالهای آتی است. روسیه علیرغم توافقات خود با اپک در کاهش تولید نفت بمنظور تثیبت قیمت در بازار در سالهای قبل، نه تنها به اندازه مکزیک و یا نروژ نیز به توافق خود در کاهش تولید پایبند نبود بلکه در تمام دوران کاهش اپک و تعدادی از تولید کنندگان غیر اپک به تولید و نهایتا افزایش سهم خود در بازار نفت پرداخت.

عدم برنامه ریزی میان مدت برای نحوه حضور در بازارهای جدید، می تواند روسیه را در باقیمانده دهه حاضر به عنوان چالشگری بالقوه تبدیل نماید که در این صورت با عدم مدیریت بر عرضه جهانی نفت، بی ثباتی در بازار نفت منجر به کاهش قیمت ها خواهد شد.

عربستان سعودی:

این کشور که بدنبال جنگ دوم خلیج فارس و خروج عراق و کویت از جرگه صادر کنندگان نفت و سپس کاهش تولید روسیه در طی سالهای ۲۰۰۰۱۹۹۲ تولید خود را سریعا افزایش داده بود، بدنبال مشکلات پیش آمده پس از واقعه تروریستی ۱۱ سپتامبیر ۲۰۰۱ و همچنین عدم توسعه صمیمیت آمریکا با این کشور، تولید خود را کاهش داد.

تولید عربستان در سال ۱۹۹۲ به میزان ۰۹۸/۹ میلیون بشکه در روز بود و در سال ۱۹۹۸ به بالاترین میزان خود یعنی ۳۷۰/۹ میلیون بشکه در روز رسید. در پایان سال ۲۰۰۲ با ۴/۷% کاهش تولید نسبت به سال ۱۹۹۸و ۶/۴% کاهش نسبت به سال ۱۹۹۲، تولید عربستان به ۶۸۰/۸ میلیون بشکه در روز رسید. ^(۵)

این کشور براساس اطلاعات منابع ثانویه در مارس ۲۰۰۳ و بدنبال حمله نظامی آمریکا و انگلیس به عراق، با تولید از منطقه بیطرف کمی بیش از ۶/۹ میلیون بشکه در روز تولید نمود. ^(۶)

به نظر میرسد عربستان در حال حاضر آمادگی صرفنظر کردن از بخشی از تولید خود برای باز نمودن راه ورود رسمی مجدد عراق به جرگه تولیدکنندگان اپک را نداشته باشد. بخصوص آنکه، روسیه بعنوان تولید کننده ای با علاقه زیاد برای کسب سهم در همه بازارها، قبل از هر اقدام عراق می تواند کاهش سهم عربستان در بازار را بخود اختصاص دهد. شاید به همین دلیل باشد که هنوز برای استفاده عراق خط لوله «یامبو» که در اصل برای صادرات نفت عراق در دوره جنگ اول خلیج فارس احداث شده، تصمیمی توسط این کشور اتخاذ نگردیده است، زیرا استفاده عراق از این خط لوله حداقل قدرت حضور عربستان در مدیترانه را برای رقابت با نفت یورال روسیه کاهش خواهد داد.

در نتیجه عربستان بعنوان بزرگترین تولید کننده نفت، با بیشترین ظرفیت مازاد تولید و بالاترین ذخائر قابل استحصال نفتی در موقعیتی بس خطیر قرار دارد و هر تصمیم این کشور می تواند بازار نفت را با چالش جدی روبرو کند. در صورت ادامه افزایش تولید بمنظور حفظ موقعیت ممتاز اولین تولید کننده جهان بودن، مازاد عرضه در س