خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل عبد اللّه بن میمون

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد مشهد

عبد اللّه بن میمون از شخصیتهایی است که در تاریخ درباره او اقوال گوناگون و متضادی اظهار شده است. منابع اهل سنّت، شیعیان اثنی عشریه و اسماعیلیان به صورتی متفاوت از او یاد کرده اند و این سبب گردیده که دیدگاههای گوناگونی از سوی متفکران مسلمان و مستشرقان درباره او بیان شود، تا آنجا که او را از غولهای تاریخ اجتماعی جهان خوانده اند که آثار اجتماعی اش در ایجاد حوادث و نهضتهای فکری و اجتماعی دوران بعد از اسلام با نقش کارل مارکس در تاریخ قرون جدید قابل مقایسه بوده است^(۱). در این مقاله نظریاتی را که در مورد او عنوان شده مطرح کرده، بررسی می نماییم.

۱ . عبد اللّه بن میمون: اهوازی، دیصانی و متعلق به قرن سوم هجری / نهم میلادی

محمّد بن علی بن رزام طائی کوفی، از نویسندگان دهه های آغازین قرن چهارم هجری / دهم میلادی که کتاب رد علی الاسماعیلیه^(۲) را نوشته ظاهرا برای نخستین بار موسس فاطمیان و آیین قرمطی را عبد اللّه بن میمون دانسته است. مطالب ابن رزام در کتاب الفهرست ابن ندیم باقی مانده و اصل کتاب از بین رفته است. ابن ندیم ضمن اظهار اینکه مسئولیت درستی و نادرستی خبر را قبول نمی کند از قول ابن رزام می نویسد:

عبد اللّه بن میمون از شخصیتهایی است که در تاریخ درباره او اقوال گوناگون و متضادی اظهار شده است. منابع اهل سنّت، شیعیان اثنی عشریه و اسماعیلیان به صورتی متفاوت از او یاد کرده اند و این سبب گردیده که دیدگاههای گوناگونی از سوی متفکران مسلمان و مستشرقان درباره او بیان شود

علی علیه السلام پیروی کرد. میمون و پسرش هر دو از دیصانیان بودند^(۳). عبداللّه مدتها ادعای پیامبری نمود و شعبده بازی انجام داد، به عسکر مکرم و بعد به بصره رفت و به گروهی از فرزندان عقیل بن ابی طالب وارد شد. داعیان خود را به کوفه فرستاد. حمدان بن اشعث معروف به قرمط از داعیان او بود. عبدان را نیز برای گسترش دعوت خود برگزید. این وقایع در سال ۲۶۱ بود، سپس عبد اللّه درگذشت و پسرش محمّد جانشین او گردید. بعد از محمّد اختلاف رخ داد تا اینکه سعید بن حسین بن عبداللّه بن میمون به دعوت برخاست. از طرف سعید این دعوت در میان بنی علیص کلبیان پراکنده گشت. ابو عبداللّه و پسرانش ادعای انتساب به خاندان عقیل بن ابی طالب را داشتند، بعد سعید به مصر رفت و ادعا کرد که از علویان و فاطمیان بوده و خود را عبید اللّه نامید و بعد از ترس معتضد خلیفه عباسی به مغرب گریخت^(۴).

در اینجا خبر ابن رزام مغشوش است، پس از این ذکر می کند که از آنجایی که حس کرد دعوی انتسابش به عقیل مورد قبول مردم نیست، پسربچه کم سنی را نشان داد و وانمود کرد که از فرزندان محمّد بن اسماعیل، و نامش حسن، ابو القاسم است و بعد از عبید اللّه او قائم بأمر اللّه می باشد. این خبر با کمی اختلاف، توسط محمّد بن علی بن حسین بن احمد بن اسماعیل بن محمّد بن اسماعیل بن جعفر صادق علوی دمشقی معروف به شریف اخو محسن که در اواخر قرن چهارم هجری / دهم میلادی می زیسته هم نقل گردیده است. مطالب اخو محسن را مقریزی در اتعاظ الحنفاء خود ذکر کرده و اظهار داشته که ماخذ شریف اخو محسن همان مطالب ابن رزام بوده است^(۵). نویری و ابن شداد نیز این مطلب را ذکر کرده اند^(۶). به نظر می رسد این برداشت در مورد عبد اللّه میمون قداح، نخستین بار توسط ابن رزام در قرن چهارم هجری / دهم میلادی ساخته و پرداخته گردیده است^(۷) و نویسندگان بعدی به ویژه نویسندگان اهل سنت از او اقتباس کرده اند^(۸).

نکته ای که در خبر ابن رزام قابل توجّه است اینکه زمان وقایع را سال ۲۶۱ هجری ذکر کرده و عبد اللّه بن میمون را متعلق به قرن سوم هجری / نهم میلادی دانسته است. این نظر مورد قبول مستشرقانی چون دوساسی (de Sacy)، دوزی (Dozy)، ادوارد براون^(۹) (Browne) و پطروشفسکی^(۱۰) (Pertushevesky)قرار گرفته، ولی اکنون ثابت شده که شخصیت واقعی ابن میمون در قرن دوم هجری / هشتم میلادی می زیسته است. در این مورد هنگام بررسی نظرات دیگر بیشتر صحبت خواهیم کرد. نکته دیگر اینکه امامان اسماعیلی را تا عبید اللّه مهدی از نسل عبد اللّه بن میمون دانسته و ابو القاسم قائم بأمر اللّه را که نام او را حسن ذکر کرده از نسل شخص دیگری، که مشخص نکرده است.

۲ . عبد اللّه بن میمون قداح مکی، از صحابه امام صادق علیه السلام متعلق به قرن دوم هجری

در منابع رجالی و حدیثی شیعه نام میمون قداح و پسرش بارها ذکر شده است و میمون قداح را از اصحاب امام محمّد باقر علیه السلام و فرزندش را از صحابه امام صادق علیه السلام ذکر کرده اند.

کشی در نیمه دوم قرن سوم هجری در کتاب رجال خود از قول امام محمّد باقر علیه السلام در مورد خاندان میمون می نویسد:

«اما انکم نور فی ظلمات الارض».^(۱۱)

نکته ای که در خبر کشی آمده این است که از قول محمّد بن عیسی نقل می کند که «کان عبد اللّه بن میمون یقول بالتزید».^(۱۲)

این سبب شده است که زیدی بودن او از این خبر برداشت شود، ولی مرحوم آیت اللّه خویی و نیز مرحوم قزوینی آن را نادرست دانسته اند. آیت اللّه خویی این روایت را صحیح نمی داند؛ زیرا اولاً روایت مرسل است و ثانیا کلمه «تزید» مجمل بوده، به معنای زیدی بودن عبد اللّه بن میمون نمی باشد^(۱۳).

مرحوم قزوینی نیز ذکر می کند که مقصود از کلمه تزید که کلید حل بسیاری از مشکلات می توانست باشد علی التحقیق معلوم شد. آقا محمّد باقر بهبهانی در تعلیقات خود بر منهج المقال از جد خود مجلسی اول نقل کرده که او تزید را در اینجا به معنای تمایل به مذهب زیدیه می گرفته، ولی خود او یعنی بهبهانی مذکور گوید در این توجیه تامل بسیاری است^(۱۴).

نجاشی (م ۴۵۰ یا ۴۶۳) در رجال خود نوشته است: عبد اللّه بن میمون الاسود القداح مولی بنی مخزون و مشهور به قداح، پدرش از ابی جعفر (امام محمّد باقر علیه السلام ) و ابی عبد اللّه (امام صادق علیه السلام ) روایت نقل کرده و خودش از ابو عبد اللّه ، ثقه است و کتاب مبعث النبیّ صلی الله علیه و آله و اخباره و صفه الجنّه و النار از اوست^(۱۵).

علامه حلی نیز او را ثقه دانسته است^(۱۶). در معجم رجال الحدیث، آیت اللّه خویی، او را از راویان امام جعفر صادق علیه السلام شمرده که اسناد بالغ بر ۳۷ مورد حدیث به او می رسد. راویانی که از او ذکر حدیث کرده اند ابن فضال، جعفر بن محمّد اشعری، حسن بن علی بن فضال و عبد اللّه بن مغیره می باشند^(۱۷).

به طور کلی کتب رجالی شیعه او را فردی موثق دانسته اند. اگر انحرافی از او دیده می شد، همچون بسیاری از اصحاب ائمه، از طریق ایشان اعلام می گردید، یا در کتابهای رجال یاد می شد.

در کتب حدیثی شیعه چون اصول کافی^(۱۸)، من لا یحضره الفقیه، تهذیب و استبصار هم روایاتی از عبد اللّه بن میمون نقل شده است^(۱۹). بنابراین، بر اساس کتب شیعه عبد اللّه بن میمون دارای این ویژگیهاست:

۱. از اصحاب و راویان حدیث امام جعفر صادق علیه السلام است؛

۲. او در قرن دوم هجری هم زمان با امام جعفر صادق علیه السلام می زیسته است؛

۳. از موالی بنی مخزوم بوده است؛

۴. با اسماعیلیه پیوندی نداشته است.

سه مورد نخست را حسن ابراهیم حسن^(۲۰) و مستشرقانی چون ماسینیون^(۲۱)(Massignon) ، کازانوا (Casanova) و برنارد لوئیس^(۲۲) (Bernard Lewis) تایید کرده اند، ولی عدم ارتباط او با اسماعیلیه را قبول ندارند. توجّه به کتابهای تاریخی و ملل و نحل احتمالاً پاسخی به این موضوع باشد؛ زیرا در کتابهای تاریخی که تا نیمه اول قرن چهارم نوشته شده است همچون تاریخ طبری (م ۳۱۰)، صله تاریخ طبری از عریب بن سعد (م ۳۷۰ق / ۹۸۰م)، مروج الذهب (تألیف ۳۳۶) و التنبیه و الاشراف (تألیف ۳۴۵) مسعودی، سخنی از ارتباط عبد اللّه بن میمون قداح با اسماعیلیه وجود ندارد. حتّی مسعودی که با ابن رزام پیشگفته آشنایی داشته و کتابش را بعد از او نوشته سخنی در این ارتباط ندارد^(۲۳).

در کتابهای ملل و نحل هم که در نیمه اول قرن چهارم هجری نوشته شده است، به رغم گرایشهای مذهبی آنها، ضمن بیان فرقه های قرامطه و اسماعیلیه نامی از عبد اللّه بن میمون نیست. نوبختی که در اواخر قرن سوم می زیسته است، در حالی که در باره فرقه اسماعیلیه به تفصیل بحث کرده نامی از عبد اللّه بن میمون قداح نبرده است^(۲۴). همین طور اشعری (م۳۲۴) که پیشوای اشاعره و از اهل سنت است در کتاب مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلین نامی از عبد اللّه بن میمون نبرده است^(۲۵). حتّی در محضری که در سال ۴۰۲ق / ۱۰۱۱م زمان القادر باللّه عباسی تنظیم شد، با وجودی که ابن رزام کتاب خود را نوشته بود، ولی نسب خلفای فاطمی را به سعید بن دیصان بن سعید که منسوب به دیصانیه هستند رساندند و نامی از عبد اللّه بن میمون برده نشد^(۲۶).

این دلایل ثابت می کند که نظر علمای امامیه در باره عبد اللّه بن میمون قداح که او را از اسماعیلیه ندانسته و از صحابه امام جعفر صادق علیه السلام دانسته اند، با مستندات تاریخی همخوانی دارد. از مستشرقان ایوانف (Ivanow)هم منکر ارتباط عبد اللّه بن میمون با اسماعیلیه است. البته او نظر دیگری اظهار کرده که به بررسی آن می پردازیم.

۳ . عبد اللّه بن میمون، نامی مستعار

نظریه دیگری در مورد عبد اللّه بن میمون اظهار شده است و آن اینکه عبد اللّه بن میمون نام مستعار محمّد بن اسماعیل می باشد و ربطی با عبد اللّه بن میمون قداح که در قرن دوم هجری می زیسته، نداشته است. ایوانف، مامر (Momour)، عارف تامر و دفتری این عقیده را دارند، با این تفاوت که ایوانف و مامر، عبد اللّه بن میمون را لقب محمّد بن اسماعیل دانسته اند، ولی عارف تامر و دفتری متوجه ناهمگون بودن لقب عبداللّه بن میمون بامحمّد بن اسماعیل شده و عبد اللّه بن میمون را لقب عبد اللّه بن محمّد بن اسماعیل دانسته اند.

ایوانف روسی (م ۱۹۷۰م) که در مورد اسماعیلیه و فاطمیان تحقیقات وسیعی انجام داده است؛ از جمله راهنمای ادبیات اسماعیلی، عقاید فاطمیان، دعوت فاطمیان، فهرست نوشته های اسماعیلیه، اسماعیلیه پیش از فاطمیان^(۲۷) و غیره؛ برای رد بطلان آنچه وی افسانه ابن القداح می نامید، کوشید و عنوان کرد که احتمالاً ابن رزام این را از خود ساخته است. وی منابع شیعه اثنی عشریه را مطالعه کرده و متقاعد شده که عبد اللّه بن میمون قداح از اصحاب امام جعفر صادق علیه السلام بوده و ربطی با اسماعیلیه نداشته است، ولی حدس زده که لقب و نام مستعار محمّد بن اسماعیل می باشد^(۲۸).

مامر، مورخ هندی هم محمّد بن اسماعیل را همان عبد اللّه بن میمون دانسته است^(۲۹). عارف تامر که از گروه محمّد شاهیان^(۳۰) اسماعیلی سوریه می باشد، نوشته است که محمّد بن اسماعیل که از مشرق گریخت در تدمر سوریه خود را میمون و قداح به معنای چشم پزشک نامید. چون عباسیان دنبالش بودند، هر کجا می رفت نام و القاب خود را تغییر می داد. پس از وفات او، فرزندش عبد اللّه به سلیمه رفت و خود را عبد اللّه بن میمون قداح نامید تا شناخته نشود^(۳۱).

دفتری از نظر ایوانف استفاده کرده، در پاسخ این سؤال که چرا ابن رزام، ابن قداحی را که در قرن دوم / هشتم می زیست چندین دهه بعد از مرگ او به عنوان بیانگر نهضت قرن سوم هجری / نهم میلادی دانسته است می گوید: با دسترسی به منابع اسماعیلی جواب آن مشخص است. در نامه عبید اللّه مهدی به اسماعیلیان یمن نوشته شده که امامان راستین بعد از امام صادق علیه السلام نامهایی غیر از اسم واقعی خویش برگزیده بودند و خویشتن را مبارک و میمون و سعید می خواندند. وی می نویسد که اکنون روشن شده است مبارک لقب اسماعیل بن جعفر است و سعید هم اسم مستعار عبید اللّه پیش از ظهورش در شمال آفریقا بوده است؛ به این طریق دفتری مبارک را لقب اسماعیل می داند، در حالی که نوبختی (متوفای اواخر قرن سوم) و اشعری (م۳۲۴) مبارکیه را فرقه ای از اسماعیلیه ذکر می کنند که بر خلاف گروهی که معتقدند اسماعیل غایب شده و زنده است، به محمّد بن اسماعیل ایمان آورده و او را امام دانسته اند^(۳۲).

دفتری می کوشد تا نشان دهد که میمون کنیه محمّد بن اسماعیل بوده و به این طریق افسانه عبد اللّه بن میمون را حل کند. دلایل دیگری که او مطرح کرده عبارت اند از:

۱ . گزارشی که ابن عنبه نویسنده قرن نهم هجری / پانزدهم میلادی در کتاب عمده المطالب از قول شیخ الشرف العبیدلی که به نوشته دفتری در قرن ششم هجری / دوازدهم میلادی می زیسته آورده است و آن اینکه «محمّد بن اسماعیل امام میمونیه» بوده است^(۳۳).

۲ . رساله ای که خلیفه چهارم فاطمی، المعز در سال ۳۵۴ق / ۹۶۵م به داعی کل سِند، حلم یا جلم بن شیبان نوشته و در آن نسب علوی خلفای فاطمی را مجددا تایید کرده و بیان داشته، چون دعوت به نام محمّد بن اسماعیل گسترش یافت و عباسیان به جست و جوی پیشوای دعوت برآمدند، امامان نامهای مستعاری را برگزیدند؛ از جمله عبد اللّه فرزند و جانشین محمّد بن اسماعیل را فرزند میمون القداح خواندند.

۳ . دلیل دیگر او نوشته قاضی نعمان در کتاب مجالس است و آن اینکه معز فاطمی با یکی از فرستادگانی که از سرزمین دوردست آمده بود، در حدود سال ۳۴۸ق/۹۵۹م مجلس گفت وگو تشکیل داد. در این مجلس، خلیفه فاطمی بار دیگر بیان داشت که میمون و قداح نامهای مستعار امامان راستین از خاندان پیامبر بوده اند. آن گاه دفتری چنین نتیجه می گیرد:

«به سختی کوتاه تر معز تایید می کند که عبد اللّه بن میمون القداح نام رمزی عبد اللّه ، فرزند محمّد بن اسماعیل؛ یعنی همان امام مستوری بوده است که فاطمیان او را جد خود شمردند. از این رو جای شگفتی نیست که اگر این عبد اللّه بن محمّد فاطمی که به طریق رمز و استعاره عبد اللّه بن میمون خوانده می شده است تصادفا یا از روی عمد با عبد اللّه بن میمون القداح از محدثان قدیم شیعی، اشتباه گرفته شده باشد»^(۳۴).

در اینجا دو نکته مطرح است که نظریه ایوانف و دفتری را زیر سؤال می برد؛ یکی اینکه اگر عبد اللّه بن میمون نام مستعار عبد اللّه بن محمّد بن اسماعیل بوده است قطعا در زمان حیات عبد اللّه بن محمّد بن اسماعیل این نام مستعار به خاطر حمایت از جان او در برابر عباسیان رواج داشته است، بنابراین باید در منابع متقدم اسماعیلی نام او ذکر گردد، در حالی که دفتری خود نوشته است در نوشته های نخستین اسماعیلی به هیچ وجه نامی از میمون قداح و پسرش برده نشده است و در منابع اسماعیلی معاصر ابن رزام (قرن چهارم هجری) هم ارتباط باابن قداح همیشه انکار گردیده است، تنها در زمان معز است که برخی از حوزه های اسماعیلی به این ارتباط اشاره کرده اند.

نکته دیگر اینکه در سلسله نامهای امامان مستوری که توسط دفتری ذکر شده است میان عبد اللّه (با نام رمزی عبد اللّه بن میمون) و عبید اللّه مهدی (با نام رمزی سعید)، دو امام دیگر با نامهای احمد و حسین وجود دارد. چگونه این دو امام دیگر که در سخت ترین موقعیت تاریخی اسماعیلیه زندگی می کردند نام مستعار برنگزیدند.

نامهای مستعار ائمه اسماعیلی از نظر دفتری

اسامی نخستین امامان اسماعیلی از این قرارند:

طرحی که ایوانف مطرح کرد و دفتری بعدا با کمی تغییر مورد حمایت قرار داد برای برنارد لوئیس قانع کننده نبود. وی به دو گروه امامان مستقر و مستودع قائل شد.

۴ . وجود دو گروه امامان مستقر و مستودع

برنارد لوئیس (متولد ۱۹۱۶م) که در مورد اسماعیلیه پژوهشهایی متعدد انجام داده است و آثار اصول الاسماعیلیه (۱۹۴۰م)، تفسیر اسماعیلی لخروج آدم من الجنه، مذاکرات اسماعیلیه (۱۹۴۸م) متعلق به اوست^(۳۷)، منابع اهل سنت، شیعه اثنی عشریه و آثار اسماعیلیان دروزی و مستعلوی را دیده و با نظریه ایوانف و مامر هم آشنایی داشته است. وی می نویسد که مامر کوشیده تا حقایق نسب علوی خلفای فاطمی را با یکی دانستن میمون القداح و محمّد بن اسماعیل اثبات کند، امّا متأسفانه نمی توان این نظر را پذیرفت؛ زیرا میمون قداح یک شخصیت تاریخی است و تاریخی بودن او را منابع شیعی و حتّی اسماعیلی تأیید می کنند^(۳۸).

لوئیس معتقد است که عبد اللّه بن میمون ابتدا از یاران امام جعفر صادق علیه السلام بوده و در قرن دوم هجری / هشتم میلادی می زیست، ولی با توجّه به تأکید زیادی که در ماخذ اسماعیلی بر فعالیتها و کارهای میمون قداح به عنوان یک اسماعیلی وجود دارد، او اول شیعه امامی بوده، امّا بعد، از آن برگشته و به دین اسماعیلی درآمده است. به این ترتیب میمون و پسرش از اصحاب امام صادق بوده اند، ولی بعد با جناح افراطی فرقه شیعه به رهبری ابو الخطاب و اسماعیل ارتباط یافته است و میمون عهده دار تربیت محمّد بن اسماعیل گردید. وی از کتاب غایه الموالید از الخطاب بن حسن بن ابی الحافظ الحمدانی (۵۳۳/۱۱۳۸) که از داعیان یمن بود^(۳۹) نقل می کند که اسماعیل، میمون القداح را که حجت او بود به خدمت محمّد گماشت و او را پوششی برای وی گرداند و محمّد را بدو سپرد تا به سن مردی برسد. وقتی محمّد بن اسماعیل به سن مردی رسید، ودیعه خویش را باز گرفت و امامت در نسل او، از پدر به پسر ادامه یافت تا به علی بن حسین بن احمد بن عبد اللّه بن محمّد بن اسماعیل رسید و به دست او خورشید در مغرب طلوع کرد (تأسیس سلسله فاطمیان در مغرب). علی بن حسین حجت خود سعید الخیر ملقب به مهدی را خلیفه و نایب خویش قرار داد و او (سعید الخیر)، اصول دعوت را پراکند. چون انتقال در مهدیه صورت پذیرفت، سعید الخیر ودیعه را به صاحب اصلی آن (مستقرها) بازگردانید و محمّد بن علی بن حسین القائم بأمر اللّه آن را باز گرفت و امانت در اولاد او ادامه یافت^(۴۰).

لوئیس از این مطالب و از کتابهای دروزیان نتیجه می گیرد که در تمام دوره ستر دو سلسله از امامان بوده اند؛ یکی امامان مستقر علوی و دیگر امامان مستودع قداحی. سرآغاز یکی محمّد بن اسماعیل و سرآغاز دیگری عبد اللّه بن میمون القداح و این دو سلسله با سعید الخیر و نخستین خلیفه حقیقی فاطمی، القائم بامراللّه پایان می پذیرد. وی جدول زیر را مطرح می سازد:

(۱) ائمه علوی یا ائمه مستقر

محمّد بن اسماعیل

احمد

حسین

علی (معل)

محمّد (القائم)

(۲) ائمه قداحی یا ائمه مستودع

میمون

عبد اللّه

محمد

حسین

احمد

سعید = عبد اللّه یا عبید اللّه ^(۴۱)

در اینجا نویسنده غایه الموالید و به پیروی از او برنارد لوئیس توجّه ندارند که بر اساس منابع خود اسماعیلی، محمّد بن اسماعیل متولد سال ۱۲۱ق / ۷۳۸م بوده است و مرگ پدرش اسماعیل بین سالهای ^(۴۲)۱۳۶ تا ۱۴۵ق ^(۴۳)/ ۷۵۳ تا ۷۶۲م ذکر شده است. حتّی در منابع اسماعیلی آمده که اسماعیل تا پنج سال بعد از رحلت امام صادق علیه السلام یعنی تا سال ۱۵۳ق / ۷۷۰م زنده بوده است^(۴۴). اگر وفات اسماعیل سال ۱۳۶ق / ۷۵۳م بوده باشد، محمّد بن اسماعیل هنگام مرگ پدر دست کم ۱۵ سال داشته است که در این سن پسر از نظر شرعی بالغ است و نیاز به سرپرست ندارد. ضمنا پدر بزرگ او جعفر صادق علیه السلام تا سال ۱۴۸ق / ۷۶۵م یعنی ۲۷ سالگی محمّد بن اسماعیل زنده بود^(۴۵) و می توانست سرپرستی محمّد بن اسماعیل را عهده دار گردد.

۵ . عبد اللّه بن میمون یهودی

این نظریه که عبد اللّه بن میمون را یهودی می داند توسط بسیاری از نویسندگان اهل سنت مورد توجّه قرار گرفت. ظاهرا قدیم ترین رساله باقی مانده که این نظر را عنوان کرده از آنِ محمّد بن مالک (م ۴۸۷ق / ۱۰۹۴م) است. وی نوشته که عبد اللّه بن میمون در کوفه در سال ۲۷۶ق / ۸۸۹م ظاهر شد و از حضرت علی طرفداری و سب صحابه می کرد. اصل او یهودی و از فرزندان شلعلع بود که از مدینه به سلمیه رفته و در خدمت اسماعیل درآمد^(۴۶). شغل او آهنگری بود و خدمت امام جعفر صادق علیه السلام می کرد.

با کمی دقت، نادرستی مطالب ابن مالک مشخص می شود. وی به این توجّه نداشته است که زمان فوت امام صادق علیه السلام سال ۱۴۸ و مرگ اسماعیل بین سالهای ۱۳۶ تا ۱۴۵ اتفاق افتاده است و نوشته عبد اللّه بن میمون در سال ۲۷۶ در کوفه ظاهر شد و خدمت امام جعفر صادق و اسماعیل می کرد.

به نظر می رسد افسانه یهودی بودن عبد اللّه بن میمون زمانی ساخته شد که خواستند نسب فاطمیان را رد کرده، آنها را بدنام سازند؛ در نتیجه به دشمن ترین گروه با مسلمانان یعنی یهودیان منسوب کردند. این مطلب به صورتهای گوناگون در منابع نقل گردیده است^(۴۷). ابن اثیر از قول امیر عبدالعزیز مولف تاریخ افریقیه و مغرب آورده که نسب فاطمیها به یهود می رسد، به این صورت که حسین بن میمون قداح با زن یک آهنگر ازدواج کرد. آن زن فرزند زیبایی داشت که عبید اللّه همان است. وی دختر عموی خود، دختر ابو شلعلع را به زنی گرفت و جانشین حسین بن میمون شد. ابو القاسم علوی و دیگران نیز نقل کرده اند که او (یهودی زاده) برای خود نسب جعل کرد و ادعا کرد که او عبید اللّه بن حسن بن علی بن محمّد بن علی بن موسی بن جعفر بن محمّد بن علی بن حسین بن علی است^(۴۸).

دراین نسب نامه متوجه می شویم که او خود را فرزند امام حسن عسکری علیه السلام خوانده است نه فرزند اسماعیل. در ضمن ابن اثیر خود در جای دیگر این نظر را که عبید اللّه مهدی یهودی زاده است قبول ندارد^(۴۹).

میمون قداح در منابع اسماعیلی

در رساله «افتتاح الدعوه» قاضی نعمان