خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل بررسی حدیث «سلسله الذّهب»

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بررسی حدیث «سلسله الذّهب» :

بی شک بزرگترین منبع معارف هدایتگر و دستورهای سعادت آفرین برای انسان، بویژه انسان مسلمان، قرآن مجید است و احادیث امامان معصوم(ع) در فهم قرآن، اصلی ترین کلید و مطمئن ترین راه به شمار می آیند؛ به همین جهت، پس از کتاب خدا، سخنان پیشوایان معصوم(ع)، منبع جوشان معارف الهی و ارمغان جاوید غوّاصان دریای وحی است. از این رو، بر نویسندگان و محققان فرض است که احادیث را از زوایای گوناگون، مورد تحقیق و کندوکاو قراردهند و ابعاد ناشناخته آنها را بر همگان روشن سازند.
این نوشتار، با همین هدف، در پی آن است که یکی از احادیث (حدیث سلسلهالذهب) را که از اهمیت زیادی برخوردار است، از زوایای مختلف زیر بررسی نماید:

۱ بررسی متن و سندهای گونان حدیث در کتابهای شیعه،
2 بررسی متن و سندهای حدیث در کتابهای اهل سنّت،
3 بررسی عناوین حدیث در علم درایه،
4 بیان اهمیت سند حدیث در نظر محدثان شیعه و سنی،
5 شناسایی برخی از کتابهای شیعه و سنّی که حدیث را نقل کرده اند،
6 پیام حدیث،
7 جمع بندی.

متن حدیث در منابع شیعه
این حدیث شریف، در کتابهای حدیثی شیعه با سندها و مضمونهای گوناگونی نقل شده و از میان عالمان حدیث، شیخ صدوق، در کتابهای «توحید»۱، «معانی الأخبار»۲ و «عیون اخبار الرضا(ع)»۳، با ده سند مختلف و مضامین گوناگون، آن را آورده است. پس از او نیز شیخ طوسی در «امالی»۴ با سند و مضمون دیگری آن را نقل کرده است و پس از آنها، دیگران نیز این حدیث را به گونه های مختلف، نقل نموده اند که در بخش مستقلی به اسامی و آثارشان اشاره می گردد.
پیش از بحث و بررسی متنهای مختلف حدیث، یادآوری چند نکته ضروری است:

۱ در این بخش، تنها برخی از نقلهایی که از نظر سند و متن با یکدیگر اختلاف دارند آورده می شود؛
2 قسمتی از سند (از امام رضا(ع) تا آخر) که تنها اختلاف در الفاظ دارد، حذف می گردد؛
3 از ترجمه احادیث، بجز حدیث اوّل، به جهت شباهت متنها، خودداری می گردد.

۱ صحیفهالرضا(ع)
از جمله متنها و سندهای این حدیث، متن و سندی است که در کتاب «صحیفهالرضا»۵ آمده است:
اخبرنا الشیخ الامام الاجل العالم الزاهد الراشد، امین الدین ثقهالاسلام امین الرؤساء ابو علی الفضل بن الحسن الطبرسی اطال الله بقاءه فی یوم الخمیس غره شهرالله الاصم رجب سنه تسع وعشرین وخمسمأه، قال اخبرنا الشیخ الامام العبد الزاهد ابوالفتح عبدالله بن عبدالکریم بن هوازن القشیری ادام الله عزه قراءه علیه داخل القبه التی فیها قبرالرضا(ع) غره شهرالله المبارک، حدثنی الشیخ الجلیل العالم ابوالحسن علی بن محمدبن علی الزوزنی قراءه علیه سنه اثنین وخمسین واربعمأه، قال اخبرنی ابوالحسن احمدبن محمدبن هارون الزوزنی بها، قال اخبرنا ابوبکر محمدبن عبدالله بن محمد حفده العباس بن حمزه النیشابوری سنه سبع وثلاثین وثلاثمأه، قال حدثنا ابوالقاسم عبدالله بن احمدبن عامر الطائی بالبصره، قال حدثنی ابی سنه ستین ومأتین، قال حدثنی علی بن موسی الرضا(ع): «یقول الله عزوجل: لااله الاالله حصنی، فمن دخل حصنی أمن من عذابی».

۲ معانی الاخبار، عیون اخبارالرضا(ع) والتوحید
از جمله سندها و متنهای این حدیث، که شیخ صدوق در سه کتاب توحید و معانی الاخبار و عیون آورده است، این است:
حدثنا محمدبن موسی بن المتوکل رضی الله عنه قال حدثنا ابوالحسین محمدبن جعفر الاسدی، قال حدثنا محمدبن الحسین الصولی (الصوفی)، قال حدثنا یوسف بن عقیل عن اسحق بن راهویه، قال لما وفی ابوالحسن الرضا علیه السلام نیسابور واراد أن یخرج منها الی المأمون، اجتمع علیه اصحاب الحدیث فقالوا له: «یا ابن رسول الله ترحل عنا ولا تحدّثنا بحدیث فنستفیده منک؟» وکان قد قعد فی العماریه فاطلع رأسه وقال: «سمعت ابی موسی بن جعفر یقول سمعت ابی جعفربن محمد یقول سمعت ابی محمدبن علی یقول سمعت ابی علی بن الحسین یقول سمعت ابی الحسین بن علی بن ابی طالب یقول سمعت ابی امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب یقول سمعت رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم یقول سمعت جبرئیل یقول سمعت الله جل جلاله یقول: لااله الاالله حصنی فمن دخل حصنی امن من عذابی». قال فلمّا مرّت الراحله نادانا «بشروطها وانا من شروطها».۶
اسحاق بن راهویه می گوید: چون حضرت رضا(ع) به نیشابور رسید و قصد خروج از آن (به سوی مأمون) را نمود، محدثان اطراف او گرد آمدند و عرضه داشتند: «ای پسر رسول خدا، آیا از میان ما کوچ می کنی و حدیثی که از آن سود ببریم برایمان بیان نمی کنی؟». امام(ع) درحالی که در کجاوه نشسته بود، سرش را بیرون آورد و فرمود: «شنیدم پدرم موسی بن جعفر می فرمود شنیدم پدرم جعفربن محمد می فرمود شنیدم پدرم محمدبن علی می فرمود شنیدم پدرم علی بن الحسین می فرمود شنیدم پدرم حسین بن علی می فرمود شنیدم پدرم امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب می فرمود شنیدم رسول خدا(ص) می فرمود شنیدم جبرئیل می گفت شنیدم خداوند جل جلاله می فرمود: لااله الاالله، دژ محکم من است؛ پس هرکس که داخل دژ من گردد، از عذاب من درامان است.
راوی می گوید چون قافله حرکت کرد حضرت فریادزد: «با شرایط آن، و من از شرایط آن هستم.»۷

۳ التوحید و عیون اخبارالرضا(ع)
متنی دیگر که در توحید و عیون آمده، حدیث ذیل است:
حدثنا ابوسعید محمدبن الفضل بن محمدبن اسحق المذکر النیسابوری بنیسابور، قال حدثنی ابوعلی الحسن بن علی الخزرجی الانصاری السعدی، قال حدثنا عبدالسلام بن صالح ابوالصلت الهروی، قال کنت مع علی بن موسی الرضا علیه السلام حین رحل من نیسابور وهو راکب بغله شهباء فاذا محمدبن رافع واحمدبن حرب و یحیی بن یحیی و اسحاق بن راهویه وعده من اهل العلم قد تعلّقوا بلجام بغلته فی المربعه فقالوا: «بحق آبائک المطهرین حدّثنا بحدیث قد سمعته من ابیک». فاخرج رأسه من العماریه وعلیه مطرف خزّذو وجهین وقال: «حدّثنی ابی العبد الصالح موسی بن جعفر علیه السلام … یقول الله(ج): انی انا الله، لااله الا انا فاعبدونی، من جاء منکم بشهاده ان لااله الاالله بالاخلاص دخل حصنی ومن دخل حصنی أمن من عذابی».۸

۴ عیون اخبارالرضا(ع)
متنی که تنها در عیون اخبارالرضا(ع) آمده، عبارت است از:
حدثنا ابونصر احمدبن الحسین بن احمدبن عبید العنبی، قال حدثنا ابوالقاسم محمدبن عبیدالله بن بابویه الرجل الصالح، قال حدثنا ابومحمد احمدبن محمدبن ابراهیم بن هاشم، قال حدثنا الحسن بن علی بن محمدبن علی بن موسی بن جعفر ابوالسید المحجوب امام عصره بمکه، قال: «حدّثنی ابی علی بن محمد النقی، قال حدثنی ابی محمدبن علی التقی، قال حدثنی ابی علی بن موسی الرضا(ع) … قال الله سیدالسادات عزوجل: انی انا الله، لااله الا انا، فمن اقرّ لی بالتوحید دخل حصنی ومن دخل حصنی امن من عذابی».۹

۵ التوحید
مضمونی که تنها در توحید صدوق آمده، عبارت است از:
حدثنا ابوالحسین محمدبن علی بن الشاه الفقیه بمرو الرود، قال حدثنا ابوبکر محمدبن عبدالله النیسابوری، قال حدثنا ابوالقاسم عبدالله بن احمد بن عباس الطائی بالبصره، قال حدثنی ابی فی سنه ستین ومأتین، قال حدثنی علی بن موسی الرضا: «… یقول الله جلّ جلاله: لااله الاالله حصنی فمن دخله أمن من عذابی».۱۰

۶ معانی الاخبار
نقلی که تنها در کتاب معانی الاخبار آورده شده، عبارت است از:
حدثنا محمدبن الحسن القطّان، قال حدثنا عبدالرحمن بن محمد الحسینی، قال حدثنی محمدبن ابراهیم بن محمد الفزاری، قال حدثنی عبدالله بن بحر الاهوازی، قال حدثنی ابوالحسن علی بن عمرو، قال حدثنا الحسن بن محمدبن جمهور، قال حدثنی علی بن بلال عن علی بن موسی الرضا علیه السلام … عن النبی(ص) عن جبرئیل عن میکائیل عن اسرافیل عن اللوح عن القلم قال یقول الله تبارک وتعالی: «ولایه علی بن ابی طالب صلوات الله علیه حصنی فمن دخل حصنی امن ناری».۱۱
این مضمون، در کتابهای پس از شیخ صدوق نیز نقل شده که در بخشهای آینده بدان اشاره می گردد.

۷و۸ امالی الطوسی
شیخ طوسی این حدیث را با دو سند و دو مضمون نقل کرده است:

۱ جماعه عن ابی المفضل عن اللیث بن محمد العنبری عن احمدبن عبدالصّمد عن خاله ابی الصلت الهروی قال کنت مع الرضا(ع) لمّا دخل نیسابور … فقال: «حدثنی ابی موسی بن جعفر … اخبرنی جبرئیل الروح الامین عن الله تقدست اسماؤه وجل وجهه قال: انی انا الله، لااله الا انا وحدی، عبادی فاعبدونی ولیعلم من لقینی منکم بشهاده ان لااله الاالله مخلصا بها انه قد دخل حصنی ومن دخل حصنی امن عذابی». قالوا یا ابن رسول الله وما اخلاص الشهاده للّه؟ قال: «طاعه الله ورسوله ولایه اهل بیته(ع)».
امام رضا(ع) حدیث کرد از خداوند که فرمود: «همانا من خدایم. معبودی بجز از من نیست. بندگان من مرا پرستش کنید و بدانید هرکس از شما با شهادت به وحدانیت از روی اخلاص، مرا ملاقات کند، در دژ من داخل می گردد و هرکس در دژ محکم من داخل گردد، از عذاب من درامان است.» سؤال شد: «ای فرزند رسول خدا شهادت بااخلاص چیست؟». امام رضا(ع) فرمود: «پیروی از خدا و رسول او و ولایت اهل بیت او».۱۲

۲ ابومحمد الفحام قال حدّثنی عمربن یحیی الفحام، قال حدثنی عبدالله بن احمدبن عامر، قال حدثنی ابی احمدبن عامر الطائی، قال حدثنا علی بن موسی الرضا: «… یقول الله: لااله الاالله حصنی من دخله امن من عذابی».۱۳

۹ کشف الغمه
آنچه که در کتاب کشف الغمه نقل شده، از نظر سند و متن با دیگر نقلها فرق می کند و آن نقل عبارت است از:
قال الفقیر الی الله جامع هذا الکتاب اثابه الله تعالی نقلت من کتاب لم یحضرنی اسمه الآن ما صورته، حدث المولی السعید امام الدنیا عمادالدین محمدبن ابی سعدبن عبدالکریم الوزان فی محرم سنه ست وتسعین وخمسمأه، قال اورد صاحب کتاب تاریخ نیسابور فی کتابه ان علی بن موسی الرضا لمّا دخل الی نیسابور فی السفره التی فاز فیها بفضیله الشهاده، کان فی مهد علی بغله شهباء علیها مرکب من فضه خالصه، فعرض له فی السوق الامامان الحافظان للاحادیث النبویه ابوزرعه ومحمدبن اسلم الطوسی رحمهماالله فقالا: «ایها السیدبن الساده، ایها الامام وابن الائمه، ایها السلاله الطاهره الرضیه، ایها الخلاصه الزاکیه النبویه، بحق آبائک الاطهرین واسلافک الاکرمین الاما رأیتنا وجهک المبارک المیمون ورویت لنا حدیثا عن آبائک عن جدّک نذکرک به». فاستوقف البغله ورفع المظله واقر عیون المسلمین بطلعته المبارکه المیمونه … فقال(ع): «… یقول الله: کلمه لااله الاالله حصنی فمن قالها دخل حصنی ومن دخل حصنی امن من عذابی صدق الله سبحانه وصدق جبرئیل وصدق رسوله وصدق الائمه علیهم السلام».۱۴

جمع بندی
آنچه که ملاحظه شد، برخی از نقلهای این حدیث شریف می باشد که از نظر متن و سند با همدیگر اختلاف دارند و در کتابهای حدیثی، متنهای دیگری با سندهای دیگر نیز نقل شده و افزون بر این، مضمون این روایت با کلمات و سندهای دیگری نیز نقل شده که ذکر آنها در حوصله این مختصر نمی گنجد.

«سلسلهالذهب» در آثار دیگر مؤلّفان شیعه
جهت پی بردن به اهمیت بیشتر این حدیث شریف، ذکر نام و نام اثر برخی مؤلفان شیعه را (که در اعصار گوناگون، این حدیث را نقل و بر آن اعتماد کرده اند)، سودمند می دانیم:

۱ طبری، بشاره المصطفی، منشورات حیدریه، ص۳۳۱

۲ فتّال نیشابوری، روضهالواعظین، منشورات رضی، ص۴۲

۳ ابوالحسن ورّام، مجموعه ورّام، سازمان انتشارات اسلامی، ج۲، ص۷۴

۴ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، انتشارات وزارت ارشاد اسلامی، ج۱، ص۱۷۰

۵ إربلی، کشف الغمّه فی معرفه الأئمّه، دارالکتاب الاسلامی، ج۳، ص۹۷.

۶ دیلمی، أعلام الدین، دارالکتب الاسلامیه، ص۲۱۴

۷ ابن ابی جمهور، عوالی اللئالی، مطبعه سیدالشهداء، ج۴، ص۹۴

۸ شیخ حرّ عاملی، الجواهر السنیّه، منشورات مکتبه المفید، ص۱۴۷

۹ علامه مجلسی در بسیاری از کتابهایش، از جمله در جاهای گوناگون دایرهالمعارف بزرگ خویش، بحارالانوار، آن را نقل می کند؛ از جمله در موارد زیر:
ج۳، ص۵ و۶ و۷و۱۰و۱۳و۱۴؛ ج۲۷، ص۱۳۴؛ ج۳۸، ص۹۸؛ ج۳۹، ص۲۴ ۶و۲۴۷؛ ج۴۹، ص۱۲۱و۱ ۲۲و۱ ۲۳و ۱۲۶و۱۲۷و…۱۵

۱۰ عباسقلی خان سپهر، ناسخ التواریخ امام علی بن موسی الرضا(ع)

۱۱ علی محمد علی دخیّل، ثواب الاعمال وعقابها، دارالمرتضی، ص۱۳

۱۲ محمدحسن هروی خراسانی، حدیقه الرضویه

۱۳ محدث قمی، سفینهالبحار، دارالأسوه للطباعه والنشر، ج۲، ص۱۱۴ و ج۳، ص۳

۱۴ محدّث قمی، منتهی الامال، سازمان چاپ و انتشارات جاویدان، ج۲، ص۲۸۶

۱۵ المیلانی، قادتنا کیف نعرفهم؟، موسسهالوفاء، ج۶، ص۴۳۷

۱۶ شهاب الدین حسینی تبریزی درباره سند این حدیث و حدیث کسا، رساله ای تدوین کرده است. (الذریعه، مطبعه مجلس شورای ملّی، ج۶، ص۳۷۸)

۱۷ سیدمحسن امین عاملی، اعیان الشیعه، ج۴، قسمت دوم، ص۱۱۸

۱۸ علی گلزاده غفوری، امام رضا(ع)، دفتر نشر فرهنگ اسلامی

۱۹ احمد خوشنویس، حضرت علی بن موسی الرضا(ع)، انتشارات عطایی

۲۰ احمد محدث خراسانی، حیاه الرضا(ع)، انتشارات آستان قدس رضوی

۲۱ موسی خسروی، زندگانی امام هشتم علی بن موسی، نشر صحافیان

۲۲ علی محمد نوربخش، زندگی حضرت رضا(ع)، انتشارات نقش جهان

۲۳ احمد مغنیه، زندگانی حضرت رضا(ع)، از انتشارات مجله ماه نو

۲۴ عمادزاده اصفهانی، زندگانی حضرت علی بن موسی الرضا(ع)

۲۴ سیدجعفر مرتضی عاملی، زندگی سیاسی هشتمین امام، دفتر نشر فرهنگ اسلامی

۲۵ محمدجواد نجفی، ستارگان درخشان، انتشارات اسلامیه

۲۶ ابوالقاسم سحاب، زندگانی علی بن موسی الرضا(ع)، شرکت چاپ تهران۱۶

۲۷ سیدحسن شیرازی، کلمهالله، دارالصادق، ص۲۹

۲۸ عزیزالله عطاردی، مسند امام رضا(ع)، المؤتمر العالمی للامام الرضا(ع)، ج۱، ص۵۸

۲۹ سید محمدحسین حسینی طهرانی، امام شناسی، انتشارات حکمت، ج۵، ص۱۳۵

متن حدیث در منابع اهل سنّت
بسیاری از محدثان بزرگ اهل سنت نیز این حدیث را با سندها و متنهای گوناگونی نقل کرده اند. در اینجا برخی نقلها که هم از نظر سند و هم از نظر متن اختلاف دارند آورده می شود:

۱ الفصول المهمه ابن صبّاغ
وقال المولی السعید امام الدنیا محمدبن ابی سعید بن عبدالکریم الوزان فی محرم سنه ست وتسعین وخمس مأه، قال اورد صاحب الکتاب تاریخ نیشابور فی کتابه أن علی بن موسی الرضا لمّا دخل الی نیشابور فی السفره التی خصّ فیها بفضیله الشهاده …، فقال علی بن موسی الرضا علیه السلام حدّثنی ابی موسی … قال(ص): «حدثنی جبرئیل سمعت ربّ العزّه یقول: کلمه لااله الاالله حصنی، فمن قال لها دخل حصنی ومن دخل حصنی أمن عذابی».۱۷

۲ التدوین قزوینی
احمدبن عیسی بن علی بن الحسین الصغیربن علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب، سمع علی بن موسی الرضا، وکان قد قدم قزوین والیا علیها من قبل الحسن بن زیدبن محمدبن اسماعیل بن الحسن بن زیدبن الحسن ابی طالب ومات الحسن بن زید بطبرستان، حدّث محمدبن علی بن الجارود عن علی بن احمد البجلی، ثنا احمدبن یوسف المؤدب، ثنا احمدبن عیسی العلوی، ثنا علی بن موسی الرضا عن ابیه موسی عن ابیه جعفر عن ابیه علی بن الحسین عن ابیه الحسین بن علی عن ابیه علی بن ابی طالب، قال قال رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم عن جبرئیل علیه السلام عن اللّه عزوجل: «لااله الاالله حصنی ومن دخل حصنی امن من عذابی».۱۸

۳ حلیه الاولیای ابونعیم اصفهانی
حدثنا ابواسحاق ابراهیم بن عبدالله من اسحاق المعدل، ثنا ابوعلی احمدبن علی الانصاری بنیسابور، ثنا ابوالصلت عبدالسلام بن صالح الهروی، ثنا علی بن موسی الرضا: «حدّثنی ابی موسی بن جعفر، حدثنی ابی جعفربن محمد، حدثنی ابی محمدبن علی، حدثنی ابی علی بن الحسین بن علی، حدثنی ابی علی بن ابی طالب رضی الله تعالی عنهم، حدثنا رسول الله صلی الله علیه وسلم عن جبرئیل علیه السلام، قال قال الله عزوجل: انی انا الله لااله الا انا فاعبدونی؛ من جاءنی بشهاده ان لااله الاالله بالاخلاص، دخل فی حصنی ومن دخل فی حصنی أمن عذابی».۱۹

۴ ینابیع المودّه قندوزی حنفی
وفی تاریخ نیشابور انّه استقام بها ایاما … «سمعت ربّ العزّه یقول: لااله الاالله حصنی فمن قالها دخل حصنی ومن دخل حصنی امن من عذابی».۲۰
وفی روایه فلمّا مرّت الراحله نادانا: «بشروطها وانأ من شروطها». قیل من شروطها الاقرار له بأنّه امام المسلمین مفترض الطاعه ویشهد لهذه الرّوایه ویقوّیها قول علی (کرم الله وجهه) فی کتاب غررالحکم۲۱: «ان لااله الاّ الله مشروطا وانأ وذریّتی من شروطها».۲۲

«سلسلهالذهب» در آثار دیگر مؤلفان اهل سنّت
در پایان این بخش، مناسب است از برخی عالمان اهل سنت که حدیث سلسلهالذهب را نقل کرده اند، نام برده شود:

۱ علامه عبدالرئوف مناوی، شرح الجامع الصغیر، ص۴۱۰

۲ علامه سبط جوزی، التذکره، طبع الغری، ص۱۳۶

۳ علامه مورخ شیخ احمدبن یوسف دمشقی فرمانی، اخبارالدول وآثارالاول، طبع بغداد، ص۱۱۵

۴ علامه محمد خواجه پارسای بخاری، فصل الخطاب (بر اساس نقل ینابیع الموده، طبع اسلامبول، ص۳۸۵)

۵ علامه بدخشی، مفتاح النجاه، ص۱۷۹ (از مخطوطات کتابخانه آیهالله نجفی مرعشی قم)

۶ محقق مورخ بهجت افندی، تاریخ آل محمد صلی الله علیه وآله، مطبعه آفتاب، ص۱۹۰

۷ علامه زبیدی حنفی، الاتحاف، ج۳، ص۱۴۷، طبع میمنیّه، مصر، ج۳، ص۱۴۷

۸ شیخ احمد تابعی مصری، الاعتصام بحبل الاسلام، مطبعه السعاده، قاهره، ص۲۰۵ ۲۳

۹ محمدعلی البار، الامام علی الرضا ورسالته فی الطب النبوی، دارالمناهل، ص۸۳

۱۰ حسام الدین هندی در «کنز العمال» در موارد زیادی، حدیث سلسلهالذهب را با مضمونهای گوناگون از کتابهای مختلف نقل می کند از جمله:
الف در ج۱، ص۵۸، حدیث۱۵۸ و ص۲۹۷، حدیث۱۴۲۲ و ص۴۱۶، حدیث۱۷۶۹، از ابن عساکر
ب در همان جلد، ص۵۴، حدیث۱۶۷ و ص۶۵، حدیث۲۳۵، از ابن نجار
ج در همان جلد، ص۶۵، حدیث ۲۳۶، از خطیب بغدادی۲۴

۱۱ زمخشری، ربیع الابرار و نصوص الاخبار، ج۲، ص۲۴۹

۱۲ ابونعیم، جواهر العقدین، العقد الثانی الذکر الثالث، ص۳۰۸

سلسلهالذّهب، در نگاه دانشمندان دانش درایه
محدّثان در دانش درایه۲۵، احادیث را به اقسام گوناگون تقسیم کرده اند و هر حدیثی را به لحاظ قوت و ضعف، تحت عناوین مختلفی داخل کرده اند. در این قسمت، جهت آشنایی بیشتر با شناسنامه حدیث «سلسلهالذهب»، چند عنوان از عناوین فراوانی را که این حدیث، داخل در مجموعه ذیل آنهاست، مورد بحث قرار می دهیم. یادآوری این نکته لازم است که در این بخش، تنها به عناوینی که نشانگر اهمّیّت حدیث است، بسنده می گردد.

۱ قدسی
حدیث سلسلهالذهب، از آن جهت که محتوا و مفاهیم آن، از جانب پروردگار متعال بر قلب مبارک رسول الله(ص) القا شده و الفاظ آن از خود ایشان می باشد، حدیث قدسی است.۲۶

۲ متواتر۲۷
حدیث سلسلهالذهب، اگرنگوییم متواتر لفظی است، بی شک متواتر معنوی هست۲۸؛ زیرا در بحثهای گذشته روشن شد که این حدیث را شیعه با عبارات مختلف، در حدّ زیادی نقل کرده اند۲۹ و اهل سنّت نیز آن را با سندهای گوناگون، نقل کرده اند؛ و چنانچه اشکال گردد که: متنهایی که با سندهای گوناگون نقل شوند، تفاوت دارند، در جواب می گوییم: برخی جملات روایت، در تمامی آنها آمده است.

۳ مسلسل۳۰
حدیث سلسلهالذهب، از آن جهت که بر اساس برخی نقلها با کلمه «حدّثنی» و در برخی نقلها با کلمه «سمعت ابی» نقل شده، مسلسل نام گرفته