خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل جغرافیای کشورهای اسلامی؛ شیعیان لبنان (۱)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل جغرافیای کشورهای اسلامی؛ شیعیان لبنان (۱) :

در بررسی تاریخ شیعیان در لبنان، در این شماره، با گوشه هایی از فراز و نشیب تشیع در لبنان از بدو پیدایش آن در این سرزمین، اقتدار سیاسی و اجتماعی تشیع در قرن سوم و علل شکوفایی آن در لبنان آشنا می شویم:

فراز و نشیب

با مطالعه جوامع مسلمان لبنان این حقیقت روشن می گردد که قدیمی ترین آنان شیعیان هستند . تا زمان نخستین جنگ صلیبی (۱۰۹۶م) به جز نواحی مارونی نشین بطرون، جبیل و مناطق متعلق به دروزی ها یعنی شوف و وادی تیم، تمامی لبنان به یکی از جوامع شیعه تعلق داشت . پراکندگی کنونی متاوله (یکی از فرق شیعه)، تا حد زیادی یادآور تفوق اولیه آنان است ^(۱) . معاویه که برای مدتی دراز در شام حکومت داشت، شیعیان سوریه و لبنان را تحت فشار سختی قرار داد و خلفای بعد از او و نیز بنی عباس ستم هایی جانکاه بر این طایفه روا داشتند، تعدادی از آنان را داخل دیوارها، در میان جرزها و در وسط ستون ها دفن کردند، قتل عام های بزرگ از شیعیان به راه انداختند و از این جهت جوامع شیعه بر نواحی دورافتاده کوهستانی و پناهگاه های ارتفاعات روی آوردند تا در این نقاط از گزند هجوم دشمن، خود را حفظ کنند ^(۲) . فشاری که مملوک های سنی از سال ۱۲۹۱م تا ۱۵۱۶م بر شیعیان اعمال کردند، از سوی ترکان عثمانی ادامه یافت و آنان را از عکار، بیشتر جلگه های ساحلی و کسروان بیرون راند . بنابراین جای شگفتی نیست که این جامعه غالبا در مناطق نامطلوب جلیل علیا و البقاع باقی مانده اند، از آثار تلاش آنان در حرکت به سوی ناحیه ای امن تر طی قرون شانزدهم تا هیجدهم میلادی وجود چند روستای شیعه نشین در سمت شرقی جبل لبنان است .

عامل دیگری که تسلط شیعیان در لبنان را دچار رکود کرد، گسترش عقاید دروزی ها در جوامع در قرون یازدهم و دوازدهم میلادی بود ^(۳) .

آغاز نفوذ تشیع در لبنان

در امر پیدایش شیعیان لبنان عقاید متفاوتی مطرح است . علمای شیعه جبل عامل (جبل بنی عامله) بر این باورند که جامعه شیعی این ناحیه از تمام جوامع دیگر به جز حجاز، کهن تر است . آنان تاسیس این تشکل با برکت را به صحابی رسول اکرم صلی الله علیه و آله، ابوذرغفاری، نسبت می دهند . وجود دو مسجد قدیمی به نام این مرد وارسته در دو دهکده قدیمی جبل عامل به نام های میس الجبل و صرفند را دلیل این امر می شمارند ^(۴) .

اما می دانیم که ابوذر به شام (دمشق) تبعید شده بود، نه به لبنان امروزی . ولی در هر حال مشخص نیست که پس از تبعید ابوذر چه حوادثی در سوریه و لبنان رخ داده است؟

همچنین جای این سؤال باقی است که چرا تشیع از بلاد فلسطین و سوریه رخت بر بست و در لبنان باقی ماند؟ اما واقع امر این است که جبل عامل تشیع خود را پیوسته نگهداری کرد و به رغم فشارها، شکنجه ها و ناگواریهای فراوان و حوادث نگران کننده، آن را حفظ کرد و به عالی ترین وجه از آن حمایت کرد، شیخ حر عاملی که خود دانشمندی از این دیار است و در عصر صفویه می زیسته، می نویسد:

«دانشوران شیعی جبل عامل در حدود یک پنجم همه دانشمندان متاخر شهرهای اسلامی است . همچنین آثار و نوشته های آنان به همین میزان است یا این که سرزمین های آنان کمتر از یک صدم سرزمین های اسلامی است » .

با وجود این که مآخذ و مصادری در دست ما نیست تا بگوئیم قبل از تالیف کتاب امل الآمل که شیخ حر عاملی این مطالب را در آن نوشته چگونه بوده است ولی آثار و اخباری گواهی می دهند تلاش علمی و فرهنگی علمای این سامان در همین حدود است و می توان گفت بعضی از خدماتی که دانشمندان این منطقه کرده اند، جنبه تشیع جهانی داشته و آثار آنان را شیعیان در نقاط سند و مدرک قرار داده و در حوزه های علمی خود به عنوان منبع درسی از آنها استفاده کرده، بر کتابهای مزبور حاشیه و شرح نوشته و بحث های علمی و کاوشهای خویش را بر محور مطالب این آثار متمرکز نموده اند . بر این نکته باید واقعیت دیگری را بیفزائیم و آن این که عده ای از دانشوران شیعه در جبل عامل برای دفاع از مکتب اهل بیت کشته شده اند و دو نفر از آنان افتخار لقب شهید اول و شهید دوم را به خود اختصاص داده اند ^(۵) . شهید ثالث، قاضی نورالله شوشتری که در هندوستان به سال ۱۰۱۹ ه . ق به شهادت رسید، می نویسد:

«تجلی انوار رحمت الهی همیشه شامل اهل جبل عامل بوده و نور محبت خاندان پیامبر از ناحیه ایمان ایشان چون بارقه نور از شاهق طور ظهور می نمود و هیچ روستایی نیست که جمعی از فقها و فضلای امامیه در آنجا نباشند و جمیع اهالی آن جا اعم از خاص و عام، وضیع و شریف در تعلیم مسایل اعتقادی و احکام شرعی بر طبق مذهب اثنی عشری مبالغه تمام به جا می آورند و در تقوا، مروت و قناعت به امیرمؤمنان علیه السلام اقتدا دارند . با وجود استیلای رومیان مسیحی، بر نشر مذهب خود اهتمام وافری بروز داده اند» ^(۶) .

فقیه و محدث بزرگوار شیخ حر عاملی صاحب کتاب وسایل الشیعه می گوید:

«از برخی استادان شنیدم که در زمان شهید اول در یکی از روستاهای جبل عامل هفتاد مجتهد در تشییع جنازه ای شرکت داشتند» ^(۷) .

علامه محمد حسین مظفر می نویسد:

«بذر تشیع در جبل عامل به دست ابوذر کاشته شد و رو به رواج و انتشار گذاشت و چون پیروان زیادی برای خود کسب کرد و مجال و عرصه برای مردم آن در تحصیل علم به گونه ای گسترده فراهم آمد، در فراگیری علوم اهل بیت حتی با هجرت و کوچیدن به ایران و عراق، دامن همت به کمر زدند و در نتیجه از جبل عامل علمایی برخاستند که شیعه از مؤلفات و آثار علمی آنها تا هم اکنون مستفیض و بهره مند است، علمایی که ممالک شیعه نشین از صیت و شهرت آنان سرشار است » ^(۸) .

دکتر فیلیپ حتی – که خود یک مسیحی لبنانی است – می نویسد:

«پرده های ضخیمی زندگی شیعیان را در لبنان فرو پوشانیده است اما از ورای این حجاب ها جنبه درخشانی بر ما هویداست که از معنای ژرفی حکایت دارد و نشان می دهد که این تشکل مذهبی هرگز از علل و اسباب علم دست نشسته، بلکه از قرن شانزدهم میلادی بر آن دست داشته است یعنی از زمانی که شاه اسماعیل مؤسس دولت صفوی در ایران دیانت رسمی ایرانیان را مذهب شیعه قرار داد، متوجه شد که کتاب کافی در این زمینه وجود ندارد از این رو برای جبران این کاستی علمای شیعه را از لبنان و غالبا از جبل عامل به ایران فراخواند» ^(۹) .

اقتدار سیاسی اجتماعی تشیع

شواهد تاریخی مؤید آن است که قرن سوم هجری (نهم میلادی) عراق، ایران، سوریه، شمال افریقا و خصوصا مصر شکوفائی تشیع را تجربه کرده است، دورانی که دول قدرتمند شیعی مذهب آل بویه در عراق و ایران، فاطمی ها در مصر و مراکش، حمدانی ها در موصل و حلب حکومت می کردند . آنگاه که خاندان شیعه حمدانیان در حلب به فرمانروایی رسیدند و متعاقب این ایام که بخش اعظم این سرزمین در امپراتوری فاطمیان ادغام گردید، اکثریت مسلمانان لبنان و سوریه شیعه بوده اند ^(۱۰) . گزارش سیاحان مسلمان این موضوع را تایید می کند . ناصر خسرو قبادیانی که در سال ۴۳۹ ه . ق مطابق ۱۰۴۷ م از شهر صور عبور می کرده است می نویسد:

«… و این شهر صور معروف است به توانگری در میان شهرهای ساحل شام و مردمانش بیشتر شیعه اند . و قاضیی آنجا بود، مردی سنی مذهب، پسر ابوعقیل می گفتند ^(۱۱) » .

ابن جبیر در سفرنامه خود که به سال ۵۸۰ ه . ق (۱۱۸۴م) نوشته یادآور شده است:

«شیعیان را در این سرزمین (دمشق) اموری است شگفت و به شمار; بیش از سنیانند و در سراسر این دیار با مذاهب گوناگون خود انباشته اند ^(۱۲) » .

یاقوت حموی در اثر مشهور خود می گوید: ابن بطلان که در سال ۴۴۰ ه . ق از حلب دیدن کرده، نوشته است:

«فقهای آنجا فتاوی خود را بر اساس مذهب امامی صادر می کرده اند . (والفقهاء یفتون علی مذاهب الامامیه)» ^(۱۳) .

در برخی کتب تراجم نام عده ای از علمای شیعه حلب در این دوره ذکر شده است ^(۱۴) . وجود مناطق و روستاهای شیعه نشین چون نبل و الزهرا که اکثریت قریب به اتفاق ساکنانشان شیعه بوده اند، یادگاری ارزشمند از گسترش تشیع در لبنان و سوریه در قرن پنجم هجری می باشد ^(۱۵) .

از قرن نهم میلادی مطابق قرن سوم هجری به بعد جوامع شیعه بین رود علوی در شمال و ناحیه جلیله که منطقه ای است معروف به جبل عامل، در جنوب، سکونت داشته اند . شیعیان دیگری نیز در بخش شمالی دره بقاع و همچنین در طرابلس و کسروان واقع در لبنان شمالی سکونت اختیار کرده اند . اهالی کسروان صد در صد شیعه بوده اند . شهر طرابلس یکی از پایگاه های مهم تشیع در دوران فرمانروایی فاطمیان و عماریان به شمار می آمده است . بنی عمار از قبیل کتامه در مغرب بودند که به هنگام انتشار مذهب تشیع در مغرب به این آیین گرویدند و از فرماندهان نظامی دولت فاطمی در مصر و شام شدند، فرد برجسته این سلسله امین الدوله ابو محمد حسن بن عمار است که در دوره