خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل آسیب شناسی اخلاق سیاسی کارگزاران از منظر نهج البلاغه

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل آسیب شناسی اخلاق سیاسی کارگزاران از منظر نهج البلاغه :

طرح مسئله

اگر مهم ترین رسالت اسلام و بارزترین جهت گیری منابع اسلامی را کمک به انسان در فراگیری اخلاق و تعامل صحیح او با خود، خدا، دیگران و محیط (بنگرید به: فرامرزقراملکی، ۱۳۸۵: ۴۵) بدانیم سخنی به گزاف نگفته ایم.(بنگرید به: ابن ابی فراس، بی تا: ۱/ ۸۹) به دیگر سخن، هدف نهایی دین، زدودن کاستی های رفتاری، درمان بیماری های نفسانی و پرورش انسان کامل و در نتیجه، برپایی جامعه مطلوب و برخوردار از موازین صحیح اخلاقی است. نقش کارگزاران در این میان بسیار اهمیت دارد؛ زیرا آنان مدیران و مجریان خطوط کلی سیاست اجتماع می باشند و صلاح و فساد جامعه در گرو صلاح و فساد آنان است. این پژوهش به دنبال پاسخ به این سؤالات است که از نظر اخلاقی چه خطراتی که موجب آسیب های جدی بر پیکر اجتماع می شود متوجه کارگزاران است؟ و عوامل پیدایش و راه های درمان آنها چیست؟ از آنجا که سیاست نامه امیرالمؤمنین(ع) سیاست نامه حاکمیت ارزش های انسانی است بسیاری از محققینی که به این موضوع پرداخته اند از نهج البلاغه آن حضرت استفاده نموده اند؛ اما با توجه به اینکه آموزه های این کتاب مقدس در این مورد در ابعاد گوناگونی مطرح شده است پژوهشگران پیشین این آسیب ها را در سه بعد «اخلاق شخصی کارگزاران، اخلاق اجتماعی آنان و اخلاق سیاسی» خلط کرده اند؛ لذا به نظر می رسد توجه جداگانه به هر یک ضروری است.

در این پژوهش سعی شده است آسیب هایی مطرح شود که به بعد اخلاق سیاسی مربوطند. با این هدف که با شناخت آسیب ها و راه های درمان آنها افق های تازه ای پیش روی کارگزاران به ویژه دولتمردان جمهوری اسلامی ایران جهت جلوگیری از بروز فساد در جامعه گشوده شود.

آسیب ها

آسیب هایی که به بُعد سلوک سیاسی کارگزاران مربوطند عبارتند از: ۱.قدرت طلبی؛ ۲.استبداد و خودکامگی؛ ۳.مُداهنه و سازش کاری؛ ۴.دروغ گویی و فریب کاری؛ ۵.ایجاد اختناق؛ ۶.عدم رعایت شایسته سالاری؛ ۷.رشوه خواری.

الف) قدرت طلبی

قدرت طلبی ممکن است با انگیزه های متفاوتی انجام گیرد که در برخی موارد، آسیب اخلاقی به شمار نمی آید؛ ازاین رو ابتدا به انگیزه های قدرت طلبی اشاره می کنیم.

یک. انگیزه های قدرت طلبی

1.خدمت به مردم و اجرای عدالت:

حقیقت این است که قدرت ذاتاً فسادآور نیست؛ بلکه قدرت در کف انسان های فاسد، فساد خواهد شد و به سان تیغ دادن در کف زنگی مست می باشد. اما اگر در اختیار انسان های صالح قرارگیرد نه تنها فسادآور نیست، بلکه فساد برانداز است. به دست آوردن قدرت اگر با هدف خدمت به مردم باشد، عبادت است. کارگزاران باید قدرت را ابزاری در جهت خدمت به خلق و امانتی الهی بدانند که درباره آن در پیشگاه الهی مسئول می باشند. امیرالمؤمنین خطاب به استاندار آذربایجان می فرماید: همانا مقام فرمانداری برای تو وسیله آب و نان نیست؛ بلکه امانتی در گردن تو است.(سیدرضی، ۱۳۸۰: ۴۸۵) ۲. برتری جویی: برتری جویی از ویژگی های فرعون وجود و موجب هلاکت آدمی است. آنان که فرعونِ درون بر وجودشان حاکم است در حکومت خود، حس تَفرعن را به صورت برتری جویی ظهور می دهند. گفتگوی آن حضرت با ابن عباس نمونه ای است برای تبیین عدم قدرت طلبی و ریاست جویی بر مردم. عبدالله بن عباس می گوید: در سرزمین ذی قار خدمت امام رفتم که مشغول پینه زدن کفش خود بود. مرا که دید فرمود: «قیمت این کفش چقدر است؟» گفتم: بهایی ندارد. فرمود: «به خدا سوگند! همین کفش بی ارزش نزد من از حکومت بر شما محبوب تر است؛ مگر اینکه حقی را با آن به پا دارم یا باطلی را دفع نمایم».(همان: ۸۵)

۲.کسب منافع مادی:

اگر انگیزه قدرت طلبی کسب منافع مادی باشد، قدرت بزرگ ترین وِزْر و وبال انسان محسوب می گردد. امیرمؤمنان(ع) حکومت را وسیله قدرت و مکنت نمی دانست تا آن را محمل ریاست طلبی و اقتدارگرایی سازد. ایشان به صراحت هرگونه فهم قدرت طلبانه از حکومت را نفی کرده و فرموده: خدایا! تو می دانی که جنگ و درگیری ما برای به دست آوردن قدرت و ثروت نبود؛ بلکه می خواستیم نشانه های دین تو را به جایگاه خویش بازگردانیم و در سرزمین های تو اصلاح را ظاهر کنیم.(همان: ۲۴۹)انسان خودساخته که به قدرت دست یابد قدرت در اختیار اوست؛ اما انسان فاسد با به دست آوردن قدرت، در اختیار قدرت است و این قدرت طلبی مذموم خواهد بود. چون هدف اکثر افراد از قدرت، برتری جویی و کسب منافع مادی می باشد، به کارگیری قدرت طلبی به صورت مطلق به معنای قدرت طلبی مذموم می باشد.

دو. راه های درمان قدرت طلبی

۱.توجه به عظمت خدا که هر قدرتی در برابر عظمتش ناچیز است؛ امام علی(ع) خطاب به مالک اشتر می فرماید: و اگر با مقام و قدرتی که داری دچار خود بزرگ بینی شدی به بزرگی حکومت پروردگار که برتر از تو است بنگر که تو را از آن سرکشی نجات می دهد…(همان: ۵۶۹)

۲.نگرش صحیح به مقام و حکومت؛ آن حضرت بارها به کارگزاران تذکر می دهد که مقام و حکومت لقمه چربی نیست؛ بلکه امانتی است که باید جوابگوی آن بود. (همان: ۴۸۵) کارگزار باید بداند که مقام، آزمایشی برای اوست و خداوند به سبب تسلط او بر مردم وی را در معرض آزمایش قرار داده است. ایشان خطاب به مالک می فرماید: خدا، انجام دادن کارشان (مردم) را از تو خواست و آنان را وسیله آزمایش تو ساخت. (همان: ۵۶۷)

ب)استبداد و خودکامگی

استبداد نمود حاکمیت حیوانیت در آدمی است. کسی که در اسارت ذلت حیوانیت قرارمی گیرد، این ذلت را به صورت خودکامگی در تصمیم گیری و در رفتار خویش نشان می دهد. خودکامگی از مشکلات بزرگ انسان ها و بسیاری از جوامع است. اتخاذ روش های استبدادی تنها به کارگزاران اختصاص ندارد؛ بلکه افراد عادی نیز در حد موقعیت خود، مستبد هستند؛ با این تفاوت که یک فرد عادی ممکن است در رفتار با همسر، فرزند و نزدیکانش این روش را به کار بندد؛ ولی استبداد یک مسئول گستره وسیع تری دارد. کسی که گرفتار روش های استبدادی شده در هر موقعیتی مستبد است. وظیفه مدیر ایجاد شرایطی است که افراد، داوطلبانه و آگاهانه از دستورها و قوانین پیروی کنند؛ چراکه انسان در برابر هرگونه روش استبدادی به طور آشکار یا پنهان مقاومت می کند.

یک. مراتب استبداد

در کلمات حضرت امیرالمؤمنین(ع) برای استبداد مراتبی به چشم می خورد که در زیر به آنها اشاره می کنیم:

۱.استبداد فکری و فرهنگی:

زمامداران خودکامه بدون هیچ ترسی از حساب و کتاب، پرسش و مؤاخذه، تصمیم می گیرند و رفتار می نمایند. امیرِ بیان در این مورد به مالک اشتر می فرمایند: به مردم نگو که به من فرمان داده اند و من نیز فرمان می دهم؛ پس باید اطاعت شود. (همان)به تعبیر امیرالمؤمنین «هرکس خودرأی شد به هلاکت رسید». (همان: ۶۶۵)

۲.استبداد سیاسی و اجتماعی:

اکثر کارگزاران خود را مکلف نمی دانند که تصمیمات خود را با شریعت یا قانون مطابق سازند که چنین چیزی مایه تباهی سیاست، حکومت و ذلّت ملت است. امامِ متقین در حکومت پنج ساله خود در هیچ شرایطی خودکامگی نکرد؛ چنان که به مردم می فرمود: از شما می خواهم با من چنان حرف نزنید که با پادشاهان سرکش سخن می گویند و چنان که از افراد خشمگین کناره می گیرند، دوری نجویید.(همان: ۴۴۵)آن حضرت نه تنها خود از هرگونه استبداد پرهیز می نمود، بلکه به کارگزارانش نیز دستور می داد از روش های استبدادی بپرهیزند. ایشان در نامه ای به اشعث بن قیس (استاندار آذربایجان) می فرماید: تو حق نداری نسبت به رعیت، استبداد ورزی و بدون دستور، به کار مهمی اقدام نمایی.(همان: ۴۸۵)

دو. آثار استبداد

امیرمؤمنان(ع) در بیان نتایج استبداد می فرماید: هنگامی که زمامدار با ملت خود از سر زورگویی و إ جحاف درآید، اختلاف رخ می دهد، نشانه های جور آشکار می شود، دغلکاری در دین فزونی می یابد و راه های اصلی سنت متروک می ماند. هوا و هوس مبنای عمل قرار می گیرد و قانون به تعطیلی کشیده می شود. (همان: ۶۸۱)مطابق این فرمایش حضرت، می شود آثار استبداد را در سه مورد جمع کرد: ۱-بروز اختلاف؛ ۲-متروک شدن دین؛ ۳-تعطیلی قانون.

سه. راه های درمان استبداد

مهار قدرت:

قدرت، بستر استبداد است و چنانچه انسان، فارغ از اخلاق به قدرت برسد و قدرتش مهار نشود در هر مرتبه ای که باشد دست به استبداد و خودکامگی می زند. آن حضرت خطاب به مالک می فرمایند: بپرهیز که خود را در بزرگی همانند خداوند پنداری و در شکوه خداوندی همانند او دانی؛ زیرا خداوند هر سرکشی را خوار می گرداند.(همان: ۵۶۹)۲. مشورت: انسان موجودی اجتماعی است که نیازهای او جز با همکاری و تبادل نظر فکری برآورده نمی شود. انسان با همفکری دیگران توانسته است به اکتشافات بزرگ دست یابد و پیشرفت تکنولوژی، لزوم هرچه بیشتر این کار جمعی را می طلبد. وقتی تصمیم گیری دقیق تر و صحیح تر خواهد بود که افراد صاحب نظر در تنظیم آن بیشتر شرکت داشته باشند. برخورد اندیشه ها می تواند نارسایی های تصمیم گیری و اجرا را از بین ببرد و نتایج به دست آمده را هرچه کامل تر نماید. ایجاد محیط مشاوره اختصاص به کارگزاران هم رتبه ندارد؛ بلکه عموم مدیران و کارگزاران ـ اعم از بالا دست، هم سطح و زیردست ـ را در بر می گیرد.(بنگرید به: تاج الدینی، ۱۳۷۴: ۱۸۰)امیرالمؤمنین(ع) مشورت را از راه های درمان استبداد می داند و می فرماید: مستبد هلاک می شود و هرکس با دیگران مشورت کند، در عقل های آنان شریک می شود.(همان: ۶۶۵)آن حضرت همچنین می فرماید: «هیچ پشتیبانی همچون مشورت نیست».(همان: ۶۳۷) قرآن کریم ـ که برنامه فراگیر سعادت فردی و اجتماعی بشر است ـ نه تنها اهمیت مشاوره را در تعالی جوامع انسانی نادیده نگرفته، بلکه به اندازه ای به آن ارج نهاده که حتی یک سوره به نام «شورا» نامگذاری شده است. در آیه ای دیگر نیز به پیامبر اکرم| دستور می دهد که با صاحب نظران در امور حکومت مشورت نماید: «پس آنها را ببخش و برای آنها آمرزش بطلب و در کارها با آنان مشورت کن».(آل عمران / ۱۵۹)ایشان در روایتی می فرماید: خداوند و پیامبرش از مشورت بی نیازند؛ لکن خدا آن را وسیله رحمت برای امت من قرارداد؛ زیرا کسی که به شور نشیند به رشد و سعادت برسد و هرکه آن را ترک کند، گمراه گردد.(رازی، ۱۴۰۸: ۵ / ۱۲۶؛ سیوطی، ۱۴۰۴: ۲ / ۹۰) در جایی دیگر ضمن اشاره به حکمت امر پیامبر به مشورت آمده است که اینکه خداوند، پیامبر را به مشاوره دستور می دهد درحالی که ایشان نیاز به مشورت ندارد، برای این است که مشاوره در نزد مردم فرهنگ شود.(فیض کاشانی، ۱۴۱۵: ۱ / ۳۹۵؛ شبر، ۱۴۱۲: ۱ / ۱۰۲)

ج)مداهنه و سازش کاری

واژه مداهنه از «دهن» گرفته شده و به معنای سازش کاری و نرمش در حق است. معمولاً این تعبیر در مورد انعطاف های مذموم و منافقانه به کار می رود.

یک. انواع سازش کاری

۱.در مسائل سیاسی و اجتماعی:

سازش کاری در سیاست، پا گذاشتن بر اصول اخلاقی و تعّدی به موازین انسانی و نادیده گرفتن معیارهای عقلانی برای رسیدن به آرزوهای نفسانی و منافع آنی است.(دلشاد، ۱۳۸۳: ۱۰۹)۲.در مسائل عقیدتی و فکری: سازش کاری در عقیده، زیر پاگذاشتن اصول مذهبی و پشت کردن به ارزش های دینی برای رسیدن به مطامع حیوانی است. امیرمؤمنان(ع) درباره سازش کاری می فرماید: فرمان خدا را بر پا ندارد؛ جز آن کس که در اجرای حق مدارا نکند، سازش کار نباشد و پیرو آرزوها نگردد.(سیدرضی، ۱۳۸۰: ۶۵۱)

دو. راه های درمان سازش کاری

۱.اجرای عدالت:

حضرت خطاب به مالک اشتر می فرماید: دنبال کارهایی باش که از افراط و تفریط دور باشد و عدالت را در سطح وسیع تری شامل حال مردم بکند و رضایت توده های مردم را بیشتر جمع کند. دنبال این نباش که رضایت گروهی خاص (صاحبان ثروت و قدرت) را به دست آوری که اگر دل صاحبان ثروت و قدرت را به دست آوری ولی مردم را ناراضی کنی، این نارضایتی، صاحبان ثروت و قدرت را مثل سیلابی خواهد برد؛ اما اگر میل صاحبان ثروت و قدرت را رعایت نکردی و از تو ناراضی شدند، بگذار ناراضی شوند؛ زیرا خشنودی مردم، خشم خواص را بی اثر می کند. (همان: ۵۶۹)

۲.مقابله با مخالفان حق:

در اندیشه سیاسی اسلام هرگونه سازش کاری و مداهنه با باطل و و اهل آن به شدت نفی گردیده است. امیرمؤمنان(ع) در ناسازگاری با باطل و عمل به حق با بیانی روشن تصمیم قاطع خود را در مقابله با مخالفان حق اعلام کرده و فرموده است: سوگند به جان خودم! در مبارزه با مخالفان حق و آنان که در گمراهی و فساد غوطه ورند یک لحظه مدارا و سستی نمی کنم.(همان: ۷۱)

د)دروغ گویی و

 

  راهنمای خرید:

• همچنین لینک دانلود به ایمیل شما ارسال خواهد شد به همین دلیل ایمیل خود را به دقت وارد نمایید.
• ممکن است ایمیل ارسالی به پوشه اسپم یا Bulk ایمیل شما ارسال شده باشد.
• در صورتی که به هر دلیلی موفق به دانلود فایل مورد نظر نشدید با ما تماس بگیرید.