خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل حقیقت ادراک و مراحل آن در فلسفه ملاّ صدرا

تحولی در ارائه‌ها با فایل پاورپوینت کامل حقیقت ادراک و مراحل آن در فلسفه ملاّ صدرا!

اگر به دنبال یک روش ساده اما حرفه‌ای برای ارائه‌ی مطالب خود هستید، فایل پاورپوینت کامل حقیقت ادراک و مراحل آن در فلسفه ملاّ صدرا بهترین انتخاب شما خواهد بود. فایل پاورپوینت کامل حقیقت ادراک و مراحل آن در فلسفه ملاّ صدرا از پایه بر اساس اصول طراحی مدرن ساخته شده و تضمین می‌کند که اسلایدهای شما جذاب، منظم و آماده‌ی استفاده باشند.

فایل پاورپوینت کامل حقیقت ادراک و مراحل آن در فلسفه ملاّ صدرا شامل 95 اسلاید است که با ترکیب بصری زیبا و چیدمانی حرفه‌ای، ارائه‌ی شما را به سطحی بالاتر می‌برد.

چرا باید از فایل پاورپوینت کامل حقیقت ادراک و مراحل آن در فلسفه ملاّ صدرا استفاده کنید؟

✔ طراحی حرفه‌ای: هر اسلاید فایل پاورپوینت کامل حقیقت ادراک و مراحل آن در فلسفه ملاّ صدرا با دقت بالا تنظیم شده تا بیشترین تأثیر را روی مخاطبان بگذارد.

✔ صرفه‌جویی در زمان: نیازی نیست ساعت‌ها وقت خود را برای طراحی پاورپوینت بگذارید، همه چیز آماده است.

✔ استفاده‌ی آسان: بدون نیاز به ویرایش‌های پیچیده، کافی است فایل را باز کنید و ارائه دهید.

✔ فایل پاورپوینت کامل حقیقت ادراک و مراحل آن در فلسفه ملاّ صدرا قابل استفاده در هر محیطی: چه در دانشگاه، چه در جلسات کاری، فایل پاورپوینت کامل حقیقت ادراک و مراحل آن در فلسفه ملاّ صدرا حرفه‌ای نیاز شما را کاملاً برآورده خواهد کرد.

متمایز باشید!

دیگر نگران بهم‌ریختگی یا طراحی‌های غیرحرفه‌ای نباشید. فایل پاورپوینت کامل حقیقت ادراک و مراحل آن در فلسفه ملاّ صدرا به شما این امکان را می‌دهد که بدون دغدغه روی محتوای خود تمرکز کنید و ارائه‌ای تأثیرگذار داشته باشید.

همین حالا دریافت کنید و تجربه‌ای متفاوت از ارائه‌های حرفه‌ای را داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل حقیقت ادراک و مراحل آن در فلسفه ملاّ صدرا :

چکیده

مبحث ادراک و معرفت از مسائل بسیار مهم فلسفی است که بخش قابل توجهی از مباحث

فلسفه اسلامی، به ویژه فلسفه ملاّ صدرا را به خود اختصاص داده است. در این بررسی

کوتاه، نظریه ملاّ صدرا را در زمینه حقیقت ادراک و مراحل آن، به گونه ای مختصر و روشن

بیان می کنیم

:

به همین منظور، نخست به مقدّمه ای کوتاه پیرامون تاریخچه مبحث معرفت در فلسفه

اسلامی پرداخته، سپس بحث را در سه بخش پی می گیریم

:

۱.

اشاره ای به نوآوری های ملاّ صدرا در فلسفه معرفت؛

۲.

حقیقت ادراک در فلسفه ملاّ صدرا؛

۳.

مراحل و مراتب ادراک در فلسفه ملاّ صدرا

.

کلید واژه ها

ادراک، معرفت، حقیقت، ادراک حسی، ادراک خیالی، ادراک عقلی، ملاصدرا، فلسفه معرفت

مقدّمه

مباحثی که در زمینه «معرفت» در فلسفه ماقبل اسلامی اعم از فلسفه یونانی، فلسفه اسکندرانی،

نوافلاطونی، و غیر آن مطرح بوده و پس از ترجمه متون فلسفی به دست فلاسفه مسلمان

رسیده، بسیار محدود و اندک است. والد کولپه در کتاب

«Einleitung in die philosophie»

که با عنوان «مقدّمه ای بر فلسفه» به فارسی ترجمه شده است، می گوید

:

در نظر پیشینیان علم خاصی بدین نام علم معرفت وجود نداشته است. افلاطون

تحقیقات درباره معرفت را در بخشی از مباحث خویش وارد کرده است که آنها را به نام

«

دیالکتیک» (جدل یا احتجاج) نامیده است (½ ۳و۱) و همین نوع تحقیقات ارسطو در

متافیزیک این فیلسوف مشاهده می شود. ( ½۴،۱) ولی خط فاصل روشنی میان آنچه

مربوط به معرفت است و آنچه به منطق یا متافیزیک خالص ارتباط دارد، یافت نمی شود

.

مهمترین مسائل معرفت که در فلسفه قدما دیده می شود، مسائلی است که در اطراف

صدق و صحت کلی معرفت دور می زند و شاید کمتر بتوان در آثار آنان نشانه ای از آن

بخش مسائل معرفت مشاهده کرد که در عصر جدید حالت وضوح و صراحت پیدا کرده

است. از این قبیل است مسئله علاقه میان دو عامل ذاتی

(Subjective)

و موضوعی

(Objective)

در معرفت و نقشی که موضوع درک شده و ذات درک کننده در عمل ادراک

یا معرفت دارند، و مسئله تحدید حدود و معرفت بشری، و تعریف ماهیت و حقیقت

تجریه خالص

.^(۱)

مسائلی چون نحوه پیدایش معرفت، میزان صحّت معرفت، تجرّد نفس و دسته بندی قوای آن

به مدرکه یا ذهن و غیر آن، دسته بندی های معلومات ذهنی به جزئی و کلی، و کلی به بدیهی و

نظری، عمده ترین مسائل فلسفی معرفت است که همراه با ابهام و اجمال بسیاری در دوره ماقبل

اسلامی مطرح بوده و به دست فلاسفه اسلامی رسیده است

.

فلاسفه اسلامی دوره پیش از ملاّ صدرا (۹۷۹ ۱۰۵۰ ق./ ۱۵۷۱ ۱۶۴۰م.) تحقیق و کاوش

در مسائل فوق را ادامه دادند و علاوه بر تبیین بسیاری از ابهامات به جامانده و حل بسیاری از

مشکلات حل ناشده، مطالب جدید فراوانی بر مباحث معرفت افزودند

.

از گام های نخستین و بسیار مهمی که در فلسفه اسلامی در زمینه مباحث معرفت برداشته شد،

ابتکار ابونصر محمدبن محمد بن طرخان فارابی (۲۵۹ ۳۳۹ ق./ ۸۷۲ ۹۵۰م.) در تقسیم

معرفت به معرفت تصوری و معرفت تصدیقی بود. این تقسیم که برای نخستین بار به دست این

فیلسوف مسلمان صورت گرفت،

(۲)

منشأ تحولی بزرگ در فلسفه معرفت و نیز در منطق گردید

.

یکی دیگر از مسائل مهم معرفت شناسی فلسفی، که برای نخستین بار در فلسفه اسلامی

مطرح شد، مسئله وجود ذهنی بود

.^(۳)

برای نخستین بار فخرالدین محمدبن عمر رازی (۵۴۳

۶۰۶

ق./ ۱۱۴۹ ۱۲۰۹م.) در کتاب المباحث المشرقیه، فصلی تحت عنوان «فی اثبات الوجود

الذهنی

»^(۴)

گشود. این بحث به وسیله خواجه نصیرالدین طوسی (۵۹۷ ۶۷۲ق./ ۱۲۰۱

1274

م.) گسترش یافت و به تعریف جدیدی از علم و ادراک انجامید

.

در دوره پیش از نصیرالدین طوسی معمولاً در تعریف حقیقت علم و ادراک می گفتند

: «

هوالصوره الحاصله من الشی ء لدی العقل.» این تعریف از دوره ماقبل اسلامی به ارث رسیده بود

و فارابی و بوعلی سینا و دیگر فلاسفه نخستین دوره اسلامی نیز کمابیش همین تعریف را به کار

می بردند، ولی از زمان نصیرالدین طوسی به بعد، علم و ادراک به «وجود حقیقت و ماهیت شی ء

معلوم نزد عالم» تعریف شد و بدین سان، علم و ادراک معنای دیگری پیدا کرد و به عنوان نوعی از

وجود شی ء معلوم نزد عالم شناخته شد

.^(۵)

اهمیت مبحث وجود ذهنی تنها از این جنبه نیست که تعریف جدیدی از علم و ادراک به

دست می دهد، بلکه بیشتر به این جهت است که پل ارتباطی میان ذهن و عین یا مدرِک و مدرَک

را مشخص می کند و به همین دلیل، اساس و پایه معرفت شناسی فلسفی جدید به شمار می رود

.

مبحث وجود ذهنی بنیاد معرفت شناسی را در فلسفه اسلامی دگرگون ساخت و طرحی نو در

سازمان فلسفه معرفت پدید آورد. اضافه بر آن، در شماری دیگر از مباحث مهم فلسفی نظیر

مبحث وجود و ماهیت، و مبحث نفس اثر گذاشت. تشریح نحوه این اثرگذاری نیاز به بحث

مفصلی دارد که در اینجا مجال آن نیست

.

مسئله مهم دیگر که در فلسفه اسلامی مطرح شد، تقسیم علم به علم حضوری و علم

حصولی بود. در علم حصولی اگرچه ذات معلوم برای عالم حاصل می شود، اما حصول ذات

معلوم برای عالم به واسطه وجود ذهنی آن است که با وجود خارجی اش مغایر است؛ در حالی که

در علم حضوری معلوم با همان وجود اصلی خویش نزد عالم حاضر می شود و وجود خارجی

معلوم با وجود آن برای عالم مغایرت ندارد. به تعبیری دیگر، در علم حصولی ماهیت معلوم نزد

عالم با وجود ذهنی حاضر است؛ در حالی که در علم حضوری عین وجود خارجی معلوم نزد

عالم حاضر و با عالم اتحاد پیدا می کند

.

مبحث تقسیم علم به حضوری و حصولی راه را برای یکی از مهمترین مسائل فلسفی

معرفت در فلسفه ملاّ صدرا باز کرد، و آن مبحث اتحاد عقل و عاقل و معقول است. اضافه بر این،

مبنای بسیاری دیگر از مسائل معرفت شناسی در فلسفه ملاّ صدرا گردید. اینکه تقسیم علم به

حضوری و حصولی از چه زمانی پیدا شده است، دقیقا معلوم نیست، ولی در کلمات فلاسفه

نخستین اسلامی نظیر بوعلی مباحثی نظیر اتحاد عاقل و معقول در علم نفس به نفس و قوای آن

مطرح شد. فخرالدین رازی در المباحث المشرقیه فصلی گشوده است تحت عنوان «فی أنّ

تعقل الشی ء لذاته هو نفس الذات و انّ ذلک حاضر ابدا» که در این عنوان از واژه «حضور

»

استفاده شده است

.

در هر صورت به نظر می رسد در فلسفه بوعلی سینا علم حضوری و علم حصولی مطرح

بوده اگرچه کاربری و تعریف فلسفی دقیق این دو واژه بعدها و عمدتا در فلسفه ملاّ صدرا

صورت گرفته و کاملاً از یکدیگر تفکیک شده و سپس مبنای بسیاری از مباحث مهم فلسفی

گردیده است. آنچه تاکنون گفته شد، تاریخچه کوتاه برخی مسائل مهم معرفت شناسی در فلسفه

ماقبل دوره ملاّ صدرا است که از نقش مهمی در مباحث معرفت شناختی «فلسفه ملاّ صدرا

»

برخوردارند. اکنون به تبیین برخی مسائل مهم «معرفت و ادراک» در فلسفه ملاّ صدرا می پردازیم

:

بخش نخست: نوآوری های مهم ملاّ صدرا در فلسفه معرفت و ادراک

از مهمترین ابتکارات فلسفی ملاّ صدرا نظریه «اصالت وجود» است. این نظریه بنیاد فلسفه

ملاّ صدرا را تشکیل می دهد، و در بیشتر مباحث فلسفی نقش تعیین کننده ای دارد. در دوره پیش از

ملاّ صدرا نظریه «وجود ذهنی» با ابهامات و اشکالات فراوانی روبه رو بود که با ابتکار نظریه

«

اصالت وجود» بسیاری از آن ابهامات و اشکالات مرتفع شد. یکی از مهمترین اشکالات وجود

ذهنی، که با «اصالت وجود» مرتفع گردید، مشکل انتقال آثار و خصوصیات وجود خارجی معلوم

به وجود ذهنی آن بود. بر مبنای نظریه «وجود ذهنی» حقیقت شی ء معلوم در ذهن وجود پیدا

می کند و بدون آن «علم» به اشیاء ممکن نیست. در اینجا مسئله ای مطرح می شود که با پیدایی

حقیقت معلوم در ذهن، خصوصیات و آثار آن نیز باید بر آن مترتب شوند؛ مثلاً با تصور آتش

باید حرارت و سوزندگی در ذهن پدید آید، و با تصوّر برف و سرما، سردی و انجماد در ذهن

موجود شود، و با تصور حرارت و سرما ذهن باید در آن واحد سرد و گرم شود؛ امّا ما بالبداهه

می دانیم که با تصور این اشیاء خصوصیات و آثار آنها در ذهن به وجود نمی آید و اجتماع ضدّین

در آن واحد عقلاً محال است. ملاّ صدرا بر مبنای نظریه اصاله الوجود چنین پاسخ می دهد

:

مبنی الایراد علی عدم التفرقه بین الوجود المتأصل الّذی به الهویّه العینیّه و غیر المتأصّل

الذی به الصوره العقلیّه، فانّ المتّصف بالحراره ما یقوم به الحراره العینیّه لاصورتها

الذهنیّه

.^(۶)

مبنای این اشکال عبارت است از عدم تفکیک میان وجود اصیل، که ملاک هویت

خارجی اشیاء است و وجود غیر اصیل یعنی ماهیت که ملاک صورت عقلی آنها است؛

زیرا آنچه به گرمی متصف است وجود خارجی حرارت است نه صورت ذهنی آن

.

ابتکار فلسفی دیگر ملاّ صدرا نظریه حرکت جوهری است. طبق این نظریه، طبیعت جوهر

جسمانی از حرکت تفکیک نمی پذیرد و همه تحولات عالم اجسام ریشه در حرکت جوهری

دارد. بر مبنای حرکت جوهری، نفس آدمی در ابتدای وجود جسم محض است، ولی در نتیجه

حرکت جوهری تکامل پیدا می کند و به مرحله تجرّد می رسد. مرحله تجرّد آغاز پیدایی نفس

آدمی است که آغاز پیدایی علم و معرفت نیز هست. بر همین اساس ماهیت نفس همان علم و

ادراک است، و علم و ادراک با تجرّد ملازمت دارد و از یکدیگر قابل تفکیک نیستند. جسم مادّی

نمی تواند از علم و ادراک بهره مند شود. علم و ادراک و معرفت مقوله ای است که تنها به وسیله

نفس مجرّد قابل تحصیل است. ملاّ صدرا در این باره می گوید

:

فالحق إنّ النفس الانسانیّه جسمانیّه الحدوث و التصرف، روحانیّه البقاء و التعقل

.^(۷)

پس حق این است که نفس انسانی در پیدایی و نیز در افعال و تصرفاتی که انجام می دهد

جسمانی است، و در بقا و نیز در تعقل و اندیشیدن روحانی است

.

و نیز با اشاره به نظریه حرکت جوهری می گوید

:

والجمهور لعدم تفطّنهم بهذا الاصل الذی بیّنّاه فی هذا الموضوع و قبل هذا بوجوه قطعیّه

أخری تراهم تحیّروا فی احوال النفس و حدوثها و بقائها و تجردها و تعلّقها

.^(۸)

چون جمهور فلاسفه به این اصل یعنی حرکت جوهری که ما آن را در اینجا و پیشتر با

دلائل قطعی بیان کردیم، راه نیافته اند، در احوال نفس و حدوث و بقاء آن، یا تجرد و تعلق

آن دچار حیرت و سردرگمی شده اند

.

از قاعده «جسمانی بودن نفس در حدوث و تصرف، و روحانی بودن آن در بقاء و تعقل

»

بساطت نفس نتیجه گرفته می شود؛ زیرا لازمه تجرّد بساطت است. از همین رهگذر ملاّ صدرا

درباره نفس انسان و نحوه پیدایی معلومات نخستین و نیز تکثر معلومات انسان به نتایج زیر

می رسد

:

پیدایی نفس آدمی پس از پیدایی جسم او است. نفس در نتیجه حرکت جوهری جسم پدید

می آید؛

نفس آدمی در آغاز تولد از هرگونه معرفتی تهی است و دارای هیچ گونه معرفت بالفطره

نیست؛

نفس آدمی به دلیل تجرّد بسیط است، و از وحدت حقیقی برخوردار است؛

پیدایی معلومات در ذهن آدمی از محسوسات آغاز می شود، و پس از آنکه ذهن به شماری

از معلومات حسّی دست یافت، به فعالیت پرداخته، معلومات بدیهی را تولید می کند. پس از

دست یابی ذهن انسان به معلومات بدیهی، سیر تفکّر آغاز می شود، و با به کارگیری بدیهیات

تصوری و تصدیقی به اندیشه های جدید تصوری و تصدیقی دست می یابد و بدین سان، سلسله

معلومات بشری شکل یافته، ساختمان گسترده معلومات انسان برپا می گردد

.

در اینجا ملاّ صدرا با گشودن فصلی تحت عنوان «در اینکه نفس با اینکه بسیط است چگونه

بر معلومات کثیر دست می یابد

»^(۹)

سؤالی مطرح می کند و با پاسخ به آن به نحوه پیدایش معرفت و

نیز افزایش و گسترش آن در ذهن آدمی می پردازد. استاد علامه شهید مطهری با خلاصه کردن این

فصل، بیانات بسیار مهم ملاّ صدرا را با شیوه ای دقیق و رسا بیان کرده است

:

کثرت معلومات به طور کلی یا به واسطه کثرت علل ایجادکننده است، و یا به واسطه

کثرت محل های قبول کننده، و یا به واسطه کثرت آلات و یا به واسطه ترتب طولی و علت

و معلولی که بین خود معلولات است، در مورد نفس و معلومات وی ممکن نیست که

این تکثر از ذات نفس سرچشمه بگیرد؛ زیرا نفس بسیط است، و از بسیط ممکن نیست

متکثرات صادر شود و بر فرض ترکب، جهات ترکیبی نفس وافی نیست به این همه

تعقلات کثیره. و همچنین ممکن نیست که این تکثر مستند به جهات متکثره قابل باشد؛

زیرا در مورد معلومات، قابل نیز خودِ نفس است، و همچنین ممکن نیست تکثر معلومات

را از راه ترتب طولی معلومات توجیه کرد؛ زیرا می دانیم بسیاری از معلومات است که

رابطه طولی یعنی علیت و معلولیت بین آن ها نیست. مثلاً نه می توان گفت که تصور

سفیدی تولیدکننده تصور سیاهی است، و نه می توان گفت تصور سیاهی تولیدکننده تصور

سفیدی است. پس، از هیچ یک از این سه راه نمی توان تکثر معلومات را توجیه کرد، تنها

راه صحیح توجیه تکثر معلومات، کثرت آلات حسیه است

.

کثرت آلات حسیه از یک طرف، و تعداد احساس های جزئی از طرف دیگر که در طول

زمان به واسطه حالات و شرایط و حرکات و کوشش های مختلف که انسان برای اغراض

و غایات مختلف می کند پیدا می شود، موجب می شود که صور محسوسه زیادی در ذهن

جمع شود. این اجتماع و تراکم ادراکات حسّی، نفس را مستعد می کند برای پیدایش

بدیهیات تصوری و بدیهیات تصدیقی. پس از پیدایش بدیهیات، تکثر معلومات به طور

دیگری آغاز می شود به این نحو که ذهن آن ها را با شکل ها و صورت های مختلف ترکیب

می کند، و حدود و قیاسات می سازد، و به انواع نتایج نایل می شود، و از این راه علوم

نظری را کسب می کند

.^(۱۰)

قاعده «اتحاد عقل و عاقل و معقول» از دیگر ابتکارات فلسفی ملاّ صدرا است که به قاعده

فلسفی بسیار مهم دیگری انجامید؛ قاعده ای که پایه و اساس بینشی جدید در فلسفه معرفت به

شمار می رود. این قاعده عبارت است از «نشئت گرفتن علم حصولی از علم حضوری» که

می توان آن را انقلابی در جهان فلسفه معرفت قلمداد کرد

.

بخش دوم: حقیقت ادراک در فلسفه ملاّ صدرا

در نظر ملاّ صدرا حقیقت ادراک عبارت است از: «وجود مدرَک (ادراک شونده) برای مدرِک

(

ادراک کننده) به وجود صدوری نه حلولی». ملاّ صدرا درباره «علم» می گوید

:

مرجعه الی نحو من الوجود و هو المجرد الحاصل للجوهر الدرّاک او عنده

.^(۱۱)

بازگشت علم به گونه ای از وجود است و آن وجود مجردی است که برای جوهر

درک کننده یا نزد آن حاصل می شود

.

و نیز می گوید

:

یحصل للنفس الانسانیه حین موافاتها الموجودات الخارجیه لاجل صقالتها و تجردها عن

المواد صور عقلیه و خیالیه و حسّیه، کما یحصل فی المرءاه اشباح تلک الاشیاء و

خیالاتها و الفرق بین الحصولین: انّ الحصول فی المرءاه بضرب شبیه بالقبول، وفی النفس