خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل سدها و بندهای قدیمی خراسان

فایل پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل سدها و بندهای قدیمی خراسان؛ راهکاری شایسته برای ارائه‌های موفق

اگر به‌دنبال یک فایل ارائه‌ی آماده با کیفیت بالا و طراحی حرفه‌ای هستید، فایل فایل پاورپوینت کامل سدها و بندهای قدیمی خراسان انتخابی مناسب برای شماست. این مجموعه شامل 78 اسلاید استاندارد و دقیق است که با هدف ارتقاء کیفیت ارائه‌های شما تهیه شده‌اند.

دلایل انتخاب فایل فایل پاورپوینت کامل سدها و بندهای قدیمی خراسان:

• طراحی ساختارمند و چشم‌نواز: هر اسلاید با دقت بالا و توجه به اصول طراحی گرافیکی تهیه شده است تا محتوای شما به‌خوبی دیده و درک شود.
• آمادگی کامل برای ارائه: نیازی به ویرایش مجدد نیست؛ فایل فایل پاورپوینت کامل سدها و بندهای قدیمی خراسان آماده‌ی استفاده در کلاس، جلسه یا کنفرانس است.
• سازگاری کامل با پاورپوینت: نمایش صحیح اسلایدها در تمامی نسخه‌های PowerPoint بدون بهم‌ریختگی یا مشکل ظاهری تضمین شده است.

تولید شده با رویکرد حرفه‌ای:

تمامی بخش‌های فایل پاورپوینت کامل سدها و بندهای قدیمی خراسان با هدف ایجاد یک تجربه کاربری روان و بی‌نقص طراحی شده‌اند. جزئیات با دقت بالا تنظیم شده‌اند تا ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید.

توجه:

تنها نسخه رسمی فایل فایل پاورپوینت کامل سدها و بندهای قدیمی خراسان از کیفیت کامل برخوردار است. نسخه‌های غیرمجاز ممکن است شامل اشکالات طراحی باشند و توصیه نمی‌شود از آن‌ها استفاده شود.

با تهیه فایل فایل پاورپوینت کامل سدها و بندهای قدیمی خراسان، سطح ارائه‌های خود را ارتقاء دهید و مخاطبان خود را تحت تأثیر قرار دهید

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل سدها و بندهای قدیمی خراسان :

مقدمه

نظری اجمالی به تاریخ گذشته نشان می دهد که تمدنهای بزرگ همواره در کرانه رودخانه های بزرگ و پرآب به وجود آمده اند و در مناطق کم آب تعداد آبادیها کم و فاصله شان از هم زیاد بوده است.

رشد شهرها و افزایش جمعیت، افزایش تولید محصولات مختلف کشاورزی را در پی داشته است. به منظور رسیدن به افزایش تولید لازم بوده است که زمینهای زیر کشت توسعه یابند. در اینجا است که تامین آب به صورت مساله ای مبرم مطرح می شود. به سبب همین نیاز مبرم به موازات گسترش شهرها، شیوه های نوین استفاده از آب پدید آمده و سدها، بندها و شبکه های وسیع آبیاری و … احداث شده اند.

در سرزمین خراسان نیز پیشینیان ما در احداث سد و حفر قنات فعالیتهای چشمگیری کرده اند که نشان دهنده غلبه آنها بر کم آبی و یا بی آبی و انتقال آب به جاهای دیگر است.

با بررسی سدهای قدیمی مشخص می شود که طراحان اغلب آنها به علوم استاتیک، هیدرولیک و حتی دینامیک آشنا بوده اند. تعمق در این باره حاکی از دانش و تکنیک غنی آنها در این زمینه بوده است. جای بسی تاسف است که تجربه و نبوغ نسلهای گذشته به فراموشی سپرده شده و به همین دلیل در دوران معاصر بناچار در احداث سدهای جدید از شرکتهای خارجی استفاده می کنیم.

وجود این سدها که در زمانهای مختلف تاریخی ساخته شده اند نشانگر اهمیت و گسترش کشاورزی در گذشته است.

تقریبا تمامی این سدها و بندها، مگر آنهایی که در سالهای اخیر تعمیر شده اند عمر مفید خود را از نظر ذخیره سازی و انحراف آب به پایان رسانده و مخزن آنها از رسوبات انباشته شده است. به همین علت کسی توجه چندانی به آنها ندارد. در صورتی که حفظ و تعمیر این سدها از نظر ثبات خاک و بویژه خاکهای واقع در حوضه بالادست آنها بسیار لازم است. در حقیقت منظور از احداث سدها، ذخیره و تنظیم آب برای آبیاری اراضی پایین دست آنها بوده است. سدهای خراسان مدتها این وظیفه را به خوبی انجام داده و موجب رونق و آبادانی مناطق پایین دست خود شده اند. با پر شدن سدها، فعالیتهای آبیاری و آبرسانی و در نتیجه فعالیتهای کشاورزی و اقتصادی در مناطق پایین دست آنها رو به نقصان گذارده و گاه بکلی مختل شده است. به نظر می رسد با پر شدن سدها، روستاهای بزرگی با کم آبی مواجه شده و ویران شده اند. جمعیتهای این مناطق هرگاه موفق به حفظ و تعمیر و لایروبی سد و بند خود نشده اند، مجبور به مهاجرت به دیگر مناطق شده اند.

اما با پر شدن سدها و بندها، مناطق واقع در بالادست آنها به علت وجود رسوبات حاصلخیز انباشته شده در طی سالها و گاه قرنها، کشاورزان را به خود جلب کرده است. گاه خیل وسیعی از روستاییان با بهره گیری از این رسوبات حاصلخیز و آب رودخانه، روستاهای نسبه بزرگی را ایجاد و اقتصاد کشاورزی پایداری را بنا نهاده اند. لذا بعد از پر شدن سدها، مرمت و حفظ آنها نه فقط برای تنظیم آب مناطق پایین دست، بلکه برای حفظ خاکهای بالادست لازم و ضروری است.

در حقیقت با پر شدن سدها علاوه بر این که رسوبات انباشته شده در پشت آنها مورد بهره برداری زراعی قرار می گیرد، در کف رودخانه نیز رسوبات باعث کاهش شیب و بالطبع کاهش سرعت جریان آب و در نتیجه کاهش قدرت تخریبی آب و فرسایش خاک می شود.

حال اگر سد پر شده بشکند، نه تنها رسوبات پشت سد که گاه چندین کیلومتر طول دارد و در روی آن کشت و زرع می شود از بین می رود، بلکه با شسته شدن رسوبات، در حقیقت سطح اساس رودخانه در قسمت بالا دست سد پایین می افتد. این پایین افتادگی در عمل باعث افزایش سرعت آب و افزایش قدرت تخریبی آن می شود و فرسایش در همه یا قسمتی از حوضه پشت سد با شدت بیشتری گسترش می یابد. ^(۱)

با توجه به نکات فوق و همچنین به منظور حراست از میراثهای ارزشمند پیشینیان که نشانگر پیشرفت آنها در زمینه صنایع وابسته به آب بوده است، ضرورت دارد که بندها و سدهای قدیمی شناسایی، حفاظت و در برخی موارد مرمت و بازسازی شوند.

مشخصات ناحیه طرقبه

در دامنه شمالی رشته کوه بینالود واقع در غرب و جنوب غرب شهرستان مشهد دره های با صفا و سرسبزی وجود دارد. دره های زیبای مایان، دهبار و جاغرق در بخش طرقبه با باغهای میوه فراوان از جمله این دره ها هستند.

دره مایان شامل روستاهای ازغند، مایان علیا، مایان وسطی، مایان سفلی و حصار است و اراضی کشاورزی و باغهای دره، از آب رودخانه مایان آبیاری می شوند.

دره دهبار شامل روستاهای دهبار و کلاته آهن است و اراضی و باغات این دره با آب رودخانه دهبار آبیاری می شوند.

دره جاغرق شامل روستاهای جاغرق، عنبران، طرقدر و شهر طرقبه است که از آب رودخانه جاغرق استفاده می کنند.

همه روستاهای مذکور جزو تفریحگاههای شهر مشهد هستند و در تمامی ایام سال بویژه در فصلهای بهار و تابستان، جمعیت زیادی را جذب می کنند.

رودخانه گلستان از به هم پیوستن سه شاخه مایان، دهبار و جاغرق در نزدیکی روستای حصار به وجود می آید که آبهای سطحی حوضه آبریزی به وسعت ۳۰۲ کیلومتر مربع را در محل گلستان جمع آوری می کند.

دبی متوسط رودخانه حدود۱۹ میلیون متر مکعب است که به وسیله نهرهای انحرافی صرف آبیاری باغهای دره های مذکور می شود و فقط در مواقع سیلابی بودن آب مازاد در پشت بند گلستان ذخیره می شود. بنابراین عموما در تابستان و پاییز آب به بندگلستان نمی رسد و فقط در زمستان و یا بهار به واسطه زیادی آب و جریان سیلابهای شدید آب وارد بند می شود و در سالهایی که بارندگی زیاد است دریاچه بند تا اواخر تابستان نیز پرآب می ماند.

موقعیت بند

بند گلستان در حدود ۸ کیلومتری غرب مشهد و ۵ کیلومتری شمال شرق طرقبه بر روی رودخانه گلستان احداث شده است. محل بند در انتهای روستای گلستان و در جایی انتخاب شده است که عرض دره تنگتر می شود و در دو طرف آن صخره های عظیمی وجود دارد.

از نظر موقعیت ریاضی بند در ک ۲۰ ن۳۶ عرض شمالی و ک ۲۶ ن۵۹ طول شرقی، در ارتفاع ۱۱۹۰ متری از سطح دریا واقع شده است. ^(۲)

مشخصات بند

بند گلستان در جایی ساخته شده که سنگ تکیه گاه آن از گرانیت و گرانو دیوریت موسوم به لوکو گرانیت است، در مورد زمان دقیق پیدایش آن بین صاحبنظران اختلاف نظر وجود دارد و بعضی آن را به ژوراسیک (دوران سوم) می دانند. ^(۳)

اگر چه یک قسمت از بند بر سنگ گرانیت تکیه دارد ولی خود بند روی آبرفتهای رودخانه بنا شده، لذا کف مخزن آن در قسمت پایه اصلی بند غیرقابل نفوذ نیست. ^(۴) مصالح اصلی به کار رفته در بنای بند آجر و سنگ و ملات مخلوط از آهک و شن و خاک است. به این ترتیب که وسط بنا با سنگ و ملات پر شده و سطوح خارجی آن با آجر کار شده است. ^(۵)

در تعمیرات سال ۵۲ سیمان نیز به کار رفته است. بنای بند طوری ساخته شده که صخره ای در طرف خارجی (پایاب) آن واقع است پشتیبان محکمی برای بند است. ^(۶) طول بند در قسمت پایه در کف یا عرض رودخانه در قسمت پایه ۶۰/۳۰ متر است و هر چه به طرف بالا ادامه می یابد بر مقدار آن افزوده می شود و در بالا طول تاج فعلی حدود ۱۳۰ متر است. عرض تاج یا ضخامت سد در بالا ۵/۱۰ متر و در پایین حدود ۲۵ متر است. ^(۷)

ارتفاع فعلی بند ۲۱ متر است که حدود ۱۲ تا ۱۵ متر از آن از رسوبات انباشته شده که طی سالیان دراز پر شده است و به این ترتیب تنها حجم محصور بین ارتفاع ۱۵ تا ۲۱ متر حجم مفید بند را تشکیل می دهد.

ارتفاع رسوبات از بستر رودخانه ۹/۱۴ متر و حجم مرده معادل ۱/۲ میلیون متر مکعب برآورد شده است که سطحی معادل ۲۳/۰ کیلومتر مربع را می پوشاند. ارتفاع سرریز بند نیز ۲۰ متر از بستر رودخانه منظور شده است که نهایتا مخزن در بالاترین ارتفاع حجمی معادل ۲/۷ میلیون متر مکعب دارد و در نتیجه حجم مفید مخزن به ۱/۵ میلیون متر مکعب می رسد. ^(۸)

تا سال ۱۳۵۱ ارتفاع بند ۱۵ متر بود و خروج آب از آن به صورت سرریز از روی تاج بند انجام می شد. از این سال آستان قدس رضوی به منظور بالا بردن ظرفیت دریاچه بند تعمیراتی انجام داد و ارتفاع بند را حدود۶ متر افزایش داد و در قسمت انتهای غربی تاج بند ۵ دریچه خروجی آب به ابعاد ۳۰/۱×۷۰/۱ متر با شش پایه بتنی به ضخامت ۳۵ سانتی متر ساخت.

دریچه های پنجگانه به وسیله ۵ چرخ دنده فرمان که از روی تاج بند ۵ صفحه فلزی را بالا و پایین می برند، باز و بست و آب خروجی از بند کنترل می شود. طول بند نیز از ۱۰۲ متر به ۱۳۰ متر افزایش داده شد.

تعمیرات انجام شده تا پایان سال ۱۳۵۲ ادامه یافت و در فروردین ۱۳۵۳ رسما افتتاح و مورد بهره برداری قرار گرفت. در همین زمان کتیبه ای نیز در انتهای قسمت شرقی تاج بند بر روی صخره ها نصب شد که در حال حاضر نوشته های آن بزحمت قابل خواندن است.

لبه دیواره طرف مخزن آب (سراب) بند را شاقولی و صاف چیده اند و لیکن لبه دیواره طرف خارج بند را بتدریج در هر رج بنا قدری پس نشسته اند، بطوری که ضخامت بنا که در پایین سد در حدود ۲۵ متر است، در بالای بند رفته رفته به ۵/۱۰ متر ^(۹) رسیده است، و در واقع برای اینکه فشار آب پشت مخزن بند نتواند بند را خراب کند به طرف بنای خارج بند پنجه داده اند که هر گونه فشاری را خنثی می سازد و حتی جلو دیواره خارج بند و کف رودخانه را تا مساحتی با شفته آهکی محکم کرده اند تا استحکام بند را افزایش دهد و با همین تدابیر با آن که بیش از ۵۰۰ سال از عمر بند می گذرد هنوز بنای آن سالم، محکم و پابرجاست.

در فاصله بیست و شش متری از طرف راست بند در ضخامت و کلفتی بنا چاهی ^(۱۰) با آجر تعبیه شده که از این چاه چهار مجرا در دیوار داخلی مخزن بند دیده می شود. این مجاری درواقع دریچه های بند گلستان است، که در فصل بهار و زیادی آب به وسیله نواله های بزرگی بسته می شده اند و در زمان مضیقه آب بتدریج این مجاری را باز می کرده اند. برای رسیدن به مجاری مذکور در دور چاه آجری پلکانی به صورت مارپیچ از آجر ساخته شده که به وسیله پله مذکور دریچه های بند را باز و بست می کند زیر این چاه سوراخ و مجرای دیگری به نام سوراخ هرکاره بند وجود دارد زیر سوراخ هرکاره مجرای دیگری است به نام سوراخ لای کش بند که هر وقت بخواهند لای پشت بند را به آب بدهند، آب را به سوراخ لای کش جریان می دهند، با به آب دادن لای پشت بند علاوه بر اینکه مخزن پشت بند را توسعه می دهند لای مذکور موجب می شود که آب زلال بالای بند مخلوط و در نتیجه غلیظ شود. به این ترتیب آب حاصله کمتر به زمین جذب و تلف می گردد و زارعین می توانند با این آب اراضی دورتر را نیز آبیاری کنند. بعلاوه لای پشت بند کود بسیار ملایمی برای بارور کردن اراضی زراعتی است.

آجرهایی که در ساختمان بند به کار رفته دارای دو قالب بوده است، آجر بزرگتر به عرض ۲۷ و طول ۴۰ سانتی متر و آجر کوچکتر به شکل مربع و به طول ضلع ۲۹ سانتی متر. ضخامت هر دو نوع آجر۶ سانتی متر است. ^(۱۱)

تاریخچه ساختمان بند

در مورد هویت سازنده بند گلستان نظرات مختلفی ارائه شده است.

بعضی بنای بند را به میرزا شاهرخ بن امیر تیمور گورکانی نسبت داده اند و برخی بند را از بناهای گوهرشاد بیگم زن میرزا شاهرخ می دانند و پاره ای گلستان را به نام کنیز گوهرشاد دانسته و قریه و بند گلستان را به او نسبت داده اند. ^(۱۲)

علینقی حکیم الممالک در کتاب «روزنامه سفر خراسان » زمان بنای بند را ذکر نکرده و فقط اشاره کرده است که آن را در زمان قدیم بنا کرده اند. ^(۱۳)

آقای مهندس غلامرضا کورس در کتاب «آب و فن آبیاری در ایران باستان » معتقد است که بند گلستان همزمان با مسجد گوهرشاد بنا شده است. ^(۱۴)

در کتاب فرهنگ آبادیهای ایران، جلد خراسان که توسط وزارت امور خارجه و وزارت جنگ انگلستان تهیه شده است به نقل از کلنل ادوارد ییت آمده است که بند در زمان حکومت سلسله صفویه ساخته شده است. ^(۱۵)

محمد حسن خان صنیع الدوله در کتاب «مطلع الشمس » نوشته است که بند گلستان از ابنیه صفویه است. ^(۱۶)

هیچ یک از نظرات فوق سند تاریخی ندارد. در کتاب «اسناد و مکاتبات تاریخی ایران » تالیف آقای دکتر عبدالحسین نوایی سندی وجود دارد که حاکی از فرمان سلطان ابوسعید گورکانی خطاب به مردم مشهد راجع به بنای بند گلستان است. برای روشن شدن مطلب عین فرمان در ذیل آورده می شود.

نشان سلطان