خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل رهنمودهای حاصل از عهدنامه مالک اشتر برای تنظیم خط مشی ارتباطی حکومت ها با شهروندان

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل رهنمودهای حاصل از عهدنامه مالک اشتر برای تنظیم خط مشی ارتباطی حکومت ها با شهروندان :

مقدمه

ارتـباط ، شـالود ضروری هرگونه کنش متقابل اجتماعی است؛ (گیدنز، ۱۳۷۷: ۷۷۶)که با آن،ابعاد گوناگون حیات جمعی قوام می یابد.(ساروخانی، ۱۳۷۷: ۳۴) ازاین رو، هر حکومتی بـرای بـرقراری تـعامل بین سه عنصر سازند هر ساختار سیاسی (شامل:قانون، مـقامات و مردم ) و نیز اجرای منظم خطمشی ها و تصمیم های اتخاذشد مقام های درون یک نظام سیاسی، نیازمند و موظف به تهیه و تنظیم اصول و هنجارهایی بـرای راهـبری رفـتار مقامات و مردم) و نیز اجرای منظم خطمشی ها و تصمیم های اتخاذشد مقام های درون یک نظام سـیاسی،نـیازمند و موظف به تهیه و تنظیم اصول و هنجارهایی برای راهبری رفتار نظام های ارتباطی(Communication Systems)خود است که به مجموع آنـها، خـطمشی های ارتـباطی (Communication Policies) گفته می شود.(گیدنز،۱۳۷۷:۳۲۵؛ لی،۱۳۵۶:۷۸،۹۱؛مولانا،۱۳۷۱:۷۸) در این میان،از آنجا که خطمشی های ارتباطی، از ایدئولوژی های سیاسی، شرایط اجـتماعی و اقـتصادی هـر جامعه و ارزش هایی که زیربنای آنها را تشکیل می دهند، ناشی می شود،و از سوی دیگر ارزش های اجتماعی (Social Values) نـیز خـود بـا هنجارها (Norms) (بایدها و نبایدها،یا قواعد نشأت گرفته از ارزش ها برای تنظیم روابط و رفتار انسان ها )، عقاید عـمومی، احـکام (کیفرها و پاداش ها برای رفتار مرتبط با یک هنجار اجتماعی) و آرمان ها (گاهی در یک جامعه یک ارزش آن قدر گـسترده مـی شود و سـازمان می یابد که به آرمان تبدیل می شود ) رابط نزدیکی دارند، در عمل،به مثابه موجودات زنده ای بـه شـمار می روند که در گروه های اجتماعی و جوامع انسانیزندگیمیکنند.(محسنیانراد،۱۳۷۵:۲۸۳۱؛بیرو،۱۳۷۵:۲۴۸؛مندراس،۱۳۴۹:۳۷۶؛Case,1977:44;Schaefer,1983:59) حال اگر بـا دیدگـاه انـتقادی به مقول ارتباطهای اجتماعی (SocialCommunication ) توجه کنیم،معلوم می شود که این گونه ارتباطها هم خودبه خود،میان افراد صـورت مـی گیرد و می توان آنها را از طریق مجراهای نهادی به خصوص وسایل ارتباط جمعی در دنیای مـعاصر تـنظیم و رهـبری کرد. یافته های مطالعات متعدد و آموزه های تاریخی بیانگر آن است که در جوامع بشری،نهادها، سازمان ها و مجراهای ارتباطی که بر زنـدگی مـردم تـأثیر می گذارند، همواره خارج از دسترس شهروندان معمولی اند و این امر، مانع از مشارکت کامل عام مـردم در امـور مربوط به خود و جامعه می شود.(مولانا، ۱۳۷۱: ۹۱-۹۲؛لی،۱۳۵۶:۲۵، ۳۱، ۷۸ ) بنابراین،با توجه به این نکت مهم که فرمان امام عـلی(ع)در سـال ۳۷ قمری به مالک اشتر، هنگامی که او را به فرمانروایی مصر برگید،تجلی گاه بخشی از ارزش ها و هـنجارهای سیر حکومتی آن حضرت (ع)است و عهدنام مـالک، یکی از شـگفت انگیزترین، نـفیس ترین و ارزنده ترین دستورکارها برای فرمانروایی،حکمرانی، مردم داری و حـکومت داری بـه شمار می رود که آن را منشور حکومتی،منشور کارگزاران و آداب الملوک نامیده اند و خوشبختانه امروزه بیشتر از گـذشته،در دسـترس همگان است. اگر محتوای این عـهدنامه مـرور و از جنب نـحو ارتـباط حـکومت ها با شهروندان بررسی شود؛ سؤالی که در این نـوشته سعی می شود پاسخ هایی به آن داده شود، این است که حضرت امیر المـؤمنین عـلیعلیه السلامبرای تنظیم خطمشی های ارتباطی حکومت ها بـا شهروندان، بر چه رهـیافت هایی(approuches) تـأکید داشته و آنها را به عنوان آمـوزه های مـانا،برای بشریت به میراث گذاشته است.البته باید تأکید کرد،این بررسی صرفا برای سـهولت انـدیشه در حوز مطالعات دین و مدیریت ارتباطات انـجام مـی گیرد و نـباید دلیلی بر نیاز مـعارف و آمـوزه های اسلامی به این گونه عـلوم بـه شمار آید.

در این مطالعه،از روش تحقیق اسنادی استفاده شده است و برای پاسخگویی به سؤال مدنظر،اطلاعات مـورد نـیاز پس از مراجعه به محتوای منابع و مآخذ مـرتبط بـا موضوع تـحقیق گـردآوری و سـپس از آنها استفاده شده اسـت؛ منابع و مأخذی که در قالب مجموع نفیس نهج البلاغه،کتاب ها،پایان نامه های دوره های تحصیلات تکمیلی و مقالات علمی انـتشار یافـته و به نوعی در دسترس بوده اند. از آنجا که سـیاستگذاری ارتـباطی و بـرنامه ریزی ارتـباطی مـبتنی بر آن در خلأ انـجام نـمی شود و فرایندهای آن در هر حکومت و جامعه ای،تحت تأثیر و نفوذ عوامل گوناگونی است،مانند انگار اجتماعی حاکم بر جـامعه،هـدف های ارتـباطی مدنظر حکومت،دسترسی دست اندرکاران حکومتی به مـنابع ارتـباطی مـورد نـیاز بـرای ارتـباط با مخاطبان هدف،و…(مولانا،۱۳۷۱:۱۵۸-۱۶۱). بررسی توصیفی مباحث و موضوع های مطرح شده در فرمان حضرت امیر المؤمنین امام علی(ع)به مالک اشتر،بیانگر آن است که در این گنجین ارزشمند دستور العمل ها برای تـحقق یک فرمانروایی،حکمرانی،مردم داری و حکومت داری شایسته و بایسته بر جوامع انسانی، می توان رهیفت هایی در حوز تنظیم خطمشی های ارتباطی حکومت ها با شهروندان،به عنوان آموزه های مانا برای تمامی جوامع بشری مشاهده کرد.

۱.توجه و احترام یکسـان بـه تمامی شهروندان

امام علی(ع)در بخشی از عهدنام مالک و پیش از تأکید بر گونه گونه بودن شهروندان هر جامعه ای و کارکردهای تعاملی آنها با یکدیگر،ابتدا بر این نکت مهم،اساسی و کلیدی تأکید دارند که: «…و مهربانی بـر رعـیت را برای دل خود پوششی گردان و دوستی ورزیدن با آنان را و مهربانی کردن با همگان،و مباش همچون جانوری شکاری که خوردنشان را غنیمت شماری!چه،رعیت دو دسته اند:دسته ای بـرادر دینـی تواند و دسته دیگر در آفرینش بـا تـو همانند.»(نهج البلاغه،۱۳۸۰:نام ۳۲۶/۵۳) آن حضرت(ع)،توجه و احترام یکسان به همگان را وظیف حکومت و حاکم دانسته و درواقع آن را انگار اجتماعی حاکم بر تنظیم روابط حکومت با تـمامی شـهروندان برشمرده است.شایان ذکر اسـت که واژ «رعـیت» علی رغم مفهوم منفوری که به تدریج در زبان فارسی به خود گرفته،مفهومی زیبا و انسانی داشته است.واژ«راعی»در مورد حکمران از واژ «رعیت» در مورد تود محکوم را نخستین بار رسول اکرم(ص)در سخنان خود به کار برده اسـت و سـپس به وفور در سخنان امام علی(ع)-از جمله در عهدنام مالک -به کار رفته است.این لغت از ماد «رعی» به معنی«حفظ و نگهبانی»است؛و از آن جهت به مردم «رعیت» اطلاق شده که حکمران عهده دار حفظ و نگهبانی جـان و مـال و حقوق و آزادی هـای آنها است؛چنان که حدیث جامعی از نظر مفهوم این کلمه از حضرت محمد(ص)وارد شده است که فرمودند: «همانا هرکدام از شما نـگهبان و مسئولید؛امام و پیشوا،نگهبان و مسئول مردم است؛ زن نگهبان و مسئول خـانه شـوهر خـویش است؛ غلام نگهبان و مسئول مال آقای خویش است. هان!پس همه نگهبان و همه مسئولید.» (مطهری،۱۳۵۴:۱۲۹)

۲.مشخص کردن گروه های اجـتماعی…و فراهم سازی امکان تعامل بین حکومت و گروه های مختلف جامعه

امـام عـلی(ع)در بـخشی از عهدنام مالک،پس از اشاره به انگار اجتماعی مورد نظرشان برای تنظیم روابط حکومت با تمامی شهروندان،بـر گونه گونه بودن گروه های اجتماعی در هر جامعه و کارکرد تعاطی آنها با یکدیگر و با حکومت تأکید داشـته می فرمایند:«و بدان که رعیت را صـنف هـاست که کار برخی جز به برخی دیگر راست نباید،و به برخی از برخی دیگر بی نیازی نشاید. از آنان سپاهیان خدایند و دبیران که در نوشتن نامه های عمومی و یا محرمانه انجام وظیفه نمایند؛ و از آنها داورانند که کار به عدالت دارند و عـاملانند که کار خود به انصاف و مدارا رانند؛ و از آنان اهل جزیه و خراجند از ذمیان و مسلمانان؛ و بازرگانند و صنعتگران و طبق فرودین از حاجتمندان و درویشان. و خدا نصیب هر دسته را معین داشته و میزان واجب آن را در کتاب خود یا سنت پیامبرش(ص) نگاشته، که پیمـانی از جانب خدا و نگهداری شده نزد ماست. پس سپاهیان-به فرمان خدا -رعیت را دژهای استوارند،و والیان را زینت و وقار. دین به آنان ارجمند است،و راه ها بی گزند؛و کار رعیت جز به سپاهیان قرار نگیرد، و کار سپاهیان جز بـا خـراجی که خدا برای آنان معین فرموده درستی نپذیرد، تا بدان در جهاد با دشمن خود نیرومند شوند و کار خود را سامان دهند. و آنان را از خراج آن اندازه باید که نیازمندیشان را کفایت کند. و این دو دسته-رعیت و سپاهیان-بـرپای نـماند جز با سومین دسته از مردمان که قاضیانند و عاملان و نویسندگان دیوان، که کار عقدها را استوار می کنند و آنچه سود مسلمانان است،فراهم می آورند، و در کارهای خصوصی و عمومی مورد اعتمادند. و کار این جمله استوار نشود جز بـا بـازرگانان و صـنعتگران که فراهم می شوند و با سودی که بـه دسـت مـی آرند،بازارها را برپا می دارند،و کار مردم را کفایت می کنند،در آنچه دیگران مانند آن نتوانند. سپس طبق فرودینند از نیازمندان و درویشان که سزاوار است بخشیدن به آنان،و یاری کردن ایشـان. و بـرای هـریک از آنان نزد خدا-از غنیمت –گشایشی است، و هریک را بر والی حـقی، چـندان که کارشان را سامان دهد، و والی چنان که باید از عهد آنچه خدا بر او واجب کرده برنیاید، جز با کوشش و از خدا یاری جستن و خود را برای اجـرای حـق آمـاده کردن، و شکیبایی در انجام کار، بر او آسان باشد یا دشوار.»(نهج البلاغه،۱۳۸۰:نـام ۳۲۹/۵۳-۳۳۰)به عبارتی،امام علی(ع)،دسته بندی قشرهای مختلف جامعه را که در آن زمان هفت گروه بودند (لشگریان خدا / نظامیان، نویسندگان عمومی و خـصوصی،قـضات دادگـستر / قضات و داوران،کارگزاران عدل و نظم اجتماعی / کارگزاران دولتی،جزیه دهندگان و خراج دهندگان / مالیات دهندگان،تـجّار و بـازرگانان و صاحبان صنعت و پیشه وران،نیازمندان و مستمندان / محرومان و مستضعفان)، مشخص کردن کارکردهای مورد انتظار از آنها و نیز نحو بـرقراری ارتـباط مـطلوب بین حکومت با قشرهای مختلف جامعه و برعکس را از جمله وظایف حکومت و مقامات آن بـرای تـنظیم روابط خود با تمامی شهروندان دانسته و بر آنها تأکید کرده است.

۳.فراهم کردن فرصت هایی برای بـرقراری ارتـباط مـستقیم،مباحثه و گفت وگوی عمومی شهروندان با بالاترین مقامات حکومتی

امام علی(ع)در بخشی از عهدنام مالک بـه طور صـریح و شفاف بر ضرورت تلاش حکومت برای ایجاد زمینه ها و فرصت هایی که عموم شهروندان بتوانند بـا بـالاترین مـقامات حکومتی هر جامعه ای ارتباط مستقیم داشته باشند و با آنان مباحثه(discussion) و گفت وگو(dialogue) کنند،تأکید کردنـد و حـتی بایدها و نبایدهای فضای روانی-اجتماعی را که مقامات حکومتی باید برای تحقق این مهم،فراهم کنـند،تـبیین کرده اند. «و بخشی از وقت خود را خاص کسانی که به تو نیاز دارند. خود را برای کار آنان فارغ دار و در مجلسی عـمومی بـنشین تا در آن فروتنی کنی خدایی را که تو را آفرید؛ و سپاهیان و یارانت را که نگهبانانند یا تو را پاسبانانند،از آنـان بـازدار،تـا سخنگوی آن مردم با تو گفت وگو کند بی درماندگی در گفتار که من از رسول خدا(ص) بارها شنیدم که می فرمود: «هـرگز امـتی را پاک-از گـناه-نخوانند که در آن امت-بی آنکه بترسند و-در گفتار درمان اند،حق ناتوان را از توانا نستانند»؛و درشـتی کردن و درسـت سخن نگفتن آنان را بر خود هموار کن و تَنگ خویی بر آنان و خود بزرگ بینی را از خود بران،تا خـدا بـدین کار درهای رحمت خودرا بر روی تو بگشاید و تو را پاداش فرمانبری عطا فرماید؛و آنچه مـی بخشی، چـنان بخش که بر تو گوارا افتد و آنچه بـازمی داری بـا مـهربانی و پوزش خواهی همراه بود.»(نهج البلاغه،۱۳۸۰:نام ۳۳۶/۵۳)امـام(ع)در اینـفراز تأکید دارند که خطمشی های تنظیم شده و حاکم بر نظام های ارتباطی هر جامعه ای،باید فـضایی را بـه وجود آورد که نظام های ارتباطی صـرفا مـجرای ارتباط مـراکز قـدرت بـا عام مردم به منزل هدف نـباشند؛ هـمچنین، ارزش های حاکم بر ساخت های نهادهای ارتباطی برای عام مردم،امکان دسترسی بـه مـراکز قدرت و انتقال جریان تقاضاها و انتظارات را مـهیا سازند. امروزه نتایج مـطالعات مـتعدد در حوز ارتباطات سیاسی نشان داده اسـت که مقامات حکومتی برای برقراری یک ارتباط میان فردی مؤثر و مفید با شهروندان -که درواقع خود شـیوه ای بـرای جذب مشارکت حداکثری آنـان در امـر حـکومت داری نیز به شـمار مـی رود- باید به پنج مـؤلفه تـأثیرگذار بر میزان اثربخشی ارتباطهای میان فردی-شامل صفات گشودگی،همدلی،حمایتگری، مثبت گرایی و تساوی تـوجه لازم و کافی داشته باشند.(kumar,1998:166)

در تبیین این مؤلفه ها مـی توان گـفت:(فرهنگی، ۱۳۸۹:۱۱۲-۱۲۲)

۱.۳ گـشودگی (openness)

مـفهوم کیفـی گشودگی،حد اقل در سـه جنب اساسی ارتباط میان فردی خود را بروز می دهد: اول فرستند پیام در ارتباط میان فردی باید فردی باشد که خود را در مـقابل طـرف های ارتباطی خود بگشاید و با یک گشودگی نـسبی بـا آنـها مـواجه شـود؛به عبارت دیگـر، هـرکس می تواند بخش عظیمی از اطلاعات مربوط به خود را-که می تواند در فراگرد ارتباط میان فردی مؤثر واقع شود-مخفی کنـد و در نـتیجه فـراگرد ارتباطی را از مسیر طبیعی خود خارج سازد. دومـین جـنبه از گـشودگی،اشـتیاق فـرستند پیام یا مـبدأ ارتباطی به وانمود کردن و بروز دادن صادقان محرکات وارد بر خود است و اینکه بر او چه تأثیری نهاده اند؛به عبارتی، اغلب انسان ها علاقه مندند که دیگران در مقابل گفته ها و یا اعمال آنها عکس العمل روشـنی از خود نشان دهند.سومین جنبه از گشودگی،با مفهوم تملک احساسات و تفکرات مرتبط است؛و چنی تعبیر می شود که شخص موردنظر،احساسات و تفکرات خود را که کاملا در اختیار او الست و خود به آنها کاملا واقف اسـت و مـسئولیت آنها را بر عهده دارد،به اطلاع دریافت کنند پیام برساند.

۲.۳ همدلی (empathy)

شاید یکی از دشوارت