خرید و دانلود فایل ورد کامل پاورپوینت دین در بستر دیدگاه ها

یه فرصت خاص برای کسایی که به دنبال کیفیت هستن!

مجموعه‌ای کاربردی با یه سورپرایز جذاب

اگر دنبال یه فایل کاربردی و قابل اعتماد هستی، فایل فایل ورد کامل پاورپوینت دین در بستر دیدگاه ها رو از دست نده! همراهش یه پاورپوینت طراحی‌شده به‌عنوان هدیه دریافت می‌کنی که کاملاً آماده ارائه‌ست!

فایل فایل ورد کامل پاورپوینت دین در بستر دیدگاه ها شامل 120 اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی فایل ورد کامل پاورپوینت دین در بستر دیدگاه ها،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن فایل ورد کامل پاورپوینت دین در بستر دیدگاه ها :

Normal
۰

false
false
false
EN-USX-NONEAR-SA












MicrosoftInternetExplorer4

تبیین و تحلیل
مفهوم دین

الف عدم توافق
مشترک

بدون تردید، واژه «دین » در ردیف آن دسته از مفاهیمی قرار دارد که
همواره در میدان آراء و نظرات گوناگون صاحب نظران قرار داشته

(۱)

ولی به دست آوردن یک توافق مشترک درباره آن بسیار مشکل و بلکه محال
است. لذا، عده ای از محققان آن را قابل تعریف نمی دانند

. ^(۲)

رابرت ا. هیوم در کتاب ادیان زنده جهان، تعبیر زیبا و دقیقی دارد. او
می گوید: «دین به اندازه ای ساده است که هر بچه عاقل و بالغ و یا آدم بزرگ
می تواند یک تجربه دینی حقیقی داشته باشد و به اندازه ای جامع و پیچیده است که
برای فهم کامل و بهره گیری تام از آن نیازمند تجزیه و تحلیل می باشد

.» ^(۳)

شبیه همین تعبیر در دایره المعارف دین نیز آمده است. در آنجا می نویسد:
«شاید هیچ کلمه دیگری غیر از دین نباشد که همواره و آشکارا خیلی صاف و ساده به کار
رود، ولی در واقع، نمایانگر نگرش هایی باشد که نه فقط بسیار متفاوت اند، بلکه گاه مانعه الجمع اند

.» ^(۴)

اینکه چنین تفاوت دیدگاه هایی ریشه در چه دارد، مطلبی قابل تحقیق و مهم
است که از محدوده موضوع سخن ما خارج می باشد، ولی به هر حال، همین عدم توافق و
وجود آراء متعدد از سویی می تواند بیانگر اهمیت والای موضوع و نقش فوق العاده حساس
آن باشد و از سوی دیگر، روشنگر وجوه و ابعاد متمایز مسائل و اموری باشد که به نحوی
در قلمرو مفهوم دین قرار می گیرد

.

یکی از نویسندگان غربی درباره فراوانی و تعدد تعاریف در آن سرزمین
می گوید:«در غرب طی روزگاران، آن قدر تعریفات فراوان از دین پدید آمده که حتی
ارائه فهرست ناقصی از آن غیر ممکن است

.» ^(۵)

«

دین به اندازه ای غنی و فراگیر می باشد که
جنبه های متفاوت آن، کاملا بحق، برای طبایع مختلف به گونه های متفاوتی مهم جلوه
می کند

.»
^(۶)

درباره حساسیت نقش دین یکی از همین نویسندگان می گوید: «دین هم
کهن ترین و هم نافذترین و اثرگذارترین نهاد اجتماعی بشر است

.» ^(۷)

به هر حال، باید به این نکته توجه داشت که موضوع «دین » از چنان
گستردگی و وسعتی برخوردار است که به طور طبیعی، نمی توان از یک بعد و یا منظر خاصی
به تحقیق و بررسی آن پرداخت. لذا، توجه به تمامی ابعاد آن روشنگر بسیاری از مسائل
خواهد بود. نویسنده ادیان زنده جهان تحت عنوان «برخوردهای مختلف در مطالعه ادیان »
به بعضی از این نگرش ها و شیوه های نظر به دین اشاره کرده است; از جمله، برخورد
تاریخی، نگرش روان شناختی، نظر فلسفی، دیدگاه اجتماعی، برخورد ادبی، برخورد
زیباشناسانه، برخورد اخلاقی، نگرش شخصی و مقایسه تطبیقی ادیان

. ^(۸)

بدین ترتیب، ارزیابی دیدگاه های گوناگون و متنوع، روشن کننده وجوه
گوناگون موضوع خواهد بود

.

ب معنای لغوی دین

واژه «دین » در لغت به معانی گوناگونی از جمله; جزا، اطاعت، قهر و
غلبه، عادت، انقیاد، خضوع، پیروی و مانند آنها آمده است. در قرآن کریم نیز آیاتی
وجود دارد که از آنها، معنای جزا، شریعت و قانون، طاعت و بندگی استنباط می شود

. ^(۹)

همین موارد استعمال واژه «دین » در قرآن می تواند به عنوان راهی برای
شناسایی و به دست آوردن تعریف دین از دیدگاه اسلام شمرده شود. با این دقت، در
خواهیم یافت که «دین عبارت است از اطاعت، گرایش، فرمانبرداری و تسلیم در برابر حقیقت »
که در این صورت، با معانی لغوی نیز سازگاری بسیاری وجود خواهد داشت

.

علامه طباطبایی نیز در تفسیر المیزان می نویسد: «لایدینون دین الحق، ای
لایطیعون: از دین حق پیروی نمی نمایند و به آن گرایش ندارند و یا آن را دین حق
تلقی نمی کنند (ای لا یاخذونه

.)» ^(۱۰)

«

تعریف دین از نظر اسلام را می توان از موارد
استعمال اسلام در قرآن نیز به دست آورد. “اسلام” نیز به معنی تسلیم و اطاعت
است و این از آن جهت است که اسلام به معنای اصطلاحی (دینی که به وسیله محمد(ص)
ابلاغ شده) نیز بشریت را به تسلیم و اطاعت در برابر حقیقت کامل منحصر به فرد دعوت
می نماید… این نکته از آیاتی که دین تمام پیامبران را اسلام معرفی کرده نیز
استفاده می شود

.»
^(۱۱)

اصحاب معاجم نیز در معانی ریشه لغوی «اسلام » بر مفاهیم تسلیم و خضوع،
سلامت و توافق و تلائم تاکید کرده اند و این مفاهیم نیز در معنای اصطلاحی «اسلام »
اخذ شده است

.
^(۱۲)

ج معنای اصطلاحی
دین

با توجه به توضیحاتی که داده شد در معنای اصطلاحی «دین » چنین آمده
است: «دین مجموعه عقاید، اخلاق، قوانین و مقرراتی است که برای اداره امور جامعه
انسانی و پرورش انسانها باشد

.» ^(۱۳)

در تعریف مشابه و متداول

(۱۴)

دیگری «دین
برابر است با اعتقاد به آفریننده ای برای جهان و انسان و دستورات عملی متناسب با
این عقاید

.»
^(۱۵)

در تلخیصی از کلام علامه طباطبائی چنین آمده است که: «دین نظام عملی
مبتنی بر اعتقاد است که مقصود از اعتقاد در این مورد تنها علم نظری نیست (هر چند
علم نظری برای آن نیز ضرورت دارد); زیرا علم نظری به تنهایی مستلزم عمل نیست، بلکه
مقصود از اعتقاد، علم به وجوب پیروی بر طبق مقتضای علم قطعی است

.» ^(۱۶)

بررسی و ارزیابی این گونه تعریف ها پس از تبیین دیدگاه های گوناگونی که
در این مورد وجود دارد، با دقت بهتری صورت خواهد گرفت، و اما اشاره به آن در ایجاد
تصور اجمالی موضوع مفید است

.

د دیدگاه متکلمان

در بحث از مفهوم دین عمدتا دو گروه «متکلمان » و «جامعه شناسان » هر یک
با دلایل گوناگونی به تبیین «دین » پرداخته و از آن تعاریف متفاوتی ارائه
داده اند. متکلمان از آن حیث که دین و مسائل دینی موضوع علم آنها بوده و
جامعه شناسان و مردم شناسان از آن جهت که تاثیر و نقش دین در جوامع و تمدن بشری و
همچنین حضور آن به عنوان یک پدیده اجتماعی قابل توجه بدان نظر کرده اند

.

در تعاریف متکلمان گاهی «دین به ما هو دین » مورد نظر قرار گرفته است;
مانند آنچه گفته اند: «الدین وضع الهی لاولی الالباب، یتناول الاصول و الفروع »;
دین عبارت از یک نظام الهی است که برای صاحبان خود وضع شده است و مشتمل بر اصول و
فروع می باشد

.
^(۱۷)

در تعاریفی نیز غایت و اهداف مد نظر بوده است; مانند آنچه در
دائره المعارف الاسلامیه آمده است که: «الدین وضع الهی سائق لذوی العقول باختیارهم
ایاه الی الصلاح فی الحال و الفلاح فی المال »; دین وضعی است الهی که صاحبان خود
را به سوی رستگاری در این دنیا و حسن عاقبت در آخرت سوق می دهد

. ^(۱۸)

از جرجانی نیز نقل کرده اند که: «الدین وضع الهی یدعوا اصحاب العقول
الی قبول ماهو عند الرسول(ص)»; دین قانون و قرارداد الهی است که خردمندان را به
سوی قبول آنچه در نزد رسول صلی الله علیه وآله وسلم است، فرامی خواند

. ^(۱۹)

در المیزان نیز ذیل آیه ۲۷ سوره روم می خوانیم: «لیس الدین الا سنه
الحیاه و السبیل التی یجب علی الانسان ان یسلکها حتی یسعد فی حیاته فلا غایه
للانسان یتبعها الالسعاده »; دین جز قانون زندگی و راهی که انسان باید برای رسیدن
به سعادت بپیماید، نیست و هدف نهایی انسان همان رسیدن به سعادت است

. ^(۲۰)

«

دین روش مخصوصی است در زندگی که صلاح دنیا را به
طوری که موافق کمال اخروی و حیات دایمی حقیقی باشد تامین می نماید. پس در
شریعت باید قانون هایی وجود داشته باشد که روش زندگانی را به اندازه احتیاج، روشن
سازد

.» ^(۲۱)

«

ان الدین فی عرف القرآن هو السنه الاجتماعیه
الدائره فی المجتمع و ان السنن الاجتماعیه اما دین حق فطری و هو الاسلام او دین
محروف عن الدین الحق و سبیل الله عوجا»; دین در عرف قرآن، سنت اجتماعی حاکم بر
جامعه می باشد و سنت های اجتماعی یا دین حق و فطری است که همان اسلام می باشد یا
دین منحرف از راه خدا و تحریف شده است

. ^(۲۲)

درکناراین تعریف ها، دربعضی دیگراز تعاریف، اصولاحیثیت اعتقاد و التزام
انسان، مبنای تحلیل و توصیف قرار گرفته است

:

«

الدین هو الاعتراف باللسان و الاعتقاد بالجنان و
العمل بالارکان »; دین عبارت است از اقرار به زبان، اعتقاد به پاداش و کیفر در آن
جهان و عمل به ارکان و دستورات آن

.» ^(۲۳)

ه- دیدگاه های
جامعه شناسان

درباره تعاریف و دیدگاه های جامعه شناسان و صاحب نظران علوم اجتماعی
اختلاف نظر و تفاوت مبانی تحلیلی، بیشتر مشاهده می شود. گذری اجمالی به پاره ای از
این تعاریف شاهدی بر کثرت آراء و تفاوت نگرش آنها در مفهوم دین است

.

۱-

دیدگاه جامعه شناختی: این تعاریف را می توان
به چند دسته تقسیم کرد: دسته نخست تعاریفی است که جنبه های

«

جامعه شناختی » با وضوح
بیشتری در آنها انعکاس یافته و بر مبنای دیدگاه های جامعه شناختی به موضوع نظر
می کنند

.

به عنوان نمونه، در کتاب فرهنگ جامعه شناسی تحت عنوان «دین و مذهب »
توضیحات روشنگری آمده است

:

«

در جامعه شناسی مجازا دو تلقی در مورد تعریف دین
وجود دارد: اولی به پیروی از ا. دورکیم (۱۹۱۲)، آن را از نقطه نظر آثار و وظایف
اجتماعی اش چنین تعریف می کند: دین دستگاهی از باورها و آداب است، در رابطه با
مقدساتی که مردم را به صورت گروه های اجتماعی به یکدیگر پیوند می دهد. در معنی
کردن دین با این تلقی، بعضی از جامعه شناسان مفهوم آن را بسط داده و دین را در
برگیرنده ملیت گرایی نیز به حساب آورده اند. نظرگاه ذکر شده، بدین عنوان که بیش از
اندازه شاملیت دارد مورد انتقاد قرار گرفته است; چرا که تقریبا هرگونه فعالیت
همگانی مثلا مسابقات بیس بال هم می تواند اثرات وحدت بخش بر گروه های اجتماعی
داشته باشد

.»
^(۲۴)

از همین جامعه شناس فرانسوی تعریف مشابه دیگری نقل شده است: «دین نظام
وحدت یافته ای است از اعتقادات و اعمال مربوط به اشیای مقدس یعنی اشیایی که مجزا
شده و تحریم گردیده اند اعتقادات و اعمالی که همه گروندگان را در جمعیت اخلاقی
واحدی، که معبد نامیده می شود، وحدت می بخشد

.» ^(۲۵)

چنین نگرشی به دین، که همراه با پیدایش رشته های جامعه شناسی و
مردم شناسی بود، سبب ورود عوامل اجتماعی، اقتصادی، تاریخی و فرهنگی در تعریف سازی
شد و همان گونه که در دایره المعارف دین اشاره شده، «در واقع، بعضی از طرفداران
این رشته های علمی، به تصریح یا تلویح برآنند که تعریف و ماهیت دین از تحلیل
ساختارهای دینی حاصل می گردد

.» ^(۲۶)

توجه به نظرات «فویر باخ » نیز در این مورد می تواند گویا باشد. او
مذهب را نوعی از خود بیگانگی دانسته و معتقد بود پیشرفت و گسترش شناخت انسان و
بازگشت انسان به خود جبرا باعث منتفی شدن مذهب می گردد و بر این مبنا، در تحلیلی
که از مذهب ارائه می کرد، آن را مولود فعل و انفعالات جامعه و در واقع، ناشی از
حالت از خود بیگانگی انسان نسبت به خود می دانست

. ^(۲۷)

در این راستا می توان به تعاریف دیگری از همین متفکران (غربی) اشاره
کرد; از جمله اینکه: «دین، لغتا یعنی همبستگی و در اصل، دلالت بر یک سلسله دغدغه
دارد که صاحبان آنها را به یکدیگر پیوند می دهد و بین آنها همبستگی نزدیک پدید می آورد

.» ^(۲۸)

یا تعاریفی که بر مبنای انگیزه های مؤکد بر یک رفتار دینی استوار است:
«دین عبارت است از جستجوی جمعی برای یک زندگی کاملا رضایت صفحه محتوای منظم، دقیق و استاندارد شده‌ست که برای پروژه‌ها، تحقیق‌ها و ارائه‌های علمی کاملاً مناسبه.

نیازی به وقت گذاشتن برای تنظیم یا طراحی نداری، همه‌چی آماده‌ست تا مستقیم ازش استفاده کنی. پاورپوینت همراه فایل فایل ورد کامل پاورپوینت دین در بستر دیدگاه ها هم کاملاً هماهنگ با موضوع فایل طراحی شده و توی ارائه‌هات حسابی به کارت میاد.

کل محتوای فایل ورد کامل پاورپوینت دین در بستر دیدگاه ها طبق آخرین اصول آموزشی به‌روزرسانی شده و طراحی ساده و کاربردی اون باعث میشه سریع‌تر به هدفت برسی. قابلیت ویرایش هم داره، پس می‌تونی به راحتی مطابق سلیقه‌ات تغییرش بدی.

فایل فایل ورد کامل پاورپوینت دین در بستر دیدگاه ها نتیجه ساعت‌ها کار دقیق و حرفه‌ایه و با خیال راحت می‌تونی روش حساب کنی. همین الان دریافتش کن و از این پکیج کامل نهایت استفاده رو ببر!

---

بخشی از متن فایل ورد کامل پاورپوینت دین در بستر دیدگاه ها :

Normal
۰

false
false
false
EN-USX-NONEAR-SA












MicrosoftInternetExplorer4

تبیین و تحلیل
مفهوم دین

الف عدم توافق
مشترک

بدون تردید، واژه «دین » در ردیف آن دسته از مفاهیمی قرار دارد که
همواره در میدان آراء و نظرات گوناگون صاحب نظران قرار داشته

(۱)

ولی به دست آوردن یک توافق مشترک درباره آن بسیار مشکل و بلکه محال
است. لذا، عده ای از محققان آن را قابل تعریف نمی دانند

. ^(۲)

رابرت ا. هیوم در کتاب ادیان زنده جهان، تعبیر زیبا و دقیقی دارد. او
می گوید: «دین به اندازه ای ساده است که هر بچه عاقل و بالغ و یا آدم بزرگ
می تواند یک تجربه دینی حقیقی داشته باشد و به اندازه ای جامع و پیچیده است که
برای فهم کامل و بهره گیری تام از آن نیازمند تجزیه و تحلیل می باشد

.» ^(۳)

شبیه همین تعبیر در دایره المعارف دین نیز آمده است. در آنجا می نویسد:
«شاید هیچ کلمه دیگری غیر از دین نباشد که همواره و آشکارا خیلی صاف و ساده به کار
رود، ولی در واقع، نمایانگر نگرش هایی باشد که نه فقط بسیار متفاوت اند، بلکه گاه مانعه الجمع اند

.» ^(۴)

اینکه چنین تفاوت دیدگاه هایی ریشه در چه دارد، مطلبی قابل تحقیق و مهم
است که از محدوده موضوع سخن ما خارج می باشد، ولی به هر حال، همین عدم توافق و
وجود آراء متعدد از سویی می تواند بیانگر اهمیت والای موضوع و نقش فوق العاده حساس
آن باشد و از سوی دیگر، روشنگر وجوه و ابعاد متمایز مسائل و اموری باشد که به نحوی
در قلمرو مفهوم دین قرار می گیرد

.

یکی از نویسندگان غربی درباره فراوانی و تعدد تعاریف در آن سرزمین
می گوید:«در غرب طی روزگاران، آن قدر تعریفات فراوان از دین پدید آمده که حتی
ارائه فهرست ناقصی از آن غیر ممکن است

.» ^(۵)

«

دین به اندازه ای غنی و فراگیر می باشد که
جنبه های متفاوت آن، کاملا بحق، برای طبایع مختلف به گونه های متفاوتی مهم جلوه
می کند

.»
^(۶)

درباره حساسیت نقش دین یکی از همین نویسندگان می گوید: «دین هم
کهن ترین و هم نافذترین و اثرگذارترین نهاد اجتماعی بشر است

.» ^(۷)

به هر حال، باید به این نکته توجه داشت که موضوع «دین » از چنان
گستردگی و وسعتی برخوردار است که به طور طبیعی، نمی توان از یک بعد و یا منظر خاصی
به تحقیق و بررسی آن پرداخت. لذا، توجه به تمامی ابعاد آن روشنگر بسیاری از مسائل
خواهد بود. نویسنده ادیان زنده جهان تحت عنوان «برخوردهای مختلف در مطالعه ادیان »
به بعضی از این نگرش ها و شیوه های نظر به دین اشاره کرده است; از جمله، برخورد
تاریخی، نگرش روان شناختی، نظر فلسفی، دیدگاه اجتماعی، برخورد ادبی، برخورد
زیباشناسانه، برخورد اخلاقی، نگرش شخصی و مقایسه تطبیقی ادیان

. ^(۸)

بدین ترتیب، ارزیابی دیدگاه های گوناگون و متنوع، روشن کننده وجوه
گوناگون موضوع خواهد بود

.

ب معنای لغوی دین

واژه «دین » در لغت به معانی گوناگونی از جمله; جزا، اطاعت، قهر و
غلبه، عادت، انقیاد، خضوع، پیروی و مانند آنها آمده است. در قرآن کریم نیز آیاتی
وجود دارد که از آنها، معنای جزا، شریعت و قانون، طاعت و بندگی استنباط می شود

. ^(۹)

همین موارد استعمال واژه «دین » در قرآن می تواند به عنوان راهی برای
شناسایی و به دست آوردن تعریف دین از دیدگاه اسلام شمرده شود. با این دقت، در
خواهیم یافت که «دین عبارت است از اطاعت، گرایش، فرمانبرداری و تسلیم در برابر حقیقت »
که در این صورت، با معانی لغوی نیز سازگاری بسیاری وجود خواهد داشت

.

علامه طباطبایی نیز در تفسیر المیزان می نویسد: «لایدینون دین الحق، ای
لایطیعون: از دین حق پیروی نمی نمایند و به آن گرایش ندارند و یا آن را دین حق
تلقی نمی کنند (ای لا یاخذونه

.)» ^(۱۰)

«

تعریف دین از نظر اسلام را می توان از موارد
استعمال اسلام در قرآن نیز به دست آورد. “اسلام” نیز به معنی تسلیم و اطاعت
است و این از آن جهت است که اسلام به معنای اصطلاحی (دینی که به وسیله محمد(ص)
ابلاغ شده) نیز بشریت را به تسلیم و اطاعت در برابر حقیقت کامل منحصر به فرد دعوت
می نماید… این نکته از آیاتی که دین تمام پیامبران را اسلام معرفی کرده نیز
استفاده می شود

.»
^(۱۱)

اصحاب معاجم نیز در معانی ریشه لغوی «اسلام » بر مفاهیم تسلیم و خضوع،
سلامت و توافق و تلائم تاکید کرده اند و این مفاهیم نیز در معنای اصطلاحی «اسلام »
اخذ شده است

.
^(۱۲)

ج معنای اصطلاحی
دین

با توجه به توضیحاتی که داده شد در معنای اصطلاحی «دین » چنین آمده
است: «دین مجموعه عقاید، اخلاق، قوانین و مقرراتی است که برای اداره امور جامعه
انسانی و پرورش انسانها باشد

.» ^(۱۳)

در تعریف مشابه و متداول

(۱۴)

دیگری «دین
برابر است با اعتقاد به آفریننده ای برای جهان و انسان و دستورات عملی متناسب با
این عقاید

.»
^(۱۵)

در تلخیصی از کلام علامه طباطبائی چنین آمده است که: «دین نظام عملی
مبتنی بر اعتقاد است که مقصود از اعتقاد در این مورد تنها علم نظری نیست (هر چند
علم نظری برای آن نیز ضرورت دارد); زیرا علم نظری به تنهایی مستلزم عمل نیست، بلکه
مقصود از اعتقاد، علم به وجوب پیروی بر طبق مقتضای علم قطعی است

.» ^(۱۶)

بررسی و ارزیابی این گونه تعریف ها پس از تبیین دیدگاه های گوناگونی که
در این مورد وجود دارد، با دقت بهتری صورت خواهد گرفت، و اما اشاره به آن در ایجاد
تصور اجمالی موضوع مفید است

.

د دیدگاه متکلمان

در بحث از مفهوم دین عمدتا دو گروه «متکلمان » و «جامعه شناسان » هر یک
با دلایل گوناگونی به تبیین «دین » پرداخته و از آن تعاریف متفاوتی ارائه
داده اند. متکلمان از آن حیث که دین و مسائل دینی موضوع علم آنها بوده و
جامعه شناسان و مردم شناسان از آن جهت که تاثیر و نقش دین در جوامع و تمدن بشری و
همچنین حضور آن به عنوان یک پدیده اجتماعی قابل توجه بدان نظر کرده اند

.

در تعاریف متکلمان گاهی «دین به ما هو دین » مورد نظر قرار گرفته است;
مانند آنچه گفته اند: «الدین وضع الهی لاولی الالباب، یتناول الاصول و الفروع »;
دین عبارت از یک نظام الهی است که برای صاحبان خود وضع شده است و مشتمل بر اصول و
فروع می باشد

.
^(۱۷)

در تعاریفی نیز غایت و اهداف مد نظر بوده است; مانند آنچه در
دائره المعارف الاسلامیه آمده است که: «الدین وضع الهی سائق لذوی العقول باختیارهم
ایاه الی الصلاح فی الحال و الفلاح فی المال »; دین وضعی است الهی که صاحبان خود
را به سوی رستگاری در این دنیا و حسن عاقبت در آخرت سوق می دهد

. ^(۱۸)

از جرجانی نیز نقل کرده اند که: «الدین وضع الهی یدعوا اصحاب العقول
الی قبول ماهو عند الرسول(ص)»; دین قانون و قرارداد الهی است که خردمندان را به
سوی قبول آنچه در نزد رسول صلی الله علیه وآله وسلم است، فرامی خواند

. ^(۱۹)

در المیزان نیز ذیل آیه ۲۷ سوره روم می خوانیم: «لیس الدین الا سنه
الحیاه و السبیل التی یجب علی الانسان ان یسلکها حتی یسعد فی حیاته فلا غایه
للانسان یتبعها الالسعاده »; دین جز قانون زندگی و راهی که انسان باید برای رسیدن
به سعادت بپیماید، نیست و هدف نهایی انسان همان رسیدن به سعادت است

. ^(۲۰)

«

دین روش مخصوصی است در زندگی که صلاح دنیا را به
طوری که موافق کمال اخروی و حیات دایمی حقیقی باشد تامین می نماید. پس در
شریعت باید قانون هایی وجود داشته باشد که روش زندگانی را به اندازه احتیاج، روشن
سازد

.» ^(۲۱)

«

ان الدین فی عرف القرآن هو السنه الاجتماعیه
الدائره فی المجتمع و ان السنن الاجتماعیه اما دین حق فطری و هو الاسلام او دین
محروف عن الدین الحق و سبیل الله عوجا»; دین در عرف قرآن، سنت اجتماعی حاکم بر
جامعه می باشد و سنت های اجتماعی یا دین حق و فطری است که همان اسلام می باشد یا
دین منحرف از راه خدا و تحریف شده است

. ^(۲۲)

درکناراین تعریف ها، دربعضی دیگراز تعاریف، اصولاحیثیت اعتقاد و التزام
انسان، مبنای تحلیل و توصیف قرار گرفته است

:

«

الدین هو الاعتراف باللسان و الاعتقاد بالجنان و
العمل بالارکان »; دین عبارت است از اقرار به زبان، اعتقاد به پاداش و کیفر در آن
جهان و عمل به ارکان و دستورات آن

.» ^(۲۳)

ه- دیدگاه های
جامعه شناسان

درباره تعاریف و دیدگاه های جامعه شناسان و صاحب نظران علوم اجتماعی
اختلاف نظر و تفاوت مبانی تحلیلی، بیشتر مشاهده می شود. گذری اجمالی به پاره ای از
این تعاریف شاهدی بر کثرت آراء و تفاوت نگرش آنها در مفهوم دین است

.

۱-

دیدگاه جامعه شناختی: این تعاریف را می توان
به چند دسته تقسیم کرد: دسته نخست تعاریفی است که جنبه های

«

جامعه شناختی » با وضوح
بیشتری در آنها انعکاس یافته و بر مبنای دیدگاه های جامعه شناختی به موضوع نظر
می کنند

.

به عنوان نمونه، در کتاب فرهنگ جامعه شناسی تحت عنوان «دین و مذهب »
توضیحات روشنگری آمده است

:

«

در جامعه شناسی مجازا دو تلقی در مورد تعریف دین
وجود دارد: اولی به پیروی از ا. دورکیم (۱۹۱۲)، آن را از نقطه نظر آثار و وظایف
اجتماعی اش چنین تعریف می کند: دین دستگاهی از باورها و آداب است، در رابطه با
مقدساتی که مردم را به صورت گروه های اجتماعی به یکدیگر پیوند می دهد. در معنی
کردن دین با این تلقی، بعضی از جامعه شناسان مفهوم آن را بسط داده و دین را در
برگیرنده ملیت گرایی نیز به حساب آورده اند. نظرگاه ذکر شده، بدین عنوان که بیش از
اندازه شاملیت دارد مورد انتقاد قرار گرفته است; چرا که تقریبا هرگونه فعالیت
همگانی مثلا مسابقات بیس بال هم می تواند اثرات وحدت بخش بر گروه های اجتماعی
داشته باشد

.»
^(۲۴)

از همین جامعه شناس فرانسوی تعریف مشابه دیگری نقل شده است: «دین نظام
وحدت یافته ای است از اعتقادات و اعمال مربوط به اشیای مقدس یعنی اشیایی که مجزا
شده و تحریم گردیده اند اعتقادات و اعمالی که همه گروندگان را در جمعیت اخلاقی
واحدی، که معبد نامیده می شود، وحدت می بخشد

.» ^(۲۵)

چنین نگرشی به دین، که همراه با پیدایش رشته های جامعه شناسی و
مردم شناسی بود، سبب ورود عوامل اجتماعی، اقتصادی، تاریخی و فرهنگی در تعریف سازی
شد و همان گونه که در دایره المعارف دین اشاره شده، «در واقع، بعضی از طرفداران
این رشته های علمی، به تصریح یا تلویح برآنند که تعریف و ماهیت دین از تحلیل
ساختارهای دینی حاصل می گردد

.» ^(۲۶)

توجه به نظرات «فویر باخ » نیز در این مورد می تواند گویا باشد. او
مذهب را نوعی از خود بیگانگی دانسته و معتقد بود پیشرفت و گسترش شناخت انسان و
بازگشت انسان به خود جبرا باعث منتفی شدن مذهب می گردد و بر این مبنا، در تحلیلی
که از مذهب ارائه می کرد، آن را مولود فعل و انفعالات جامعه و در واقع، ناشی از
حالت از خود بیگانگی انسان نسبت به خود می دانست

. ^(۲۷)

در این راستا می توان به تعاریف دیگری از همین متفکران (غربی) اشاره
کرد; از جمله اینکه: «دین، لغتا یعنی همبستگی و در اصل، دلالت بر یک سلسله دغدغه
دارد که صاحبان آنها را به یکدیگر پیوند می دهد و بین آنها همبستگی نزدیک پدید می آورد

.» ^(۲۸)

یا تعاریفی که بر مبنای انگیزه های مؤکد بر یک رفتار دینی استوار است:
«دین عبارت است از جستجوی جمعی برای یک زندگی کاملا رضایتمندانه

.» ^(۲۹)