خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل فلسفه دین(۱۲)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل فلسفه دین(۱۲) :

تکالیف مربوط به پیوندهای افقی

باز هم تشبیه بشریت به درخت را یادآوری می کنیم. در توضیح پیوندهای عمودی و تکالیف مربوط به آنها از ارتباطشاخ و برگ درخت با تنه و تنه با ریشه سخن گفتیم و اینجا از ارتباط متقابل درخت با خاک و آب و هوا و نور و دما،گفتگو می کنیم.

همه این عوامل در یکدیگر تاثیر متقابل دارند. درخت که نباشد، کویر درست می شود. دمای هوا غیر معتدل می گردد. آبها به هدر می روند. رطوبت هوا تعدیل نمی شود. بارانهای حیات بخش نمی بارند و اگر بارانی ببارد، ویرانگراست. فرسایش خاک و وزش بادهای سرکش، نتیجه نبودن و نروییدن درخت و گیاه است. هوا از لطافت و نوازش محروم است. طبیعت، وحشی و ناآرام است. حیوانات، از کویر گریزانند و آدمها در آنجا ساکن نمی شوند و برای خودمحیط انسی نمی یابند.

نتیجه، اینکه هم درخت در موجودات و پدیده های هم عرض خود تاثیر دارد و هم پدیده ها و موجودات هم عرض درخت، در پیدایش و رشد و سلامت آن، موثر واقع می شوند.

انسان هم بیگانه از انسانهای دیگر نیست. هر انسانی در زمان واحد، پیوندهای افقی متنوع و گوناگونی با انسانهای دیگر دارد و محال است که بتواند خود را از آن پیوندها منقطع و جدا گرداند.

پیوندهای سبی و نسبی

کلیه پیوندهای افقی را می توان به دو قسم «سببی و نسبی » تقسیم کرد. مقصود از پیوندهای نسبی پیوندهای خویشاوندی است. منتهی پیوندهای عمودی پدران و مادران و اجداد با اولاد از این قسم خارج است و تنها پیوندهای افقی خویشاوندی مورد نظر است و مقصود از پیوندهای سببی آن دسته از پیوندهائی است که به عوامل دائم یازودگذر بستگی دارد و به هر حال، قابل گسستن است. یعنی عوامل و اسباب از اختیار انسان بیرون نیستند. برخلاف پیوندهای نسبی که از اختیار انسان بیرون است. به همین جهت است که آئین مقدس اسلام، برای پیوندهای نسبی-اعم از عمودی و افقی- ارث قرار داده و خویشاوندان از یکدیگر ارث می برند. درحالی که برای پیوندهای سببی -به جز پیوند زناشوئی- ارث و توارث قرار نداده است ^(۱) .

الف – پیوندهای نسبی

هر کسی در مقابل خویشاوندان خود مسوولیت دارد. قطعا خویشاوندان دور و نزدیک، به یکدیگر مرتبط هستند. بدون شک، سرنوشت مشترکی که از وحدت اصلاب و ارحام دور و نزدیک ناشی می شود، برزندگی آنها حاکم است. هرچند که این سرنوشت مشترک، به گونه ای نیست که آنها را در انتخاب راه سعادت و شقاوت و گریز از چاه به راه یا انحراف از راه به چاه، مجبور کند; ولی به هر حال، همه آنها از زمینه های ارثی مشترک برخوردارندو از ظواهر چسمی گرفته تا استعدادهای باطنی و سجایای اخلاقی و روحی آنها، همه و همه، به هم گره خورده اند.

بی اعتنائی به پیوندهای نسبی افقی، به منزله بی اعتنائی به پیوندهای نسبی عمودی است. محبت به اصول، مستلزم محبت به فروع است. چنان که محبت به فروع، از محبت به اصول، حکایت می کند.

هر چه اشتراک در اصول نزدیکتر باشد، خویشاوندان با یکدیگر، احساس هم بستگی بیشتری دارند و هرچه دورترباشد، احساس هم بستگی کمتری وجود دارد و به همین جهت است که با این که انسانها همه به اصل واحد -یعنی آدم ابوالبشر- بر می گردند و به این لحاظ همه خویشاوند یکدیگرند، به خاطر دوری اصل مشترک، احساس خویشاوندی وجود ندارد، یا اگر وجود دارد، بسیار کم و غیر قابل توجه.

خویشاوندان نزدیک، شاخ و برگ یک تنه و یک ریشه اند و همان طوری که شاخ و برگهای یک تنه، به سلامت تنه وریشه، سالمند و همه باهم، تقریبا زندگی مشترک و وابسته ای دارند، خویشاوندان نزدیک نیز چنینند.

خویشاوندان نزدیک، هنگامی که به جد و جده مشترک خود -که چندان فاصله ای از آنها ندارد- می نگرند، احساس می کنند که آنها وجود تکثریافته نیاکان مشترک خویش و نیاکان مشترک، وجود توحد یافته ایشانند.

همین قاعده درباره خویشاوندان دور هم صادق است. منتهی هر چه فاصله بیشتر می شود، احساس همبستگی کمترمی شود.

قرآن مجید به قدری برای پیوندهای خویشاوندی افقی اهمیت قائل استکه در برخی از آیات، آن را به دنبال احسان به پدر و مادر -که مربوط به پیوند عمودی است-، ذکر کرده چنان که احسان به پدر و مادر را هم به دنبال فرمان به پرستش خدای یگانه آورده است.

۱ – در مساله اخذ پیمان از بنی اسرائیل، فرموده است:

(لا تعبدون الاالله و بالوالدین احسانا و ذی القربی والیتامی والمساکین) ^(۲) .

(محور پیمان این است که): «جز خدا را پرستش نکنید و به پدر و مادر و خویشاوندان ویتیمان و مستمندان، نیکی کنید».

مساله یتیمان و مستمندان به پیوندهای سببی مربوط می شود که درباره آنها بحث جداگانه ای -هرچند کوتاه-خواهیم داشت.

۲ – در مساله تقسیم ارث فرموده است:

(و اذا حضر القسمه اولوا القربی والیتامی والمساکین فارزقوهم) ^(۳) .

«و هنگامی که خویشاوندان و یتیمان و مستمندان در مجلس تقسیم ارث حاضر شوند، به آنها از مال ارث، چیزی بدهید».

۳ – برای این که انسان گرفتار بخل و کتمان نعم الهی و اختیال و کبر و خودنمائی نشود، و به راه و رسم صحیح و معقول و مقبول زندگی قدم نهد و خودبینی و خودپسندی و خودخواهی و خودپرستی را از خویشتن دور گرداند، می فرماید:

(واعبدوا الله و لا تشرکوا به شیئا و بالوالدین احسانا و بذی القربی والیتامی والمساکین والجار ذی القربی والجار الجنب والصاحب بالجنب وابن السبیل و ما ملکت ایمانکم ان الله لا یحب من کان مختالا فخورا الذین یبخلون و یامرون الناس بالبخل و یکتمون ما آتاهم الله من فضله…) ^(۴) .

«خدا را پرستش کنید و چیزی شریک او قرار ندهید و به پدر و مادر و خویشاوندان و یتیمان و مستمندان و همسایه نزدیک و دور و رفیقی که در کنار توست و وامانده سفر و بردگان، نیکی کنید که خداوند، متکبری را که بسیار فخر ومباهات می کند، دوست نمی دارد. این قبیل افراد، در زندگی بخل می ورزند و مردم را به بخل فرمان می دهند و آنچه راکه خداوند از فضل خود به آنها عطا کرده، مکتوم می دارند».

قرآن کریم، طی دو آیه فوق و پنچ آیه دیگر در سوره نساء مردم مومن را به توحید و احسان و انفاق، مامور کرده و بایدهدف از احسان و انفاق، تحصیل خشنودی خداوند و کسب ثواب باشد و اینها با شرک و پیروی هوای نفس سازگارنیستند. اینجاست که توحید نظری و توحید عملی در زندگی کسانی که به خدا و خلق و همه بندگانی که با آنها پیوندعمودی و افقی -اعم از نسبی و سببی- دارند، تحقق پیدا می کند.

۴ – طراوت و حلاوت زندگی دنیا به عدل و احسان و توجه به خویشاوندان و گریز از زشتی و منکر و ستم است. به همین جهت است که قرآن کریم می فرماید:

(ان الله یامر بالعدل و الاحسان و ایتاء ذی القربی و ینهی عن الفحشاء و المنکر والبغی یعظکم لعلکم تذکرون) ^(۵) .

«خداوند، به عدالت و احسان و کمک به خویشاوندان، فرمان می دهد و از زشتی و منکر و تجاوز و ستم، نهی می کند وشما را اندرز می دهد. شاید متذکر شوید».

در حقیقت، قرآن به شیوه امر و نهی و موعظه، در زدودن بدیها و مفاسد از زندگی، مردم را یاری می دهد و به رواج نیکیها آنها را امداد می کند و با زبان موعظه -که وسیله نفوذ در دلها و عواطف انسانهاست-، دلهای آنها را برای دوری از غفلت، آماده می سازد.

۵ – اصولا آنهائی که از نعمتهای الهی برخوردارند و بیشتر از حد نیاز خود دارند، باید خود را موظف بدانند که به یادمستمندان و درماندگان باشند و مخصوصا از حال خویشاوندان