خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل نقد و تحلیل امیرمؤمنان (ع) از حکومت های پس از پیامبر (ص) (۱)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نقد و تحلیل امیرمؤمنان (ع) از حکومت های پس از پیامبر (ص) (۱) :

در این سلسله بحث ها، نقد امیرمؤمنان علی علیه السلام از عملکرد خلفای قبلی، در دو بخش مورد بررسی قرار می گیرد:

۱ . نقدها و تحلیل های عام .

۲ . نقدها و تحلیل های خاص .

در این شماره بخشی از نقدهای عام، زیر چند عنوان از نظر خوانندگان گرامی می گذرد:

ویژگی های یک ناقد

هر حکومتی در خور نقد است; چراکه از راه نقد و تحلیل است که نقاط ضعف و قوت حکومتها به دست می آید . در نتیجه، هم مردم آگاهی بیشتری پیدا می کنند و در انتخاب زمامداران و مسئولان آگاهانه تر گام بر می دارند و هم زمامداران و مسئولان امور، می توانند با استفاده از کوله بار سنگین تجارب گذشتگان، در کار خود موفق تر و کامیاب تر باشند .

ناقد و تحلیل گر باید از دو ویژگی مهم برخوردار باشد: یکی; بی طرفی کامل و دوری جستن از هرگونه طرفداری، تعصب، عداوت و کینه . دیگری; آشنایی و احاطه کامل بر تمام ابعاد، مقدمات و نتایج آنچه مورد نقد و تحلیل قرار می دهد .

چنین کسی حق دارد هر حکومتی را که در مورد آن شناخت کاملی دارد، زیر ذره بین نقد و تحلیل قرار دهد، حتی حکومت معصوم علیه السلام . چه مانعی دارد ناقدی آگاه و بی طرف حکومت مبارک نبوی صلی الله علیه و آله و حکومت مقدس علوی علیه السلام را هم نقد کند، تا معلوم شود حکومت معصوم بر غیر معصوم چه مزایایی دارد; آیا حکومت معصوم در آخر زمان، برآورنده تمام ایده های عالی انسان ها هست یا نیست؟ صدالبته که به اعتقاد پیروان اهل بیت (که واقعیت و حق هم است)، حکومت معصوم علیه السلام برآورنده تمام نیازها است .

خوشبختانه امیرالمؤمنین علیه السلام باب نقد حکومت های پس از پیامبر صلی الله علیه و آله را گشوده و در نهایت دلسوزی، نقاط ضعف را گوشزد کرده و نشان داده که مشکلات سه حکومت پیش از وی، بر دوران پنج ساله خلافتش سایه افکنده و جنگ های خانمان برانداز، ناکسین، قاسطین و مارقین را سبب شده است ^(۱) .

متاسفانه در میان امت میلیاردی اسلام، بسیارند کسانی که نقد حکومت خلفا را برنمی تابند و چشم و گوش خود را بر روی خواندن و شنیدن هر نقدی بسته اند . خواه نقد حکومت سه خلیفه اول و خواه نقد حکومت امیرالمؤمنین علی علیه السلام .

نهج البلاغه، منبع نقدهای امیرالمؤمنین

یکی از ابعاد مهم نهج البلاغه، نقد حکومتهای پس از پیامبر صلی الله علیه و آله است . مسلمانانی که از نقد گریزانند، از نهج البلاغه هم گریزانند . در میان اینان، هم علی علیه السلام غریب است و هم نهج البلاغه .

در این نوشتار نمی خواهیم خود، به نقد حکومت های پس از پیامبر صلی الله علیه و آله، مخصوصا سه خلیفه اول بپردازیم، بلکه می خواهیم نقدها و تحلیل های امیرالمؤمنین علیه السلام را بررسی کنیم .

منبع و ماخذ این بررسی، نهج البلاغه است; چراکه نهج البلاغه از هر روایتی معتبرتر و از هر تاریخی موثق تر است، چنانکه ابن ابی الحدید معتزلی معتقد است: نهج البلاغه به هیچ وجه قابل خدشه و اشکال نیست; قسمتی از مطالب نهج البلاغه به تواتر ثابت است و قسمتی دیگر که به تواتر ثابت نیست، از راه وحدت سیاق و تشابه متنی با قسمت نخست، صدورش ثابت می شود . بنابراین، کل نهج البلاغه مقطوع الصدور است ^(۲) .

پیش از آغاز بحث اصلی، مقدمتا یادآوری می شود که: دوران خلافت سه خلیفه اول، بیست و پنج سال به طول انجامید .

در این مدت، جهان اسلام به سرعت، گسترش یافته و مردمی که هیچ آشنایی با اسلام نداشتند، از اقوام و ملل مختلف، به اسلام گرویدند . در پی آن انتظاراتی به وجود آمد که مسلمانان سابقه دار و دستگاه حکومت، می بایستی پاسخگو باشند . آیا اینان توانسته بودند چهره واقعی اسلام را برای دنیای آن روز ترسیم کنند یا نه؟ آیا گسترش اسلام، عامل یا عوامل بازدارنده ای نداشت؟ آیا اگر مسلمانان قدیمی و دست اندرکاران حکومت، اسلام واقعی را پیاده می کردند، اسلام پنج قاره عالم را برق آسا فرا نمی گرفت؟ خلیفه دوم اعتراف کرده بود که عبدالرحمان بن عوف، قارون این امت است ^(۳) . در عین حال، او را در شورای شش نفری جای می دهد و اعلام می کند که اگر در تعیین خلیفه اختلاف کردند، آن سه نفری که عبدالرحمان در میان آنهاست، مقدم است ^(۴) .

بدین ترتیب زمینه خلافت خلیفه سوم را فراهم می کند . با اینکه خود اعتراف کرده بود که وی عیب بزرگش تعصب فامیلی و علاقه زیاد به قوم و خویش و قبیله است ^(۵) . مگر ممکن است که قارون امت، به کسی جز شوهرخواهر خود رای دهد؟

بنابراین کسی که مدت بیست و پنج سال، در تمام مشکلات با خلفا همگام بوده، هرگز به عنوان یک رقیب سیاسی با آنها برخورد نکرده، تا آنجا که توانسته در رفع مشکلات کوشیده، خطرات را دفع کرده، با صبر و شکیبایی تمام مصیبت هایی را که بر خود و خانواده اش وارد شده تحمل کرده، بهترین کسی است که می تواند مسائل و مشکلات عمومی دوران خلافت سه خلیفه را بازگو کند و انحرافات را برملا سازد .

حضرتش کارنامه بیست و پنج ساله دوران خلافت هر سه خلیفه را در معرض دید و تماشای مردم معاصر و نسلهای آینده قرار داده است، تا آنهایی که نقد خلفا را بر می تابند، منصفانه و بی طرفانه قضاوت کنند . این نقدها را در دو بخش بررسی می کنیم: بخش اول، نقدها و تحلیل های عام، و بخش دوم، نقدها و تحلیل های خاص .

بخش اول را تحت چند عنوان بررسی می کنیم:

۱ . ایجاد فضای خفقان

ممکن است از راه فراهم کردن جو نامساعد و محیط خفقان، شخصی را آن چنان بایکوت کنند تا نتواند کلمه ای بر زبان آورد و شرایط حاکم را برای مردم توضیح دهد .

هنگامی که ابوسفیان، عباس را با خود آورد که با علی علیه السلام بیعت کند تا خلافت از خاندان بنی هاشم بیرون نرود، حضرت از بیعت با آنها خودداری کرد و فرمود:

«شقوا امواج الفتن بسفن النجاه و عرجوا عن طریق المنافره، و ضعوا تیجان المفاخره » ^(۶) .

«امواج فتنه ها را با کشتی های نجات بشکافید و از راه مخالفت، بازگردید و تاج های مفاخرت و برتری جویی را از سر بردارید» .

او که می دانست ابوسفیان، قصد خیر ندارد، بلکه می خواهد از راه تفرقه افکنی، دشمنی دیرینه خود را با اسلام آشکار کند، راه هرگونه توطئه را بر روی او بست .

امام در ادامه سخن، درباره شرایط حاکم فرمود:

«… فان اقل، یقولوا حرص علی الملک و ان اسکت، یقولوا جزع من الموت …» ^(۷) .

«… اگر سخن بگویم، می گویند: حریص بر حکومت است و اگر ساکت شوم، می گویند: از مرگ می ترسد …» .

با این بیان، معلوم می شود که نه تنها در سخن گفتن بایکوت شده بود، بلکه در سکوتش هم بایکوت شده بود . بایکوت علی علیه السلام یعنی بایکوت امت .

آیا می توان شرایطی از این دشوارتر برای کسی فراهم کرد؟ در این شرائط، صبر چنین کسی بسیار دشوار است . به همین جهت، امام علیه السلام در خطبه مبارکه شقشقیه فرمود:

«فصبرت و فی العین قذی و فی الحلق شجی اری تراثی نهبا» ^(۸) .

«. . صبر کردم، حال آن که در دیده، خار و خاشاک و در گلو، استخوان بود . می دیدم که میراثم به تاراج رفته است » .

از این خطبه، که در زمان خلافتش ایراد فرمود، معلوم می شود که او بر حکومت حریص نبوده، بلکه حریص بر حق بوده است و از خلافت; میراث به غارت رفته اش به خاطر حفظ مصالح عالیه اسلام و امت، گذشته و بر همه مصایبی که بر او هجوم آورده، صبر می کرده است .

خلیفه دوم، هنگامی که شورای شش نفری را تعیین کرد و زمینه را به طور قطعی برای خلافت خلیفه سوم فراهم ساخت، برای هرکدام از آنها نقطه ضعفی بیان کرد، از جلمه حضرت علی علیه السلام را متهم کرد که حریص بر امر خلافت است ^(۹) .

معاویه هم، بعد از آن که در مقابل حضرتش طغیان کرد، در نامه ای او را متهم کرد که: بر خلفا ستم روا داشته است . حضرت در پاسخ وی فرمودند:

«… فان یکن ذلک کذلک، فلیس الجنایه علیک، فیکون العذر الیک » ^(۱۰) .

«… اگر چنین باشد، برتو جنایتی نرفته، تا پیش تو عذرخواهی شود» .

البته حضرتش هیچ یک از نسبت های ناروا را بدون جواب نگذاشته است، برخی را در ایام خلفا پاسخ گفته و برخی دیگر را پس از آنها و در زمانی که خفقان برداشته شده بود . تا محققین بتوانند داوری کنند و بر آنها معلوم شود که چه کسی گرفتار حرص و حسد و ترس بوده است .

در همان خطبه ای که در زمان خلیفه اول، ایراد شد، به عباس و ابوسفیان فرمود:

«… و الله! لابن ابیطالب آنس بالموت من الطفل بثدی امه … .» ^(۱۱) .

«… به خدا سوگند که فرزند ابوطالب، انس و علاقه اش به مرگ از انس و علاقه طفل شیرخوار به پستان مادر، بیشتر است … .» .

۲ . منزوی شدن نیروهای متعهد

حکومتی ایده آل است که نیروهای مؤمن، مخلص، متعهد و کارآمد را جذب کند و عناصر ناکارآمد و فاقد تعهد، ایمان و اخلاص را کنار بزند .