خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل نقش مسئله علمی در پژوهش

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نقش مسئله علمی در پژوهش :

مقدمه

در چند سال اخیر، مهم ترین مسئله جهان اسلام، چالش سنت و مدرنیته بوده است، که در ایران از نهضت ناتمام مشروطیت آغاز گشت. به طور کلی، در جهان عربی اسلامی پس از حمله ناپلئون به مصر در ۱۷۹۸م نخستین روزنه های آشنایی مستقیم جهان عرب و اسلام با اندیشه های غربی گشوده شد. البته قبل از آن، کوششهایی برای آشنایی با جهان غرب صورت گرفته بود، اما به گفته حمید عنایت، «هیچ یک از آن تلاشها، به اندازه حمله ناپلئون در بیدار کردن غرور ملی و آرزوهای پیشرفت در میان قومی عرب زبان، کارگر نیفتاد».[۱]

از این زمان، تقابل فرهنگ اسلامی- عربی با فرهنگ اروپایی و غربی شکل گرفت و مسلمانان درگیر مسائلی شدند که فرهنگ مسلمانان را دستخوش دگرگونی و چالشی عظیم ساخت. نیز مسئله هایی (problems) برای متفکران ایجاد شد که گریز و گزیری از حل آنها نبود؛ زیرا این مسائل با هویت و فرهنگ و باورهای مسلمانان ارتباط داشت و گذشتن از آنها امکان پذیر نبود.

پرابلماتیک، (problematic) هنگامی رخ می دهد که حوادث و پدیده هایی پیش آیند که از حد معمول خارج، و چنان تکرار شوند که خود را بر انسان و جامعه انسانی تحمیل کرده، به واقعیت (fact) عینی زندگی تبدیل گردند.[۲] مسئله ها، تفکر رایج جامعه را به چالش می گیرند و سعی دارند بر آن غالب شوند. مهم ترین چالش غرب با جهان اسلام، مدرنیته و محصولات فکری اش بود که بر اثر آن، مسلمانان به وضوح دریافتند که دنیای غرب از آنان پیشی گرفته است و آنان از قافله تمدن عقب مانده اند. پس از این، متفکران مسلمان به چاره جویی برخاستند، و در این میان، جنبشهایی شکل گرفت؛ از جمله: نهضت ناتمام مشروطیت در ایران، نوزایش و رنسانس (النهضه) در جهان عرب[۳]

مسئله علمی، که بیشتر بر اثر چالش یک تمدن و جامعه با تمدن و جامعه ای دیگر صورت می گیرد، و مهم ترین بخش هر پژوهشی است. پژوهشگر با توجه به مسئله و مشکلی که وجود دارد، به جست وجو برای پاسخ آن می پردازد. مسئله علمی، راهنمای محقق در طول پژوهش است. محدود کردن حوزه مطالعاتی و پژوهشی، با توجه به نوع پرسشی است که بر مبنای مسئله علمی طرح شده است. «مسئله علمی»، مرزهای زمانی و مکانی و موضوعی تحقیق را مشخص می سازد. همچنین نشان می دهد که به چه موضوعات یا مباحثی باید، یا نباید، پرداخت. به عبارت دیگر، مسئله علمی نشان می دهد که محقق به دنبال کشف کدام ارتباط میان پدیده هاست و چه چیزی نقطه تمرکز تحقیق است.

مسئله علمی در قالب پرسش، که «پرسش اصلی» نام دارد، طرح می شود. از این رو، راهنمای مباحث و مسیر آینده کار تحقیق را نیز ترسیم می کند، و محقق می داند که به دنبال پاسخ به چه پرسشی است.[۴] علاوه بر آن، خواننده تحقیق در همان ابتدای تحقیق متوجه می شود که پژوهشگر چه دغدغه و مسئله ای دارد و در پی پاسخ به کدام «پرسش اصلی» است.

تفاوت پرسش با مسئله

دانش واژه «مسئله» (problem) و «پرسش» (question) به اعتبار بحثهای روش شناسی از همدیگر متمایز می شوند. مسئله علمی قبل از فرضیه سازی مطرح می گردد. فرضیه زمانی می تواند امکان بروز و ظهور یابد که قبل از آن، ذهن پژوهشگر مصروف مسئله ای شده باشد. به دیگر سخن، محقق دغدغه علمی درباره موضوع خاصی را در ذهن داشته باشد. طبیعی است که این مسئله و دغدغه باید در جایی خود را بنمایاند و آن گاه در پرتو فرضیه، خودنمایی کند. البته مسئله علمی برای اینکه قابل تشخیص باشد، باید در قالب «پرسش اصلی» طرح گردد، تا در پی آن، محقق بتواند احتمالات موجود برای پاسخ به پرسش اصلی را در فرضیه خود بازخوانی کند.

جمله «این چیست؟»، «مسئله علمی» نام ندارد، بلکه به آن «پرسش» (question) گفته می شود. پرسش، عبارت است از گفتنِ «این چه هست؟ (What is this) و «آن چه هست؟» (What is that). این هنر چیست؟ دنیا چیست؟ اینها همه در شمار پرسش اند؛ زیرا علاوه بر اینکه پاسخ به آنها جنبه وصفی خواهد داشت، یک «چیست» در پایان آنها افزوده شده است. بنا بر این، این گونه پرسشها نمی توانند مسئله علمی قلمداد شوند.

برخی روشهای تحقیق، با این «چیست»ها سر و کار دارند و ممکن است در چارچوب شناختن ظاهر شوند. از این رو، به دنبال شناختن ماهیت هستند. ماهیتها نیز همیشه در شکل «چیست» ظاهر می شوند؛ اما در فرضیه سازی، که در پی مسئله علمی و دغدغه نمایان می شود، همیشه با مسئله (problem) سرو کار داریم. تا مسئله پیدا نشده باشد، به دنبال گشودن آن نمی روند. به همین دلیل، گشودن مسئله، به آزمون فرضیه، بستگی ای تام و تمام دارد.[۵]

در اینجا، مراد از مسئله علمی، پرسشی است که نیازمند فرضیه است. در واقع، فرضیه به دنبال آن می آید؛ و در هر پژوهش علمی، همین گونه است. شاید بتوان گفت پرسش از ماهیت، تنها توصیف را به دنبال دارد. بنا بر این، نیازمند فرضیه نخواهد بود؛ زیرا صِرف توصیف، پاسخ آن پرسش است، نه چیز دیگر. مسئله ای وجود ندارد تا محقق به دنبال رازگشایی آن باشد. پس در اینجا از هر دو دانش واژه استفاده می شود، اما باید به خاطر داشت که مراد، پرسشِ نیازمند فرضیه است. مثلاً پرسش از نسبت دین با مفاهیمی مانند اخلاق و دموکراسی، در دایره مسئله علمی قرار می گیرد و نیازمد فرضیه سازی است. در اینجا، از نسبتی که با دین و جامعه دینی برقرار می کند، پرسش شده است، نه از ماهیت و چیستی مفهوم. از این رو، نیازمند تأملات و پاسخهایی ویژه است.

مفهوم مسئله علمی

از مسئله علمی، برداشتهایی گوناگون شده است. در یک برداشت، «مسئله علمی» پرسشی دانسته شده است که برای محقق در رابطه با موضوع تحقیق مطرح است. این پرسش، بر اساس فهم و تجارب پژوهشگر، مشورت با صاحب نظران و بررسی ادبیات موجود طرح می شود