خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل دوستان اهل بیت علیهم السلام در مشرق اسلامی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل دوستان اهل بیت علیهم السلام در مشرق اسلامی :

بنیاد پژوهشهای اسلامی

مردمان مشرق اسلامی، از بخارا تا خراسان بزرگ و افغانستان به خاندان و دودمان نبوت، ارادت و احترام خاصی

داشته اند

.

همزمان با تشرف مردمان این سرزمینها به آیین برگزیده اسلام، گروههای کثیری از علویان و احفاد پیامبر بزرگوارصلی

الله علیه وآله به سرزمینهای بخارا، سمرقند، خوارزم، ترمذ، بلخ، قندز، هرات و غزنین آمده رحل اقامت افکندند و از

مقام و منزلتی والا نزد همگان برخوردار بوده اند

.

پسر عم پیامبر اسلام در سمرقند

از خویشاوندان پیامبرصلی الله علیه وآله، نخست قثم بن عباس، پسر عم آن حضرت که به روایت سیره نگاران،

باهت بسیاری به حضرت داشت، در اواسط سده اول هجری به خراسان آمد و در سمرقند درگذشت و یا به شهادت رسید

. ^(۱)

آرامگاه قثم بن عباس در همه روزگاران زیارتگاه خاص و عام بوده و چون گروهی اعتقاد به زنده بودن و رجعت او داشته اند،

به شاه زنده معروف شده است. بنای آرامگاه «شاه زنده » که معماران خراسانی در اعصار مختلف از روی ارادت به تعمیر و

اضافات آن همت گماشته اند، امروز یکی از زیباترین و باشکوه ترین آثار باستانی اسلامی در سمرقند – جمهوری ازبکستان

–

است

.

مؤمنان سمرقند معتقدند که ثواب زیارت قثم بن عباس با ثواب یک حج پیاده برابر است

. ^(۲)

ابوخالد کابلی صحابی ائمه علیهم السلام

در بررسی پیشینه تولای مردمان این سرزمین به اهل بیت پیمبر به نکته جالبی برمی خوریم و آن این که یکی از

متقدمین ارادتمندان و مشتاقان اهل بیت علیهم السلام در سده اول هجری از سرزمین کابل برخاسته است. او ابوخالد

وردان کابلی است. ابوخالد کابلی خدمت و مصاحبت امام حسن و امام حسین علیهماالسلام را دریافته و روزگاری نیز در

خدمت محمد حنفیه به سر برده و معتقد به امامت وی بوده است

.

ابوخالد کابلی حقیقت امامت علی بن حسین علیه السلام را از محمد حنفیه دریافت و به خدمت ایشان شتافت و ملازمت

آن حضرت را برگزید و درشمار اصحاب معتمد و خاص درآمد و محب معتقد و مخلص امام گشت

.

موارد متعددی از دلایل امامت حضرت سجادعلیه السلام در مآخذ امامیه آمده است که یا راوی آنها ابوخالد کابلی است و

یا در رخدادهای یاد شده شخصا حضور و شرکت داشته است. در حق این کابلی نیکفرجام، از امام جعفر صادق علیه السلام

روایت کرده اند که پس از شهادت امام حسین علیه السلام مردمان جز سه تن از عقاید خویش برگشتند، و آن سه تن

ابوخالد کابلی، یحیی بن ام طویل و جبیربن مطعم بودند که دیگران به آنان پیوستند و شمار مؤمنان فزونی گرفت

.

ابوخالد را در شمار پنج تن از شیعیان امام علی بن حسین زین العابدین علیه السلام نام برده اند. و به روایت ابن شهرآشوب

ابوخالد کابلی در روزگار امامت آن حضرت برای دیدار مادر خویش به کابل سفر کرده است

. ^(۳)

هنگامی که امویان بر ممالک اسلامی حکومت داشتند، مردمان خراسان و مشرق اسلامی از آل پیمبرصلی الله علیه وآله

حمایت می کردند و نهضت ابومسلم خراسانی در نیمه نخست سده دوم هجری بر همین فکر بنیاد یافته بود. با آن که

سلطه امویان به سعی خراسانیان دوستدار آل پیمبرصلی الله علیه وآله از میان رفت، ولی خلفای عباسی، علویان را رقیب

خویش شمرده، به آزار و اذیت آنان پرداختند; تا این که بسیاری از علویان و رجال آل پیمبرصلی الله علیه وآله به خراسان

آمدند تا در حمایت خراسانیان طرفدار آل محمدصلی الله علیه وآله درامان باشند

. ^(۴)

ابوحنیفه کابلی و علویان

امام ابوحنیفه نعمان بن ثابت، صاحب مذهب حنفی، که از مردمان کابل بود، نیز از علویان در برابر عباسیان حمایت می

کرد. او به تایید قیام محمد نفس زکیه و برادرش ابراهیم علوی پرداخت و بیعت عباسیان را مکروه شمرد; تا این که

منصور خلیفه عباسی او را از کوفه به بغداد فرا خواند و پس از پانزده روز او را به زهر بکشت

.

از ابن حماد – نواده ابوحنیفه – نقل کرده اند که امیرالمؤمنین علی علیه السلام در حق جد ابوحنیفه و دودمانش دعای

خیر فرمود

. ^(۵)

مذهب حنفی، به زودی در خراسان و ماوراءالنهر رواج کامل یافت و بلخ، یکی از مراکز فقه حنفی گردید; ولی چون

حنفیان قدیم حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام را نخستین مبدا فیوض نبوی و قدوه علم می دانستند و سرچشمه

فقه و تصوف صوفیان از آن منبع زلال جوشیده بود، به رجال آل محمدصلی الله علیه وآله و اصحاب ایشان ارادتی تمام

داشته اند

.

و قد رضیت علیا قدوه علم

فهل علی بهذا القول من عار

اختلاف امتی رحمه

به گفته شادروان استاد عبدالحی حبیبی، دانشمند فقید افغان، با وابستگی و پیوندی که ابوحنیفه و یاران و پیروان او با

قدوه علم، امیرالمؤمنین علی علیه السلام و دیگر ائمه علیهم السلام داشته اند، اختلافات فقهی و اخباری میان مذاهب

حنفی و امامیه را از مقوله «اختلاف امتی رحمه » می شمرده اند و دودمانها و رجال آل پیمبرصلی الله علیه وآله و علمای

امامیه در سرتاسر خراسان و ماوراءالنهر همواره در کمال عزت و احترام زیسته اند و مراقد آنان هم در بلخ و هرات و

جوزجان و دیگر بلاد زیارتگاه مردم است

. ^(۷)

یکی از علویانی که در سده دوم هجری رهسپار مشرق عالم اسلامی شد، عبدالله اشتر علوی فرزند محمد نفس زکیه بود

که پدرش بر منصور عباسی خروج کرده بود. والی سند – عمربن حفص عتکی – که به تشیع گرایش داشت،

در۱۴۷ق/۷۶۴م مقدم این بزرگزاده علوی را گرامی شمرد، ولی عبدالله در ۱۵۱ق/۷۶۸م در نبرد با هشام بن عمر تغلبی

کشته شد

. ^(۸)

در پیرامون ۲۰۰ق/۸۱۵م پیوستگی روحی و عقیدتی مردم خراسان با آل پیامبرصلی الله علیه وآله به درجه ای رسیده بود

که در رمضان ۲۰۱ق/۸۱۶م مامون خلیفه عباسی ناچار شد برای جلب رضای خراسانیان، امام علی بن

موسی الرضاعلیه السلام را به ولایتعهدی خویش برگزیند; و مردم خراسان آن قدر بر پیرامون امام گرد آمدند که مامون

در هراس افتاد و آن حضرت را مسموم ساخت

. ^(۹)

تالیف «من لایحضره الفقیه » در بلخ

جالب است که در سده چهارم هجری، طرح تالیف یکی از جوامع اربعه مشهور امامیه که مدار استنباط احکام شرعی در

این مذهب است، در بلخ ریخته شد. شیخ صدوق مؤلف کتاب «من لایحضره الفقیه »، در مقدمه این کتاب می نویسد که

چون در ایلاق بلخ به دیدار سید ابوعبدالله محمدبن حسن علوی معروف به نعمه رسید، سید سخن از «من لایحضره

الطبیب » محمدبن زکریای رازی به میان آورد و از شیخ صدوق خواست تا کتابی جامع در احکام دین تالیف کند و آن را

«

من لایحضره الفقیه » نام نهد. شیخ صدوق تالیف «من لایحضر» را در بلخ آغاز کرد و هم در بلخ آن را به پایان رسانید

.

وجود آن همه منابع و مآخذ و اسناد در حدیث و فقه امامیه، در بلخ سده چهارم، که برای شیخ صدوق امکان تالیف چنین

اثر عظیمی را فراهم ساخته قابل توجه است

. ^(۱۰)

اجازه شیخ صدوق به سید نعمه علوی که در یکی از نسخه های خطی

«

من لایحضر» به نظر رسیده توقف شیخ را در حدود چهار سال یا بیشتر در بلخ مسلم می سازد

.

در همان عصر در بلخ فقیهی بود که به ابوحنیفه صغیر شهرت یافته بود. او ابوجعفر محمد هندوانی بود. از او نقل کرده اند

که در آغاز اشتغال به درس و تعلیم از ناتوانی در فهم مسایل در رنج بود، تا شبی امیرالمؤمنین علی علیه السلام را در خواب

دید که دو انگشت مبارک در دهان او نهاد و تا به کام رسانید و آن گاه دعا گفت. ابوجعفر می گفت که بر این رؤیا سالی تمام

نگذشت که «تم لی ماتم

». ^(۱۱)

شاگرد فقیه هندوانی، ابولیث سمرقندی، فقیه حنفی و عالم کثیرالتالیف که او نیز در بلخ می زیست در تالیفات خویش

مکرر به روایت احادیث و ادعیه از ائمه و ذکر سجایای امیرالمؤمنین علی علیه السلام و دیگر ائمه امامیه بخصوص امام

حسن بن علی علیه السلام، امام علی بن حسین علیه السلام و امام جعفر صادق علیه السلام پرداخته و ارادت مخلصانه خویش

را به آن بزرگواران اظهار داشته است. نمونه هایی از این مقتبسات را می توان مخصوصا در دو کتاب «تنبیه الغافلین » و

«

بستان العارفین » او دید

. ^(۱۲)

عالمان امامیه سمرقندی

محمدبن عمربن عبدالعزیز کشی، صاحب رجال معروف و محمدبن مسعود عیاشی فقیه و مفسر صاحب تفسیر معروف

عیاشی، هر دو از عالمان بزرگ امامیه در سده چهارم هجری و از پرورش یافتگان سمرقند بودند

. ^(۱۳)

علویان در روزگار غزنویان و سلاجقه

در روزگار غزنویان و سلاجقه نیز علویان خراسان و صدور و نقباء آنان جاه و جلال خاص و نفوذ فراوان و دستی گشاده

داشته اند

.

غزنویان، خاصه سلطان محمود، در حالی که می کوشیدند تا خلفای عباسی را از خود راضی و خشنود نگهدارند، در عین

حال نمی خواستند علویان و پیروان امامیه خراسان را – که رعایای شان بودند – آزرده خاطر سازند

.

در سال ۴۰۳ق هنگامی که تاهرتی رسول الحکیم – خلیفه فاطمی مصر – به دربار سلطان محمود آمد، به روایت گردیزی،

سلطان «مر آن رسول را پیش خود نگذاشت و بفرمود تا او را به حسن بن طاهربن مسلم علوی سپردند و حسن تاهرتی را

به دست خویش گردن زد

» ^(۱۴) .

آرامگاه یحیی بن زید در سرپل خراسان

بنای آرامگاه و کتیبه مرقد یحیی بن زیدبن علی بن حسین علیه السلام که در ۱۲۵ق به شهادت رسید، در شهر «سرپل » در

شمال افغانستان واقع و از ابنیه روزگار غزنویان است. بر کتیبه این آرامگاه نام جمعی از شیعیان اهل بیت علیهم السلام

دیده می شود و به دنبال مسلم و نصربن سیار و ولید عبارت «لعن …» آمده است. به قول مرحوم استاد عبدالحی حبیبی: با

آن که این آرامگاه در کانون حنفیان بلخ واقع شده بود و تلعین امویان در بین حنفیان جواز نداشت، ولی بنابر احترام این

شخصیت مظلوم آل محمدصلی الله علیه وآله، کتیبه تاکنون بر همان حالت قدیم باقی مانده است

. ^(۱۵)

نقل جنازه از غزنی به مشهد مقدس

نمونه دیگری از تولای رجال والا مقام دربار غزنه به دودمان پیامبرصلی الله علیه وآله وصیت عراقی دبیر است. ابوالحسن

عراقی دبیر که از درباریان عالیرتبه دربار غزنه بود و در۴۲۹ق در غزنه درگذشت، با وجود بعد مسافت و دشواریهای

موجود در آن زمان، وصیت کرد که تابوتش را به مشهد امام علی بن موسی الرضاعلیه السلام نقل بدهند. او کاریز مشهد

مقدس را که خشک شده بود، بازسازی و روان کرد و کاروانسرایی برآورد و دیهی سبک خراج بر کاروانسرا و کاریز وقف

کرده بود

. ^(۱۶)

برخی از مداحان آل پیمبرصلی الله علیه وآله در سده چهارم و پس از آن و مدح علویان

کسائی مروزی شاعر والامقام سده چهارم زیباترین و سوزناکترین مرثیه های سیدالشهدا را از آن روزگار به یادگار گذاشته

است. او در قصیده بلند بالایی می گوید

:

دست از جهان بشویم، عز و شرف نجویم

مدح و غزل نگویم، مقتل کنم تقاضا

میراث مصطفی را، فرزند مرتضی را

مقتول کربلا را، تازه کنم تولا

آن نازش محمدصلی الله علیه وآله، پیغمبر مؤبد

آن سید ممجد، شمع و چراغ دنیا

آن میر سر بریده، در خاک خوابنیده

از آب ناچشیده، گشته اسیر غوغا

(۱۷)

اکنون که از سخنسرای مرو یاد کردیم، بیجا نیست که از فرزند فرغانه شاعر حنفی مذهب سده هفتم هجری سیف

فرغانی هم سخنی بگوییم. سیف فرغانی در قصیده دلنشینی در مرثیه شهیدان کربلا می گوید

:

ای قوم در این عزا بگریید

بر کشته کربلا بگرییدبا این دل مرده خنده تا چند؟

امروز در این عزا بگریید

فرزند رسول را بکشتند

از بهر خدای را بگریید

از خون جگر سرشک سازید

بهر دل مصطفی بگریید

… ^(۱۸)

ادیب صابر ترمذی (منسوب به ترمذ بر کرانه آمو) شاعر والامقام سده ششم هجری قصاید متعددی در مدح صدر اجل

تاج المعالی سید مجدالدین ابوالقاسم علی بن جعفر موسوی علوی رئیس خراسان گفته است که در دیوان او درج و

موجود است. قصاید موجود ادیب صابر ترمذی در ستایش این صدر سادات و علوی رفیع مقدار چندین برابر مدایح او در

حق سلطان بزرگ روزگارش – سنجر – است. از مدایح ادیب صابر درمی یابیم که چگونه رئیس علویان خراسان در مقام و

منزلت و داد و دهش با سنجر برابری می کرده و گاه از او فراتر می رفته است. صابر در قصیده ای این سید علوی را چنین

می ستاید

:

…

اسلام رابه مرتبت فتح مکه ای

انصاف رابه منزلت روزمحشری

<