خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل فرقه زیدیه(۱) و ارتباط آن ها با زیدبن علی علیه السلام

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل فرقه زیدیه(۱) و ارتباط آن ها با زیدبن علی علیه السلام :

مترجمان: علیرضا اسعدی و عبدالکاظم کاظمی

[مقدّمه]

فرقه زیدیه و زیدبن علی علیه السلام دو موضوع قابل توجه هستند که اقتضا می
کنند پژوهشگر با بررسی گوشه های تاریخ و زوایای فرقه ها، تحلیل رویدادهای
تاریخی و نقد متون به مقایسه میان آن ها بپردازد تا ارتباط این فرقه با زیدبن
علی را بیابد. در این بحث، تلاش می کنیم ارتباط بین زیدیه و زیدبن علی علیه
السلام را بیابیم.

«زیدیه، یکی از فرقه های شیعی هستند که از شیعه منشعب می شوند و قایل به
امامت زیدبن علی علیه السلام می باشند.»^(۲) شهرستانی در ملل و نحل
درباره آن ها می گوید: «فرقه زیدیه پیروان زیدبن علی بن الحسین بن علی بن ابی
طالب (رضی اللّه عنهم) هستند، امامت را در اولاد فاطمه (رضی اللّه عنها) منحصر
می دانند و امامت را در غیر آن ها جایز نمی دانند. آن ها معتقدند که هر یک از
اولاد فاطمه که عالم، شجاع و سخاوتمند باشد و ادعای امامت نماید، امام واجب
الاطاعه است و فرقی نمی کند که از اولاد امام حسن علیه السلام یا از اولاد امام
حسین علیه السلام باشد. بنابراین، گروهی از آن ها قایل به امامت محمّد و
ابراهیم، فرزندان عبداللّه بن حسن بن حسن، شده اند که در زمان منصور عبّاسی
قیام کردند و به قتل رسیدند. از نظر زیدیه، وجود دو امام به صورت همزمان در دو
سرزمین، مشروط بر اینکه آن دو امام دارای صفات مزبور باشند، جایز است و اطاعت
از هر یک از آن ها واجب می باشد.^(۳)

تولّد و سیره

سال تولد زیدبن علی علیه السلام را تاریخ معیّن نکرده است. ولی چنین برداشت
می شود که وی در سال ۸۰ ق در مدینه منوّره متولد شد و در سال ۱۲۳ ق به شهادت
رسید.^(۴)
شخصیت وی تمامی فضایل و صفات پسندیده را در خود جمع کرده است.

خصیب الرایش در مورد وی می گوید: «وقتی زیدبن علی را دیدم، در چهره وی جلوه
های نور را مشاهده کردم.»^(۵)

عاصم العمری در مورد وی گوید: «او را در هنگام جوانی اش در مدینه دیدم که
ذکر خدا می کرد و غش می نمود، به گونه ای که هر کس او را مشاهده می کرد می گفت:
به دنیا باز نخواهد گشت. وی همواره تلاوت قرآن می نمود و به خاطر کثرت آن، به
«حلیف القرآن» لقب داده شده بود.^(۶)

شیخ مفید می گوید: «زید برجسته ترین و افضل برادرانش پس از ابی جعفر علیه
السلام بود و عابد، پرهیزگار، فقیه، سخاوتمند و شجاع بود. به امر به معروف و
نهی از منکر قیام کرد و به خون خواهی امام حسین علیه السلام برخاست. بسیاری از
شیعه قایل به امامت وی هستند.»^(۷)

اشعری قمی می گوید: «کنیه اش امام “ابوالحسن” است. به او “زید شهید” نیز
گفته می شود. «مباحظ او را از خطبای بنی هاشم شمرده است و ابوحنیفه گفته است:
در زمان وی، فقیه تر، حاضر جواب تر و خوش بیان تر از او ندیدم.»^(۸)

ابن طباطبای موّرخ او را چنین توصیف می کند: «به لحاظ علمی، زهد، پرهیزگاری،
شجاعت، دیانت و کرم، از بزرگان اهل بیت است.»^(۹)

مقریزی از او به بزرگی یاد کرده، می گوید: «زید از مدینه النبی بهره گرفت و
از پدرش امام علی زین العابدین علم و دانش آموخت و در معدن علم و تقوا رشد یافت
و همراه صالحان بود و از آنان می آموخت و آن ها نیز از او می آموختند. در
خردسالی، همراه پدرش بود و علوم قرآن را از او فرا گرفت. از او روایت شده است
که فرمود: با قرآن سیزده سال خلوت نمودم، آن را قرائت می کردم و در آن تدبّر می
نمودم، تا آنجا که رخصت و فرصت طلب رزق نیافتم و از فضل خداوند، غیر از عبادت و
تفقّه در دین چیزی نیافتم.»^(۱۰)

کلینی روایت کرده است: «زید عالم و راستگو بود و به خویش دعوت نمی کرد، بلکه
تنها به آنچه مایه خشنودی آل محمد علیهم السلام بود، دعوت می کرد، و اگر پیروز
می شد، به آنچه شما را دعوت کرده بود وفا می نمود. او علیه سلطان جامعه ای که
با او دشمنی داشت، قیام کرد.»^(۱۱)

روایت حدیث توسط زیدبن علی علیه السلام

زید علیه السلام در مرتبه محدّثان راست گفتار شمرده شده و گروهی از محدّثان
بزرگ همچون زهری، شعبه، اعمش و ابن ابی زناد از وی روایت کرده اند. زید فقیه
مجتهد بود و امام ابوحنیفه وی را ملاقات کرده، شاگردی وی نموده و او را ستوده
است.^(۱۲)

از این عبارت، روشن می شود که ابوحنیفه نزد زید شاگردی کرده است. ولی زیدیه
معتقدند که زید نزد ابوحنیفه شاگردی کرده و از او دانش آموخته است.

زیدیه در فقه، قایل به قیاس اند و قیاس را به زیدبن علی علیه السلام نسبت می
دهند. در حالی که ابوحنیفه معتقد است: زید امام بر حق است. پس چگونه امام می
تواند مأموم باشد؟ و چگونه متبوع می تواند تابع باشد؟

تألیفات زیدبن علی علیه السلام

سید حسن صدر در کتاب تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام، بیان می دارد: «کتاب قرائه
امیرالمؤمنین یکی از آثار زید است که عمربن موسی الرجهی الزیدی آن را از زید
روایت کرده است و همچنین زید صحیفه کامله سجّادیه را از پدرش روایت می کند؛
پدرش بر او املا می کرده و زید با دست خط خود آن را نوشته است.»^(۱۳)

موضع اهل بیت علیهم السلام نسبت به زید علیه السلام

مقانعی از عبدالله بن حرب و اشنانی از عبدالله بن جریر نقل می کنند که گفت:
«دیدم جعفر بن محمّد امام صادق علیه السلام زمام اسب زید را گرفته بود و وی
سوار اسب می شود. پس از سوار شدن وی، آن حضرت لباس زید را مرتّب نمود.»^(۱۴)

شیخ صدوق به اسنادش از محمّد بن زید نحوی، از پدرش نقل می کند که گفت:
«زمانی که زیدبن موسی بن جعفر به خاطر قیام در بصره و آتش زدن خانه های بنی
عبّاس به سوی مأمون برده شد، مأمون گناه وی را به برادرش علی بن موسی الرضا
علیه السلام بخشید و گفت: ای اباالحسن، اگر برادرت قیام کرد و آنچه مرتکب شد،
انجام داد هر آینه پیش از وی نیز زیدبن علی خروج کرد و کشته شد، و اگر مقام تو
نبود، او را می کشتم؛ زیرا آنچه انجام داده کوچک نیست. پس امام رضا علیه السلام
به وی فرمود: ای امیرمؤمنان، برادرم زید را با زیدبن علی قیاس نکن؛ چرا که
زیدبن علی از علمای آل محمّد علیهم السلام بود. به خاطر خداوند عزّ و جل خشم
گرفت و با دشمنان خداوند به جهاد برخاست تا اینکه در راه او به قتل رسید. پدرم
موسی بن جعفر علیه السلام برایم حدیث فرمود که از پدرش جعفربن محمد علیه السلام
شنید که می فرماید: خداوند عمویم زید را رحمت کند که به آنچه مایه خشنودی و
رضایت آل محمّد بود دعوت می کرد، و اگر پیروز می شد، به آنچه دعوت کرده بود وفا
می نمود و در قیامش با من مشورت کرد. به او گفتم: ای عموی من، اگر راضی هستی که
کشته شوی و در زباله دان به دار آویخته شوی، قیام کن. و زمانی که قیام وی شکست
خورد، امام جعفربن محمد علیه السلام فرمود: وای بر کسی که ندای او را شنید و
اجابت نکرد! پس مامون به آن حضرت گفت: ای اباالحسن! آیا زید به ناحق ادعای
امامت نکرد؟

امام رضا علیه السلام در پاسخ فرمود: زیدبن علی آنچه را حق او نبود، ادعا
نکرد. او پرهیزگارتر از آن بود که به ناحق ادعایی کند. زید گفت: شما را به آنچه
مایه خشنودی و رضایت آل محمّد علیهم السلام است می خوانم. خلیفه عباسی ادعا می
کند که منصوب از سوی خداوند است، در حالی که به غیر دین خداوند دعوت می کند و
بدون علم و شناخت، مردم را از راه خداوند گم راه می سازد. به خدا قسم! زیدبن
علی از مخاطبان این آیه شریفه است: «وَجَاهِدُوا فِی اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ
هُوَ اجْتَبَاکُمْ»(حج: ۷۸)»^(۱۵)

امام صادق علیه السلام و قیام های علویان

امام صادق علیه السلام نسبت به نهضت های علویان، به ویژه قیام زیدبن علی
علیه السلام رضایت قلبی داشته و آن ها را پشتیبانی می کرد. پس از شهادت زید،
برای وی درخواست رحمت الهی کرد و از خبر شهادتش متأثر شد. موضع امام صادق علیه
السلام نسبت به قیام های علویان به وضوح از روایت ذیل بر روشن می شود:

در روایت آمده است که در حضور امام صادق علیه السلام از قیام زیدبن علی علیه
السلام یاد شد، آن حضرت فرمود: «همواره من و شیعیان من، زمانی که یک نفر از آل
محمّد علیهم السلام قیام کند، در خیر و خشنودی هستیم، و دوست دارم شخصی از آل
محمّد علیهم السلام قیام کند و من نفقه عیال او را بپردازم.»^(۱۶)

کشّی از فضیل رسان روایت کند که گفت: با امام صادق علیه السلام پس از شهادت
عمویش زیدبن علی علیه السلام ملاقات کردم. آن حضرت به من فرمود: ای فضیل، عمویم
زیدبن علی علیه السلام کشته شد؟ گفتم: بله، فدایت شوم.

حضرت فرمود: خدا او را رحمت کند. او مؤمن، عارف، عالم و راستگو بود، و اگر
پیروز می شد به آنچه گفته بود وفا می کرد، و اگر به حکومت می رسید، می دانست که
زمام حکومت را به چه کسی واگذار کند.^(۱۷)

آیا زید ادعای امامت کرد؟

در گفت وگوی مأمون با امام رضا علیه السلام و روایت امام رضا علیه السلام از
پدرش، از جدّش امام صادق علیه السلام گذشت که ایشان فرمود: زید به خودش دعوت
نمی کرد، بلکه به آنچه مایه رضایت و خشنودی آل محمّد علیهم السلام بود دعوت می
کرد. در روایت کشّی هم از فضیل رسان همین کلام نقل شد.

یحیی، فرزند زید، در سخنی با گروهی از شیعیان تأکید می کند که پدرم عاقل تر
از آن است که به ناحق ادعایی کند، بلکه ایشان گفت: شما را به آنچه مایه خشنودی
آل محمّد علیهم السلام است، دعوت می کنم. و منظور ایشان در این کلام، امام جعفر
صادق علیه السلام بود.^(۱۸)

از اینجا روشن می شود که زید علیه السلام و فرزند شهیدش، یحیی، قایل به
امامت امام صادق علیه السلام بودند و برای خود ادعای امامت نکردند، اما بعدها
فرقه زیدیه چنین ادعایی در مورد او مطرح کردند.

البته برخی از منابع از دعوت زید به خودش حکایت دارند: ابن طقطقی می گوید:
زید به لحاظ علم، زهد، پرهیزگاری، شجاعت، لیاقت و کرم از بزرگان اهل بیت علیهم
السلام بود و